Ýewropa Bileleşigi bu kanuny döredýär, ol hassahanalara höweslendiriş berýär we esasan şeýle aýdýar: eger
olar ýokary ölüm sanyny görkezseler, köp pul alarlar. Has köp (hasaba alnan) ölüm, şonça-da köp pul alýarlar.
Häkimhanalar hakykatdanam ölüm syýasatlary arkaly bu ölümlere sebäp bolýarlar...
Men ol ýerde ölü adamlary gözüm bilen görýärin... irden koridordaky ähli ölü bedenler gara torbalarda...
Men ony häzir göziň öňünde görýärin... Bu boldy, bu akyldan gaçýar! Köp adam öldi.
Adamlyga garşy jenaýat hakykatdanam boldy. Ol şu ýerde boldy, şonuň üçin indi derňew geçirmek wagty geldi!
Netijä gelmek wagty geldi! Aýyplamalar goýmak wagty geldi!
Biz ömrümizi we jemgyýetimizi goramak hukugyna eýediris.
Biz şu gün biziň bilen örän aýratyn myhman – Rumyniýadan Maria Vasii bilen bolandygy üçin begenýäris.
Ol advokat we hakykatdanam häzirki prezidentlik dalaşgärleriniň biri bolan Călin Georgescuň advokaty.
Ol COVID döwründe COVID jenaýatlaryny, esasan-da ölümli bejergi görkezmeleri we olara baglanyşykly
pul akymlaryny ýüze çykarmak işine çynlakaý gatnaşdy.
Vasii haným, bize goşulyşandygyňyz üçin köp sag boluň!
Çagyryş üçin sag boluň.
Siz häzir birnäçe derňewlere gatnaşýarsyňyz.
Häzirki wagtda haýsy barlaglar alnyp barylýar?
Buna gysgaça syn berip bilersiňizmi?
Biz Haagda ýerleşýän Halkara Adalat Kazyýetinde ilkinji derňewi, Wena şäherindäki prokuraturada bolsa ikinji derňewi başlatdyk.
Bu, Wenada jemgyýet prokurorynyň bu ölüm jezasy boýunça görkezmäniň esasy aýyplanýan şahsy bilen
baglanyşykly işlere jogapkär bolmagy bilen baglydyr.
Wow. Eger sorap bilsem, ol adam kim?
Pandemiýa meselesine gelince, jogapkärçiligiň Ýewropa Komissiýasynda işleýän ýokary
derejeli resmide ýatýandygyna ynanýarys.
Bu komissiýa "ölüm direktiwasyna" laýyklykda ölmäge rugsat bermek üçin hukuk binýadyny döretdi we
bu esas bilen uly göwrümli aldawçylygy hem döretdi.
Meselem, ýörite pandemiýa düzgünlerine laýyklykda Ýewropa serişdeleri gyssagly ýagdaý üçin berildi.
Wow. Siz Ýewropa Komissiýasyny we onuň bu zatlaryň hemmesine gatnaşmagyny belläp geçdiňiz.
Men siziňden soramak isleýärin: pandemiýa başlamazdan ozal, ilkinji pursatlarda bu işe konsultasiýa firmalary
gatnaşypdylarmy? Siz maňa bu barada gürrüň beripdiňiz.
Men siziňden bu maslahat beriş firmalarynyň bu tutuş pandemiýa mehanizmini hereketlendirip
başlamakda nähili rol oýnandygyny soramak isleýärin.
Men muny duýgur mesele diýip bilýärin we bu aýyplamany öňe sürmek meniň üçin örän kyn.
Emma mende subutnama bar, şonuň üçin bu meniň hukugym.
Bu meniň saňa ony görkezip biljegimi aňladýar. Men bu subutnamany hödürlejek.
Pandemiýa öňi, ýagny 2020-nji ýylyň aprelinden öň, Ýewropa Komissiýasy maslahat hyzmatlaryny
bermek üçin awstriyaly bir audit firmasyny tabşyrdy.
Bu maslahatlaşmadan soň, Ýewropa Komissiýasy döwlet satyn alyşlaryny dolandyrýan Ýewropa
kanunçylygyna ters gelýän bir kanun taslamasyny taýýarlady.
Men bu kompaniýanyň, ýagny maslahat beriş firmasynyň, meniň pikirimçe, uly bähbitler çaknyşygynda bolandygyny öňe sürýärin.
Näme üçin? Sebäbi olar bu kanuny Ýewropa Komissiýasy üçin taýýarladylar.
Pandemiýa döwründe bu kompaniýa derman kompaniýalaryna hem maslahat hyzmatlaryny hödürledi.
Pandemiýanyň soňky tapgyrynda hem bu derman kompaniýalarynyň ýagdaýy barada jemleýji hasabaty taýýarladyk kompaniýa boldy.
Bu hasabat şeýle aýdýar: "Her zat dogry ýerine ýetirildi."
Pandemiýa döwründe bu maksat üçin uly möçberde pul sarp edendikleri üçin olary tankyt etmäge hiç zat ýok.
Emma elimizde bar bolan subutnamalara görä, ýagdaý hakykatdanam düýbünden başgaça eken.
Bu pandemiýa döwri esasan derman kompaniýalaryna pul gazanmak üçin diňe kirli hile-ýollary hödürledi.
Delillerime esaslanyp, size aýdyp bilerin, bu diňe pul gazanmak üçin iş modeli boldy.
Siz bu maslahat firmalarynyň Ýewropa Komissiýasyna ýa-da Ýewropa Bileleşigine kanun taslamalaryny taýýarlamakda
kömek edýändigini aýdanyňyzda, olar bu pandemiýa meselesinde haçan başlap hyzmatdaşlyk etdiler?
2019-njy ýylyň ahyryndaky, meniň hödürläp biljek resminamalardan görünşi ýaly, olar Ýewropa Komissiýasy üçin kanun taslamasyny
taýýarlamaga gatnaşdylar we pandemiýa döwründe işlerinde bu hukuk ýörelgesini ulandılar. Sebäbi olar kanunlary
döretdiler. Olar hukuk düzgünlerini döretdiler; olar prosedurany togtadýan düzgünleri döretdiler.
Olar derman kompaniýalary üçin hem maslahatçy boldular.
Kanun düzgünlerine görä, bu mümkin däl, sebäbi bu uly gyzyklanma toqquşmasy bolup durýar.
Proskurorlar subutnamalara esaslanyp munuňy barlag edende, netijäniň meniň size aýdýan netijäm
boljakdygyna doly ynanýaryn: ýagny hiç zat kanuny däldi.
Dogry. Ýewropa Bileleşiginiň aprelde çykaran bu kanuny haýsy tarapdan düzgünleri bozdy?
