איך בין צופרידן צו באַגריסן דעם אויספֿאָרשער־פֿילממאַכער קלאַוס שיידסטעגער אויף Kla.tv פֿאַר אַן אינטערוויו הײַנט.
הער שיידסטעגער, פילע פֿון אונדזערע צוקוקערס קענען אײַך נאָך נישט.
קענסטו זיך קורץ פאָרשטעלן און דערציילן אונדז אַ ביסל וועגן דײַן קאַריערע?
יאָ, איך וואָלט זייער צופרידן געווען. אַ דאַנק פֿאַרן אײַנלאַדן מיך צו דעם אינטערוויו.
לעצטנס פּאַסירט דאָס אָפֿט. איך בין, כמובן, צופרידן.
נו, איך בין טאַקע אַ טעלעוויזיע־זשורנאַליסט פֿון פאַך.
איך האָב זשורנאַליזם געלערנט אין דער אוניווערסיטעט פֿון דאָרטאַמונד און בין געווען
טייל פֿון דער ערשטער קאָהאָרט אין יענער צײַט.
די נײַע ריכטונג אין מײַנע פּראַקטיש־אָריענטירטע שטודיעס האָט זיך געענדיקט מיט אַ סטאַזש נאָך מײַן מיטל־דיפּלאָם, וואָס
איך האָב געקענט דורכפֿירן בײַם וועסטדײַטשער רונדפֿונק אין קעלן.
דאָס איז געווען אין אַ צײַט ווען עס זענען נישט געווען קיין פּריוואַטע בראָדקאַסטערס.
נו, דאָס איז נאָך געווען אַ בקשות־שאָו פֿאַר רעפּאָרטערס.
יעדער וואָס האָט געהאַט אַ גוטן געדאַנק, האָט מען ערלויבט אים דורכצופירן; עס איז נישט געווען קיין צענזור אָדער עפּעס אַנדערש.
און דאָס איז פשוט געווען אַ גוטע צײַט, דאָס זענען געווען מיינע פאָרמירנדיקע יאָרן, וואָס איך האָב זייער הנאה געהאַט.
די ווייַטערדיקע אַנטוויקלונג איז געווען ווען פּריוואַטע בראָדקאַסטערס האָבן באַקומען ליצענץ. אין 1984, ווען
איך בין געווען 30 יאָר אַלט, האָב איך אין מײַן היימשטאָט עסען געגרינדעט מײַן אייגענע פֿילם־פּראָדוקציע־פֿירמע.
פֿון דאָרט האָב איך פּראָדוצירט אינטערנאַציאָנאַלע נייעס, באַריכטן און דאָקומענטאַרן מיט מײַן אייגענעם עקוויפּמענט
און מײַן אייגענעם מאַנשאַפֿט, וואָס איז געווען זייער שפּאַס.
פֿאַר אַ צײַט, ביז בערך די מיטן 1990ער יאָרן, האָבן זאַכן אָנגעהויבן זיך טוישן.
ווי אויב צו זאָגן, מיר ווייסן איצט וואָס די צוקוקער ווילן זען, אַזוי האַלט אויף מיט דיין
אינטעלעקטועלער נאַרישקייט; קיינער וויל דאָס נישט זען.
אָקיי
נאָך דעם האָב איך פֿאַר אַ צײַט די פֿירמע צוריקגעצויגן און פֿאַר אַרטע פּראָדוצירט.
עס איז נאָך געווען אַ זייער אָפֿן־מיינדיקער בראָדקאַסטער, אָבער לאָמיר פשוט זאָגן אַז וואָס איך האָב
אַמאָל געלערנט, איז ביסלעכווייַז פאַרלוירן געוואָרן.
אַזוי האָבן אַלע געמיינט אַז זיי קענען זײַן אַ רעפּאָרטער.
און וואָס פריער איז געווען אַ מאַנשאַפֿט־אַרבעט – דאָ אַ קאַמערע־קרו, דאָרט אַ רעדאַקטאָר – האָט מען
דאַן געמוזט טאָן שריט פֿאַר שריט דורך איין מענטש.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס איז אויך געשען מיט דער דיגיטאַליזאַציע פֿון דער גאַס. אָבער אין זאַך
אינהאַלט איז עס טאַקע געוואָרן ערגער און ערגער.
אָבער וואָס איז געווען וויכטיק, און נאָך הײַנט איז, איז אַז איך האָב געהאַט אַ גרויסע בילדונג.
שוין בערך 20 יאָר האָבן אייערע באַריכטן און דאָקומענטאַרן זיך אָפֿט געצילט אויף מאָביל־קאָמוניקאַציעס.
ווי האָסטו דערקענט דעם באַזונדערן טעמע־געביט ווי דיין לעבנס־אַרבעט?
