WEBVTT

00:00.520 --> 00:08.993
Мин бүген Kla.tv сайтында тикшеренүче кинорежиссер
Клаус Шайдштейгерны интервью өчен каршы алуыма бик шатмын.

00:08.993 --> 00:12.220
Шейдштегер әфәнде, безнең күп караучылар сезне әле белми.

00:12.220 --> 00:18.126
Үзегезне кыскача таныштырып,
карьерагыз турында бераз сөйләп бирә аласызмы?

00:18.126 --> 00:21.600
Әйе, мин бик шат булыр идем. Бу
әңгәмәгә чакырганыгыз өчен рәхмәт.

00:21.600 --> 00:25.247
Соңгы вакытта мондый хәлләр еш була. Әлбәттә, мин бик шат.

00:25.247 --> 00:30.220
Ярар, мин чынлыкта һөнәрем буенча телевидение журналисты.

00:30.220 --> 00:35.440
Мин Дортмунд университетында журналистиканы
өйрәндем һәм шул вакытта беренче төркемнең әгъзасы идем.

00:35.440 --> 00:43.070
Минем практикага юнәлтелгән өйрәнүләремдәге бу яңа
юнәлеш урта бетерү дәрәҗәмнән соң Кёльндагы

00:43.070 --> 00:48.493
Westdeutscher Rundfunkта узган стажировка белән тәмамланды.

00:48.493 --> 00:51.286
Ул вакытта шәхси тапшыручылар юк иде.

00:51.286 --> 00:55.000
Ярар, ул әле дә репортерлар өчен үтенечләр буенча тапшыру иде.

00:55.000 --> 00:59.920
Яхшы идеясе булган һәркемгә аны гамәлгә ашырырга
рөхсәт ителде; цензура яки шундый нәрсәләр юк иде.

00:59.920 --> 01:06.193
Һәм ул чыннан да күңелле вакыт иде, ул минем
формалашу елларым булды, һәм мин аларны бик яратып уздырдым.

01:06.193 --> 01:14.778
Киләсе үсеш шәхси тапшыручыларга лицензия бирелү
белән бәйле булды. 1984 елда, 30 яшемдә, туган

01:14.778 --> 01:20.520
шәһәрем Эссенда үз кино продакшн компаниямне нигезләдем.

01:20.520 --> 01:28.033
Шуннан соң мин үз җиһазым һәм үз командам
белән халыкара яңалыклар, репортажлар һәм

01:28.033 --> 01:32.855
документаль фильмнар эшләдем, бу бик күңелле булды.

01:32.855 --> 01:45.002
Бер вакыттан, якынча 1990 еллар
уртасына кадәр, хәлләр үзгәрә башлады.

01:45.002 --> 01:49.713
Шулай дигәндәй, хәзер без тамашачыларның нәрсә
күрергә теләвен беләбез, шуңа күрә интеллектуаль

01:49.713 --> 01:52.638
мәгънәсезлекләрегезне туктатыгыз; моны беркем дә күрергә теләми.

01:52.638 --> 01:53.413
Ярар

01:53.413 --> 02:00.573
Шуннан соң мин беркадәр вакытка компания
эшчәнлеген киметтем һәм Arte өчен продюсер булып эшләдем.

02:00.573 --> 02:09.206
Ул һаман да бик ачык карашлы тапшыручы иде, әмма
әйтик, мин бервакыт өйрәнгәннәрем әкренләп югалды.

02:09.206 --> 02:12.840
Шулай итеп, һәркем репортер була ала дип уйлады.

02:12.840 --> 02:18.979
Элек команда эше булган – камера төркеме
дә, монтажчы да – соңыннан барысын да бер

02:18.979 --> 02:22.839
кеше адымлап-адымлап башкарырга туры килде.

02:22.839 --> 02:30.755
Әлбәттә, бу урамны санга күчерү вакытында да шундый хәл булды.
Ләкин эчтәлек ягыннан ул чыннан да көннән-көн начарая барды.

02:30.755 --> 02:38.400
Ләкин нәрсә мөһим иде, һәм хәзер дә
шулай, ул минем бик яхшы белем алуым иде.

02:38.400 --> 02:45.500
Якынча 20 ел дәвамында сезнең репортажларыгыз һәм документаль
фильмнар мобиль элемтәләргә кабат-кабат игътибар юнәлтте.