Ýa-da ol nähili ýagdaý döretdi?
Men hem kabul eden täze kanuny öz içine alýan Ýewropa Bileleşiginiň Resmi Žurnalyny hödürlejek.
Bu resminama Ýewropa ýurtlarynyň krizis serişdelerini tölemek prosedurasyny wagtlaýyn togtatmak üçin
berilýän düzgünleri beýan edýär. (Köp ölüm ýagdaýlarynda krizis serişdelerini indi almak bolýar.)
Bu, ölümleriň sanyna baglylykda, kompaniýanyň pul alyp biljekdigini aňladýar.
Bu ynanmajak zat! We sen bagyşlap-da unuda bilmeýärsiň, sebäbi ölümler bilen pul arasynda bu
höweslendiriji baglanyşygy döretmek gaty kanunsyz.
Meniň barlaglarym esasynda size aýdyp bilerin, bu akylsyz hukuk kadalary, Ýewropa Komissiýasy we aýry-aýry ýurtlar tarapyndan
içerki kanun hökmünde kabul edilen, kanuny ýaly görünýär; ýagny kompaniýa bilen gönüden-göni şertnama
baglaşmak we uly möçberde pul almak mümkinçiligini döretdi.
We biz her şertnama boýunça ýüzlerçe million ýewro barada gürleşýäris, diňe şonuň üçin-de
hassahananyň öňki gün köp ölüm habar berendigine görä.
Meniň barlaglaryma görä, lukmanlar we hamşiralar diňe ölgän ýagdaýlary habar bermeli, saglyk ýagdaýy
gowy bolup hassahanadan çykyp giden adamlary däl.
Şonuň üçin häzir jemgyýet prokurorynyň lukmanlar we hamalalar lukmançylyk hünär kodeksini nähili berjaý
edendiklerini we görkezmeleri nähili ulananlaryny derňemek boýunça örän, örän möhüm wezipesi bar.
Meniň barlaglaryma görä, bu görkezme saglygy dikeltmäge däl-de, ölüm döretmäge gönükdirilipdi.
Hawa, biz bu görkezmäni birazdan ara alyp maslahatlaşarys.
Emma belki-de gysgaça aýdylanda: 2019-njy ýylyň dowamynda, 2019-njy ýylyň ahyrynda Ýewropa
Bileleşigi bir maslahat beriş firmasyny tabşyrdy.
Olar, şeýle diýsek, hassahanalaryň köp ölüm sanyny görkezseler, uly möçberde pul almak üçin
höweslendirmek maksady bilen bir meýilnama düzüpdiler.
Ölenleriň sany näçe köp bolsa, olar şonça köp pul alýardylar. Men şeýdip düşündim. Hawa.
Soňra Ýewropa Komissiýasy, Ýewropa Bileleşigi ony kanuna öwürdi, 2020-nji ýylyň aprelinde çap etdi we,
elbetde, Ýewropa Bileleşiginiň ähli ýurtlary bu kanuny öz milli kanunlaryna geçirmeli.
Şonuň üçin bu tutuş "maňa ölü adamlary görkez, men saňa pul bererin" ulgamy döredildi.
Siz ýüzlerçe million möçberinde diýýän bölünip berlen serişdeler barada gürrüň edeniňizde: bu puly Ýewropa Bileleşigi
berdi mi, ýa-da hassahanalara berlen pul nireden geldi?
Olar "Eý, seret, meniň köp ölü adamlarym bar" diýende, hassahanalar üçin pul nireden
geldi? Puly kim berdi? Sen muny bilýärsiňmi?
Meniň bilşimçe, Ýewropa Bileleşiginiň Býujet komiteti bu mesele üçin dört ýüz milliard ýewrodan gowrak möçberi bölüp berdi.
Emma halkara derejesinde hem köp beýleki maliýe çeşmeleri bardy.
Elbetde, eger jemgyýet ömrü goramak üçin uly mukdarda pul ýygnasa, bu oňyn zat bolup biler.
Emma görersiňiz, subutnamalary barlasaňyz, bu pul farmasewtika kompaniýalaryna akýar.
Bu sud işine gatnaşan beýleki abraýsyz adamlar üçin, emma hakykatdanam keselli adamlar üçin däl. Sebäbi biziň
subutnamalarymyza görä, olar, mysal üçin, Rumyniýadaky Arad şäherindäki hassahana üçin kiçi bir şäherçe üçin
iki milliard ýewrodan gowrak pul gazanmagy başardylar!
Size aýdyp bilerin, bu hassahanada takmynan 500 adama niýetlenipdi, ýöne diňe üç adam jan galdy.
500 adamyň üçüsi janly galdymy?
Hawa! Şonuň üçin biz hemmesini jemläp, iki milliard adamyň gatnaşandygyny we diňe üç adamyň janly galandygyny görüp bileris.
Bir ýaşap galan müşderim K. bolup, siz onuň şaýatlygyny aldyňyz: ol diňe lukmanlaryň rugsady bolmazdan hassahanany
terk etmäge synanyşyp, şony edip bilendigi üçin jan galdy.
Şonuň üçin ol janly galdy. Emma ol ýadawlygynyň ahyrynda, sebäbi görkezmeler onuň saglygyny bozdy.
Men edýän ýaly, siz subutnamalary öwrenip bilersiňiz, prokuror olary barlap biler we hünärmenler size bu pullaryň häzirki
ulanylyşyndan has oňat ulanylyp biljekdigini aýdyp bilerler.
Ýewropa Bileleşiginden gelen pul mukdaryny anyklamak üçin: siz 400 million diýdiňiz.
Hawa. Men pikir edýärin, siz milliardlar diýmekçi. Hawa, milliardlar – milliardlar!
Bu gaty uly pul mukdary! Şeýle hem diňe bu hassahana adamlary bejermek üçin iki milliard alýar ýaly, ýöne — indi biz
hassahanaya berlen pul bilen adamlara nähili çemeleşilip bejerilenligini gürrüň ederis... Siz WHO-nyň bejergi
görkezmeleriniň esassyzdygyny we ölümlere sebäp bolandygyny aýddyňyz. Muny giňişleýin düşündirip bilersiňizmi?
Meniň subutnamam bar. Men bu sud işinde üç maşgalanyň wekili bolup durýaryn.
Bu maşgalalaryň her biri bu bejeriş görkezmeleri sebäpli söýgülisini ýitirdi, we men lukmançylyk ukybyny topladym.
Meniň elimde hünärmen hasabatlary bar. Bu hasabatlar bize ölüm sebäbini kesgitlemäge
getirýän mehanizm barada käbir maglumat berýär.