נו, וואָס טאַקע איז געשען, איז אַז מענטשן וואָס זענען היפּערסענסיטיוו צו עלעקטריציטעט האָבן
זיך צו מיר געווענדט אין מײַן פּריוואַטן לעבן.
זיי האָבן געזאָגט אַז זיי קענען שפּירן אַז איך האָב אַ מאָביל־טעלעפֿאָן. און אין אָנהייב
האָב איך געמיינט אַז זיי זענען אַ ביסל משוגע.
אבער בײַ אונדזער קומענדיקער זיצונג האָבן די מענטשן מיר געגעבן אַ בוך פֿון אַ אמעריקאַנער וויסנשאַפֿטלער מיטן נאָמען ד״ר דזשאָרדזש
קאַרלאָ, וואָס האָט אַמאָל דורכגעפֿירט פאָרשונג אין נאָמען פֿון דער אינדוסטריע צווישן 1993 און 1999, און האָט דאָס בוך געשריבן
צוזאַמען מיט אַ Washington Post־זשורנאַליסט מיטן נאָמען מרטין שרעם, אין וועלכן ער האָט דערציילט זײַנע אייגענע דערפֿאַרונגען
מיט דער אינדוסטריע – די אינדוסטריע איז געווען זײַן קליענט.
ער האָט געפֿונען פּראָבלעמען, און די זענען נישט איבערגעגעבן געוואָרן צום ציבור אויף דעם אופֿן וואָס וואָלט געווען נייטיק.
און דער דזשאָרדזש קאַרלאָ האָט געהאַט צוויי הויפּט־פֿאָקוסן אין זײַן לעבן, ווײַל ער האָט געלערנט מעדיצין און געזעץ.
און זיי האָבן אויסגעקליבן דעם פאַלשן ספּאַרינג־פּאַרטנער.
דער מענטש האָט דאַן פאָרויס געגאנגען און פּרוּווירט אָרגאַניזירן און העלפֿן סטרוקטורירן קלאָגן קעגן די גרויסע
מאָביל־טעלעפֿאָן־אינדוסטריע, און אויך צו פֿירן די גאַנצע זאַך פאָרויס אויף דער באַזע פֿון זײַנע וויסנשאַפֿטלעכע געפֿונדן.
דאָס הייסט, עס איז געווען אַ גרויסע מעשׂה וואָס, פֿאַרווונדערלעך גענוג, האָט קיינער נישט געקערט.
און דאַן האָב איך ביסלעכווײַז זיך אַרײַנגעאַרבעט אין דעם ענין, וואָס דעקט אַן אומגלויבלעך ברייטע גאַמע פֿון טעמעס.
יאָ, דורך אייערע פֿילמען האָט איר באַקאַנטשאַפֿט געמאַכט מיט באַרימטע עקספּערטן אין דעם
געביט. איר האָט נאָר דערמאָנט דזשאָרדזש קאַרלאָ.
קענסטו קורץ באַמערקן דערוועגן? וועלכע אַנדערע עקספּערטן האָסטו באַגעגנט, און וואָס זענען זייער מיינונגען?
נו, מײַן ערשטער פֿילם, וואָס איז געווען אויסגעשטראַלט אויף פֿראַנצויזישער טעלעוויזיע אין 2006, האָט זיך
געצילט אויף די קלאָגן קעגן די מאָביל־טעלעפֿאָן־אינדוסטריע, באַזירט אויף וויסנשאַפֿטלעכע געפֿונדן.
און די גאַנצע זאַך איז געטראָגן געוואָרן דורך די געשיכטע פֿון דזשאָרדזש קאַרלאָ, וואָס איז
דיסקרידיטירט געוואָרן נאָך ער האָט עס פּובליק געמאכט.
טאַקע, מיט וויכטיקע קאַנסומער־שוץ־אינפֿאָרמאַציע פֿון איר אייגענע וויסנשאַפֿטלעכע פאָרשונג, אָבער פינאַנצירט דורך די אינדוסטריע,
האָט עס דערנאָך געפֿירט צו קאַטאַסטראָפֿאַלע רעזולטאַטן.
און אין דעם לויפֿ פֿון דער ערשטער מעשׂה, וואָס איז איבערגעטראָגן געוואָרן אין 2006 אויף דער פֿראַנצויזישער שטאַט־טעלעוויזיע France
Deux, האָב איך דעמאָלט באַקענט געוואָרן מיט איין אָדער צוויי וויסנשאַפֿטלער מיט הילף פֿון דזשאָרדזש קאַרלאָ, וואָס
אין יענער צײַט האָט נישט נאָר געפֿונען פּראָבלעמען, נאָר אויך לייזונגען. דאָס איז אויך געווען זייער אינטערעסאַנט.
