Pozik nago gaur Kla.tv-n ikerketa-zinegile Klaus Scheidsteger-i ongietorria emateaz elkarrizketa baterako.
Scheidsteger jauna, gure ikusle askok oraindik ez zaituzte ezagutzen.
Laburki aurkeztu zaitezke eta zure ibilbideari buruz pixka bat kontatu?
Bai, pozik egingo nuke. Eskerrik asko elkarrizketa honetara gonbidatzeagatik.
Azkenaldian hori askotan gertatzen ari da. Noski, pozik nago.
Ba, egiazki, lanbidez telebistako kazetaria naiz.
Dortmundeko Unibertsitatean kazetaritza ikasi nuen eta garai hartan lehen promozioko kidea izan nintzen.
Nire praktika-orientatutako ikasketetako norabide berri honek nire bitarteko diplomaren ondorengo
praktikaldian gailendu zen, eta praktikaldia Koloniako Westdeutscher Rundfunk-en burutu ahal izan nuen.
Hura pribatuko irrati-telebistarik ez zegoen garaian izan zen.
Beno, hori oraindik kazetarientzako eskaera-saioa zen.
Ideia ona zuen edonori hori gauzatzeko baimena ematen zitzaion; ez zegoen zentsurarik edo bestelakorik.
Eta hori benetan ondo pasatzea izan zen; nire garapen-urteak ziren, eta oso ondo gozatu nituen.
Hurrengo garapena pribatuko irrati eta telebista-emisorentzako lizentziak ematea izan zen. 1984an, 30 urte nituela, nire
jaioterrian, Essenen, nire film ekoizpen enpresa sortu nuen.
Handik aurrera, nire ekipamendu propioarekin eta nire talde propioarekin nazioarteko albisteak, erreportajeak eta
dokumentalak ekoiztu nituen, eta hori oso dibertigarria izan zen.
Denbora batez, 1990eko hamarkadaren erdialdera arte, gauzak aldatzen hasi ziren.
Esan nahi balu bezala, orain badakigu ikusleek zer ikusi nahi duten, beraz utzi zure
intelektual hutsalkeria; inork ez du hori ikusi nahi.
Ados
Horren ondoren, enpresa pixka bat murriztu nuen eta Arte-rentzat ekoiztu nuen.
Oraindik ere oso pentsamolde irekiko irrati-emailea zen, baina esan dezagun behin ikasitakoa pixkanaka galdu egin zela.
Beraz, denek pentsatu zuten kazetari izan zitezkeela.
Eta talde-lana izaten zena – kamera-talde bat zegoen, editore bat zegoen – orduan pertsona
bakar batek pausoz pauso egin behar izan zuen.
Jakina, kale honen digitalizazioan ere hori gertatu zen. Baina edukien aldetik, egia esan, gero eta okerrago bihurtu zen.
Baina garrantzitsua zen, eta oraindik ere garrantzitsua da, hezkuntza bikaina izan nuela.
Duela ia 20 urte inguru, zure erreportajeek eta dokumentalek behin eta berriro zentratu dira mugikorreko komunikazioetan.
Nola etorri zinen gai zehatz hau zure bizitzako lan gisa aitortzera?
Beno, egiaz gertatu zena izan zen elektrizitatearekiko hipersentsibleak ziren pertsonak nire
bizitza pribatuan niri hurbildu zitzaizkidala.
Esan zuten mugikor bat eramaten nuela sumatzen zutela. Eta hasieran pentsatu nuen pixka bat zoroak zirela.
Baina gure hurrengo bileran, pertsona hauek Dr. George Carlo izeneko Amerikako zientzialari baten liburu bat eman zidaten;
Carlo-k 1993tik 1999ra bitartean industriaren alde ikerketa egin zuen, eta liburu hau Martin Schram izeneko Washington Post
egunkariko kazetari batekin batera idatzi zuen, bertan industriarekin izandako bere esperientzia
propioak kontatuz – industria izan zen bere bezeroa.
