Ech si frou, de investigativen Filmemacher Klaus Scheidsteger haut op Kla.tv fir e Interview ze begréissen.
Här Scheidsteger, vill vun eise Zouschaueren kennen Iech nach net.
Kënnt Dir Iech kuerz virstellen a eis e bësse iwwer Är Karriär erzielen?
Jo, ech géif et gären maachen. Merci, datt Dir mech zu dësem Interview invitéiert hutt.
Dat geschitt zënter kuerzem ëmmer méi dacks. Ech sinn natierlech begeeschtert.
Also, ech sinn eigentlech am Beruff e Fernsehjournalist.
Ech hunn Journalismus op der Universitéit zu Dortmund studéiert a war Deel vun der éischter Kohort.
Dës nei Richtung an menge praktesch orientéierten Studien huet an engem Stage no mengem Zwëschenofschloss gipfelt, deen
ech beim Westdeutschen Rundfunk zu Köln konnt ofschléissen.
Dat war zu enger Zäit, wou et keng privat Sender goufen.
Na, dat war nach ëmmer eng Ufro-Show fir Reporter.
Jiddereen, deen eng gutt Iddi hat, däerf se ëmsetzen; et gouf keng Zensur oder eppes anescht.
An dat war einfach eng gutt Zäit, dat waren meng formativ Joren, déi ech ganz vill genoss hunn.
Déi nächst Entwécklung war, wéi privat Sender eng Lizenz kritt hunn. Am Alter vun 30 Joer, am Joer 1984,
hunn ech meng eege Filmproduktiounsgesellschaft an menger Heemechtsstad Essen gegrënnt.
Vun do un hunn ech mat menger eegener Ausrüstung an mengem eegene Team international Noriichten, Reportagen a
Dokumentairen produzéiert, wat vill Spaass gemaach huet.
Eng Zäitlaang, bis ongeféier an d'Mëtt vun den 1990er Joren, hunn d'Saachen ugefaangen sech ze änneren.
Wéi wann een géif soen: Mir wëssen elo, wat d'Zuschauer gesinn wëllen, also op mat ärem
intellektuellen Blödsinn; kee wëll dat gesinn.
OK
Duerno hunn ech d'Firma fir eng Zäit zréckgeschrauft an hunn fir Arte produzéiert.
Et war nach ëmmer en ganz oppen-gesinn Sender, mee loosst eis einfach soen, datt dat, wat ech
eemol geléiert hat, lues a lues verluer gaangen ass.
Also hu jiddereen geduecht, si kéinten Reporter sinn.
An wat fréier Teamarbecht war – et gouf e Kamera-Team, et gouf e Redakter – huet duerno vun enger
eenzeger Persoun Schrëtt fir Schrëtt gemaach musse ginn.
Natierlech ass dat och mat der Digitaliséierung vun dëser Strooss geschitt. A wat de Inhalt ugeet, ass et ëmmer méi schlëmm ginn.
Awer wat wichteg war, an nach ëmmer ass, ass datt ech eng exzellent Ausbildung hat.
Zënter ongeféier 20 Joer hunn Är Reportagen a Dokumentairen sech ëmmer erëm op mobil Kommunikatioun konzentréiert.
Wéi hutt Dir dëse bestëmmte Fachberäich als Är Liewensaarbecht erkannt?
Also, wat eigentlech geschitt ass, war datt elektrohypersensibel Leit mech an mengem Privatliewen ugeschwat hunn.
Si hunn gesot, si hätten gespürt, datt ech e Mobiltelefon bei mir hat. An am Ufank hunn ech geduecht, si wieren e bësse verréckt.
Awer op eiser nächster Sëtzung hunn dës Leit mir e Buch vun engem amerikanesche Wëssenschaftler mam Numm Dr. George Carlo ginn,
deen tëscht 1993 an 1999 am Numm vun der Industrie Fuerschung gemaach hat an dëst Buch zesumme mat engem Washington
Post-Journalist mam Numm Martin Schram geschriwwen hat, an deem hien seng eege Erfarungen mat der
Industrie beschriwwen huet – d'Industrie war säi Client.
Hien hat Problemer fonnt, an dës goufen net op déi néideg Manéier un d'Ëffentlechkeet kommunizéiert.
