Мен бүгүн Kla.tv сайтында иликтөөчү кинорежиссер Клаус Шайдштегерди маекке чакырганыма абдан кубанычтамын.
Шейдштегер мырза, биздин көптөгөн көрүүчүлөр сизди азырынча таанышпайт.
Өзүңүздү кыскача тааныштырып, карьераңыз жөнүндө бир аз айтып бере аласызбы?
Ооба, мен абдан кубанычтамын. Бул маекке чакырганыңыз үчүн рахмат.
Акыркы кездери бул көп болуп жатат. Албетте, мен абдан кубанычтамын.
Жакшы, мен чындап эле кесиби боюнча телевидение журналистимин.
Мен Дортмунд университетинде журналистиканы окуп, ошол учурда алгачкы когортонун мүчөсү болчумун.
Менин практикага багытталган изилдөөлөрүмдөгү бул жаңы багыт орто билим даражамдан кийин Кёльндеги
Westdeutscher Rundfunkде өткөн стажировкам менен жыйынтыкталды.
Ал кезде жеке телерадиоберүүчүлөр болгон эмес.
Жакшы, ал дагы деле кабарчылар үчүн өтүнүч боюнча шоу эле.
Жакшы идеясы бар ар бир адам аны ишке ашырууга уруксат алган; цензура же башка эч кандай чектөө болгон эмес.
Ал жөн эле сонун убакыт эле, ал менин калыптануучу жылдарым болуп, мен аларды абдан жакшы көрдүм.
Кийинки өнүгүү жеке телерадиоберүүчүлөрдүн уруксат алышы болду. 1984-жылы, 30 жашымда, туулган жерим
Эссенде өзүмдүн кино өндүрүш компаниямды негиздедим.
Андан кийин мен өзүмдүн жабдуумду жана командамды колдонуп эл аралык жаңылыктарды, репортаждарды жана
документалдык тасмаларды даярдадым, бул абдан кызыктуу болду.
Бир аз убакыт бою, болжол менен 1990-жылдардын ортосуна чейин, нерселер өзгөрө баштады.
Бул «эми биз көрүүчүлөр эмне көргүсү келээрин билебиз, ошондуктан интеллектуалдык маанисиздиктериңерди
токтоткула; эч ким муну көргүсү келбейт» дегендей.
ОК
Андан кийин мен бир аз убакытка компанияны кыскартып, Arte үчүн өндүрдүм.
Ал дагы деле абдан ачык ойлуу эфир болчу, бирок бир кезде үйрөнгөн нерселерим акырындап жоголуп кеткенин эле айтсак болот.
Ошентип, баары өзүн кабарчы деп ойлошкон.
Мурда командалык жумуш болчу – камера тобу бар эле, монтаждоочу бар эле – андан кийин баарын
бир адам кадам-кадам жасап чыгышы керек болду.
Албетте, бул көчөнү санариптештирүүдө да ушундай болду. Бирок мазмун жагынан алганда, ал чындап эле бара-бара начарлап кетти.
Бирок маанилүүсү, жана азыр да маанилүүсү, мен мыкты билим алганмын.
Акыркы 20 жылда сиздердин репортаждарыңыздар жана документалдык тасмаларыңыздар мобилдик байланышка бир нече жолу көңүл бурушту.
Сиз бул так ушул илимий тармакты өмүрлүк эмгегиңиз катары кантип таанып калдыңыз?
Чындыгында болгону, электр энергиясына өтө сезгич адамдар жеке жашоомдо мага кайрылышкан.
Алар менин уюлдук телефон көтөрүп жүргөнүмдү сезе алышканын айтышты. Башында мен аларды бир аз акылдан адашкан деп ойлочумун.
Бирок кийинки жолугушууда бул адамдар мага америкалык илимпоз доктор Джордж Карлонун китебин беришти. Ал 1993–1999-жылдары өнөр
жайдын тапшырмасы боюнча изилдөө жүргүзгөн жана бул китепти «Вашингтон Пост» гезитинин журналисти Мартин Шрам менен
биргеликте жазган. Анда ал өнөр жай менен болгон өзүнүн тажрыйбаларын баяндаган — өнөр жай анын кардары болгон.
Ал көйгөйлөрдү тапкан, бирок алар керектүү деңгээлде коомчулукка маалымдалган эмес.