Wow! Şeýlelikde, ölümli bejergi görkezmeleri barada gürrüň edende, adamlar ol ýerde näme aldylar?
Men aýdýan, olar hakykatdanam kömek eden derman aldymy? Ýa-da ol ýerde näme ulanyldy?
Bu bejergiden hem artyk! Sebäbi lukmanlar we hamşiralar metbugatda elbetde gahrymanlarymyz hökmünde görkezildi we
belki-de köp ýagdaýda olar hakykatdan hem gahryman boldular.
Emma müşderilerim bilen baglanyşykly ýagdaý başgaça boldy: olar öz isleglerine garamazdan hassahanada saklanylýardylar.
Her ýagdaýda adam maşgalasyndan kömek soraýardy: "Gelin, şu ýere geliň, sebäbi bu hassahana däl, türmä meňzeýär!"
"Bu çylşyrymly!" Emma maşgalalar bu çagyryşy düşünmediler. Olara munuň wirusdan ýa-da belki-de
infeksiýanyň agyrlygyndan bolup biljekdigi aýdylýardy.
Emma biz ony häzir derňedik. We hassahanada kyn ýagdaý bolandygyny subutnamalarymyz bar.
Wow! We ha, eger siz hassahananyň bu Covid bölümiňde bejerilen 500 adamyň diňe üçüsiniň halas bolandygyny, olaryň häzir
siziň müşderileriňizdigini aýtsaňyz, onda bu ýerde soňky ýyllarda hakykatdanam gowy bejerginiň bolmandygyny görkezýär!
Hawa, bizde hem üç şübheliň garşysynda içerki derňewler bar.
Bizde hem sudda graždan işi bar, ony biz sudda ýeňdik.
Häzir lukmanlara we hamalalara garşy derňew alnyp barylýar.
Nädogry bejergini ýerine ýetiren lukmanlaryň biri Rumyniýany terk etdi.
Meniň maglumatyma görä, ol gaçmaga synanyşdy we häzir başga bir ýurtda. Haýsy ýurtdygyny biz bilmeýäris.
Emma onuň hereketleri onuň geljekde nämeler garaşýandygyny anyk görkezýär.
Ol bilýär. Ol bilýär, hakykatda bolup geçen zatlar bir faýlda bolar we çykarylan netijeler iň erbet netijelere getirer.
Siz ýeňiş gazanan sud işiňiziň näme barada bolandygyny gysgaça düşündirip bilersiňizmi – sud işiniň mowzugy näme boldy?
Bu "Serbo" işi boýunça hassahanada lukman tarapyndan berlen bejergi bilen baglanyşykly işdi.
Delillere görä – sebäbi biz bu ýerde diňe duýgularymyz däl, eýsem ýüzlerçe sahypalyk resminamalary öz içine alýan bir
faýl barada gürleşýäris – we delillere görä, hassahanada bolup geçen zat hakykatdanam uruş ýaly boldy.
Hormat hem düzgün ýok bolan uruş ýaly, diňe ölümçe göreş.
Derman kompaniýasynyň faýlynda bal gazanmak ugrunda alnyp barylýan göreş we şonuň netijesinde bu
akylsyz düzgünlere laýyklykda gönüden-göni şertnama almak.
Wow! Hawa. Siz bu akylsyz düzgünnamalary belläp geçdiňiz we pandemiýa döwründe döwlet satyn
alyşlarynda uly göwrümli aldaw barada gürrüň berdiňiz.
Siz takyk näme tapdyňyz? Aldaw näme boldy – bu düzgünlere näme boldy?
Delillere görä, mysal üçin, paýdarlar näbelli bir kompaniýa 10 milliard ýewrodan gowrak pul aldy!
Ýeke bir kompaniýa. Ýeke bir kompaniýa! Pullar Kajman adalaryna, Kipre we Delawere gidýär, bu
kompaniýanyň hasaba alnan salgysy şol ýerde ýerleşýär.
Bu ynanmajak ýagdaý, sebäbi resminamalara seredeniňde, şäheriň bir köçesini doly doldursañyz hem, iberilen
diýlen ähli lukmançylyk enjamlary üçin ýeterlik ýer ýokdy.
Men gördüm. Bu resminamalarda agzalýan mukdar düýbünden gülkünç.
Aýdyp bolmaýar, dokumentlerde görkezilen bahadan satyn alynjak materiallaryň mukdaryny dolandyrmak mümkin däl.
Şonuň üçin jogap ýönekeý: bu diňe bir galpdy. Bu bolsa onuň hiç biri hakyky däldigini aňladýar.
Bu şertnama diňe kagyzda we bank hasabynda bardy, başga hiç zat däl.
Şonuň üçin pul akýardy, ýöne materialyň mukdary gaty realistik däl derejede uly bolandygy
üçin ol hiç haçan... Köp ýagdaýlarda, hawa.
... Köp ýagdaýlarda olar ýönekeýçe ýokdy, ýa-da dolandyrylmady ýa-da ýetirilmedi.
Hawa, hünärmenlerim bize öz pikirlerini paýlaşdylar. Ol ýazma görnüşde elýeterli we olar netije çykarmaga ygtyýarly.
Bu subutnamalar häzir jemgyýet prokuraturasynyň elinde.
Men prokurorlaryň bu ýagdaýy näme üçin çalt derňemändigine geň galýaryn, sebäbi bu pandemiýa döwründe näme bolup
geçendigini takyk bilmek olaryň hem, jemgyýetiň hem bähbidine.
Çünki bir gezek bileniňizde, geljekde şonuň ýaly ýagdaýyň gaýtalanmagynyň öňüni almak üçin ony barlap bilersiňiz.
Siz Alliance Healthcare Romania bilen baglanyşykly başga bir işi hem belläp geçdiňiz. Olar gönüden-göni şertnamalar baglaşdylar.
Siz indi düşündiren zatlaryňyza seredeniňde, munuň nähili degişliligi bar?
Bu diňe bu kompaniýa barada däl. Häzirki tapyndyklarymyza görä, takmynan 20 töweregi kompaniýa bardy. 100 däl, ýöne 20-den köp.
Ýigrimi kompaniýa?
Bir kompaniýa ýüzlerçe müň sargyt aldy. Siziň bellän kompaniýa bolsa, biziň maglumatyma görä,
200 000-den gowrak gönüden-göni şertnama aldy.
Men size diňe bir mysal getirerin, ýöne bu subutnamanyň jikme-jikliklerini size hödürläp bilerin. Şertnamalaryň
biri 500 million ýewro baha eýe boldy. Diňe bir şertnama.
Wow, bu gaty köp! Diňe bir şertnama. Kompaniýanyň 200 000-den gowrak göni şertnamasy bar.