Arazoak aurkitu zituen, eta horiek beharrezkoa zen moduan ez ziren publikoari jakinarazi.
Eta George Carlo honek bi ardatz nagusi izan zituen bere bizitzan, medikuntza eta zuzenbidea ikasi baitzituen.
Eta sparring-bazkide okerra hautatu zuten.
Gizonak, ondoren, aurrera egin zuen eta telefono mugikorren industria handiaren aurkako auziak antolatu eta egituratzen
laguntzen saiatu zen, eta, gainera, bere aurkikuntza zientifikoetan oinarrituta, guztia aurrera eramaten saiatu zen.
Hau da, istorio bikaina zen, eta, bitxia bada ere, inori axola ez zion.
Eta gero pixkanaka gaiaren barruan murgildu nintzen, gai honek izugarri zabala den gai-sorta bat hartzen baitu.
Bai, zure filmek bitarte, arlo honetako aditu ospetsuekin harremanetan jarri zara. Orain George Carlo aipatu duzu.
Laburki komentatu al dezakezu hau? Zein beste adituekin elkartu zara, eta zein dira haien iritziak?
Beno, nire lehen filma, 2006an Frantziako telebistan emititutakoa, batez ere zientifikoki
oinarritutako aurkikuntzen arabera telefono mugikorren industriaren aurkako auziei buruzkoa izan zen.
Eta guztia George Carlo-ren istorioari esker eraman zen, publiko egin ondoren diskreditatu baitzuten.
Egiazki, bere ikerketa zientifikotik ateratako kontsumitzaileen babeserako informazio garrantzitsua izanik,
baina industriaren finantzaketarekin, ondoren emaitza hondamendigarriak ekarri zituen.
Eta, esan dezagun, lehen istorio honetan, 2006an Frantziako estatu kate France Deux-n emititu zena, orduan George Carlo-ren
laguntzarekin zientzialari bat edo bi ezagutu nituen; hark une hartan ez zituen arazoak bakarrik aurkitu,
baita irtenbideak ere. Hori ere oso interesgarria izan zen.
Washington Unibertsitatean deituriko Noisefield zegoen.
Bide batez, industria izenean, zehazki militarrek, hau aurkitu zuten pertsonak modu irekian hitz egin zuten horri buruz.
Esan zidaten Motorolaren militarentzako hornitzailea zela. Jakina, Motorola mugikorreko komunikazioen aitzindaria da.
Eta Motorolari enkargatu zioten komunikazioa ahalbidetuz erradiazioa baliogabetuko zuen zerbait aurkitu zezaten.
Eta gero hamar urte eman zituzten horren ikerketan, eta zarata-eremua deitzen zaiona aurkitu zuten.
Eta hau Motorolari aurkeztu ondoren, ingeniariek hasieran oso ilusioz hartu zuten.
Badago Lipowitz irakaslea, ikerlarien artean ere ezaguna zena eta ordutik hil dena.
Baina bere ondorengoak orduan dena jarraitu zuen.
Motorolako ingeniari sutsuak pixkanaka abokatuek ordezkatu zituzten, eta azkenean deklaratu
zuten hemen aurkitu zenuena ez zela existitzen.
Militarrek hala ere erabili zuten beren mutilak erradiazioaren aurka babesteko, esateko moduan.
Baina ez zuen guztia argitaratu, arazoik egon ez daitezen, aldi berean auziak martxan daudelako eta
klase-ekintza handiek industria osoa eroriko luketelako.
Ba, hori oso zirraragarria izan zen.
Nire lan jarraian, orduan Europako ikerketari buruz bereziki ikasteko aukera izan nuen, George Carlo ekarri zutelako.
Thank You for Calling izeneko filma dago, non hori pixka bat erakusten dudan eta Kundi eta Moosgöller bezalako pertsonen
laborategietara sartzen naizen; hau da, MedUni Vienako Michael Kundi, lan-medikua eta
estatuaren izenean ikerketak ere egin dituena.