02:45.500 --> 02:52.480
Сез бу конкрет фән өлкәсен тормыш эшегез итеп ничек таныдыгыз?

02:52.480 --> 03:00.486
Чынлыкта шул булды: электр энергиясенә гиперсизгер
булган кешеләр шәхси тормышымда миңа мөрәҗәгать иттеләр.

03:00.486 --> 03:07.912
Алар минем мобиль телефон йөртүемне сизә алалар,
диделәр. Башта мин аларны бераз акылдан язганнар дип уйладым.

03:07.912 --> 03:19.436
Ләкин безнең киләсе очрашуда бу кешеләр миңа доктор Джордж Карло
исемле американ галиме язган китап бирделәр. Ул 1993–1999 елларда

03:19.436 --> 03:29.276
тармак мәнфәгатьләре өчен тикшеренүләр үткәргән һәм бу китапны
«Вашингтон Пост» газетасы журналисты Мартин Шрам

03:29.276 --> 03:38.805
белән бергә язган; анда ул тармак белән булган үз
тәҗрибәләрен сөйли – чөнки тармак аның клиенты булган.

03:38.805 --> 03:46.833
Ул проблемаларны ачыклаган иде, һәм алар
кирәкле рәвештә җәмәгатьчелеккә җиткерелмәгән иде.

03:46.833 --> 03:55.519
Һәм бу Джордж Карлоның тормышында ике төп юнәлеш
булган, чөнки ул медицина һәм хокук фәннәрен өйрәнгән.

03:55.519 --> 03:58.560
Һәм алар ялгыш спарринг партнерын сайлаганнар иде.

03:58.560 --> 04:07.329
Аннан соң ул зур мобиль телефон индустриясенә каршы дәгъвалар
оештырырга һәм аларны төзергә ярдәм итәргә тырышты, шулай ук

04:07.329 --> 04:11.900
бөтен эшне үз фәнни ачышларына таянып алга этәрергә омтылды.

04:11.900 --> 04:17.606
Ягъни, ул гаҗәеп матур хикәя иде, тик,
гаҗәеп рәвештә, беркем дә аңа игътибар итмәде.

04:17.606 --> 04:24.500
Аннары мин әкренләп шул темага чумдым, ул
гаять киң темалар спектрын үз эченә ала.

04:26.149 --> 04:29.966
Әйе, сез үз фильмнарыгыз аша бу өлкәдәге
танылган белгечләр белән элемтә урнаштырдыгыз.

04:29.966 --> 04:32.439
Сез әле генә Джордж Карлоны телгә алдыгыз.

04:32.439 --> 04:39.412
Сез моңа кыскача аңлатма бирә аласызмы? Сез башка нинди
экспертлар белән очраштыгыз, һәм аларның карашлары нинди?

04:39.412 --> 04:50.037
Ярый, минем иң беренче фильмым, ул 2006 елда Франция
телевидениесендә күрсәтелде, нигездә фәнни нәтиҗәләргә таянып,

04:50.037 --> 04:56.333
мобиль телефон сәнәгатенә каршы суд эшләренә багышланган иде.

04:56.333 --> 05:04.938
Һәм бөтен бу хәл Джордж Карлоның тарихы аркасында
барлыкка килде, ул җәмәгатьчелеккә чыккач абруе төште.

05:04.938 --> 05:12.667
Чынлыкта, сәнәгать тарафыннан финансланган үз фәнни
тикшеренүләреннән алынган мөһим кулланучыларны яклау

05:12.667 --> 05:17.188
мәгълүматы, ул соңыннан фаҗигале нәтиҗәләргә китерде.

05:17.188 --> 05:28.364
Һәм шушы, әйтик, беренче хикәя барышында, ул 2006 елда Франция
дәүләт тапшыручысы France Deux каналында күрсәтелде, мин Джордж

05:28.364 --> 05:36.170
Карло ярдәме белән бер-ике галим белән
таныштым, ул вакытта ул проблемаларны гына түгел,

05:36.170 --> 05:41.586
чишелешләрне дә тапкан иде. Бу да бик кызыклы булды.

05:41.586 --> 05:46.506
Вашингтон университетында
«Noisefield» дип аталган бер урын бар иде.