עס איז געווען דער אַזוי גערופענער "נויספֿילד" בײַם אוניווערסיטעט פֿון וואַשינגטאָן.
אגב, די מענטשן וואָס האָבן דאָס אַנטדעקט אין נאָמען פֿון דער אינדוסטריע, נעמלעך די מיליטער, האָבן עס אָפֿן גערעדט.
זיי האָבן מיר געזאָגט אַז מאָטאָראָלאַ איז געווען דער צושטעלער פֿאַר דער אַרמיי. מאָטאָראָלאַ
איז, כמובן, דער פּיאָניר אין מאָביל־קאָמוניקאַציע.
און מאָטאָראָלאַ איז באַשטעלט געוואָרן צו זען צי מען קען געפֿינען עפּעס וואָס קען מאַכן די שטראַלונג
אומווירקזאַם, און נאָך אַלץ דערמעגלעכן קאָמוניקאַציע.
און דאַן האָבן זיי צען יאָר פאָרשט אויף דעם און האָבן אַנטדעקט וואָס מען רופֿט דעם ראַש־פֿעלד.
און נאָך זיי האָבן דאָס פאָרגעשטעלט צו מאָטאָראָלאַ, זענען די אינזשענירן אָנהייב געווען זייער ענטוזיאַסטיש.
עס איז אַ פּראָפֿעסאָר ליפּאָוויץ, וואָס איז אויך באַקאַנט בײַ פֿאָרשער און איז זינט דעמאָלט געשטאָרבן.
אָבער זײַן נאָכפֿאָלגער האָט דאַן די גאַנצע זאַך פאָרגעזעצט.
די ענטוזיאַסטישע אינזשענירן בײַ מאָטאָראָלאַ זענען דאַן ביסלעכווייז אויסגעטוישט געוואָרן דורך אַדוואָקאַטן, וואָס לעסאָף
האָבן דערקלערט אַז וואָס איר האָט דאָ אַנטדעקט, עקזיסטירט נישט.
די מיליטער האָט עס אָבער גענוצט צו באַשיצן זייער אייגענע יינגלעך פֿון ראַדיאַציע, אַזוי צו זאָגן.
אָבער ער האָט נישט אַרויסגעגעבן די גאַנצע זאַך, ווײַל עס קען נישט זײַן קיין פּראָבלעמען, ווײַל אין דער זעלביקער צײַט
לויפן קלאָגן, און די ריזיקע קלאַס־אַקשאַן־קלאָגן וואָלטן גורם זײַן אַז די גאַנצע אינדוסטריע וואָלט צוזאַמענפֿאַלן.
נו, דאָס איז געווען זייער אויפֿרעגנדיק.
אין דער לויפֿ פֿון מײַן ווײַטערדיקער אַרבעט האָב איך דעמאָלט געקענט זיך באַזונדערס באַקענען מיט אייראָפּעיִשע
פאָרשונגען, ווײַל מען האָט אַרײַנגעבראַכט דזשאָרדזש קאַרלאָ.
עס איז דער פֿילם "Thank You for Calling", וווּ איך ווײַז דאָס אַ ביסל און גיי אַרײַן אין די לאַבאָראַטאָריעס פֿון מענטשן ווי קונדי
און מוסגאָלער, דאָס הייסט מיכאַיל קונדי פֿון MedUni Vienna, אַ אַרבעט־פֿיזישער וואָס האָט אויך
דורכגעפֿירט פאָרשונג אין נאָמען פֿון דער מדינה.
דאַן זענען דאָ מענטשן ווי ווילי מוסגאָלער, וואָס איז טאַקע אַ קענסער־פֿאָרשער.
אַזוי האָב איך באַקענט געוואָרן מיט פּראָפֿעסאָר אַדלקאָפֿער.
גרויסע נעמען – מענטשן וואָס זענען אַ ביסל באַקאַנט מיטן טעמע וועלן זיי דערקענען.
ער האָט אָנגעהויבן די רעפֿלעקס־שטודיע, אַ אייראָפּעיִשע שטודיע, וואָס שפּעטער האָט מען אויך פּרוּווירט צו
דיסקרידיטירן ווי באַשטעלטע אָדער פאַלש־געמאַכטע פאָרשונג.
נו, דאָס איז געווען זייער אינטערעסאַנט. דו זעסט דעם מוסטער איבער און איבער ווידער.
אַלע מענטשן וואָס האָבן עפּעס אַנטדעקט, ווערן קעגנגעשטעלט דורך די לאָבי, וואָס באקומט באַטייטיקע פינאַנציעלע שטיצע פֿון דער
אינדוסטריע, און אין עטלעכע פאַלן ווערן זיי אויך אַרויסגענומען.
דאָס איז טאַקע אַ קאַטאַסטראָפֿאַלע סיטואַציע, ספּעציעל פֿאַר אונדז, די קאַנסומערס.