Ondoren, Willi Moosgöller bezalako pertsonak daude, zeina benetan minbizi-ikerlaria den.
Horrela ezagutu nuen Adlkofer irakaslea.
Izena handiko pertsonak – gaiarekin nolabaiteko ezagutza dutenek hauek ezagutuko dituzte.
Reflex Study izeneko Europako ikerketa bat abiatu zuen, eta geroago enkarguzko edo faltsututako
ikerketa gisa diskreditatzeko saiakera egin zuten.
Ba, hori oso interesgarria izan zen. Eredu hau behin eta berriro ikusten duzu.
Zerbait aurkitu duten pertsona guztiak lobbyaren aurka daude; lobby horrek industriaren aldetik diru-laguntza handia
jasotzen du, eta kasu batzuetan, gainera, kendu egiten dituzte.
Hau benetan egoera hondamendizkoa da, batez ere guretzat kontsumitzaileok.
Baina Alemanian ere erradiazioaren aurkako babes-neurriak ditugu, eta erradiazioaren aurka babesteko lan ona egiten dute.
Bai, zure iruzkinekin hurrengo galdera pixka bat aurrez aurreikusi duzu.
Beste hain deitutako zientzialariak, ia denak, oinarrizkoan mugikor komunikazioen gaiari
dagokionez oniritzia besterik ez ematen ari dira.
Uste dut arrazoiak dagoeneko argi daudela oraintxe esandakoaren arabera.
Bai, gai honi buruz oso interesgarriak diren liburu batzuk daude. Hau ez da gaur egungo mugikorreko
komunikazioetan bakarrik aurki daitekeen fenomeno bat.
Industrian, elikagaien industrian eta abarretan antzekoa da.
Ba, Kreis profesorearen bi liburu daude, eta hark ere nire azken filmekoan, "The Digital Dilemma"-n agertzen da.
Christian Kreisek idatzi zuen: "erositako ikerketa" eta "erositako zientzia".
Eta oso argi deskribatzen du nola, esateko moduan, jendetzarekin bat egiten ez duten pertsonak diskreditatu, lekualdatu
eta mehatxatu egiten diren. Benetan egoera desberdinak daude.
Eta hasieran ni ere oso naif nintzen. Han halako gaiztakeriak nagusi zela ere ezin nuen irudikatu.
Baina, zoritxarrez, horrela da, industria globala dugulako, noski. Teknologia liluragarria dugu, eta hori zalantzarik gabe da.
Biok ari gara aukera digital honi eta abar eta abar buruz hitz egiten.
Denok mugikor telefonoak erabiltzen ditugu. Ez gaude haien aurka.
Baina kasu banatan ere ikusi genuenez, batzuetan oso zaila izaten zen hori agerian jartzea.
Baina, adibidez, ICNIRP dago – Erradiazio Ionizatu Gabeko Babeserako Nazioarteko Batzordea.
Eta ICNIRP Erradiazio Babeserako Federaleko Bulegoan oinarrituta dago eta Alemaniako
zergadunen diruarekin finantzaketa jasotzen du.
Munich-eko lankide batek, Buchner irakasleak, eta, tamalez zendu den Frantziako Europako Parlamentuko kide Michelle
Rivasi-rekin elkarlanean, hain deitutako ICNIRP txostena dago.
Competence Initiative webgunetik PDF fitxategi gisa ere deskarga dezakezu.
Nazioarteko erradiazio-babeserako estandarrak eta mugak ezartzen dituen batzorde honetako kide bakoitza ikertu zuten,
eta agerian geratu zen denek industria-loturak zituztela.
Beraz, haiek ere industriaren eskutik ordaintzen dituzte; hemen sortu diren datu hutsak besterik ez dira.
Eta interesatzen zaion edonorentzat nahiko interesgarria izan daiteke izeneko ICNIRP txosten hau
begiratzea, non azkar aurkituko duzun bilatzen ari zaren hori.
Investigate Europe izeneko lankide-talde batek ere hau oso ondo laburbildu du.