Oňa görä, şol pul uly tapawut döretdi ýa-da olar diňe köp pul aldylar-da, köp iş etmediler, dälmi?
Men jikme-jiklikleri bilmeýärin, ýöne elimizde ähli subutnamalar bar. Munyň ählisini
derňemek üçin aç-açan pikirli bir prokuror gerek.
Dogry. We puluň Kajman adalaryna we Delawere akýandygyny aýdanyňyzda, bu satyn alyşlar ýa-da şol
şertnamalaryň hemmesi bilen daşary ýurtda gutarýan puluň arasynda nähili baglanyşyk bar, ýa-da pul nirede gutardy?
Bir kompaniýa – barlaglarymyza görä içerki kompaniýa – önümçiligi bes edendigi üçin indi ýok. Indi bolsa olar başga bir
täze kompaniýa döretmek bilen meşgullanýandyklary synlandy.
Bu Mediplus Exim kompaniýasynyň bir eýesi bardy; ol näbelli eýe. Resmi maglumatlarymyza görä, eýesiniň
kimdigini bilmeýäris. Emma ol ABŞ-nyň Delawer ştatynda ýaşaýar.
Bu kompaniýa örän, örän uly mukdarda pul aldy.
Pul, düşünşiňiz ýaly, Kajman adalaryna, Kipre we Delawere akýar.
Men bu kompaniýanyň arkasynda kimleriň durandygyny bilmekde örän gyzyklanýaryn, sebäbi ol şertnamanyň aslan
paýyny özüne aldy we Rumyniýada iň köp girdeji gazandy.
Men gördüm. Bu kompaniýalaryň käbirleriniň arkasynda kimleriň durandygyny öňünden barladyňyzmy?
Size hiç hili kepillik bermek üçin ýeterlik subutnamam ýok.
Elbetde, men size olary geljekde barlap bilersiňiz diýip berip bilerin; bu kompaniýa we bu baglanyşyk.
Men pandemiýa döwründe halkara syýasy sahnada işjeň bolan uly bir atdygyny bilýärin.
Wow! Gysgaça jemlemek ýa-da gysgaça syn bermek üçin, munuň manysy:
Ýewropa Bileleşigi bu kanuny döredýär, ol hassahanalara höweslendiriş berýär we esasan aýdýar: eger
olar ýokary ölüm sanyny görkezseler, köp pul alarlar.
Has köp ölüm, şonça-da köp pul akýar. Hassahanalar hakykatda ölüm protokollary arkaly bu ölümleri döredýärler, pul
akýar we ol daşary ýurtlardaky daşary kompaniýalara akýar.
Hawa, dogry.
Eger şertnama 500 milliona barabar bolsa we olardan ýüzlerçe müň bar bolsa, onda bu nagt akymlarynyň möçberiniň kiçijik
bir çuňňur düşünjesini alarsyňyz. Ýewropa Bileleşiginiň ýagdaýynda bu azyndan salgyt töleýjileriň puly dälmi?
Siz duýgur meseläni gozgadypdyrsyňyz. Elbetde, tassyklanan şertnamalary aýratyn seljerip, has çuň düşünje gazanyp bolýar.
Şonuň üçin hökümet bu uly pul mukdaryndan mahrum galmaýar... Sebäbi bu kompaniýa maslahat bermekde örän ussat hasaplanýan bu
konsultasiýa firmasyna görä, olar goragly, ýagny hukuk goragyna eýe bolup, iş alyp baran Rumyniýa döwletine
ýa-da başga hiç bir ýurda salgyt tölemeli däldirler.
Wow. We siz bu konsultasiýa firmasy barada gürrüň berdiňiz, men bilmeýärin, haýsydyr bir ady aýdyp geçmek isleýärsiňizmi...
Bizde atlar bar.
...emmä esasan muny düýpli öwrenip çykaryp ýa-da Ýewropa Bileleşigine we derman senagatyna
kömek eden maslahat beriş firmasy möhüm rol oýnady.
Ol bu proseduralaryň hemmesini gözden geçirmekde nähili rol oýnady?
Ol olary barladymy? Netijesi näme boldy?
Men size aýtmakga gaýrat edýärin: bu maslahat beriş firmasy möhüm orun eýeleýär, pul gazanmak we resmi
häkimiýetleriň arkasynda kirli güýç döretmek üçin alnyp barylýan bu kirli oýunda esasy oýunçy bolup durýar.
Men size muny aýdýaryn, sebäbi şu ruhda – bu maslahat beriş firmasynyň merhemesiz ruhunda – hemme zat,
her ädim pandemiýa başlamazdan ozal taýýarlanyldy.
Muny size aýdanymda, men hem olaryň hemmesini nähili ört-bas edýändiklerini bilýärin.
Olar Ýewropa şertnamasynyň 346-njy maddasy esasynda sanjymlar üçin şertnamalary we lukmançylyk tehnologiýasyna uly maýa
goýumlar üçin şertnamalary ýerleşdirdiler. Bu bolsa gizlin maglumatlar üçin hukuk esasy bolup durýar.
Maglumatlar harby strategiýalar bilen baglanyşyklydyr.
Ýagny, olar wirusyň biologiki çeşmeden gelýändigini aýtsalar, men size şeýle diýýärin: "Näme üçin
koronawirusy biologiki ýaraglar bilen bir derejä goýýarsyňyz?"
We olar möhüm resminamalary gizlin meseleler hökmünde kabul edýändigi üçin hemmesini örtmeklige çalyşýarlar.
Bu, žurnalistleriň we esasy prokurorlaryň bu kontekstde hakyky wakanyň nämedigini derňemek we anyklamak
hukugynyň ýokdugy sebäpli, olar hakyky maglumata elýeterli däl.
Emma häzir halkara derejesinde bolup geçen zat, ýagny FBI-nyň direktory Kaş Patel-iň başlangyjy bilen gizlin maglumat
çeşmeleriniň açylmagy boldy, we men ynanýaryn, gysga wagtda bu pandemiýa döwründe hakykatdan näme bolup geçendigini göreris.
We harby güýçleriň munuň hemmesine gatnaşandygyny aýdanyňyzda, mysallaryňyz barmy? Ýa-da Rumyniýa bu tutuş
pandemiýa senariýasyna harby derejede nähili gatnaşdy?
Hawa. Diňe Rumyniýada däl. Mysal üçin, dünýäniň ähli ýurtlarynda iň möhüm şertnamalar, ýagny sanjymlar üçin
şertnamalar, bu gizlin hukuk düzgünlerine degişlidir.
Harby syr.
Hawa, harby syr. Hawa.