אָבער מיר האָבן אויך שטראַלונג־שוץ אין דײַטשלאַנד, און זיי טוען אַ גוטע אַרבעט צו באַשיצן אונדז פֿון שטראַלונג.
יאָ, איר האָט שוין אַ ביסל פאָרויסגעזען די קומענדיקע פֿראַגע מיט אייערע באַמערקונגען.
די אַנדערע אַזוי גערופענע וויסנשאַפֿטלער, כּמעט אַלע פֿון זיי, געבן למעשה נאָר דעם
אַל־קליר וועגן דער טעמע פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציעס.
איך מיין אַז די סיבות זענען שוין קלאָר פֿון וואָס איז נאָר געזאָגט געוואָרן.
יאָ, עס זענען עטלעכע זייער אינטערעסאַנטע ביכער וועגן דעם טעמע. דאָס איז נישט נאָר אַ פֿענאָמען וואָס
מען קען הײַנט געפֿינען אין מאָביל־קאָמוניקאַציעס.
עס איז ענלעך אין אינדוסטריע, אין עסן־אינדוסטריע און אַזוי ווייטער.
נו, עס זענען צוויי ביכער פֿון פּראָפֿעסאָר קרייס, וואָס דערשיינט אויך אין מײַן לעצטן פֿילם, "די דיגיטאַלע דילעמע".
קריסטיאַן קרייס האָט געשריבן: "געקויפֿטע פאָרשונג" און "געקויפֿטע וויסנשאַפֿט."
און ער באַשרײַבט זייער קלאָר ווי מענטשן וואָס, אַזוי צו זאָגן, גייען נישט מיט דער מאַסע, ווערן דיסקרידיטירט, אַריבערגעפֿירט
און באַדראָט. עס זענען טאַקע פֿאַרשידענע סצענאַרן.
און אין אָנהייב בין איך אויך געווען זייער נײַיוו. איך האָב אפילו נישט געקענט זיך פאָרשטעלן אַז אַזאַ בייזקייט דאָרט געהערשט.
אָבער ליידער איז דאָס אַזוי, ווײַל מיר האָבן אַ גלאבאלע אינדוסטריע, נאַטירלעך. מיר האָבן
פאַסצינירנדיקע טעכנאָלאָגיע, דאָס איז נישט קיין פֿראַגע.
מיר ביידע רעדן וועגן דער דיגיטאַלער מעגלעכקייט און אַזוי ווייטער און אַזוי ווייטער.
מיר אַלע נוצן מאָבילע טעלעפֿאָנען. מיר זענען נישט קעגן זיי.
אָבער וואָס מיר האָבן אויך געזען אין יחיד־פֿאַלן, איז אַז עס איז מאָל געווען זייער שווער צו אַנטדעקן.
אָבער עס איז, למשל, די ICNIRP – די אינטערנאַציאָנאַלע קאַמיסיע פֿאַר שוץ קעגן ניט־יאָניזירנדיקער שטראַלונג.
און די ICNIRP איז באַזירט בײַם פֿעדעראַלן אָפֿיס פֿאַר ראַדיאַציע־שוץ און ווערט פינאַנצירט
מיט די געלטער פֿון די דײַטשישע שטייערצאָלער.
עס איז דער אַזוי גערופֿענער ICNIRP־באַריכט פֿון אַ מיטאַרבעטער פֿון מינכן, פּראָפֿעסאָר בוכנער, אין צוזאַמענאַרבעט מיט
מישעל ריוואַסי, אַ מיטגליד פֿון דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט פֿון פֿראַנקרײַך, וואָס האָט, צום באַדויערן, געשטאָרבן.
איר קענט עס אויך אַראָפּלאָדן ווי אַ PDF־טעקע פֿון דער וועבזײַט פֿון דער קאָמפּעטענץ־איניציאַטיוו.
די יחיד־מיטגלידער פֿון דער קאַמיסיע, וואָס באַשטימט אינטערנאַציאָנאַלע סטאַנדאַרטן און גרעניצן פֿאַר
שטראַלונג־שוץ, זענען אונטערזוכט געוואָרן, און עס האָט זיך אַרויסגעשטעלט אַז אַלע האָבן פֿאַרבינדונגען מיט דער אינדוסטריע.
אַזוי ווערן זיי אויך באַצאָלט דורך די אינדוסטריע; דאָס זענען פשוט פאַקטן וואָס דאָ זענען געשאַפֿן געוואָרן.
און עס קען זײַן גאַנץ אינטערעסאַנט פֿאַר יעדן וואָס איז אינטערעסירט צו נעמען אַ קוק אויף דעם אַזוי גערופֿענעם
ICNIRP־באַריכט, וווּ איר וועט שנעל געפֿינען וואָס איר זוכט.