Eta hori ere nire film berrian irudikatzen dut. Beraz, das-digitale-dilemma.de (beti tarte batekin) ikuspegi asko
eskaintzen ditu, apur bat neure burua sustatzeko baimena badut.
Bai, noski.
Bai, nahiz eta zure dokumentalak beti oso eztabaidagarriak izan, batez ere pertsona guztien osasunari dagokionez, behin bakarrik
eman zituzten – lehenago aipatu zenuen bezala – Frantziako telebistako dokumental batean, eta Alemanian
soilik laburbilduan eta inolako programaren iragarpena gabe.
Barneko pertsona gisa, mugikorreko komunikazioen gaia dela-eta, 'mainstream' deiturikoarekin zer esperientzia izan dituzu?
Bai, ba, oso esperientzia intentsua izan zen.
Beraz, lehen filma Pariseko France Deux-ek enkarguz ekoiztutako ekoizpena izan zen. Garai hartan, han
oraindik dokumental zinemaren buru oso irekia zegoen.
Eta hark esan zuen: Begira, alemaniarra zara, agian konbinazio-aukera bat duzu, adibidez ARD-rekin koprodukzio-aukera
bat. Han norbait ezagutzen dut, MDR-eko buru-arduradun irekia.
Ni ere ezagutzen nuen, beraz harremanetan jarri nintzen eta hark esan zuen: "Ados, egin dezagun. 45 minutu behar ditugu."
Frantsesek 50 eta 52 minutu behar izan zituzten beren emisio-formaturako.
Eta promestu zidaten gauza guztia ondoren ARD kate nagusian ere emitituko zutela.
Frantzian ordu nagusian emititu zuten. Eta hainbat aldiz errepikatu zuten.
Alemaniarrek hasieran filma pozoi-armario batean giltzatu zuten.
Ados
Baina aipatu behar dut filmak egunkarietan iragarritako izenburua zuela: Portables en
accusation – hau da, telefono mugikorrak epaiketan.
Eta titulua apur bat aldatu zuten emisioaren gauean, industriaren abokatuen presioaren pean.
Esan zuen: AEB: Akusazio-agirian telefono mugikorrak.
Eta ados jarri behar izan genuen kredituetan ohar bat sartzeko, non esaten zen
Osasunaren Mundu Erakundeak dena kontrolpean duela.
Beraz, benetan ez dago arazorik.
Filmean gertatzen den guztia han gertatzen ari den arren, ikusleei, nolabait esateko,
lasaitasuna emateko gehigarri hau sartu behar izan genuen.
Estazioaren barneko abokatuak benetan egoera estuan zeuden. Eta nik ere horrekin bat egin behar izan nuen.
Esateko aukera izan nuen: 'Ados, orduan ez dugu batere bidaliko.'
Edo aldaketa txiki hauekin bat egingo dut. Horrela hasi zen dena, eta besterik gabe gai interesgarria da.
Han diru kopuru harrigarria irabazten da. Eta jendeari ez zaio gustatzen hori eten denean.
Beraz, lehen kritika garrantzitsua inoiz egon zen, eta 1993an Amerikako elkarrizketa-saio batean izan zen.
Horren ondorioz, Motorolaren akzioek astebetean %10 jaitsi ziren.
Eta, noski, erreakzionatu zuten eta kargu guztiak bete zituzten ezer gaizki ez joateko,
eta gero horren berri hedabideetan eman zuten.
ARD-en, hau da, slash MDR-en gertatu zelako.
Ez zidaten batere jakinarazi. Beti esaten zuten: Ados, noizbait bidaliko dugu, jakinaraziko dizugu.
Eta urtearen amaiera aldera, emisioaren aurreko egunean idazkari batek deitu zidan, eta honela esan zuen:
Bihar programaren erakustaldia egingo dugu, baina 30 minutu kendu dizkiogu – edo hobeto esanda, 30 minutura laburbildu dugu.
Eskaera egin eta ordaindutako 45 minutuak entregatu nituen.
