Men derňewçi kinofilm režissýory Klaus Scheidstegeri Kla.tv-de şu gün interwýu üçin garşy almagyma begenýärin.
Janap Scheidsteger, köp tomaşaçylarymyz sizi henizem tanamaýarlar.
Özüňizi gysgaça tanyşdyryp, karýeräňiz barada bize biraz gürrüň berip bilersiňizmi?
Hawa, men şatlanaryn. Maňa bu interwýu üçin çagyranyňyz üçin sag boluň.
Şu soňky wagtlarda bu köp bolýar. Elbetde, men şat.
Aslynda men hünär taýdan telewideniýe žurnalistim.
Men Dortmund uniwersitetinde žurnalistika hünärini öwrenip, şol wagt ilkinji topar agzasy boldum.
Amaly ugurly okaýyşlarymdaky bu täze ugrum orta diplomymdan soň Köln şäherindäki
Westdeutscher Rundfunk-de geçirilen stajirovkada jemlendi.
Şol wagt hususy efir berijiler ýokdy.
Bolýar, bu entek hem habarçylar üçin islege görä guralan şou boldy.
Gowy pikiri bolan islendik adama ony durmuşa geçirmäge rugsat berilýärdi; senzura ýa-da başga hiç zat ýokdy.
Bu diňe ajaýyp wagtdy, olar meniň kemala gelýän ýyllarymdy we men olardan örän lezzet aldym.
Indiki ösüş hususy efir berijilere lisenziýa berlen wagty boldy. 1984-nji ýylda, 30 ýaşymda, doglan şäherim
Essen-de öz film önümçilik kompaniýamyny esaslandyrdym.
Şondan soň men öz enjamlarym we öz toparym bilen halkara habarlary, hasabatlary we
dokumental filmleri öndürdüm, bu örän gyzykly boldy.
Bir döwür, takmynan 1990-njy ýyllaryň ortalaryna çenli zatlar üýtgemäge başlady.
Sanki şeýle diýmek isleýärler: indi biz tomaşaçylaryň näme görmek isleýändigini bilýäris, şonuň üçin intellektual
manysyzlyklaryňyzy bes ediň; hiç kim muny görmek islemeýär.
Okej
Ondan soň men bir wagtlap kompaniýany kiçeltdim we Arte üçin önümçilik etdim.
Ol henizem örän aç-açan pikirli efir beriji bolupdy, ýöne bir gezek öwrenen zatlarym haýal-haýal ýitip gitdi diýeliň.
Şonuň üçin hemmeler reportyor bolup biljekdigini pikir etdiler.
Öňki topar işi – kameraman topary hem redaktor bardy – soňra bolsa hemmesi bir adam
tarapyndan ädim-ädim ýerine ýetirilmeli boldy.
Elbetde, bu köçäniň sanlaşdyrylmagy bilen hem şeýle boldy. Emma mazmuny taýdan ol hakykatdanam has-da erbetleşdi.
Emma möhüm bolan zat, häzirem şeýle, meniň gowy bilim almagymdy.
Takmynan 20 ýyldan bäri siziň habarlaryňyz we dokumental filmleriňiz yzygiderli mobil aragatnaşyklara ünsi jemledi.
Siz bu belli bir ugury durmuş işiňiz hökmünde nädip tanadyňyz?
Hakykatda bolup geçen zat şundan ybaratdy: elektrik energiýasyna gaty duýgur adamlar şahsy durmuşymda maňa ýüz tutdylar.
Olar meniň mobil telefon göterýändigimi duýup bilýändiklerini aýtdylar. Ilkibaşda men olaryň biraz akylsyzdygyny pikir etdim.
Emma indiki duşuşygymyzda bu adamlar maňa Dr George Carlo atly amerikan alymyň kitabyny berdiler; ol 1993–1999-njy ýyllar
aralygynda senagat adyndan gözleg geçiripdi we bu kitaby Washington Post gazetiniň žurnalisti Martin Schram bilen
bilelikde ýazypdyr, onda ol senagat bilen baglanyşykly öz tejribelerini gürrüň berýärdi – senagat onuň müşderisi bolupdyr.
Ol meseleleri tapdy, we olar zerur bolan tertipde ilata habar berilmändi.
George Carloň durmuşynda iki esasy ugry bardy, sebäbi ol lukmançylyk we hukuk ylymlaryny öwrenipdi.