05:46.506 --> 06:00.099
Әйткәндәй, сәнәгать исеменнән, ягъни хәрбиләр, моны
ачыклаган кешеләр бу хакта ачыктан-ачык сөйләделәр.

06:00.099 --> 06:09.846
Миңа әйттеләр, Motorola хәрби көчләр өчен тәэмин итүче
булган. Әлбәттә, Motorola мобиль элемтәләр өлкәсендә пионер.

06:09.846 --> 06:16.610
Һәм Motorolaга радиацияне нәтиҗәсез итә
торган, шул ук вакытта элемтә мөмкинлеген саклап

06:16.610 --> 06:21.366
кала торган берәр чара табу өчен йөкләмә бирелде.

06:21.366 --> 06:26.953
Аннары алар моны ун ел буе өйрәнеп,
«шум кыры» дип аталганны ачыкладылар.

06:26.953 --> 06:35.353
Һәм моны Motorolaга тәкъдим иткәннән соң,
инженерлар башта бик дәртләнеп киттеләр.

06:35.353 --> 06:45.766
Профессор Липовиц бар иде, ул
тикшеренүчеләргә дә билгеле иде һәм инде вафат булды.

06:45.766 --> 06:49.698
Ләкин аның алмашчысы аннары бөтен эшне дә дәвам итте.

06:49.698 --> 06:58.591
Аннары Motorola-ның дәртле инженерлары әкренләп
юристлар белән алыштырылды, алар ахыр чиктә

06:58.591 --> 07:04.206
монда сез ачыклаган әйбер юк дип игълан иттеләр.

07:04.206 --> 07:10.308
Һәрхәлдә, хәрбиләр аны үз егетләрен
радиациядән саклау өчен кулландылар.

07:10.308 --> 07:17.397
Ләкин ул бөтен мәгълүматны ачып бирмәде, чөнки бернинди
проблемалар булмаска тиеш, чөнки шул ук

07:17.397 --> 07:25.113
вакытта суд эшләре бара, һәм зур күләмле
коллектив дәгъвәләр бөтен тармакны җимерергә мөмкин.

07:25.113 --> 07:26.940
Ярар, бу бик мавыктыргыч булды.

07:26.940 --> 07:37.794
Киләсе эшем барышында мин, Джордж Карло җәлеп
ителгәч, аеруча Европа тикшеренүләре турында белә алдым.

07:37.794 --> 07:45.232
«Рәхмәт, шалтыратканыгыз өчен» исемле фильм бар, анда мин моны
бераз күрсәтәм һәм Кунди белән Мусгёллер кебек шәхесләрнең

07:45.232 --> 07:51.256
лабораторияләренә керәм, ягъни Вена Медицина
университетыннан Михаэль Кундиның лабораториясенә, ул

07:51.256 --> 07:55.359
дәүләт исеменнән дә тикшеренүләр үткәргән һөнәри табиб.

07:55.359 --> 08:00.813
Аннары Вилли Мусголлер кебек кешеләр
бар, ул чынлыкта яман шешне өйрәнүче галим.

08:00.813 --> 08:04.633
Шулай итеп мин профессор Адлькоферны белдем.

08:04.633 --> 08:10.286
Зур исемнәр – тема белән бераз таныш кешеләр аларны таныр.

08:10.286 --> 08:20.010
Ул «Reflex Study» исемле Европа тикшеренүен башлап
җибәргән иде, аны соңрак заказ буенча ясалган яки

08:20.010 --> 08:25.900
ялганланган тикшеренү дип дискредитацияләргә тырыштылар.

08:25.900 --> 08:30.206
Ярар, бу бик кызыклы булды. Син бу үрнәкне кабат-кабат күрәсең.

08:30.206 --> 08:37.486
Нәрсәдер ачыклаган барлык кешеләр сәнәгатьтән зур
финанс ярдәме алган лобби тарафыннан каршылыкка

08:37.486 --> 08:42.559
очрый, һәм кайбер очракларда аларны эштән дә азат итәләр.

08:42.559 --> 08:46.626
Бу чыннан да фаҗигале хәл, бигрәк тә без, кулланучылар өчен.

08:46.626 --> 08:53.113
Ләкин Германиядә бездә шулай ук радиациядән саклау
чаралары бар, һәм алар безне радиациядән яхшы саклыйлар.

08:55.539 --> 08:59.773
Әйе, сез инде үз фикерләрегез белән
киләсе сорауны бераз алдан фаразлап куйгансыз.