Eta orduan ohartu nintzen elementu honen programaren iragarpena ez zegoela.
Beraz, Süddeutsche Zeitungeko lankideei deitu nien. Garai hartan, oraindik oso atal interesgarri
bat zuten hedabideei buruz, eta kritikoa ere bazen.
Eta haien arreta lotura honetara erakarri nuen.
Eta gero irrati-telebista katearekin harremanetan jarri ziren eta, nirekin alderatuta, erantzun bat
jaso zuten: filmak alemaniar loturarik ez zuela.
Eta hurrengo egunean, goizeko hamarretako emisio-orduan filma ikusi nuen.
Alemaniako erreferentzia ere falta zen; beraiek kendu zuten.
Ba, horrela bizi izan nuen, eta egia esan, sinestezina da.
Baina horrela hasi ziren zentsura-neurriak, duela hogei urte. Eta gero aztertu nuen horrekin zer lotura zuen.
Urte hartan, Alemaniako Futbol Ligako bazkide gisa T-Mobile zuten.
Ezin zuten beren bezero onena, beren publizitate-bezero onena – urtean ehunka milioi ekartzen zituena eta,
beraz, Bundesliga eskubideak eskuratzen laguntzeko gai zena – baztertzeko arriskua hartu.
Hori kontuan hartuta, aleman erreferentzia nahita baztertu zen.
Beraz, bai, gaur horretaz barre egin dezaket. Orduan pentsatu nuen: "Nire Jauna, zer egiten ari zara?"
Ez zidaten horrela irakatsi.
Bai. Kazetari gisa, zer aukera ikusten duzu gure ikusleentzat zentsura-medioen makineriei aurre egiteko?
Ba, dagoeneko orain arte dauden aukerak aprobetxatzen ari zara.
Bada, nik ere barne-sentsazio bat izan nuen horri buruz, izan ere, esan dezagun, oro har, nahiko iraintze gogorra dela;
mugikorreko komunikazioen kritikari diren pertsonen artean ere, adibidez, ez zara edonon ezaguna, eta hori
benetan damutzekoa da. Bakarrik exekutoreak daki zergatik.
Baina tiro egiten dute ahal duten leku guztietan.
Eta hainbeste sentitu nuen ezen benetan uste dudalako nahikoa dela nahikoa.
Eta nire ustez, une honetan aukera bakarra, bereziki hedabide alternatiboen gaitasunean eta boterean datza.
Eta, adibidez, Pragan egin zen ekitaldia ere begiratu nuen, non Auf1ek AWEF hau antolatu zuen. Zuk han izan zinen.
Eta bertan zeuden lankide batzuk, eta haiek gauzak argi eta garbi azaldu zituzten, egin beharko zuten
bezala. Eta orain ez dute parte hartzeko baimenik.
Beraz, egiaz, ia astero han egon diren pertsonak gonbidatu beharko zenituzke.
Baina beti politikako aurpegi berberak dira. Industria, politika eta hedabideek egunotan benetan joko bikoitza ari dira egiten.
Hau maila jasanezina denera jaitsi da.
Beraz, kazetaritzako lanaz pixka bat badakizu, leloaren arabera... nik sumatu nuena, nire lankideek ere oso argi esan
zidaten: ez bazara jokoan parte hartzen, kanpoan geratuko zara.
Kanpoan nago. Eta horregatik pozik nago.
Baina orain sartuta nago, Martin.
Bai, hona hemen nola esango nukeen. Kritiko diren adimenak ongi etorriak ez direla iruditzen zait.
Beraz, egunero nonbait ematen diren solasaldi-saioei dagokienez, askotan iruditzen zait pertsona berberak behin eta berriro
gonbidatzen dituztela; gauzak askatu eta beste iritzi batzuk entzun beharrean, dena marko batean sartuta dago. Hori ziurra da.
Eta hauek, nire ustez, jada ez diren demokratikoak diren egoerak besterik ez dira. Eta hori oso, oso tristea iruditzen zait.