Жана бул Джордж Карлонун турмушунда эки негизги багыт болгон, анткени ал медицина жана укук илимдерин окуган.
Жана алар туура эмес спарринг шеригин тандашкан.
Андан соң ал ири мобилдик телефон индустриясына каршы доо арыздарды уюштурууга жана түзүүгө жардам
берүүгө аракет кылып, илимий табылгаларынын негизинде бул ишти алдыга жылдырууга умтулду.
Башкача айтканда, ал абдан сонун окуя эле, бирок таң калыштуусу, эч ким ага маани берген эмес.
Андан кийин мен акырындап бул темага кириштим, ал абдан кеңири темаларды камтыйт.
Ооба, сиз өзүңүздүн фильмдериңиз аркылуу бул тармактагы белгилүү адистер менен байланыш
түздүңүз. Сиз жөн гана Джордж Карлону атап өттүңүз.
Муну кыскача түшүндүрүп бере аласызбы? Сиз башка кайсы адистер менен жолуктуңуз жана алардын көз караштары кандай?
Ошентип, менин алгачкы тасмам, 2006-жылы Франциянын телевидениесинде көрсөтүлгөн, илимий изилдөөлөргө таянып
мобилдик телефон индустриясына каршы коюлган доолорго арналган.
Жана бул нерсенин баары Джордж Карлонун окуясы аркылуу жүргүзүлдү, ал коомчулукка чыккандан кийин аброю түшүрүлгөн.
Чындыгында, өзүнүн илимий изилдөөлөрүнөн алынган маанилүү керектөөчүлөрдү коргоо маалыматы бар болчу,
бирок ал өнөр жай тарабынан каржылангандыктан, натыйжада апааттуу кесепеттерге алып келди.
Ал эми бул, айталы, биринчи окуянын жүрүшүндө, ал 2006-жылы Франциянын мамлекеттик телеканалы France Deux аркылуу
көрсөтүлгөн, мен ошол кезде Жорж Карлонун жардамы менен бир-эки илимпоз менен тааныштым, алар ошол учурда
көйгөйлөрдү гана аныктап тим болбостон, аларды чечүү жолдорун да тапкан эле. Бул да абдан кызыктуу болду.
Вашингтон университетинде «Нoisefield» деп аталган бир нерсе болгон.
Айтор, бул нерсени ачкан адамдар, ошондой эле өнөр жай, тактап айтканда аскердик тармак атынан, ачык эле сүйлөштү.
Мага Motorola аскердик күчтөр үчүн жабдуучу экенин айтышты. Албетте, Motorola мобилдик байланыштын пионери.
Жана Motorolaга радиацияны натыйжасыз кылган, бирок байланышты улантууга мүмкүнчүлүк берген бир нерсе табуу тапшырылды.
Андан кийин алар бул нерсени он жыл изилдеп, «шум талаа» деп аталган нерсени аныкташты.
Алар муну Motorolaга сунуштагандан кийин инженерлер башында абдан шыктанышты.
Профессор Липовиц деген да бар, ал изилдөөчүлөргө белгилүү болуп, кийин каза болгон.
Бирок анын ордуна келген адам андан соң баарын улантты.
Мотороладагы энтузиазмдуу инженерлер кийин акырындап юристтер менен алмаштырылып, алар акыры бул жерде
сиз тапкан нерсенин эч кандай жок экенин жарыялашты.
Аскерлер аны, айткандай, радиациядан өз жигиттерин коргоо үчүн колдонушту.
Бирок ал баарын жарыялаган жок, анткени эч кандай көйгөй болбошу керек, анткени ошол эле учурда соттук доогерчиликтер жүрүп жатат
жана ири класстагы доогерчиликтер бүт тармакты кулатышы мүмкүн.
Жакшы, бул абдан кызыктуу болду.
Андан ары жүргүзгөн ишимде мен айрыкча европалык изилдөөлөр жөнүндө маалымат ала алдым, анткени Джордж Карло тартылган.
«Чакырғаныңыз үчүн рахмат» аттуу фильм бар, анда мен муну бир аз көрсөтүп, Кунди жана Мусгөллер сыяктуу адамдардын
лабораторияларына кирем, башкача айтканда Венадагы MedUni университетинин кесиптик дарыгери Михаэль
Кунди, ал мамлекеттин атынан да изилдөөлөрдү жүргүзгөн.