Wow. Bu gaty geň. Indi bolsa, suratlandyran ähli prosesiňizi seredeniňizde, ony adaty adam hem aňlap
biljek ýaly öz sözleriňiz bilen nähili jemlerdiňiz?
Men gaty, gaty şat, sebäbi siz žurnalist hökmünde ahyrynda hünär bilimiňizi hödürläp, prokurorlara bu bilim bilen bu dramatik
ýagdaýy hakykatdan-da ýagtylandyrmakda kömek edýärsiňiz.
Bu pandemiýa ýagdaýynda adamlara bolan bu täze garaýyş we täze duýgy bilen meniň örän ýokary garaşlarym bar.
Indi adamzadyň hakykatdan ara alyp maslahatlaşmak wagty geldi!
Çünki bu ýeke-täk ýol, şeýdip biz janlary gorap bileris. Biz çagalarymyzy we jemgyýetimizi gorap bileris.
Eger sessiz galmagy saýlasaňyz, onda hemme zat ýitirilýär! Siziň goldawyňyz bolmasa, prokuror hakyky faktlary
jemgyýete hödürlemek we öz netijelerini düşündirmek üçin gaýrat we zerur goldawa eýe bolmaz.
Men bilýärin, pandemiýa döwri boýunça ilkinji derňew häzir Ýewropa Adalat Kazyýetiniň öňünde başlaýar.
Haag şäherindäki Halkara Jenaýat Sudi hem hakykaty aks etdirýän ilkinji karary çykardy.
Olar bu derňewi oňyn we gurluşykly usulda geçirmäge çalyşýarlar.
Men size şeýle hem habar bermek isleýärin, Haagyndaky Halkara Jenaýat Kazyýetiniň
Kanadanyň Monrealynda işleýän hünärmenler topary bar.
Pandemiýanyň dowamlylygy we wirusyň gelip çykyşy barada şaýatlyk eden 1 000-den gowrak hünärmen bar.
Men bu subutnamalara esaslanyp, prokuroryň başga çykalga tapmazlygyna we hakykaty aýtmakdan başga ýol tapmazlygyna,
ýagny pandemiýa döwründe adamzada garşy bu urşy alyp baran adama garşy aýyplama goýmaga mejbur boljakdygyna doly ynanýaryn.
Eýsem, bu umytly habar ýaly eşidilýär.
Meniň bilşimçe, Haagda hem siziň öz derňewleriňiz ýa-da işleriňiz bar.
Hawa.
Häzirki ýagdaý barada ýa-da şu pursatda nämeler bolup geçýändigi barada bize biraz gürrüň berip bilersiňizmi?
Men olaryň iş açandygyny bilýärin, ýöne hiç hili faýl ýok. Dogry faýl ýok – dogry derňew
hem ýok. Indi olar subutnamalary ýygnap ýörler.
Çünki biziň teklibimiz Ýewropa güýç gurluşyndaky ýokary derejede gatnaşýan möhüm bir adama garşy
gönükdirilen, men ýokary garaşma bildirmeýärin.
Eger siz žurnalist hökmünde derňewiňizi başlasaňyz we täze subutnamalar tapsaňyz, meseläni ara alyp
maslahatlaşsaňyz, olar bu adamy derňemäge gaýrat edip bilerler.
belli bir basyş döräninde.
Dogry, hawa! Hawa, kanun esasynda we hakykatyň üstüne gurlan basyş. Bu şertlerde we Amerikanyň Birleşen
Ştatlarynda hem bolup geçen wakalary nazara alsak, pikirimçe, olar munuň üstünden gowy gelip bilerler.
Elbetde, häzirki wagtda ABŞ bilen Haagadaky Halkara Jenaýat Kazyýeti arasyndaky gatnaşyklar aýratyn gowy däl.
Prezident Tramp Gazze we Ysraýyl işi bilen baglanyşykly bolandygy üçin Jenaýat kazyýetine garşydygyny häzir aç-açan beýan etdi.
Emma men bu derňewden entek hem oňyn garaýyşda, sebäbi näme bolup geçendigini anyklamak
adamzadyň iň gowy bähbitlerine laýyk gelýär.
Barlagymyza gelince, men oňaýly netijäniň bolup biljekdigine ynanýaryn, sebäbi biz diňe aýyplamalarymyz bilen çäklenmän,
köp sanly delil we birnäçe hünärmen pikirini hem hödürleýäris.
Bu gyzykly. Şu wagta çenli Haagyň kazyýeti işi henizem seljerýär, ýa-da dogrysy, iş henizem açyk. Barlag dowam edýär.
Ol henizem açyk, hawa.
Hawa. Gyzykly. -
Gowy, belki jemlemek, işleri tamamlamak üçin size ýene bir soragym bar. Şeýle sorag:
Rumyniýada dowam edýän prezidentlik saýlawlary.
Bularyň ählisi işjeňleşdirilen COVID mehanizmi bilen nähili baglanyşykly? Bu mesele
barada bize biraz düşünje berip bilersiňizmi?
Sözleriňiz üçin sag boluň, sebäbi siz bolup geçen wakany takyk beýan etdiniz. Bu bir maşyn.
Bu pandemiýa döwründe aldawdan goramak üçin döredilen mehanizmdir.
Rumyniýada, gynansak-da, bu enjam saýlaw prosesini böwetleýär. Emma näme üçin? Näme üçin bolandygyny size aýdaryn.
Rumyniýada möhüm syýasy şahsyýetiň gatnaşmagy sebäpli. Şeýle hem häzir Rumyniýada häkimýetde – administratiw häkimýetde –
duran şol bir adamlar bu prosesde garaşsyz dalaşgär Călin Georgescu-y mantiqsyz sebäplere görä päsgel berýärler.
Bu häzir onuň saýlawdan ikinji gezek çetleşdirilmegi.
Jemgyýetimiziň oňa mätäçdigini we ony uly goldaýandygyny hiç zat üýtgetmeýär. Olar ony päsgel berýärler.
Näme üçin? Sebäbi Călin Georgescu aldawçylyga, kirli adamlara we kirli syýasata garşy pozisiýasyny
köp sanly, şol sanda resmi wezipelerde beýan etdi.
Ony bloklaýan mahalynda täze dalaşgärler ýüze çykdy.
Bu täze dalaşgärleriň arasynda Ýewropa Komissiýasynda işleýän aýalyň eri hem bar.
Ol bu akylsyz düzgünleri içerki milli kanunçylyga girizende, Ýewropa Komissiýasy bilen Rumyniýa hökümetiniň
arasynda baglanyşyk bolup hyzmat etdi: bu absurd kanunlar derman kompaniýalaryna pul almak üçin şert döretdi.