אַ גרופּע קאָלעגעס גערופֿן "אינוועסטיגייט אייראָפּע" האָט דאָס אויך זייער שיין פֿאַרקירצט.
און איך ווײַז דאָס אויך אין מײַן נײַעם פֿילם. אַזוי, das-digitale-dilemma.de (שטענדיק מיט אַ היפֿען צווישן)
גיט אַ סך אינזיכט, אויב איך מעג זיך אַ ביסל פּראָמאָטירן.
יאָ, זיכער.
יאָ, כאָטש אייערע דאָקומענטאַרן זענען שטענדיק געווען זייער קאָנטראָווערסאַל, ספּעציעל ווען עס קומט צו געזונטהייט פֿאַר אַלע
מענטשן, זענען זיי בלויז איין מאָל געוויזן געוואָרן – ווי איר האָט פריער דערמאָנט – אין אַ דאָקומענטאַר אויף
פֿראַנצויזישער טעלעוויזיע, און אין דײַטשלאַנד נאָר אין אַ קורצער פֿאָרעם און אָן קיין פּראָגראַם־אַנאָנס.
ווי אַ אינסיידער, וואָס פֿאַר דערפֿאַרונגען האָסטו געהאַט מיטן אַזוי גערופענעם
מיינסטרים וועגן דער טעמע פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציעס?
יאָ, נו, דאָס איז געווען אַ זייער אינטענסיווע דערפֿאַרונג.
אַזוי, דער ערשטער פֿילם איז געווען אַ באַשטעלטע פּראָדוקציע פֿון France Deux אין פּאַריז. אין יענער צײַט איז דאָרט נאָך געווען
אַ זייער אָפֿן־מייַנדיקער הויפּט פֿון דאָקומענטאַר־פֿילמען.
און ער האָט געזאָגט: זע, דו ביסט דײַטש, אפֿשר האָסטו אַ קאָמבינאַציע־אָפּציע, אַ
קאָ־פּראָדוקציע־אָפּציע מיט ARD, למשל. איך קען עמעצן דאָרט, אַן עפֿענעם־מיינדעדער הויפּט־רעדאַקטאָר בײַ MDR.
און איך האָב זי אויך געקענט, אַזוי האָב איך זיך מיט איר אין קאָנטאַקט געשטעלט, און זי האָט
געזאָגט: "אָקעי, לאָמיר עס טאָן. מיר דאַרפֿן 45 מינוט."
די פֿראַנצויזן האָבן געדאַרפֿט 50 ביז 52 מינוט פֿאַר זייער בראָדקאַסט־פֿאָרמאַט.
און מען האָט מיר צוגעזאָגט אַז דאָס גאַנצע וואָלט דאַן אויך ווערן איבערגעגעבן אויף ARD, דעם הויפּט־קאַנאַל.
עס איז געווען איבערגעטראָגן אין פראַנקרײַך בײַם הויפּט־צײַט־פּראָגראַם. און עס
איז עטלעכע מאָל איבערגעטראָגן געוואָרן.
די דײַטשן האָבן דעם פֿילם אָנהייב אָפּגעשפּאַרט אין אַ גיפֿט־קאַבינעט.
אָקיי
אָבער איך זאָל אויך דערמאָנען אַז דער פֿילם האָט געהאַט דעם טיטל וואָס איז אַנאָנסירט געוואָרן אין די צײַטונגען: Portables
en accusation – וואָס מיינט מאָביל־טעלעפֿאָנען אויף פּרוּוו.
און דער טיטל איז אַ ביסל געענדערט געוואָרן אויף דער אָוונט פֿון דער בראָדקאַסט אונטער
דרוק פֿון די אַדוואָקאַטן פֿון דער אינדוסטריע.
עס האָט געזאָגט: USA: מאָבילע טעלעפֿאָנען אין דער אַנקלאָגע.
און מיר האָבן געמוזט מסכים זײַן אַרײַננעמען אַ קאַפּציע אין די קרעדיטן, וואָס זאָגט אַז די WHO האָט אַלץ אונטער קאָנטראָל.
אַזוי איז טאַקע נישט קיין פּראָבלעם.
כאָטש אַלץ וואָס פּאַסירט אין דעם פֿילם פּאַסירט דאָרט, האָבן מיר געמוזט אַרײַננעמען דעם
צוגאָב, כּדי, אַזוי צו זאָגן, די צוקוקער צו באַרויִקן.
די אינ־הויז אַדוואָקאַטן בײַם בראָדקאַסטער זענען טאַקע געווען אין אַ שווערער לאַגע. און איך האָב געמוזט מיטגיין דערמיט.
איך האָב געהאַט די געלעגנהייט צו זאָגן, אָקעי, דאַן וועלן מיר עס בכלל נישט שיקן.