We olar ýalňyş sparring ýoldaşyny saýlapdyrlar.
Soňra ol uly mobil telefon senagatyna garşy sud işlerini guramaga we olaryň gurluşyny düzmäge kömek etmäge synanyşdy, şeýle
hem bu işi ylmy netijelerine esaslanyp öňe sürmäge çalyşdy.
Başgaça aýdylanda, bu ajaýyp hekaýa boldy, ýöne geň galdyryjy ýagdaýda hiç kim oňa gyzyklanmady.
Soňra men haýal-haýal mowzuga girip, onuň örän giň gerimli temalaryny öz içine alýandygyny gördüm.
Hawa, filmleriňiz arkaly bu ugurda abraýly hünärmenler bilen aragatnaşyk gurdunuz. Siz indi George Carlo-ny belläp geçdiňiz.
Muny gysgaça düşündirip bilersiňizmi? Başga haýsy hünärmenler bilen duşuşdyňyz we olaryň pikirleri nähili?
Ilkinji filmi 2006-njy ýylda Fransiýa telewideniýesinde görkezildi we ol esasan ylmy barlaglaryň netijelerine esaslanyp,
mobil telefon senagatyna garşy açylan sud işlerine gönükdirildi.
Hemmesi-de George Carloň hekaýasy bilen alnyp baryldy; ol köpçülige mälim bolansoň abraýy ýok boldy.
Hakykatda, senagat tarapyndan maliýeleşdirilen, öziniň ylmy barlaglaryndan alnan möhüm sarp ediji goragy
baradaky maglumatlar soňra betbagtçylykly netijelere getiripdi.
Bu, aýdalyň, ilkinji hekaýanyň dowamynda, ol 2006-njy ýylda Fransiýanyň döwlet telewideniýesi France Deux-de efire berildi,
men şonda George Carloň kömegi bilen bir ýa-da iki alymy tanşdym; ol wagt ol diňe meseleleri däl,
çözgütleri hem tapypdy. Bu hem örän gyzykly boldy.
Washingtondaky Uniwersitetde şeýle atlandyrylýan Noisefield bardy.
Şeýle-de, senagat adyndan, ýagny harbylar tarapyndan muny tapan adamlar bu barada aç-açan gürrüň berdiler.
Maňa Motorola harby güýçler üçin üpjün ediji ekeni aýtdylar. Elbetde, Motorola mobil aragatnaşyklaryň pioneri bolup durýar.
We Motorola şöhleşmäniň täsirini ýitirjek, emma aragatnaşygy üpjün etmäge mümkinçilik berjek bir
zat tapyp boljakdygyny barlamak üçin tabşyryldy.
Soňra olar on ýyl bular barada gözleg geçirip, "ses meýdany" diýlip atlandyrylýan zady tapdylar.
Olar muny Motorolaya hödürläp bolansoň, inženerler ilkinji nobatda örän höwesli boldular.
Professor Lipowitz atly bir alym bar, ol gözlegçiler tarapyndan hem tanalýardy we soňra aradan çykdy.
Emma onuň ornuna gelen adam soňra hemmesini dowam etdirdi.
Motoroladaky höwesli inženerler soňra haýal-haýal hukukçylara çalyşdy, olar ahyrynda
bu ýerde tapanyňyz ýokdugyny yglan etdiler.
Herbiýa ony şonuň bilen birlikde, aýtsak, radiýasiýadan öz oglanlaryny goramak üçin ulandy.
Emma ol ähli maglumaty açmady, sebäbi hiç hili kynçylyk bolmaly däldi; şol bir wagtyň özünde sud işleri barýar we uly
kütlewe sud işleri tutuş senagatyň çökmegine sebäp bolar.
Gowy, bu örän gyzykly boldy.
Mundan beýläk işimde men esasan Ýewropa gözlegleri barada maglumat alyp bildim, sebäbi George Carlo işe alyndy.
"Thank You for Calling" atly film bar, onda men muny biraz görkezýärin we Kundi we Moosgöller ýaly adamlaryň
laboratoriýalaryna girýärin; meselem, MedUni Wena-dan Michael Kundi, döwlet adyndan hem gözleg geçirip geçen bir iş lukmany.
Soňra Willi Moosgöller ýaly adamlar bar, ol hakykatdan hem rak kesellerini öwrenýän alymdyr.