08:59.773 --> 09:02.690
Калган, үзләрен галим дип атаучылар, аларның
диярлек барысы да, мобиль элемтә

09:02.690 --> 09:05.306
мәсьәләсендә барысын да куркынычсыз дип игълан итәләр.

09:05.306 --> 09:10.314
Минемчә, әйтелгәннәрдән бу сәбәпләр инде ачык күренә.

09:10.314 --> 09:17.633
Әйе, бу тема буенча бик кызыклы китаплар бар. Бу күренеш
бүгенге мобиль элемтәләрдә генә очрый торган феномен түгел.

09:17.633 --> 09:22.935
Сәнәгатьтә дә, азык-төлек сәнәгатендә дә
һәм башка шундый тармакларда да охшаш.

09:22.935 --> 09:30.659
Ярар, профессор Крейсның ике китабы бар, ул шулай ук
минем соңгы «Цифрлы дилемма» фильмымда да катнаша.

09:30.659 --> 09:37.480
Christian Kreis язган: «Сатып алынган
тикшеренү» һәм «сатып алынган фән».

09:37.480 --> 09:48.286
Һәм ул бик ачык итеп тасвирлый: халык агымына, әйтерсең
лә, кушылмаган кешеләрне дискредитациялиләр, башка

09:48.286 --> 09:54.700
урынга күчерәләр, яналар. Чыннан да төрле сценарийлар бар.

09:54.700 --> 10:02.973
Башта мин дә бик наив идем. Анда шундый
явызлык хөкем сөрүен күз алдына да китерә алмадым.

10:02.973 --> 10:08.467
Ләкин кызганычка каршы, хәлләр шундый,
чөнки бездә, әлбәттә, глобаль сәнәгать бар.

10:08.467 --> 10:11.638
Бездә гаҗәеп технологияләр бар, моңа шик юк.

10:11.638 --> 10:18.020
Без икебез дә бу санлы мөмкинлек турында
һәм башка шундый әйберләр турында сөйләшәбез.

10:18.020 --> 10:21.446
Без барыбыз да мобиль телефоннар
кулланабыз. Без аларга каршы түгелбез.

10:21.446 --> 10:29.493
Ләкин без шулай ук аерым очракларда да нәрсә
күрдек, кайберләрен ачыклау бик авыр булды.

10:29.493 --> 10:38.126
Ләкин, мәсәлән, ICNIRP бар – Ионлаштыручы
булмаган радиациядән саклау буенча Халыкара комиссия.

10:38.126 --> 10:45.153
ICNIRP радиациядән саклау федераль идарәсе бинасында урнашкан
һәм Германия салым түләүчеләре акчалары белән финанслана.

10:45.153 --> 10:53.273
Мюнхеннан булган хезмәттәшебез профессор Бухнерның, Франциядән
Европа парламенты әгъзасы булган һәм кызганычка

10:53.273 --> 11:00.900
каршы вафат булган Мишель Риваси белән берлектә
әзерләнгән, шулай дип аталган ICNIRP хисабы бар.

11:00.900 --> 11:06.520
Сез аны шулай ук Competence Initiative
веб-сайтыннан PDF-файл буларак йөкли аласыз.

11:06.520 --> 11:15.030
Бу комиссиянең аерым әгъзалары, ул халыкара радиациядән
саклану стандартлары һәм чикләүләрне билгели, тикшерелде, һәм

11:15.030 --> 11:19.953
аларның барысының да сәнәгать белән бәйләнеше булуы ачыкланды.

11:19.953 --> 11:26.859
Шулай итеп, алар да сәнәгать тарафыннан түләнә;
болар монда гына барлыкка китерелгән гади фактлар.

11:26.859 --> 11:34.765
Һәм бу, әйтергә кирәк, ICNIRP дип аталган хисапка
күз салу теләге булган һәркем өчен шактый кызыклы

11:34.765 --> 11:39.315
булырга мөмкин, анда сез эзләгәнне тиз таба аласыз.

11:39.315 --> 11:48.906
«Investigate Europe» исемле хезмәттәшләр
төркеме дә моны бик матур итеп йомгаклады.