אָדער איך וועל זיך צוגעבן צו די קליינע ענדערונגען. אַזוי דאָרט האָט עס אָנגעהויבן, עס איז נאָר אַ אינטערעסאַנטע טעמע.
דאָרט ווערט אַ אומגלויבלעכע סומע געלט געמאכט. און מענטשן האָבן נישט ליב ווען דאָס ווערט געשטערט.
אַזוי איז געווען דער ערשטער קריטישער בײַטראָג אי־מאָל, וואָס איז געווען אין 1993 אויף אַ שמועס־שאָו אין אַמעריקע.
דעריבער זענען די מאָטאָראָלאַ־אַקציעס אין אַ וואָך אַראָפּגעפֿאַלן בײַ 10%.
און פֿאַרשטייט זיך האָבן זיי רעאַגירט און אַלע שטעלעס אָנגעפילט, אַזוי אַז גאָרנישט זאָל נישט פאַלש גיין,
און דערנאָך האָבן זיי עס נאָכגעפֿאָלגט אין די מעדיע.
ווײַל דאָס פֿאָלגנדיקע איז געשען בײַ ARD, דאָס הייסט slash MDR.
זיי האָבן מיר בכלל נישט אינפֿאָרמירט. זיי האָבן שטענדיק געזאָגט: "אקעי, מיר וועלן עס אַמאָל שיקן, מיר וועלן דיר לאָזן וויסן."
און צום סוף פֿונעם יאָר האָב איך באַקומען אַ טעלעפֿאָן־רוף פֿון אַ סעקרעטאַרין דעם טאָג פֿאַרן איבערגעבן, וואָס האָט געזאָגט:
מיר וועלן מאָרגן דעם פּראָגראַם ווײַזן, אָבער מיר האָבן אויסגעשניטן 30 מינוט – אָדער בעסער
געזאָגט, מיר האָבן עס פֿאַרקירצט צו 30 מינוט.
איך האָב די 45 מינוט, וואָס מען האָט געבעטן און פֿאַר וועלכע מען האָט מיר באַצאָלט, געגעבן.
און דאַן האָב איך באַמערקט אַז פֿאַר דעם פּונקט איז נישט געווען קיין פּראָגראַם־אַנאָנס.
אַזוי האָב איך גערופֿן מײַנע קאָלעגעס בײַ דער "זודדײַטשע צײַטונג". ווײַל אין יענער צײַט האָבן זיי נאָך געהאַט אַ זייער
אינטערעסאַנטע מעדיע־אָפּטיילונג, וואָס איז אויך געווען קריטיש.
און איך האָב זייער אויפמערקזאַמקייט צו דעם קשר געצויגן.
און דאַן האָבן זיי זיך פֿאַרבונדן מיטן בראָדקאַסטער און, אַנדערש ווי איך, האָבן זיי באַקומען אַן ענטפֿער, וואָס איז
געווען: דער פֿילם האָט נישט געהאַט קיין דײַטשישע פֿאַרבינדונג.
און דערנאָך האָב איך דעם פֿילם דעם צווייטן טאָג געזען בײַ דער בראָדקאַסט־צײַט פֿון צען אין דער פֿרי.
דער דײַטשער רעפֿערענץ איז אויך געפֿעלט; זיי האָבן עס אַליין אַרויסגעשניטן.
נו, אַזוי האָב איך עס דערלעבט, וואָס איז טאַקע אומגלויבלעך.
אָבער אַזוי האָט עס אָנגעהויבן מיט צענזור־מיטלען, שוין 20 יאָר צוריק. און דאַן האָב איך
אויסגעפֿאָרשט, וואָס דאָס איז געווען פֿאַרבונדן מיט.
אין יענעם יאָר האָבן זיי געהאַט T-Mobile ווי אַ פּאַרטנער פֿאַר די דײַטשישע פֿוסבאָל־ליגע.
זיי האָבן זיך נישט געקענט דערלויבן צו פֿרעמד מאַכן זייער בעסטן קונה, זייער בעסטן אַדווערטייזינג־קונה – וואָס האָט
אַרײַנגעבראַכט אַ פּאָר הונדערט מיליאָן אַ יאָר און האָט זיי געקענט שטיצן בײַם קריגן די בונדעסליגע־רעכטן.
אין דעם הינזיכט איז דער דײַטשער רעפֿערענץ באַוווּסט אויסגעלאָזט געוואָרן.
אַזוי, הײַנט קען איך דערפֿון לאַכן. אין יענער צײַט האָב איך געמיינט: מײַן גאָט, וואָס טוסטו?
אַזוי האָבן זיי מיר נישט געלערנט עס צו טאָן.