Şeýlelik bilen men professor Adlkoferi tanadym.
Uly atlar – mowzuga belli bir derejede düşünjeli adamlar olary tanar.
Ol Reflex öwrenişini, Ýewropa öwrenişini başlatdy, soňra-da bu gözleg tabşyryk esasynda geçirilen ýa-da galp
görkezilen gözleg hökmünde diskreditirlenmäge synanyşyk edildi.
Gowy, bu örän gyzykly boldy. Sen bu nusgany gaýtalap-gaýtalap görýärsiň.
Bir zady açan ähli adamlar senagatdan uly möçberde maliýe goldawy alýan lobbi tarapyndan garşy çykarylýar
we käbir ýagdaýlarda olar hem wezipesinden aýrylýarlar.
Bu hakykatdan hem betbagtçylykly ýagdaý, esasanam biziň, sarp edijiler üçin.
Emma Germaniýada-da radiatsiýa goragy bar, we olar bizi radiatsiýadan gowy gorap bilýärler.
Hawa, siz teswirleriňiz bilen indiki soragy biraz öňünden çaklapdysyňyz.
Beýle diýlip atlandyrylýan beýleki alymlar, olaryň takmynan ählisi, mobil aragatnaşyk meselesine esasan rugsat berýärler.
Men pikirimçe, sebäpler häzir aýdylanlardan eýýäm aýdyň.
Hawa, bu mowzuk boýunça gaty gyzykly kitaplar bar. Bu diňe häzirki wagtda mobil aragatnaşykda duş gelýän bir hadysa däl.
Ol senagatda, azyk senagatynda we ş.m. meňzeşdir.
Elbetde, professory Kreis tarapyndan ýazylan iki kitap bar, ol meniň iň soňky "Sanly Dilemma" filmimde hem çykyş edýär.
Christian Kreis ýazdy: "Satyn alnan gözleg" we "satyn alnan ylym."
Ol, şeýle diýsek, köpçülige goşulmaýan adamlaryň nähili diskreditirlenýändigini, başga ýere
geçirilýändigini we gorkuzulýandygyny örän düşnükli beýan edýär. Hakykatdanam dürli senariýalar bar.
Başlangyçda men hem örän sadakgärdim. Şol ýerde şeýle ýamanlygyň hökm sürýändigini göz öňüne getirmek mümkin däldi.
Ýöne gynansak-da, ýagdaý şonuň ýaly, sebäbi elbetde biziň global senagatymyz bar. Biziň täsin
tehnologiýamyz bar, munuň üstünde hiç hili sorag ýok.
Biz ikimiz hem bu sanly mümkinçilik we ş.m. barada gürleşýäris.
Biz hemmämiz mobil telefonlary ulanýarys. Biz olara garşy däl.
Emma biz şahsy ýagdaýlarda hem käwagt ony ýüze çykarmak örän kyn bolýandygyny gördük.
Emma mysal üçin ICNIRP bar – Iýonlaşdyryjy bolmadyk şöhle saçmalaryndan goramak boýunça Halkara komissiýa.
ICNIRP radiýa goragy boýunça Federal edarasynda ýerleşýär we Germaniýanyň salgyt
töleýjileriniň pullary bilen maliýeleşdirilýär.
Munihden kärdeşimiz professor Buchneriň, gynansak-da aradan çykan Fransiýadan Ýewropa Parlamentiniň agzasy
Michelle Rivasi bilen hyzmatdaşlygynda taýýarlanan, şeýle atlandyrylýan ICNIRP hasabaty bar.
Siz ony Competence Initiative web sahypasyndan PDF faýly hökmünde hem ýükläp bilersiňiz.
Bu komissiýanyň, halkara şöhle goragy standartlaryny we çäklerini kesgitleýän agzalarynyň her biri barlananda, olaryň
ählisiniň senagat bilen baglanyşyklary bardygy ýüze çykdy.
Şonuň üçin olar hem senagat tarapyndan tölenýär; bularyň ählisi şu ýerde döredilen hakykatlardyr.
Bu atlandyrylýan ICNIRP hasabatyna seretmek isleýän islendik adama örän gyzykly bolup
biler; onda gözleýän zadyňyzy çalt taparsyňyz.
Investigate Europe atly kärdeşler topary hem muny örän gowy jemleýär.