An dëse George Carlo hat zwou Haaptfokusberäicher an sengem Liewen, well hien Medizin a Jura studéiert hat.
An si haten de falschen Sparringspartner gewielt.
De Mann huet duerno virugeet a probéiert, Klagen géint d'grouss Mobiltelefonindustrie ze organiséieren an dobäi ze
hëllefen, se ze strukturéieren, an och d'ganz Saach op Basis vu senge wëssenschaftleche Erkenntnisser virubréngen.
Dat heescht, et war eng super Geschicht, iwwer déi, komescherweis, kee sech gekëmmert huet.
An duerno hunn ech mech lues a lues an d'Thema ageaarbecht, dat eng onheemlech grouss Villfalt u Themen ofdeckt.
Jo, duerch deng Filmer hues du Kontakt mat renomméierten Expertë an dësem Beräich opgebaut. Du hues grad George Carlo ernimmt.
Kënnt Dir dat kuerz kommentéieren? Wéi eng aner Experten hutt Dir getraff, a wat sinn hir Meenungen?
Wéi, mäi alleréischten Film, deen 2006 am franséischen Fernsehen ausgestraalt gouf, huet sech op d'Klagen
géint d'Mobilfunkindustrie konzentréiert, baséiert op wëssenschaftleche Erkenntnisser.
An dat Ganzt gouf vun der Geschicht vum George Carlo gedroen, deen diskreditéiert gouf,
nodeems hien sech un d'Ëffentlechkeet geriicht hat.
Tatsächlech mat wichteger Informatioun zum Konsumenteschutz aus senger eegener wëssenschaftlecher Fuerschung,
awer vun der Industrie finanzéiert, wat duerno zu katastrophalen Resultater gefouert huet.
An am Laf vun dëser, loosst eis soen, éischter Geschicht, déi 2006 um franséische Staatssender France Deux ausgestraalt gouf,
hunn ech duerno mat Hëllef vum George Carlo ee oder zwee Wëssenschaftler kennen geléiert, déi
deemools net nëmmen Problemer, mee och Léisungen fonnt haten. Dat war och ganz interessant.
Et gouf dat sougenannte Noisefield op der Universitéit vu Washington.
Übrigens hunn déi Leit, déi dëst am Numm vun der Industrie, nämlech dem Militär, entdeckt hunn, doriwwer oppen geschwat.
Si hunn mir gesot, datt Motorola de Liwwerant fir d'Arméi war. Motorola ass natierlech
de Pionéier an der mobiler Kommunikatioun.
An Motorola gouf beauftragt ze kucken, ob eppes fonnt kéint ginn, wat d'Stralung ineffektiv mécht,
an dobäi nach ëmmer eng Kommunikatioun erméiglecht.
An duerno hunn si zéng Joer dorunner geforscht a hunn dat entdeckt, wat als Tounfeld bekannt ass.
An nodeems si dat Motorola virgestallt haten, waren d'Ingenieuren am Ufank ganz begeeschtert.
Et gëtt e Professor Lipowitz, deen och bei de Fuerscher bekannt ass an zënterhier gestuerwen ass.
Awer säi Nofolger huet duerno dat Ganzt weidergefouert.
Déi begeeschtert Ingenieuren bei Motorola goufen duerno lues a lues duerch Affekoten ersat, déi schliisslech erkläert
hunn, datt dat, wat Dir hei entdeckt hutt, net existéiert.
D'Arméi huet et awer trotzdem benotzt, fir hir eege Jongen virun der Stralung ze schützen, souzesoen.
Awer hien huet net alles verëffentlecht, well et keng Problemer dierfen ginn, well gläichzäiteg Klagen amgaang sinn, an déi rieseg
Sammelklagen géifen d'ganz Industrie zum Zesummebroch bréngen.
Na, dat war ganz spannend.
Am Laf vu menger weiderer Aarbecht konnt ech mech dann besonnesch iwwer europäesch Fuerschung
informéieren, well de George Carlo dobäi gezunn gouf.
Et gëtt de Film Thank You for Calling, wou ech e bësse dovun weisen an an d'Laboratoiren vun Leit wéi Kundi a Moosgöller
erakommen, dat heescht Michael Kundi vun der MedUni Wien, e Beruffsdokter, deen och
am Numm vum Staat Fuerschung gemaach huet.