Андан кийин Вилли Мусголлер сыяктуу адамдар бар, ал чындыгында рак изилдөөчү.
Ошентип мен профессор Адлькоферди таанып калдым.
Чоң ысымдар – теманы бир аз билгендер буларды таанышат.
Ал Европалык «Reflex» изилдөөсүн баштаган, кийинчерээк аны тапшырма боюнча жүргүзүлгөн же
жасалма изилдөө катары каралоого аракет кылышкан.
Жакшы, бул абдан кызыктуу болду. Сен бул үлгүнү кайра-кайра көрөсүң.
Бир нерсени ачып берген бардык адамдар өнөр жайдан олуттуу каржылык колдоо алган лобби тарабынан каршылыкка туш
болуп, кээ бир учурларда алар кызматтан да алынып салынат.
Бул чындыгында да кырсыктуу абал, айрыкча биз, керектөөчүлөр үчүн.
Бирок Германияда бизде радиациядан коргоо чаралары да бар, жана алар бизди радиациядан жакшы коргойт.
Ооба, сиз өз пикирлериңиз менен кийинки суроону бир аз алдын ала болжоп койдуңуз.
Калган, өзүн илимпоз деп атагандар, дээрлик баары, негизинен мобилдик байланыш маселеси
боюнча баарын коопсуз деп жарыялап жатышат.
Менимче, айтылган нерселерден себептери буга чейин эле ачык көрүнүп турат.
Ооба, бул темага байланыштуу абдан кызыктуу бир нече китептер бар. Бул бүгүнкү мобилдик байланышта гана кездешүүчү феномен эмес.
Бул өнөр жайда, азык-түлүк өнөр жайында жана башка ушундай тармактарда окшош.
Жакшы, профессор Крейсдин эки китеби бар, ал менин акыркы «Санариптик дилемма» фильмимде да көрүнөт.
Кристиан Кройс жазган: «Сатып алынган изилдөө» жана «сатып алынган илим».
Ал, айтор, элдин агымына кошулбаган адамдарды кандайча аброюн түшүрүп, башка жакка которуп, коркутуп-үркүтүп жатканын
абдан так сүрөттөйт. Чындыгында ар кандай сценарийлер бар.
Башында мен да абдан наивдүү болчумун. Ал жакта мындай зулумдук бар экенин элестете да алчу эмесмин.
Бирок өкүнүчтүүсү, абал ушундай, анткени бизде, албетте, глобалдык өнөр жай бар. Бизде кызыктуу
технология бар, бул боюнча эч кандай суроо жок.
Биз экөөбүз тең бул санариптик мүмкүнчүлүк жөнүндө жана башка ушундай нерселер жөнүндө сүйлөшүп жатабыз.
Биз баарыбыз мобилдик телефондорду колдонобуз. Биз аларга каршы эмеспиз.
Бирок жеке учурларда да биз көрдүк, алардын айрымдарын аныктоо абдан кыйын болду.
Бирок, мисалы, ICNIRP бар – Иондоштуруучу эмес радиациядан коргоо боюнча Эл аралык комиссия.
Ал эми ICNIRP радиациядан коргоо боюнча Федералдык башкармалыкта жайгашкан жана Германиянын
салык төлөөчүлөрүнүн каражаттары менен каржыланат.
Мюнхенден келген кесиптешибиз, профессор Бухнердин, кайтыш болгон Франциядан Европа Парламентинин мүчөсү Мишель Риваси
менен биргеликте даярдаган «ICNIRP» деп аталган отчет бар.
Сиз аны Competence Initiative веб-сайтынан PDF файлы түрүндө да жүктөп алсаңыз болот.
Бул комиссиянын ар бир мүчөсү, эл аралык радиациядан коргоо стандарттарын жана чектөөлөрдү белгилейт, иликтенди, жана
алардын баары өнөр жай менен байланыштары бар экени аныкталды.
Ошондуктан аларга да өнөр жай тарабынан акча төлөнөт; бул жөн гана бул жерде түзүлгөн фактылар.
Жана бул ICNIRP деп аталган отчетко көз чаптырсаңыз, кызыккандар үчүн абдан кызыктуу болушу мүмкүн, анткени
анда сиз издеп жаткан нерсеңизди тез эле таба аласыз.
«Investigate Europe» аттуу кесиптештердин тобу да муну абдан жакшыча кыскача баяндап чыкты.