Häzirki wagtda elimde hiç hili subutnama ýok, ýöne içimden duýanlaryma görä aýdýaryn – men bu wagtlap garaşyp
we synlap gelýärin. Men bu adamyň derman senagatyndan gelýän pul bilen häkimýete geljekdigine garaşýaryn.
Sebäbi men olaryň bu jenaýatyň, bu aldawçylygyň we wakalaryň – ýagdaýyň derňewini basyp biljek bir adamy häkimýete getirmäge
synanyşjakdygyny garaşdym. Sebäbi bu adam birden peýda boldy we häzir Rumyniýada häkimýeti ele almak mümkinçiligine eýe.
Olaryň kirli kanunlar bolmagy ýa-da saýlawy kanuny esas bolmazdan ýatyrylandygy ähmiýetli däl.
Bu biziň hakykatymyz! Bizden şonça.
Derňewleriňiz arkaly hakykaty anyklamagyňyz örän-örän möhümdir — meniň aýdýanlarym däl, hakykaty anyklap,
pandemiýa döwründe amala aşyrylan bu aldawçylygy gorap gelýän bu gurluşy açyp görkezmegiňiz zerurdyr.
Men henizem umyt edýärin, Rumyniýada geljekde kanuny saýlaw prosesine dolanyp biljekdigimize.
Bu gyzykly. Häzirki wagtda bu tutuş gurşawda olar aldawçylygy örtmekçi bolýarlar, ýa-da dogrusy,
bu jenaýaty eden adamlar ony örtmekçi bolýarlar.
Bu interwýuny tomaşa edýän adamlara ahyrky habaryňyz näme bolar?
Her kim bu jenaýaty ýüze çykarmakda nähili rol oýnap biler?
Siziň we bu ýerdäki habaryňyz we gözlegleriňiz üçin men diňe ünsüňiz, wagtyňyz we adamzadyň bähbidine
ulanýan bilimiňiz üçin 'rähmet' diýmek isleýärin.
Muny ara alyp maslahatlaşmak örän möhümdir, sebäbi häzir adamlaryň iki tarapy bar.
Bir tarap Hristian ýörelgesine, durmuşa oňyn garaýşa açyk, beýleki tarap bolsa ýamanlyga we
medeniýetimiziň kanunlarynyň ýok edilmegine açyk.
Indi bu diňe telewideniýede goňşudaky wakalary synlamak meselesi däl.
Indi hereket etmegiň wagty geldi. Indi täze kanunlary döretmegiň we olary goramagyň wagty geldi. Sebäbi bu
göni hereket bolmasa, geljek üçin gowy umytlarymyz ýok.
Adamzadyň üçin hakykatdanam dramatik bir döwür, we bu hakykatda häzir bolup, işjeň bolmagyň wagty geldi.
Gowy aýtdyň – ajaýyp! Vasii hanım, şu wagta çenli bu örän gyzykly boldy.
Emma men size bu tutuş taslama gatnaşýan käbir kompaniýalaryň ýa-da şahslaryň adlaryny
bize berip bilersiňizmi diýip soramak isleýärin.
Men subutnamalarymyzy wekilleşdirýärin we size bererin. Sag boluň!
Munuň soňunda, subutnamamyzdan soň, men adyny aýdyp bilerin. Wow.
Ilkinji agzalýan at Johannes Hahn. Ol uly täsir güýjüne eýe wezipesinde Ýewropa
Komissiýasynda işleýän awstriyaly döwlet gullugçysydyr.
Bu onuň prezident hem-de býujet komissary bolýandygyny aňladýar.
Bu, onuň gol çekmeginden soň, bu pul mukdarynyň COVID ýagdaýy sebäpli höweslendirmeler döreden
farmasewtika kompaniýalaryna beriljekdigini aňladýar.
Eger ol Ýewropa Bileleşiginiň býujetiniň prezidenti bolsa, onda ol munuňdan azyndan habarly bolmaly.
Hawa, men size derňew astyndaky audit firmasynyň adyny hem bererin, ýagny Ernst & Young (EY), Awstriýa kompaniýasy.
Bu kompaniýanyň Rumyniýada hem dogan kompaniýasy bar. Ol Ýewropa Komissiýasynyň döwlet satyn alyşlaryny
dolandyrýan kanun düzgünlerini üýtgetmek baradaky düzgünleri taýýarlanylanda maslahat bermek işine gatnaşdy.
Bu kompaniýa hem kompaniýanyň puly nähili ulanýandygy baradaky ahyrky hasabata gatnaşdy. Meniň pikirimçe, bu olar bu pul ýuwmak
üçin kanuny we mehanizmi işjeňleşdirdiler diýmekdir. Şeýle hem ýadyma gelýän kompaniýanyň ady bar, ol ABŞ-nyň Delawer
ştatynda ilkinji gezek hasaba alnan kompaniýalaryň biridir.
Görşüňiz ýaly, Rumyniýadaky bu kompaniýa pandemiýa döwründe diňe iki ýylyň içinde on milliard ýewrodan gowrak pul aldy. 2020-nji
ýylyň aprelinde başlanan we üç ýyl soň tamamlanan bu mehanizm arkaly bu kompaniýanyň kanuny taýdan şeýle
uly girdeji gazanmagy düşündirişsizdir. Bu mümkin däl!
Şonuň üçin men häzir jemgyýet prokuraturasynyň derňewleri mahalynda derman pudagynda we işewürlik meselelerinde hukuk we
lukmançylyk düşündirişlerini berip biljek dürli ugurlaryň hünärmenleri bilen maslahatlaşmagynyň möhümdigini pikir edýärin.
Pandemiýa döwründe bolup geçen bu geň zatlaryň hemmesine prokurorlara jogap berip bilersiňiz.
Advokat hökmünde, jemgyýet prokuroryna ähli maglumaty tapmaga kömek edip biljek hünärmenler toruňyz barmy?
Hawa, meniň hünärmenlerim bar we olar bize düşündiriş berýärler. Şonuň üçin men munuň barada gürleşmäge batyrlyk edýärin.
Beýanatlar we hünärli pikirler häzir döwlet prokurorlaryna elýeterli, ýöne men ähli hukukçylary we pidalarny Haag şäherindäki
Halkara Jenaýat Kazyýetine göni ýüz tutmaga çagyrýaryn, sebäbi web sahypamda pidalar üçin kazyýet arzalary bar.
Bu gaty ýönekeý; şol ýere ähli maglumatlary girizmek 10 minutdan az wagt alýar. Eger pandemiýa döwründe zyýan çekdiňiz ýa-da
maşgalanyň agzasyny ýitirdiňiz bolsa, haýyş edýäris, ýüz tutuň!