Dann ginn et Leit wéi de Willi Moosgöller, deen eigentlech e Kriibsfuerscher ass.
Sou hunn ech de Professor Adlkofer kennengeléiert.
Grouss Nimm – Leit, déi sech e bësse mat dem Thema auskennen, erkennen dës.
Hien hat d'Reflex-Studie, eng europäesch Studie, initiéiert, déi spéider och versicht gouf, als
beauftragt oder gefälscht Fuerschung ze diskreditéieren.
Na, dat war ganz interessant. Du gesäis dëse Muster ëmmer erëm.
All déi, déi eppes entdeckt hunn, ginn vun der Lobby, déi wesentlech finanziell Ënnerstëtzung vun der Industrie kritt,
entgéintgestallt, an an e puer Fäll ginn si och ewechgeholl.
Dëst ass wierklech eng katastrophal Situatioun, besonnesch fir eis Konsumenten.
Awer mir hunn a Däitschland och Stralungsschutz, a si maachen eng gutt Aarbecht – si schützen eis virun Stralung.
Jo, mat Äre Bemierkungen hutt Dir d'nächst Fro schonn e bësse virausgesot.
Déi aner sou genannte Wëssenschaftler, bal all vun hinnen, ginn am Prinzip just d'Freigabe
fir dat Thema vun der mobiler Kommunikatioun.
Ech mengen, d'Grënn si schonn aus deem, wat grad gesot gouf, evident.
Jo, et ginn e puer ganz interessant Bicher iwwer dëst Thema. Dëst ass net nëmmen e Phänomen,
dat haut an der mobiler Kommunikatioun fonnt gëtt.
Et ass ähnlech an der Industrie, an der Liewensmëttelindustrie an esou weider.
Na, et ginn zwou Bicher vum Professor Kreis, deen och an mengem neiste Film "The Digital Dilemma" erschéngt.
Christian Kreis huet geschriwwen: "Kaafte Fuerschung" an "kaafte Wëssenschaft."
An hien beschreift ganz kloer, wéi Leit, déi net mam Stroum matgoen, souzesoen, diskreditéiert, versat an
bedroht ginn. Et ginn wierklech verschidde Szenarien.
An am Ufank war ech och ganz naiv. Ech konnt mir net virstellen, datt esou vill Béiswëllegerheet do herrschte.
Awer leider ass et esou, well mir natierlech eng global Industrie hunn. Mir hunn
faszinéierend Technologie, dorëms besteet kee Zweifel.
Mir schwätzen béid iwwer dës digital Méiglechkeet an esou weider a sou weider.
Mir all benotzen Mobiltelefonen. Mir sinn net géint si.
Awer wat mir och an eenzelen Fäll gesinn hunn, war datt et heiansdo ganz schwéier war, et opzedecken.
Awer et gëtt zum Beispill d'ICNIRP – d'International Kommissioun fir de Schutz géint net-ioniséierend Stralung.
An d'ICNIRP ass beim Bundesamt fir Stralungsschutz ansässig a gëtt duerch
d'Steiergelder vun de Däitsche Steierzueler finanzéiert.
Et gëtt de sougenannten ICNIRP-Bericht vun engem Kolleg aus München, dem Professor Buchner, an Zesummenaarbecht
mat Michelle Rivasi, enger Member vum Europäesche Parlament aus Frankräich, déi leider gestuerwen ass.
Dir kënnt et och als PDF-Datei vun der Websäit vun der Competence Initiative eroflueden.
Déi eenzel Membere vun dëser Kommissioun, déi international Stralungsschutznormen a -limiten festleet,
goufen ënnersicht, an et huet sech erausgestallt, datt si alleguerten Verbindungen zur Industrie hunn.
Sou ginn si och vun der Industrie bezuelt; dat sinn einfach Fakten, déi hei erstallt goufen.
An et kéint ganz interessant sinn fir jiddereen, deen interesséiert ass, e Bléck op dëse sougenannte
ICNIRP-Bericht ze werfen, wou een séier fënnt, wat een sicht.
Eng Grupp vu Kolleginnen a Kollegen mam Numm Investigate Europe huet dat och ganz schéin zesummegefaasst.