11:48.906 --> 11:57.325
Мин моны яңа фильмымдә дә сурәтлим. Шулай итеп,
das-digitale-dilemma.de (һәрвакыт арада дефис белән) күп мәгълүмат

11:57.325 --> 12:02.360
бирә, әгәр бераз үз-үземне реклама итәргә рөхсәт итсәгез.

12:02.360 --> 12:05.740
Әйе, әлбәттә.

12:05.740 --> 12:13.189
Әйе, сезнең документаль фильмнар һәрвакыт бик бәхәсле булды,
бигрәк тә барлык кешеләрнең сәламәтлеге мәсьәләсендә; алар, сез

12:13.189 --> 12:19.737
алдан әйткәнчә, Франция телевидениесендә бер генә тапкыр
күрсәтелде, ә Германиядә аларны кыскартылган рәвештә

12:19.737 --> 12:24.000
һәм программа турында бернинди игълансыз гына күрсәттеләр.

12:24.000 --> 12:32.020
Эчтән караганда, мобиль элемтә темасы буенча «мейнстрим»
дип аталган төшенчә белән сез нинди тәҗрибәләр кичердегез?

12:32.020 --> 12:36.733
Әйе, бу бик көчле тәҗрибә булды.

12:36.733 --> 12:43.186
Шулай итеп, иң беренче фильм Парижда France Deux
тарафыннан заказ буенча эшләнгән. Ул вакытта анда документаль

12:43.186 --> 12:47.046
фильмнар бүлеге җитәкчесе әле дә бик ачык карашлы иде.

12:47.046 --> 12:56.667
Һәм ул әйтте: Кара, син немец, бәлки синдә комбинация
варианты, мәсәлән, ARD белән уртак җитештерү опциясе бардыр.

12:56.667 --> 13:01.920
Мин анда берәүне беләм — MDRның ачык карашлы баш мөхәррире.

13:01.920 --> 13:10.866
Мин дә аны белә идем, шуңа күрә элемтәгә кердем,
ул: «Ярар, эшлик. Безгә 45 минут кирәк», диде.

13:10.866 --> 13:15.826
Французлар үзләренең тапшыру
форматы өчен 50–52 минут таләп иттеләр.

13:15.826 --> 13:22.319
Һәм миңа бөтен әйбернең соңыннан төп канал
ARD-да да трансляцияләнәчәге вәгъдә ителде.

13:22.319 --> 13:28.386
Ул Франциядә төп эфир вакытында
күрсәтелде. Һәм ул берничә тапкыр кабатланды.

13:28.386 --> 13:31.900
Германиялеләр башта фильмны агу шкафына ябып куйдылар.

13:31.900 --> 13:32.626
Ярар

13:32.626 --> 13:40.738
Ләкин газеталарда игълан ителгән исеме дә
булган фильмны әйтергә кирәк: Portables en

13:40.738 --> 13:46.013
accusation – ягъни «мобиль телефоннар судта».

13:46.013 --> 13:55.180
Һәм бу исем тапшыру кичендә тармак
юристлары басымы астында бераз үзгәртелде.

13:55.180 --> 13:59.985
Анда болай дип язылган: АКШ: Җинаять
эше гаепләү актында мобиль телефоннар.

13:59.985 --> 14:08.457
Һәм безгә Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы
(WHO) барысын да контрольдә тота дигән

14:08.457 --> 14:13.780
аңлатманы титрларга кертүгә ризалашырга туры килде.

14:13.780 --> 14:16.340
Шулай итеп, чынлап та проблема юк.

14:16.340 --> 14:26.613
Фильмда булган барлык вакыйгалар анда гына булса да, караучыларны,
әйтергә кирәк, ышандырыр өчен без бу өстәмәне керттек.

14:26.613 --> 14:34.580
Эфирны тәэмин итүче оешманың үз адвокатлары чыннан да кыен
хәлдә калдылар. Һәм миңа да моңа риза булырга туры килде.

14:34.580 --> 14:38.486
Миңа «Ярар, димәк без аны бөтенләй
җибәрмәячәкбез» дип әйтергә мөмкинлек туды.

14:38.486 --> 14:44.500
Яисә мин бу кечкенә үзгәрешләргә ризалашам. Шулай итеп,
менә шуннан башланган, бу бары тик кызыклы тема гына.

14:44.500 --> 14:50.920
Анда гаҗәеп күп акча эшләнә. Һәм
кешеләр моның бозылуын яратмыйлар.