Men muny täze filmimde hem görkezýärin. Şonuň üçin das-digitale-dilemma.de (hemişe arasynda tire bilen) köp düşünje
berýär, eger biraz öz-özümi mahabatlandyrmaga rugsat berilse.
Hawa, elbetde.
Hawa, dokumental filmleriňiz hemişe, esasan hem hemmäniň saglygy babatynda, örän çekeleşikli bolup gelse-de, olar diňe bir gezek –
öňem aýdşyňyz ýaly – Fransiýanyň telewideniýesinde bir dokumentalda görkezildi, Germaniýada bolsa diňe gysgaldylan
görnüşde we hiç hili programm yglan edilmän görkezildi.
Içeriden biri hökmünde, mobil aragatnaşyklar mowzugy boýunça "esasy akym" diýlip
atlandyrylýan ugur bilen nähili tejribeleriňiz boldy?
Hawa, bu örän güýçli tejribe boldy.
Şonuň üçin ilkinji film Parižde France Deux tarapyndan tabşyrylan önümçilik boldy. Şol wagt dokumental
filmleriň ýolbaşçysy henizem örän aç-açan pikirli eken.
Ol şeýle diýdi: "Gara, sen nemes, belki-de ARD bilen bilelikdäki önümçilik ýa-da bilelikdäki taslama opsiýaň bar. Men ol
ýerde birini tanýaryn, MDR-de aç-açan pikirli baş redaktor."
Men hem ony tanýardym, şonuň üçin habarlaşdym we ol: "Oňat, edeliň. Bize 45 minut gerek" diýdi.
Fransuzlar özleriniň efir formaty üçin 50–52 minut talap etdiler.
Meniň bilen hemmesi soňra esasy kanal ARD-de hem efire berler diýip wada berildi.
Ol Fransiýada esasy efir wagtynda görkezildi. Ol birnäçe gezek gaýtalandy.
Almanlar ilki filmany zäherli dolapda gulpladylar.
Okej
Emma men şonu-da aýtmaly, film gazetlerde yglan edilen ady göterýärdi: Portables en
accusation – ýagny mobil telefonlaryň sudda diňlenmegi.
Bu başlyk efir gijesi senagat hukukçylarynyň basyşy astynda biraz üýtgedildi.
Ol şeýle diýdi: ABŞ: Aýyplamada mobil telefonlar.
We biz kreditlerde Dünýä saglyk guramasynyň (DSÖ) hemmesini gözegçilikde saklaýandygyny aýdýan
düşündiriş sözini goşmaga razy bolmaly boldyk.
Şonuň üçin hakykatdan hem hiç hili mesele ýok.
Filmde bolup geçýän zatlaryň ählisi şol ýerde bolup geçse-de, tomaşaçylary, şeýle diýsek,
ynandyrmak üçin bu goşmaçany goşmaly boldyk.
Ýaýlym beriji guramanyň içerki hukukçylary hakykatdanam gaty kyn ýagdaýda boldular. Menem munuň bilen ylalaşmaly boldum.
Meniň "oňa görä, biz ony hiç ibermeris" diýmek mümkinçiligim boldy.
Ýa-da men bu kiçi üýtgeşmelere goşularin. Şol ýerde başlanypdy, bu diňe gyzykly bir tema.
Şol ýerde örän köp pul gazanylýar. We adamlar munuň bozulmagyny halamaýarlar.
Şeýlelikde, ilkinji kritik goşant 1993-nji ýylda Amerikada geçirilen gepleşik şousynda boldy.
Netijede, Motorola paýlary bir hepde içinde 10% düşdi.
Elbetde, olar reaksiýa bildirdiler we hiç zat ýalňyş bolmasyn diýip ähli wezipeleri doldurdular,
soňra bolsa munuň yz ýanyny metbugatda yzarladylar.
Çünki aşakdakylary ARD-de, ýagny slash MDR-de boldy.
Olar maňa hiç hili habar bermediler. Olar hemişe şeýle diýdiler: "Okaý, biz ony bir pursatda ibereris, size habar bereris."
Ýylyň ahyryna tarap, efire çykmakdan bir gün öň sekretardan jaň aldym, ol şeýle diýdi:
Biz programmany ertir görkezjek, ýöne biz ony 30 minut kesdik – ýa-da tersine, ony 30 minuta gysgaldyk.
Men talap edilen we tölegi tölenen 45 minutlyk hyzmaty ýerine ýetirdim.