An ech weisen dat och an mengem neie Film. Also, das-digitale-dilemma.de (ëmmer mat engem
Bindesträif dertëscht) bitt vill Abléck, wann ech e bëssen Selbstpromotioun maache dierf.
Jo, natierlech.
Jo, och wann Är Dokumentarfilmer ëmmer héich kontrovers waren, besonnesch wat d'Gesondheet vun allen Leit ugeet, goufen se
nëmmen eemol gewisen – wéi Dir virdru ernimmt hutt – an engem Dokumentarfilm um franséische Fernsehen, an a Däitschland nëmmen
an enger gekierzter Form an ouni iergendeng Programmankënnegung.
Als Insider, wat fir Erfarungen hutt Dir mam sougenannten Mainstream am Zesummenhang mam Thema mobil Kommunikatiounen?
Jo, also dat war eng ganz intensiv Erfarung.
Sou war de ganz éischte Film eng op Uerder gemaachte Produktioun vun France Deux zu Paräis. Zu där Zäit war
do nach e ganz oppen-gesinn Leeder vum Dokumentarfilm.
An hien sot: Kuck, du bass Däitsch, vläicht hues du eng Kombinatiounsoptioun, eng
Koproduktiounsoptioun mat der ARD, zum Beispill. Ech kennen do een, e oppen-gesinn Chefredakter beim MDR.
An ech hu hatt och gekannt, also hunn ech Kontakt mat hatt opgeholl an si sot: "Okay,
loosst eis et maachen. Mir brauchen 45 Minutten."
D'Fransousen hunn 50 bis 52 Minutten fir hiren Ausstrahlungsformat gebraucht.
An et gouf mir versprach, datt dat Ganzt dann och op ARD, dem Haaptkanal, ausgestrahlt géif ginn.
Et gouf an der Prime Time a Frankräich gewisen. An et gouf e puer Mol widderholl.
D'Däitschen hunn de Film ufanks an engem Gifteschaf zougespaart.
OK
Awer ech soll och ernimmen, datt de Film deen Titel hat, deen an de Zeitungen annoncéiert gouf: Portables en
accusation – wat heescht Mobiltelefonen viru Geriicht.
An dëse Titel gouf den Owend vun der Ausstraalung ënner Drock vun den Affekoten vun der Industrie e bësse geännert.
Et huet gesot: USA: Mobiltelefonen an der Anklageschrëft.
An mir hu misse zoustëmmen, eng Bildunterschrëft an de Credits opzehuelen, déi seet, datt d'WHO alles ënner Kontroll huet.
Also gëtt et eigentlech kee Problem.
Och wann alles, wat am Film geschitt, do wäit ewech stattfënnt, hu mir dës Ergänzung
dobäigesat, fir d'Zuschauer, souzesoen, ze berouegen.
D'Interne Juristen vum Sender waren wierklech an enger knapper Situatioun. An ech hu missen domat averstane sinn.
Ech hat d'Geleeënheet ze soen: Okay, da schécken mir et iwwerhaapt net.
Oder ech ginn mat dëse klengen Ännerungen mat. Dat ass wou et ugefaangen huet, et ass just e spannend Thema.
Do gëtt eng onheemlech grouss Summa Suen verdéngt. An d'Leit hu gär net, wann dat gestéiert gëtt.
Also war dat déi alleréischt kritesch Bäitrag iwwerhaapt, deen 1993 an enger Talkshow an Amerika war.
Als Konsequenz sinn d'Motorola-Aktien bannent enger Woch ëm 10 % gefall.
An natierlech hunn si reagéiert a all d'Positiounen besat, sou datt näischt falsch géif goen, an
duerno hunn si dat an de Medien weiderverfollegt.
Well dat folgend bei der ARD geschitt ass, respektiv beim MDR.
Si hunn mech iwwerhaapt net informéiert. Si hunn ëmmer gesot: Okay, mir schécken et iergendwann, mir loossen dech wëssen.
An géint d'Enn vum Joer hunn ech e Dag virun der Ausstrahlung e Uruff vun enger Sekretärin kritt, déi gesot huet:
Mir weisen de Programm muer, mee mir hu 30 Minutten ofgeschnidden – oder éischter net, mir hu en op 30 Minutten verkierzt.