14:50.920 --> 14:57.613
Шулай итеп, тәүге тәнкыйди өлеш
1993 елда Америкадагы ток-шоуда булды.

14:57.613 --> 15:04.733
Нәтиҗәдә, Motorola акцияләре бер атна эчендә 10%ка төште.

15:04.733 --> 15:10.287
Һәм әлбәттә, алар тиз арада реакция ясап, барлык
вакант урыннарны тутырдылар, берни дә начар

15:10.287 --> 15:13.655
булмасын өчен, аннары моны матбугатта дәвам иттеләр.

15:13.655 --> 15:19.246
Чөнки ARD-та, ягъни slash MDR-да түбәндәгеләр булды.

15:19.246 --> 15:26.280
Миңа бөтенләй хәбәр итмәделәр. Алар һәрвакыт: «Ярар,
берәр вакыт җибәрербез, хәбәр итәрбез», – дип әйттеләр.

15:26.280 --> 15:33.894
Ел ахырына таба, эфирдан бер көн алда
миңа секретарь шалтыратты һәм болай диде:

15:33.894 --> 15:43.500
Без программаны иртәгә күрсәтербез, ләкин без аны 30
минутка кыскарттык – яисә, юк, без аны 30 минутка кыскарттык.

15:43.500 --> 15:49.540
Мин соралган һәм түләнгән 45 минутны тапшырган идем.

15:49.540 --> 15:56.426
Аннары мин бу пункт өчен программа игъланы булмавын күрдем.

15:56.426 --> 16:01.813
Шулай итеп, мин Süddeutsche Zeitung газетасындагы
хезмәттәшләремә шалтыраттым. Чөнки ул вакытта аларда әле

16:01.813 --> 16:05.087
дә бик кызыклы һәм тәнкыйтьчел медиа бүлеге бар иде.

16:05.087 --> 16:07.660
Һәм мин аларның игътибарын бу бәйләнешкә юнәлттем.

16:07.660 --> 16:18.280
Аннары алар тапшыручыга мөрәҗәгать иттеләр һәм миннән
аермалы рәвештә җавап алдылар: «Фильмда немец элемтәсе җитми».

16:18.280 --> 16:24.580
Аннары мин фильмны икенче көнне
иртәнге унда эфир вакытында карадым.

16:24.580 --> 16:30.320
Герман сылтамасы да юк иде; аны алар үзләре кисеп ташлаганнар.

16:30.320 --> 16:35.357
Ярар, мин аны шулай кичердем, бу чыннан да ышангысыз.

16:35.357 --> 16:45.400
Ләкин цензура чаралары нәкъ менә 20 ел элек шундый рәвештә
башланды. Аннары мин моның нәрсә белән бәйле икәнен тикшердем.

16:45.400 --> 16:50.661
Ул елда алар Германия футбол лигасы
өчен T-Mobile белән партнер булдылар.

16:50.661 --> 16:56.916
Алар иң яхшы клиентларын, иң яхшы реклама клиентларын
читләштерергә мөмкинлекләре юк иде – ул ел саен

16:56.916 --> 17:03.760
берничә йөз миллион сум керем китерә һәм аларга
Бундеслига хокукларын алуда ярдәм итә ала иде.

17:03.760 --> 17:07.633
Бу яктан немецча сылтама махсус рәвештә төшереп калдырылды.

17:07.633 --> 17:14.706
Әйе, бүген мин моңа көлә алам. Ул
вакытта мин уйладым: «Аллам, син нишлисең?»

17:14.706 --> 17:17.619
Миңа моны шулай эшләргә өйрәтмәделәр.

17:17.619 --> 17:29.206
Әйе. Журналист буларак, безнең тамашачыларга цензуралы матбугатның
бу махинацияләренә каршы тору өчен нинди мөмкинлекләр күрәсез?

17:29.206 --> 17:35.914
Ярар, син инде бүгенгә кадәр булган мөмкинлекләрдән файдаланасың.

17:35.914 --> 17:44.128
Мин дә бу хакта эчтән бер аңлау тойдым, чөнки, әйтик, гомумән
алганда бу шактый көчле кимсетү, хәтта мобиль элемтәгә тәнкыйтьче

17:44.128 --> 17:50.660
кешеләр арасында да. Мәсәлән, син һәр җирдә дә
популяр түгелсең, бу исә чыннан да зур үкенеч. Ни өчен

17:50.660 --> 17:54.386
икәнен бары тик үлем җәзасын башкаручы гына белә.