יאָ. ווי אַ זשורנאַליסט, וואָס פֿאַר מעגלעכקייטן זעט איר פֿאַר אונדזערע צוקוקער צו
קעגנווירקן די מאַכינאַציעס פֿון די צענזור־מעדיע?
נו, איר נעמט שוין נוץ פֿון די געלעגנהייטן וואָס זענען ביז הײַנט.
נו, איך האָב אויך געהאַט אַ ביסל אינסטינקט דערפֿון, ווײַל, לאָמיר זאָגן, בכלל איז דאָס גאַנץ אַ שטאַרקער אָפּשײַדונג, אפילו צווישן
מענטשן וואָס זענען קריטיש צו מאָביל־קאָמוניקאַציע, למשל. דו ביסט נישט באַליבט אין אַלע ערטער, וואָס איז
טאַקע אַ שאָד. נאָר דער שולדן־הנגער ווייסט פארוואָס.
אָבער זיי שיסן וווּ זיי קענען.
און איך האָב דאָס אַזוי שטאַרק געשפּירט, אַז איך טאַקע גלייב, גענוג איז גענוג.
און די איינציקע געלעגנהייט, לויט מײַן מיינונג, ליגט איצט דווקא אין דער קאָמפּעטענץ און מאַכט פֿון די אַלטערנאַטיווע מעדיע.
און איך האָב אויך געקוקט, למשל, אויף דעם געשעעניש אין פּראַג, וווּ Auf1 האָט אָרגאַניזירט דעם AWEF. דו ביסט דאָרט געווען.
און עס זענען געווען עטלעכע קאָלעגעס אָנװעזנד, וואָס פשוט האָבן גערעדט קלאָר און זאַכן דערקלערט, ווי זיי האָבן
געדאַרפֿט. און זיי זענען ניט מער ערלויבט צו אָנטיילנעמען.
אַזוי, טאַקע, זאָלסטו פֿאַרבעטן מענטשן וואָס זענען דאָרט כּמעט יעדן וואָך.
אָבער עס זענען שטענדיק די זעלבע פּנים פֿון פּאָליטיק. אינדוסטריע, פּאָליטיק און די מעדיע שפּילן טאַקע הײַנט אַ צװײפֿאַכיקן שפּיל.
דאָס איז אַראָפּגעגאַנגען צו אַ מדרגה וואָס איז אומדערטראָגלעך.
אַזוי, אויב דו ווייסט אַ ביסל וועגן זשורנאַליזם, לויט דעם מוטאָ... וואָס איך האָב געשפּירט איז געווען
אַז מיינע קאָלעגעס האָבן מיר אויך גאַנץ קלאָר געזאָגט: אויב דו שפּילסט נישט מיט, ביסטו אַרויס.
איך בין אַרויס. און איך בין דערפֿון צופרידן.
אָבער איצט בין איך דערמיט, מארטין.
יאָ, לאָמיר עס אַזוי זאָגן. איך קריג דעם אײַנדרוק אַז קריטישע גײַסטער זענען נישט באַגריסט.
אַזוי, ווען עס קומט צו די שמועס־שאָוז וואָס לויפן יעדן טאָג עפּעס־וווּ, האָב איך אָפֿט דעם אײַנדרוק אַז די זעלבע מענטשן ווערן
ווידער און ווידער געבעטן, אַנשטאָט צו לאָזן זאַכן פֿרײַ לויפן און אַנדערע מיינונגען הערן, איז אַלץ פֿאָרמאַטירט. דאָס איז זיכער.
און דאָס זענען פשוט סיטואַציעס וואָס, לויט מײַן מיינונג, זענען ניט מער דעמאָקראַטיש. און איך געפֿין דאָס זייער, זייער טרויעריק.
איך בין אויך זייער אַנטוישט. ווי אַ באַאָבאַכטער האָסטו אַזוי פילע פֿאַרשידענע פּערספּעקטיוון, און איך קען
עס שוין נישט מער קוקן, איך מײן די נאָרמאַלע פּראָגראַם.
ווײַל אַזאַ מין פֿריימונג פּאַסירט מאָל נאָך מאָל.
אַזוי לאָזט מיר זאָגן אַ שליסל־וואָרט: רוסלאַנדס אַגרעסיווער מלחמה. יאָ, דאָס ווערט יעדע פּאָר זאַצן שטאַרק אונטערגעשטראָכן.
און דאָס איז פשוט עפּעס וואָס פּאַסירט אויף יענעם ניוואָ און ווערט גענוצט מאַניפּולאַטיוו, אפילו אין דער אָפּטיילונג פֿון קונסט
און קולטור, אפֿשר כדי צו ברענגען מענטשן אין שטימונג דערפֿאַר.
און דאָס איז פשוט אַ אומריכטיקער און ניט־אוביעקטיווער אופֿן צו איבערגעבן אינפֿאָרמאַציע.