Ech hat déi 45 Minutten geliwwert, déi ugefrot goufen an fir déi ech och bezuelt gi sinn.
An duerno hunn ech gesinn, datt et keng Programmankënnegung fir dësen Punkt gouf.
Also hunn ech meng Kollegë bei der Süddeutsche Zeitung ugeruff. Well si deemools nach eng ganz
interessant Mediesektioun haten, déi och kritesch war.
An ech hu hir Opmierksamkeet op dës Verbindung gelenkt.
An duerno hunn si de Sender kontaktéiert an, am Géigesaz zu mir, eng Äntwert kritt, déi war: Dem
Film huet et un enger däitscher Verbindung gefeelt.
An duerno hunn ech de Film den nächsten Dag um 10 Auer moies am Sendungszäitpunkt gekuckt.
D'däitsch Referenz huet och gefehlt; si hunn se selwer erausgeschnidden.
Also, esou hunn ech et erlieft, wat eigentlech onheemlech ass.
Awer esou hunn d'Zensurmoossnamen viru 20 Joer ugefaangen. An duerno hunn ech nogekuckt, mat wat dat verbonnen war.
An deem Joer haten si T-Mobile als Partner vun der Däitscher Foussball-Liga.
Si konnten sech et net leeschten, hiren beschte Client, hiren beschte Annoncen-Client – deen e puer honnert Milliounen
am Joer bruecht huet an deen hinnen dobäi gehollef huet, d'Bundesliga-Rechter ze kréien – vun sech ze entfremden.
An dësem Sënn gouf d'däitsch Referenz absichtlech ausgeloss.
Also jo, haut kann ech driwwer laachen. Zu där Zäit hunn ech geduecht: Meiner Gott, wat bass du am maachen?
Dat ass net wéi ech geléiert krut et ze maachen.
Jo. Als Journalist, wat fir Méiglechkeeten gesitt Dir fir eis Zuschauer, fir géint dës
Machinatiounen vun de Zensurmedien virzegoen?
Also, du profitéiers schonn vun de Méiglechkeeten, déi bis elo existéieren.
Na, ech hat och e bësse Bauchgefill dozou, well, loosst eis soen, et ass am Ganzen eng zimlech staark Herabsetzung, och ënner
deenen, déi mobil Kommunikatioun kritiséieren; zum Beispill bass du net iwwerall populär, wat wierklech e
grousse Schued ass. Nëmmen de Scharfrichter weess firwat.
Awer si schéissen iwwerall wou se kënnen.
An ech hunn dat esou staark gefillt, datt ech wierklech mengen, genuch ass genuch.
An déi eenzeg Chance, menger Meenung no, läit de Moment besonnesch an der Kompetenz an der Kraaft vun den alternativen Medien.
An ech hu mech och, zum Beispill, mam Evenement zu Prag beschäftegt, wou Auf1 dëse AWEF organiséiert huet. Du warst do.
An et waren e puer Kolleegen do, déi einfach kloer geschwat hunn an d'Saachen erkläert hunn, wéi se et hätten
maachen sollen. An hinnen ass et net méi erlaabt deelzehuelen.
Also, eigentlech solls du d'Leit invitéieren, déi bal all Woch do waren.
Awer et sinn ëmmer déi selwecht Gesiichter aus der Politik. Industrie, Politik an d'Medien
spillen hautdesdaags wierklech e Duebelspill.
Dëst ass op e Niveau gefall, dat onakzeptabel ass.
Also wann dir e bësse iwwer journalistesch Aarbecht wësst, no dem Motto... wat ech gespürt hunn, hunn meng Kollegë mir
och ganz kloer gesot: wann dir net matspillt, sidd dir eraus.
Ech sinn eraus. An ech sinn frou doriwwer.
Awer elo sinn ech dobäi, Martin.
Jo, loosst mech et esou formuléieren. Ech kréien den Androck, datt kritesch Geeschter net wëllkomm sinn.
Also, wann et ëm déi Talkshows geet, déi all Dag iergendwou lafen, kréien ech dacks den Androck, datt déi selwecht Leit ëmmer
erëm invitéiert ginn, amplaz einfach mol eppes Neies ze probéieren an aner Meenungen ze
héieren; et ass alles gestallt. Dat ass sécher.