Ni ere oso desilusio handia dut. Behatzaile gisa, ikuspegi hainbeste desberdin dituzu, eta ezin
dut gehiago ikusi ere, hau da, programa normala.
Zeren eta halako markaketa mota hau behin eta berriro gertatzen baita.
Beraz, utzi iezadazu gako-hitz bat esatea: Errusiaren inbasio-gerra. Bai, hori esaldi
bakoitzaren ondoren nabarmen azpimarratzen da.
Eta maila horretan gertatzen den zerbait besterik ez da, manipulatzaile moduan erabiltzen dena, arte
eta kultura atalean ere, agian jendea giroan sartzeko.
Eta hori informazioa transmititzeko modu oker eta objektibotasunik gabekoa besterik ez da.
Eta ez dut ikusten pentsamendu kritikoak dituztenei beren iritziak adierazteko baimena ematen zaiela, baita "talk show"
deituriko saioetan ere, eta hori oso tristea iruditzen zait.
Beraz, koronabirusaren pandemiaren hasieran, Wolfgang Wodarg bezalako ordezkari kritiko
bat edo bi egon ziren, eta beste batzuk ere.
Hasieran berriro ikusi zuten, eta gero hedabideek isilarazi zuten.
Alderantziz, Sucharit Bhakdi bezalako pertsonak epaitu eta isilarazi dituzte, edo isilarazteko saiakerak egin dira.
Eta oso pertsona zoragarriak dira. Zer egiten ari zara?
Ba, hori niretzat sinestezina da. Baina hala ere, marjina estandarrak.
Bai, eta orduan uste dut zerbait egin behar dela horri buruz, eta egia esan, oso ondo funtzionatzen du.
Ba, uste dut asko garela gehiago engainatzen ez gaituztenak eta bakoitzak bere moduan bere bidea jarraitzen dugunak.
Talde guztietan izaera eta trebetasun desberdinak daude.
Baina uste dut hori hedabide demokratikoen portaera dela, eta atsegina eta zoragarriz
koloretsua iruditzen zait – horrela izan beharko luke.
Eta han saiatzen naiz nik ere nire ekarpena egiten, Suitzako WIR elkarte bezalako elkarte zoragarrien laguntzarekin.
Hauek hainbeste jarduera egiten dituzten pertsonak dira.
Baina haiekin ere zerbait egin dudalako eta haien laguntzari esker gauzak martxan jarri
ditudanez, orduan eskuineko txokoan ere bultzatu naute.
Beraz, gure kideen artean! Hori hain eskandaluagarria, hain barregarria, hain lotsagarria da.
Baina, ondo, nik ere ez dut haserre jardun nahi.
Gure behar duguna kontsumitzaileen hezkuntza eta babes-neurriak dira. Horretarako, kontsumitzaileek beren
iritziak ere osatu behar dituzte, eta ez soilik albisteetan ikusten dutena oinarri hartuta.
Bai, uste dut beste pertsona guztien artean, AWEF honetan benetan harrapatu ninduna elkartasun hau besterik ez zela.
Oraindik ere nonbait iritzi bat osatzen eta prozesu horretan babesten saiatzen ari diren pertsona guztien arteko elkartasuna.
Eta uste dut gero eta gehiago gertatzen ari dela: egiazki badaudela, esan dezagun, nolabaiteko sentikortasun horiek, zati
batean daudenak; batzuek modu batean egiten dute eta beste batzuek beste batean, baina ez du benetan axola,
helburu bakarra baitago: jendeari informazio osoa ematea.
Eta, edonola ere, denek beren iritzia osatu behar dute. Hori ez da arazoa.
Bai, Scheidsteger jauna, eskerrik asko elkarrizketa labur honengatik. Zure egiten duzun guztian arrakasta etengabe izatea
opa dizugu, eta ikuspegi kritikoa izaten jarraitzea espero dugu.
Eskerrik asko eta onena opa dizut. Bai, mesedez.