Çünki eger biz muny bilelikde etsek, döwlet prokuraturasy derňew açmaga we ony aýyplama hökmünde tamamlamaga borçlydyr.
Wow, bu ýerde aýdýan pikirňiz gaty gowy.
Bu, zeper gören islendik adamyň iň bolmanda hukuk ulgamyna basyşy artdyrmak arkaly meseläni ahyryna
çenli çözmäge gatnaşyp biljekdigini aňladýar, dogrymy?
Hawa, sebäbi bu diňe geçmişde bolan zatlar barada däl.
Diňe şu ýagdaýda häzirki döwrümizi gorap bileris, diňe şu ýagdaýda geljegimizi gorap bileris. Sebäbi bu
reaksiýa bolmasa, bu mehanizmi döreden bir adam – bir kirli adam – ony gaýtadan edip biler.
Dogry. Haag, Halkara Jenaýat Sudi ilkinji ýüzleniljek ýerimi, ýa-da başga sudlara hem ýüz tutup, sud işi gozgamak gerekmi?
Bu kazyýete ýüz tutmak ýeterlikdir, sebäbi ol halkara kazyýeti we ygtyýarlyga eýedir.
Elbetde, döwlet prokurory üçin Ýewropa resmilerine garşy derňew başlatmak şonça-da aňsat däl, sebäbi Ýewropa
Bileleşiginiň agzasy bolan bir döwletiň bu görnüşli jenaýaty amala aşyrjakdygyny göz öňüne getirmek mümkin däl.
Emma bu hakykat. Bu hakykat. Biz Ýewropa Bileleşiginde bolsak-da, Afrikada bolsak-da, bu
hiç zat üýtgetmeýär. Bu hiç zat üýtgetmeýär!
Adamlyga garşy jenaýat hakykatdanam boldy. Ol şu ýerde boldy, şonuň üçin indi derňew geçirmek wagty geldi!
Netijä gelmek wagty geldi! Aýyplama goýmak wagty geldi!
Biz ömrümizi we jemgyýetimizi goramak hukugyna eýediris.
Biz örän aýratyn. Hudaýymyz bizi sagdynlyk üçin, gowy durmuş üçin döretdi, pidalyk derejä däl. Bu adamzat üçin däl.
Muny ajaýyp aýtdyňyz, we men bu zatlaryň hemmesini açyp görkezmegiňiz üçin size çuňňur minnetdar; bu
pandemiýanyň bu çılgyn ýyllarynda näme bolup geçendigini adamlara düşündirmäge kömek eder.
Soňky birnäçe söz aýtmak isleýärsiňizmi? Ýa-da bu siziň üçin gowy?
Men size subutnamany bermegi halaýaryn,
Men subutnamalary barlap, hemmesini düşündigiňizde haýsy täsirde galjakdygyňyzy görmek üçin örän gyzyklanýaryn we
gaty tolgunýaryn. Sebäbi hakykatda munuň söz bilen beýan edip biljekdigimden has köpdigini düşünersiňiz.
Vasii hanım, şu gün biziň bilen bolanyňyz we bize gürleşmek üçin wagt ajyrandygyňyz üçin köp sag boluň. Bu ajaýyp
mazmuny biziň bilen paýlaşanyňyz üçin hem köp sag boluň!
Sag boluň.
Indi şaýat Mariannyň beýanatlaryna eýer.
Men Rumyniýadan Marian bilen şu ýerde oturyp, koronawirus pandemiýasy döwründe başdan geçiren täsin wakalary barada gürrüň
berjekdigine şanlymy. Marian, şu ýerde bolandygyň üçin sag bol!
Salam! Salam. Men muny bilen başlamak isleýärin:
Siz koronawirus pandemiýasy döwründe hassahana kabul edildiňiz. Emma kabul edilmezden öň näme
edýärdiňiz? Siziň lukmançylyk taryhyňyz nähili?
Oň. Hassahana gelmezden ozal men belki-de azajyk sowuklandym we azajyk gyzmyşlyk boldum. Bu agyr
sowuklanma däldi. Diňe iki-üç gün dowam eden sowuklanma.
Umumy praktik lukman COVID synagyny etdireniň gowudygyny aýtdy. Synag pozitiw çykdy we şol pursatdan ähli hekaýa başlandy.
Ol haçan boldy?
Bu 2020-nji ýylyň noýabrynyň başlarynda boldy. Okeý.
Tiz kömek gelip, meni hassahana alyp gitdi.
Näme üçin tiz kömek geldi?
Meni alyp, hassahana sürüp barmak üçin, sebäbi COVID bilen keselleýän adamlara öýlerinden
çykmak ýa-da köçelere çykmak rugsat berilmänidi.
Siz beýleki adamlardan özüňizi aýyrmaly boldyňyz. Bu Rumyniýada köp adamlaryň öýlerinde
izolýasiýa edilen ýa-da tussag edilen döwürdi.
Şonuň üçin siz adaty lukmanyňyzdan testiniň oňyn netijesiniň tassyklanandygyny aldyňyz we öýde galdyňyz.
Hawa. Soňra hassahanadan biri gelip meni alyp gitdi.
Meniň umumy praktik lukman meniň sowuk tutandygymy bir sisteme girizdi we meni synagdan geçirdiklerini belledi.
Bir gün soňra olar meni hassahana başga bir barlag üçin ambulans bilen alyp gitdiler. Covid-den
başga haýsydyr bir kynçylygym bardygyny görmek üçin.
Şol döwürde ölýän adamlarda komorbidlikleriň bolmagy adatydy, ýagny olar başga saglyk meselelerine eýe bolupdyrlar.
Şeýlelik bilen munuň hassahanada gözegçilik edilmegi zerurdygy aýdylýardy.
Mende hiç zat ýokdy. Tiz kömek gelende men örän şadyman idim, gyzgynlygym ýokdy we Covid alamatym hem ýokdy.
Menimçe, meniň Covidim bolmady; diňe ýönekeý sowuklama boldy.
Men hassahana gelende, meni bir konteýneriň içine goýup, üç-dört sagat şol ýerde goýdular. Soňra biri barmaklarymdan
gan aldy, gan basyşymy ölçedi, we başga iki sagat geçenden soň biri gelip, öwgünlerimiň rentgenini düşürdü.
Şol wagt men suw hem, iýmit hem, hatda tualet hem ýokdy! Men diňe konteýnerde galypdym.
Emma birnäçe sagat soňra, şahsen meni görmän ýa-da hiç hili synag ýa-da barlag geçirmän, bir lukman telefonda jaň edip,
meniň hassahana karwatynyň bagtly eýesi bolandygymy aýtdy.