Soňra men bu element üçin programmada hiç hili yglan ýokdugyny gördüm.
Şonuň üçin men Süddeutsche Zeitung-däki kärdeşlerime jaň etdim. Sebäbi şol wagt olar
henizem gaty gyzykly we tankytçy media bölümi bardy.
Men olaryň ünsüni bu baglanyşyga çekdim.
Soňra olar efir beriji bilen habarlaşdylar we meniň ýaly däl, jogap aldylar: filmde nemes baglanyşygy ýetmeýärdi.
Soňra men ertesi gün filmi ertir sagat 10-da efire berilýän wagtynda gördüm.
Alman salgysy hem ýokdy; ony olar özleri aýyryp saldylar.
Men muny şeýdip başdan geçirdim, bu bolsa hakykatdan hem ynanmajak zat.
Emma senzura çäreleri 20 ýyl ozal şonuň ýaly başlandy. Soňra men munuň näme bilen baglanyşyklydygyny barladym.
Şol ýyl olar Germaniýanyň futbol ligasy üçin T-Mobile bilen hyzmatdaş boldular.
Olar iň gowy müşderilerini, iň gowy reklama müşderilerini – ýyllyk birnäçe ýüz million getirýän we Bundesliga
hukuklaryny almakda olara goldaw berip bilýän müşderini – özlerinden aýyrmak howpuna barmaga baş edip bilmediler.
Bu babatda nemes salgysy maksatlaýyn aýryldy.
Şonuň üçin, häzir men munuň üstünde güliýärin. Şol wagt men pikir edipdim: "Meniň Hudaýym, näme edýärsiň?"
Meni muny şeýle etmäge öwretmändiler.
Hawa. Žurnalist hökmünde, tomaşaçylarymyza senzura mediasynyň bu hiylelerine garşy
durmak üçin nähili mümkinçilikleri görýärsiňiz?
Eýsem, şu wagta çenli bar bolan mümkinçiliklerden eýýäm peýdalanýarsyňyz.
Menem bu barada içimden bir duýgy duýdum, sebäbi, aýtsak, umuman alanyňda bu mobil aragatnaşyklar barada tankytçy bolan adamlaryň
arasynda hem örän berk peseltme; mysal üçin, her ýerde meşhur dälsiň, bu bolsa hakykatdanam
gynandyryjy. Diňe idamçy munuň sebäbini bilýär.
Emma olar mümkin boldugyça islendik ýerde atýarlar.
Men muny şonça duýdum welin, hakykatdanam ýeter, ýeter diýip pikir edýärin.
Meniň pikirimçe, häzirki wagtda ýeke-täk mümkinçilik esasan alternatiw mediýanyň ukyplylygynda we güýjünde ýatyr.
Menem mysal üçin Pragada Auf1-iň gurnan AWEF çäresine seredim. Sen hem şol ýerde boldyň.
Şeýle hem käbir kärdeşler bardy, olar ýönekeýçe aç-açan gürläp, zatlary düşündirdiler, şeýle
etmelidiler. Indi olara gatnaşmaga rugsat berilmeýär.
Şonuň üçin hakykatdanam, her hepde golaý gelýän adamlary çagyrmaly.
Emma syýasatdan hemişe şol bir ýüzler. Senagat, syýasat we metbugat şu günlerde hakykatdanam ikiýüzli oýun oýnaýarlar.
Bu dözülmejek derejä düşdi.
Eger žurnalistik iş barada biraz habarly bolsaňyz, şygara laýyklykda... Meniň duýandygym ýaly, kärdeşlerim hem maňa
gaty düşnükli aýtdylar: eger oýuna goşulmasaň, çykarsyň.
Men çykdym. Munuň üçin men şat.
Emma indi men içindedirin, Martin.
Hawa, men muny şeýle aýdalyň. Mende şeýle duýgy bar: tankytçy pikirler hoş garşylanmaýar.
Şonuň üçin, her gün bir ýerde geçirilýän gepleşik şoularyna gelende, köplenç şol bir adamlaryň gaýtalanyp çagyrylýandygyny
duýýaryn; täze pikirleriň eşidilmegine ýol bermek ýa-da zatlaryň erkin akmagyna mümkinçilik bermek
ýerine, hemmesi öňünden düzülen ýaly. Bu bolsa şübhesiz.