17:54.386 --> 17:58.646
Ләкин алар мөмкин булган һәр җирдә атышалар.

17:58.646 --> 18:05.446
Һәм мин моны шулкадәр нык тойдым
ки, чынлап та җитте инде дип уйлыйм.

18:05.446 --> 18:16.140
Минемчә, хәзерге вакытта бердәнбер мөмкинлек, аеруча альтернатив
массакүләм мәгълүмат чараларының осталыгы һәм көче белән бәйле.

18:16.140 --> 18:29.620
Мин шулай ук, мәсәлән, Прагада узган чарага да күз
салдым, анда Auf1 бу AWEFны оештырды. Син анда идең.

18:29.620 --> 18:36.405
Һәм анда кайбер хезмәттәшләр дә бар иде, алар гади
итеп сөйләделәр һәм әйберләрне аңлаттылар, шулай булырга

18:36.405 --> 18:39.999
тиеш иде. Һәм хәзер аларга катнашырга рөхсәт ителми.

18:39.999 --> 18:46.973
Шулай итеп, чынлыкта, анда диярлек һәр
атнада булган кешеләрне чакырырга тиешсең.

18:46.973 --> 18:55.886
Ләкин сәясәттән һәрвакыт шул ук йөзләр. Сәнәгать, сәясәт
һәм матбугат бүгенге көндә чыннан да икеләтә уен уйный.

18:55.886 --> 18:59.740
Бу түзә алмас дәрәҗәгә төште.

18:59.740 --> 19:08.944
Шулай итеп, әгәр дә сез журналистика эше турында бераз белсәгез,
девиз буенча... мин сизгәнчә, хезмәттәшләрем дә миңа бик ачык

19:08.944 --> 19:13.633
әйттеләр: әгәр дә син уенда катнашмасаң, син эштән куыласың.

19:13.633 --> 19:19.840
Мин чыктым. Һәм моңа шатмын.

19:19.840 --> 19:23.960
Ләкин хәзер мин эчтә, Мартин.

19:25.686 --> 19:31.366
Әйе, мин моны шулай әйтим. Миңа шундый тәэсир
бар: тәнкыйтьче фикер йөртүчеләрне кабул итмиләр.

19:31.366 --> 19:40.801
Шулай итеп, һәр көнне кайдадыр күрсәтелә торган ток-шоуларга
килгәндә, миңа еш кына шул ук кешеләрне кабат-кабат чакыралар

19:40.801 --> 19:47.374
кебек тоела: яңа фикерләрне ишетергә, үзгә
карашларны кабул итәргә мөмкинлек бирмичә,

19:47.374 --> 19:51.786
барысын да алдан ук формалаштыралар. Бу һичшиксез.

19:51.786 --> 20:00.580
Һәм болар, минемчә, инде демократик саналмый торган гади
хәлләр генә. Һәм мин моны бик, бик кызганыч дип саныйм.

20:00.580 --> 20:08.327
Мин дә бик нык рәнҗедем. Күзәтүче буларак
синдә бик күп төрле карашлар бар, һәм мин

20:08.327 --> 20:12.980
хәзер хәтта гадәти тапшыруны да карый алмыйм.

20:12.980 --> 20:16.340
Чөнки мондый кысага салу кабат-кабат була.

20:16.340 --> 20:23.238
Шулай итеп, мин бер ачкыч сүз әйтәм: Россиянең
агрессия сугышы. Әйе, бу һәрничә җөмлә саен кабатлана.

20:23.238 --> 20:30.310
Һәм бу шул дәрәҗәдә була торган гади хәл генә, аны
манипулятив максатларда кулланалар, хәтта сәнгать һәм

20:30.310 --> 20:34.636
мәдәният бүлегендә дә, бәлки кешеләрне шул рухка кертү өчен.

20:34.636 --> 20:41.533
Һәм бу гади генә дөрес булмаган һәм
объектив булмаган мәгълүмат тапшыру ысулы.

20:41.533 --> 20:48.595
Һәм мин тәнкыйтьче фикер йөртүчеләргә үз карашларын
белдерергә рөхсәт ителүен күрмим, хәтта «ток-шоу» дип

20:48.595 --> 20:52.383
аталган тапшыруларда да, бу минем өчен бик кызганыч.