און איך זע נישט אַז קריטישע געמייטלעך ווערן דערלויבט אויסדריקן זייערע מיינונגען, אפילו נישט אין אַזוי
גערופענע שמועס־שאָוז, וואָס איך געפֿין זייער טרויעריק.
אַזוי, אין אָנהייב פֿון דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע, זענען געווען איין אָדער צוויי קריטישע
פֿאָרשטייער, ווי וואָלפֿגאַנג וואָדאַרג און אַנדערע.
ער איז ווידער געזען געוואָרן בײַם אָנהייב, און דאַן איז ער דורך די מעדיע שטיל געמאַכט געוואָרן.
אינעם קעגן־טייל זענען מענטשן ווי Sucharit Bhakdi אפילו פּראָסעקיוטירט און שטיל געמאַכט
געוואָרן, אָדער מען האָט פּרוּווירט זיי שטיל צו מאַכן.
און זיי זענען אַזעלכע ווונדערלעכע מענטשן. וואָס טוסט דו?
נו, דאָס איז פֿאַר מיר אומגלויבלעך. אָבער אַפֿילו אַזוי, נאָרמאַלע מאַרדזשינס.
יאָ, און דאָס איז ווען איך טראַכט אַז מען דאַרף עפּעס טאָן וועגן דעם, און דאָס אַרבעט טאַקע זייער גוט.
נו, איך מיין אַז עס זענען פילע פֿון אונדז וואָס ווערן שוין ניט מער געפֿאַלשט און וואָס נאָך טאָן
זייער אייגענע זאַכן, יעדער אויף זײַן אייגענעם אופֿן.
עס זענען אַלע מינים פֿון פֿאַרשיידענע טעמפּעראַמענטן און פֿעיִקייטן.
אָבער איך מיין אַז מען רופֿט דאָס דעמאָקראַטישע מעדיע־אויפֿפֿירונג, וואָס איך געפֿין אָנגענעם
און ווונדערלעך פֿאַרביק – אַזוי זאָל עס זײַן.
און דאָרט פּרוּוו איך אויך טאָן מײַן טייל, מיט הילף פֿון ווונדערלעכע אַסאָציאַציעס ווי די WIR־אַסאָציאַציע אין שווייץ.
דאָס זענען מענטשן וואָס זענען אַזוי מולטי־אַקטיוו.
אָבער ווײַל איך האָב אויך עפּעס מיט זיי געטאָן און דאַנק זייער הילף האָב איך זאַכן אויפֿן וועג געבראַכט,
ווערט איך דעמאָלט אויך אַרײַנגעשטופּט אין דעם רעכטס־ווינקל.
אַזוי פֿון אונדזער אייגענע רייען! דאָס איז אַזוי אומגערעכט, אַזוי לאַכעדיק, אַזוי שענדלעך.
אָבער נו, איך וויל אויך נישט האַנדלען מיט כּעס.
וואָס מיר דאַרפֿן איז קאַנסומער־בילדונג און קאַנסומער־שוץ. צו דערגרייכן דאָס, מוזן די קאַנסומערס זיך אויך פאָרמירן
זייער אייגענע מיינונגען. נישט נאָר דורך קוקן די טעגלעכע נייעס.
יאָ, איך מיין אַז צווישן אַלע די אַנדערע מענטשן, וואָס האָט מיר טאַקע געשלאגן בײַ דעם AWEF, איז פשוט געווען די סאָלידאַריטעט.
די סאָלידאַריטעט צווישן אַלע מענטשן וואָס נאָך פּרוּוון עפּעס אַ מיינונג צו פאָרמירן און זי אין דעם פּראָצעס שטיצן.
און איך מיין אַז דאָס פּאַסירט מער און מער, אַז טאַקע זענען, לאָמיר זאָגן, די סענסיטיוויטעטן וואָס זענען טיילווייז דאָ, אַז
איין מענטש טוט עס מער אויף דעם אופֿן און דער צווייטער מער אויף יענעם אופֿן, אָבער עס מאַכט טאַקע נישט קיין חילוק, ווײַל
איר האָט איין ציל: צו צושטעלן מענטשן מיט גאַנץ אינפֿאָרמאַציע.
און יעדער מוז זיך אַליין באַשליסן. דאָס איז נישט קיין פּראָבלעם.
יאָ, הער שיידסטעגער, אַ גרויסן דאַנק פֿאַר דעם קורצן אינטערוויו. מיר ווינטשן אײַך ווײַטערדיקן הצלחה אין אַלץ וואָס איר
טוט און האָפֿן אַז איר וועט ווײַטער נעמען אַ קריטישן צוגאַנג.
אַ גרויסן דאַנק און אַלץ גוטס. יאָ, ברוך־הבא.