Мен бул нерсени жаңы тасмамда да чагылдырам. Ошондуктан das-digitale-dilemma.de (арасында дайыма тирек белгиси менен)
көптөгөн түшүнүктөрдү берет, эгер бир аз өзүмдү жарнамалап алсам.
Ооба, албетте.
Ооба, сиздин документалдык тасмаларыңыз ар дайым өтө талаштуу болчу, айрыкча бардык адамдардын саламаттыгына байланыштуу
маселелерде. Алар, сиз мурда айткандай, француз телевидениесинде бир гана жолу көрсөтүлгөн, ал эми Германияда кыскартылган
түрүндө гана жана эч кандай программалык жарыяланбай көрсөтүлгөн.
Ички булак катары, мобилдик байланыш темасына байланыштуу аталган негизги агым менен кандай тажрыйбаңыз болду?
Ооба, жакшы, бул абдан интенсивдүү тажрыйба болду.
Ошентип, эң алгачкы тасма Париждеги France Deux тарабынан заказ менен өндүрүлгөн. Ошол кезде ал жерде
документалдык тасмалардын абдан ачык ойлуу башчысы бар эле.
Ал мындай деди: «Карагыла, сен немис эмессиңби, балким ARD менен биргелешкен өндүрүш вариантың бардыр. Мен
ал жакта MDRдеги ачык ойлуу башкы редакторду тааныйм».
Мен да аны тааныйм эле, ошондуктан байланыштым, ал: «Ооба, жасайлы. Бизге 45 мүнөт керек», — деди.
Француздар өз эфирдик форматы үчүн 50дөн 52 мүнөткө чейин убакыт талап кылышты.
Жана мага бул нерсенин баары кийинчерээк негизги канал ARDда да көрсөтүлөт деп убада берилген.
Ал Францияда эфирдин эң көрүүчүлүү убагында көрсөтүлгөн. Ал бир нече жолу кайталанган.
Немистер башында тасманы уулуу заттар үчүн шкафка кулпулап коюшкан.
ОК
Бирок мен ошондой эле гезиттерде жарыяланган тасманын аталышын да айтып өтүшүм керек: Portables en
accusation – дегеним, мобилдик телефондор сотто.
Жана бул аталыш тармактын юристтеринин кысымы астында эфирдин кечинде бир аз өзгөртүлдү.
Анда мындай деп айтылган: АКШ: айыптоо актысында мобилдик телефондор.
Жана биз Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) баарын көзөмөлдөп жатат деген түшүндүрмөнү титрлерге киргизүүгө макул болдук.
Ошондуктан чындап эле көйгөй жок.
Фильмде болуп жаткан окуялардын баары ал жакта өтсө да, көрүүчүлөрдү, айтор, тынчтандыруу
максатында бул кошумчаны киргизүүгө туура келди.
Станциянын ички юристтери чындап эле кыйын абалда калышты. Мен да ага кошулуп жүрүүгө туура келди.
Менде «жарайт, анда биз аны таптакыр жөнөтпөйбүз» деп айтууга мүмкүнчүлүк болду.
Же мен бул чакан өзгөрүүлөргө кошулам. Ошентип, баары ушундан башталган, бул жөн гана кызыктуу тема.
Ал жерде абдан көп акча табылат. Адамдар ага тоскоолдук келтирилгенде жактырбайт.
Ошентип, бул тарыхтагы биринчи сын маанидеги салым болуп, ал 1993-жылы Америкадагы ток-шоудо болду.
Натыйжада Motorola акциялары бир жуманын ичинде 10%га түштү.
Албетте, алар дароо жооп берип, бардык кызмат орундарын толтуруп, эч нерсе туура эмес болуп кетпеши
үчүн чара көрүштү, андан соң муну медиада улантышты.
Анткени төмөнкү окуя ARDде, башкача айтканда slash MDRде болду.
Алар мага эч кандай кабар берген жок. Алар дайыма: «Жарайт, качандыр бир убакта жөнөтөбүз, кабар беребиз» дешчү.
Жыл аягына жакындап калганда, эфирден бир күн мурун катчы чалып, мындай деди:
Биз программаны эртең көрсөтөбүз, бирок 30 мүнөттү кесип салдык – же тактап айтканда, жок, аны 30 мүнөткө кыскарттык.
Мен суралган жана акчасы төлөнгөн 45 мүнөттү жеткирип бергем.