We bu ýagdaýlar meniň pikirimçe indi demokratik däl. Men muny örän, örän gynançly hasaplaýaryn.
Men hem örän gynandym. Synçy hökmünde siziň köp dürli nukdaýnazaryňyz bar, we men indi
adaty programmany hem tomaşa edip bilmeýärin.
Çünki bu görnüşdäki çarçuwalaşdyrma gaýtalanyp durýar.
Şonuň üçin bir açar söz aýdalyň: Russiýanyň agressiýa urşy. Hawa, bu her bir birnäçe jümlede gaýtalanyp aýdylýar.
Bu diňe şol derejede bolup geçýän we hatda sungat we medeniýet bölüminde-de adamlary şol işe
höweslendirmek üçin manipulyatiw maksatlarda ulanylýan bir zat.
Bu bolsa maglumat bermegiň ýalňyş we obýektiw däl usulydyr.
Men tankytçy pikirli adamlaryň, hatda "talk show" diýlip atlandyrylýan gepleşik programmalarynda hem
pikirlerini beýan etmäge rugsat berilýändigini görmeýärin, bu meni örän gynandyrýar.
Koronawirus pandemiýasynyň başynda Wolfgang Wodarg ýaly bir ýa-da iki kritik wekiller bardy.
Ol başynda ýene-de görüldi, soňra bolsa metbugat tarapyndan dymdyryldy.
Bunun tersine, Sucharit Bhakdi ýaly adamlar hatda sud edilip, dymdyrdyldy ýa-da olary dymdyrmak synanyşyklary edildi.
We olar gaty ajaýyp adamlardyr. Näme edýärsiň?
Bu meniň üçin ynanmajak zat. Emma şonuň bilen birlikde, standart marjalar.
Hawa, we şol pursat men pikir edýärin, bu barada bir zat edilmeli, we bu hakykatdanam örän gowy işleýär.
Men pikirimçe, indi aldanmaýan we her biri öz usuly bilen öz işini dowam etdirýän köp adam bar.
Her hili dürli häsiýetler we başarnyklar bar.
Emma men muny demokratik metbugat hereketi diýip atlandyrýandygyny pikir edýärin, ony hoşuma gelýär
we ajaýyp reňkli diýip bilýärin – şeýle bolmaly.
Şol ýerde men hem öz goşantymy goşmaga çalyşýaryn. Şweýsariýadaky WIR birleşigi ýaly ajaýyp guramalar kömegi bilen.
Bu adamlar örän köpugurly.
Emma men hem olar bilen bilelikde iş bitirip, olaryň kömegi bilen işleri
hereketlendirdim, şonuň üçin meni hem sagçy burçka itýärler.
Şeýlelikde, öz saflarymyzdan! Bu gaty hyýanatlyk, gaty gülkünç, gaty utançly.
Emma menem gaharlylyk bilen hereket etmek islemeýärin.
Biziň zerurlygymyz sarp edijileri bilimlendirmek we olaryň hukuklaryny goramakdyr. Muny gazanmak üçin sarp
edijiler hem öz pikirlerini emele getirmeli. Diňe gündelik habar programmalaryny synlamak bilen däl.
Hawa, meniň pikirimçe, bu AWEF-de beýleki ähli adamlaryň arasynda meni hakykatdanam haýran galdyran zat diňe şu birlikdi.
Bu, henizem bir ýerde pikir döretmäge we ony bu prosesiň dowamynda goldamaga synanyşýan ähli adamlaryň arasyndaky jebislikdir.
Men pikir edýärin, munuň has-da köp bolýandygyny; hakykatdanam, aýdalyň, belli bir duýgurlyklar bar, biri muny bir tarapdan,
beýlekisi başga tarapdan edýär, ýöne munuň ähmiýeti ýok, sebäbi siziň bir maksadyňyz bar: adamlara giňişleýin maglumat bermek.
Her kim hem ahyrynda öz pikirini düzmeli bolýar. Bu hiç hili mesele däl.
Hawa, jenap Scheidsteger, bu gysga interwýu üçin köp sag boluň. Biz siziň edýän ähli işleriňizde
üstünlikleriň dowam etmegini arzuw edýäris we tankytçy çemeleşmäni dowam etdirjekdigiňize umyt edýäris.
Çok sag boluň we iň gowy arzuwlarym. Hawa, hiç zat däl.