20:52.383 --> 21:00.940
Шулай итеп, коронавирус пандемиясе башында
Вольфганг Водарг кебек бер-ике тәнкыйтьче вәкил бар иде.

21:00.940 --> 21:06.708
Аны башта тагын күрделәр, аннары аны матбугат тындырды.

21:06.708 --> 21:12.812
Киресенчә, Sucharit Bhakdi кебек кешеләр хәтта
җинаять җаваплылыгына тартылган һәм авызлары

21:12.812 --> 21:16.926
томаланган, яки аларны авызларын томаларга тырышканнар.

21:16.926 --> 21:21.629
Һәм алар бик гаҗәеп кешеләр. Син нишлисең?

21:21.629 --> 21:29.593
Әй, бу минем өчен ышангысыз. Ләкин шулай да, гадәти маржалар.

21:29.593 --> 21:36.560
Әйе, һәм шул вакытта мин моның өчен нидер эшләргә
кирәк дип уйлыйм, һәм бу чыннан да бик яхшы эшли.

21:36.560 --> 21:44.826
Минемчә, безнең арасында инде алданмый торган һәм
һәркем үз юлы белән үз эшен дәвам итүчеләр күп.

21:44.826 --> 21:48.766
Төрле холык-фигыльләр һәм сәләтләр бар.

21:48.766 --> 21:53.551
Ләкин минемчә, моны демократик массакүләм
мәгълүмат чаралары тәртибе дип атыйлар, ул миңа

21:53.551 --> 21:56.526
күңелле һәм гаҗәеп төсле тоела – шулай булырга тиеш.

21:56.526 --> 22:08.232
Һәм менә шунда мин дә үз өлешемне кертергә тырышам. Швейцариядәге
WIR ассоциациясе кебек искиткеч оешмалар ярдәмендә.

22:08.232 --> 22:13.173
Бу шулкадәр күпкырлы эшчәнлек белән шөгыльләнүче кешеләр.

22:13.173 --> 22:23.970
Ләкин мин дә алар белән бергә эшләдем һәм аларның ярдәме белән
эшләрне җайга салдым, шуңа күрә мине дә уң як почмакка этәләр.

22:23.970 --> 22:30.166
Безнең үз сафларыбыздан! Бу бик гаделсез, бик көлкеле, бик оятлы.

22:30.166 --> 22:35.860
Ләкин, әйе, мин дә ачу белән эш итәргә теләмим.

22:35.860 --> 22:41.104
Безгә кирәк – кулланучыларны мәгарифләү һәм аларны яклау. Моңа
ирешү өчен кулланучылар үзләре дә үз фикерләрен

22:41.104 --> 22:47.615
формалаштырырга тиеш. Һәм моны бары тик
яңалыкларда күргәннәргә генә нигезләнеп эшләргә ярамый.

22:47.615 --> 22:55.910
Әйе, минемчә, бу AWEFта башка барлык кешеләр арасында
мине чынлап та гаҗәпләндергәне – гади генә бу бердәмлек иде.

22:55.910 --> 23:05.026
Кайдадыр фикер формалаштырырга һәм аны якларга
тырышучы барлык кешеләр арасындагы бу бердәмлек.

23:05.026 --> 23:11.680
Минемчә, бу хәл көннән-көн ешая бара: чыннан да, әйтик, кайбер
сизгерлекләр бар – берәү моны бер яктан күбрәк

23:11.680 --> 23:17.974
эшли, икенчесе икенче яктан, ләкин бу әһәмиятле
түгел, чөнки максат бер: кешеләргә тулы мәгълүмат бирү.

23:17.974 --> 23:22.439
Һәркем үзенең фикерен формалаштырырга
тиеш. Бу бернинди проблема да түгел.

23:22.439 --> 23:29.312
Әйе, Шейдштегер әфәнде, бу кыска әңгәмә өчен зур
рәхмәт. Без сезгә барлык эшләрегездә уңышлар телибез

23:29.312 --> 23:33.492
һәм тәнкыйди карашыгызны дәвам итүегезне өмет итәбез.

23:33.492 --> 23:36.226
Зур рәхмәт, иң изге теләкләр. Әйе, рәхим итегез.