Андан кийин мен бул элемент үчүн программалык жарыя жок экенин байкадым.
Ошондуктан мен Süddeutsche Zeitung гезитиндеги кесиптештериме чалдым. Анткени ошол кезде аларда
абдан кызыктуу жана сынчыл медиа бөлүмү бар эле.
Жана мен алардын көңүлүн ушул байланышка бурдум.
Андан кийин алар берүүчүгө кайрылышып, менден айырмаланып, жооп алышты: «Фильмде немис байланышы жок».
Андан кийин мен тасманы эртеси күнү саат ондо эфирге чыкканда көрдүм.
Немис шилтемеси да жок эле; аны өздөрү кесип салышкан.
Жакшы, мен муну ушинтип баштан кечирдим, бул чындыгында эле ишенгис.
Бирок цензура чаралары 20 жыл мурун ушинтип башталган. Андан кийин мен бул эмнеге байланыштуу экенин иликтедим.
Ошол жылы алар Германия футбол лигасы үчүн T-Mobileди өнөктөш катары тарткан.
Алар эң мыкты кардарын, эң мыкты жарнама кардарын – жылына бир нече жүз миллион киреше алып келип, Бундеслига укуктарын
алууга жардам бере алган – алыстатууга мүмкүнчүлүгү болгон жок.
Бул жагынан алганда, немис шилтемеси атайылап четтетилген.
Ооба, бүгүн мен бул тууралуу күлө алам. Ошол учурда мен ойлодум: «Кудайым, сен эмне кылып жатасың?»
Мага муну ушундай кылууну үйрөтүшкөн эмес.
Ооба. Журналист катары, биздин көрүүчүлөргө цензуралык маалымат каражаттарынын бул айла-амалдарына
каршы турууда кандай мүмкүнчүлүктөр бар деп ойлойсуз?
Жакшы, сиз бүгүнкү күнгө чейин бар болгон мүмкүнчүлүктөрдөн пайдаланып жатасыз.
Жакшы, менде да бир аз ички сезим болду, анткени, айталы, жалпы алганда бул абдан катуу кемсинтүү, мисалы, мобилдик байланыштарды
сындагандардын арасында да. Сен бардык жерде популярдуу эмессиң, бул чындыгында өкүнүчтүү.
Эмне үчүн экенин болгону өлтүрүүчү гана билет.
Бирок алар мүмкүн болгон бардык жерде ок атышат.
Мен муну ушунчалык деңгээлде сездим, чындап эле жетишти деп ойлойм.
Менин оюмча, учурда жалгыз мүмкүнчүлүк өзгөчө альтернативдүү медианын компетенттүүлүгүндө жана күчүндө жатат.
Мен, мисалы, Прагадагы окуяны да карадым, ал жерде Auf1 бул AWEFти уюштурду. Сен ал жерде болчуң.
Жана ал жерде кээ бир кесиптештер бар эле, алар жөн эле ачык айтып, нерселерди түшүндүрүштү, ошондой
кылышы керек эле. Аларга эми катышууга уруксат берилбейт.
Ошондуктан, чындыгында, дээрлик ар жума сайын барган адамдарды чакырышың керек.
Бирок саясаттан дайыма эле ошол эле жүздөрдү көрөбүз. Өндүрүш, саясат жана медиа бүгүнкү
күндө чындап эле эки жүздүү оюн ойноп жатышат.
Бул чыдагыс деңгээлге түштү.
Эгер журналистикадагы иштер тууралуу бир аз кабарыңыз бар болсо, ураанга ылайык... мен байкаганымдай, кесиптештерим да
так эле айтышты: эгер кошо ойнобосоңуз, анда сиз четте каласыз.
Мен кеттим. Жана муну менен кубанычтамын.
Бирок эми мен аралаштым, Мартин.
Ооба, ушундайча айтайын. Менде сынчыл ой жүгүрткөндөрдү кабыл албай жатышкандай таасир калды.
Ошентип, кайсы жерде болбосун күн сайын өтүүчү ток-шоолорго келсек, мага көп учурда бир эле адамдар кайра-кайра чакырылып
жаткандай сезилет, жаңы ой-пикирлерге орун берип, ар кандай көз караштарды угууга мүмкүнчүлүк бербестен,
баары алдын ала даярдалып коюлган сыяктуу. Бул так.