An dat sinn einfach Situatiounen, déi menger Meenung no net méi demokratesch sinn. An ech fannen dat ganz, ganz traureg.
Ech sinn och extrem enttäuscht. Als Observateur hues du esou vill verschidde Perspektiven, an ech kann
et net méi kucken, ech mengen dat normale Programm.
Well dëse Framing ëmmer erëm geschitt.
Also loosst mech e Schlësselwuert soen: Russlands Aggressiounskrieg. Jo, dat gëtt all puer Sätz ënnerstrach.
An et ass einfach eppes, wat op deem Niveau geschitt a manipulativ benotzt gëtt, souguer an der Sektioun Konscht a
Kultur, vläicht fir d'Leit an d'Stëmmung dozou ze bréngen.
An dat ass einfach eng falsch an net objektiv Manéier, Informatiounen ze vermëttelen.
An ech gesinn net, datt kritesch Geeschter erlaabt sinn, hir Meenungen auszedrécken, och net an de
sougenannten Talkshows, wat ech extrem traureg fannen.
Also um Ufank vun der Coronavirus-Pandemi goufen et ee oder zwee kritesch Vertrieder wéi Wolfgang Wodarg an anerer.
Hien gouf erëm um Ufank gesi, an duerno gouf hien vun de Medien zum Schweigen bruecht.
Am Géigendeel goufen Leit wéi Sucharit Bhakdi souguer verfollegt a zum Schweigen bruecht, oder et
goufen Versich gemaach, si zum Schweigen ze bréngen.
An si sinn esou wonnerbar Leit. Wat méchs du?
Also, dat ass fir mech onheemlech. Awer och esou sinn et Standard-Marjen.
Jo, an dat ass de Moment, wou ech mengen, datt eppes muss gemaach ginn, an dat funktionéiert tatsächlech ganz gutt.
Na, ech mengen, et ginn vill vun eis, déi sech net méi täuschen loossen a déi nach ëmmer hiert
eegent Saachen maachen, jiddereen op seng Manéier.
Et ginn all Zorten vu verschiddene Temperamenter a Fäegkeeten.
Awer ech mengen, et gëtt demokratescht Medieverhalen genannt, wat ech agreabel a wonnerbar faarweg fannen – esou soll et sinn.
An do probéieren ech och mäi Bäitrag ze leeschten. Mat Hëllef vun wonnerbaren Associatiounen wéi der WIR-Associatioun a Schwäiz.
Dëst sinn Leit, déi esou villaktiv sinn.
Awer well ech och eppes mat hinnen gemaach hunn an duerch hir Hëllef Saachen op d'Been bruecht hunn,
ginn ech dann och an d'rechtsextrem Ecker geschéckt.
Also aus eise eegene Räng! Dat ass esou skandaleit, esou lächerlech, esou peinlech.
Awer jo, ech wëll och net mat Wut handelen.
Wat mir brauchen, ass Konsumentebildung an Konsumenteschutz. Fir dat z'erreechen, mussen d'Konsumenten selwer
och hir eege Meenungen bilden. Net nëmmen opgrond vun deem, wat si an den Neiegkeeten gesinn.
Jo, ech mengen, datt ënner all dëseenen anere Leit, wat mech bei dëser AWEF wierklech getraff huet, einfach dës Solidaritéit war.
Dës Solidaritéit ënner all de Leit, déi nach probéieren, iergendwou eng Meenung ze
bilden an si an deem Prozess ze ënnerstëtzen.
An ech mengen, dat geschitt ëmmer méi dacks, datt et wierklech, loosst eis soen, dës Sensibilitéiten ginn, déi deels do sinn: eng
Persoun mécht et méi op dës Manéier an eng aner méi op déi aner Manéier, mee et spillt eigentlech keng Roll, well
een Zil ass: de Leit ëmfaassend Informatiounen ze bidden.
An jiddereen muss sech jo seng eege Meenung bilden. Dat ass kee Problem.
Jo, Här Scheidsteger, villmools Merci fir dëst kuerzt Interview. Mir wënschen Iech weiderhin vill Erfolleg
bei allem, wat Dir maacht, a hoffen, datt Dir weiderhin eng kritesch Approche behalen.
Villmools Merci a alles Guddes. Jo, gär geschitt.