Жана бул, менин оюмча, эми демократиялык эмес абалдар гана. Мен муну абдан, абдан өкүнүчтүү деп эсептейм.
Мен да өтө капа болдум. Байкоочу катары сизде абдан ар түрдүү көз караштар бар, жана мен
эми адилеттүү программаны да көрө албай калдым.
Анткени мындай кадрлоо кайра-кайра болуп турат.
Ошондуктан, бир негизги сөздү айтайын: Орусиянын агрессиялык согушу. Ооба, бул ар бир бир
нече сүйлөмдө кайталанып, баса белгиленип турат.
Ал жөн гана ошол деңгээлде болуп турган нерсе жана аны манипуляциялык максатта колдонушат, ал
тургай искусство жана маданият бөлүмүндө да, балким адамдарды туура маанайга келтирүү үчүн.
Жана бул жөн гана маалыматты берүүнүн туура эмес жана объективдүү эмес жолу.
Мен сынчыл ой жүгүрткөн адамдарга, алардын пикирлерин билдирүүгө, анын ичинде «талкуу шоулары» деп аталган
берүүлөрдө да уруксат берилбей жатканын көрүп, абдан өкүнөм.
Ошентип, коронавирус пандемиясынын башында Вольфганг Водарг сыяктуу бир-эки критикалык өкүл болгон.
Ал башында кайрадан көрүнгөн, андан кийин медиа аны үндүзгөн.
Тескерисинче, Sucharit Bhakdi сыяктуу адамдар сотко тартылып, үнү өчүрүлгөн же үнүн өчүрүүгө аракеттер болгон.
Жана алар абдан сонун адамдар. Сен ал жерде эмне кылып жатасың?
Жакшы, бул мен үчүн ишенгис. Бирок ошого карабастан, стандарттык маржалар.
Ооба, жана ошондо мен бул боюнча бир нерсе кылынышы керек деп ойлойм, жана бул чындыгында абдан жакшы иштейт.
Жакшы, менимче, бизде эми алданбай, ар бири өзүнчө, өз жолу менен ишин улантып жүргөндөр көп.
Ар кандай мүнөз жана жөндөмдөр бар.
Бирок менимче, муну демократиялык медиа жүрүм-туруму деп аташат, ал мага жагымдуу жана
абдан түстүү сезилет – ушундай болушу керек.
Мына ошол жерде мен да өз салымымды кошууга аракет кылам. Швейцариядагы WIR ассоциациясы
сыяктуу кереметтүү уюмдардын жардамы менен.
Булар абдан көп иштерге катышкан адамдар.
Бирок мен алар менен бирге бир нерсени жасап, алардын жардамы менен иштерди жандандырганыма
байланыштуу, мени да оңчул бурчка түртүп салышат.
Биздин өз катарыбызданбы! Бул өтө адилетсиз, өтө күлкүлүү, өтө уят.
Бирок, мен да ачуу менен иштегим келбейт.
Бизге керектөөчүлөрдү билим берүү жана аларды коргоо керек. Муну ишке ашыруу үчүн керектөөчүлөр өзү да өз көз караштарын
калыптандырышы керек. Бул көз караштарды болгону күнүмдүк жаңылыктар программаларын
көрүү менен гана калыптандыруу туура эмес.
Ооба, менимче, бул AWEFте башка бардык адамдардын арасынан мени чындап таң калтырганы — жөн гана ушул солидардуулук эле.
Бул кайсы бир жерде пикир түзүүгө аракет кылып, аны колдоп жаткан бардык адамдардын ортосундагы солидардуулук.
Менимче, бул көрүнүш акыркы кездери барган сайын көбөйүүдө: айрым жактан алганда, айталы, ушундай сезгичтиктер бар, бирөө муну бир
жол менен, экинчиси башка жол менен жасайт, бирок бул маанилүү эмес, анткени максат бир
гана: адамдарга толук кандуу маалымат берүү.
Жана ар бир адам өзүнүн пикирин өзү түзүшү керек. Бул эч кандай маселе эмес.
Ооба, Шейдштегер мырза, бул кыска маек үчүн чоң рахмат. Биз сизге ар бир ишиңизде ийгилик каалайбыз
жана сынчыл көз карашыңызды улантасыз деп үмүттөнөбүз.
Чоң рахмат жана ийгилик каалайм. Ооба, сураныч.