Soňundan meni gündelik eşiklerim bilen ýataga ýatyrdylar.
Mende hiç zat ýokdy—simptomlar hem ýokdy, hiç zat.
Men olara düşündirmäge synanyşdym: Men gowy! Men öýe gitmek isleýärin.
"Ah, ýok, iň azyndan üç gün galmaly, soňra seni boşadyp boljakdygyny görüp bileris."
Akjigerimiň rentgenini düşüreninden soň, lukman: "Ah, gaty erbet görünýär" diýdi.
Men başga bir lukman bilen gürrüňdeş boldum, ol: "Ah, sende hiç hili problema ýok — men
sende hiç hili kynçylyk görmeýärin" diýdi.
Emma başga bir mesele hem bardy. Men şol ýerde bolanym mahaly derman içmäge mejbur boldum.
Bir günde takmynan 10 derman ýa-da belki-de has köp.
Onuň bir bölegi irden, galan bölegi agşam.
We hamala meniň olary içendigime göz ýetirmek üçin ýanymda galdy.
Içmeli bolan iň erbet dermanlar nämeler boldy?
Mesele şunda: men munuň haýsy görnüşli derman bolandygyny bilmeýärin. Men soradym: "Men näme içýärin?"
Ah, bu siziň meseläňiz däl.
Bu jogapdy. Ony almaga mejbur boldum.
Men ony nämedigini görmezden alyp almajakdygymy aýdyp, uly ses-küý çykardym.
Soňra hamala kiçijik bir kagyz bilen geldi we onuň üstüne bir zat ýazdy, ýöne derman barada hiç zat ýokdy.
Men näme içýändigimi takyk bilmeýärin.
Emma üç gün soň men öýe gitmäge synanyşdym.
Men olara: "Siz maňa öýe gitmegime rugsat berdiňiz diýdiňiz. Mende hiç zat ýok. Haýyş edýärin!"
"Ah, bu mümkin däl — ýagdaýyň gaty ýaramaz, öläp bilersiň!"
Sende başga bir uly problema bar... Öýe gitmek isleýäniňe nähili batyrlygyň bar!
Şol wagta çenli meniň hiç hili problemam bolmady.
Meniň ýokary gan basyşym ýokdy, meniň diabetim ýokdy.
Mende hiç zat ýokdy. Şol wagta çenli men sagdyn adamdym.
Olar maňa diabetim bardygyny aýtdylar we maňa insulini bermäge başladylar.
Men insulini bermek mümkin däldigini aýtdym, sebäbi diabet ilkinji döwürde başga dermanlar bilen bejergi başlanýar.
Ýok. Ah ýok! Ýok, insuliniň ulanylmagy zerur!
We olar meni insuliniň inýeksiýalaryny almaga mejbur etdiler.
Meni hassahanada takmynan bir aýlap insulini berdiler, we indi men diabet keseline duçar boldum. Hawa... olar üstün çykdylar.
Siz muny döretmegi başardyňyz.
Hawa. Bu derman meniň ýaramaz duýulmagymyň sebäbi boldy. Bu dogry däldi.
Ol zäher ýaly boldy. Men bedenimiň zäherlenýändigini duýdum.
Häkim ýa-da hamala her iki günde bir irden on minut gelip, derman berdi we ýene-de ýogaldy.
Olar agşam ýene on minut gelip geldiler.
Olar ony "izolýasiýa" diýip atlandyrdylar, sebäbi ol "gyzyl zona" bolup, olar COVID-e ýokuşup bilerdi. Men muny düşünmedim.
Bu biziň üçin hiç hili mesele däldi. Telewizor bar eken, özümizi garry adamlary ýerleşdirýän ýerde ýaly duýduk.
Pensiýa öýi. Hawa, takyk!
Emma iki ýa üç günden soň... üç günden soň otagdaky adamlaryň biri öldi.
Bu adam maňa: "Meniň üçin suw ber, haýyş edýärin! Men ölüp barýaryn." diýdi. Men oňa suw bermäge synanyşdym.
Bu meniň üçin uly şok boldy. Men ony mümkin boldugyça halas etmäge synanyşdym... Ony dikeltmek üçin?
Hawa, dikeltmek üçin. Gapylarda bolsa hamşiralar we lukmanlar üçin iki telefon belgisi bardy.
Men şol ýere gaýtalap jaň etdim. Heç kim gelmedi. Men gaýtalap jaň etdim. Heç kim gelmedi.
Kimdir biri bilen habarlaşmak üçin üç sagatlap synanyşandan soň lukmanlar we hamşiralar
topary üýtgedi. Olar biziň otagymyza geldiler.
Näme bolýar? Maňa näme bolandygyny aýt!
- "Bu adam aradan çykdy. Men yzygiderli jaň etmäge synanyşdym..." - "Ah, näme boldy?" - "Ol aradan çykdy!"
Men takyk bilmeýärin, ýöne azyndan üç sagatlap hiç kim gelmedi. Bu dogry bolup bilmez!
Bir adam hassahananyň tiz kömek bölümiňde ölende näme aňladýar?
"Oh, biz 'gyzyl zolagyň' täsirinden gutulmak üçin çäklendirilen zolagda, gowy?"
Häkim gelenden soň iki adam geldi; hassahanadan iki oglan, we olar adamy gara sumka salyp goýmaga synanyşdylar.
Oglanlar meniň ýaly beýikdi. Olar ony çemä salyp bilmediler.
Olar hassahananyň ýatagyndan synanyşdylar we ony şol ýere salmak üçin aýagy bilen itelediler. Bu göz öňüne getirip bolmajakdy!
Soňra birnäçe lukman gelip, näme bolup geçýändigini soradylar.
Ony otagdan çykaryň we koridordaky torbaga salyp görmek üçin synanyşyň!
Soňra başga bir adam öldi. Täzeden hem hiç kim telefona jogap bermedi.
Men hamala stansiýasyna baryp, olara diňe aýtmakçy boldum. Emma ol ýapykdy.
Gapy kilitlenen eken we hassahananyň işgärleri gapynyň arkasynda ekenler.
Ýapyk gapylaryň arkasynda? Şonda men gygyryp, ses çykardym. Heç kim gelmedi.
Şonuň üçin hassahananyň bu bölümindäki gapylary açdym we temperatura 2–3 dereje sowukdy.
Gyşdy, şonuň üçin men ýene bir sowuk aldym. Ol örän agyr sowukdy.
Mende gyzgynlyk boldy we olar maňa diňe gyzgynlygy azaltmak üçin Algocalmin berdiler.
Hiç zat bolmady... We olar: "Ah, bu adam öldi" diýdiler.
Olar maňa gara torba taýýarladylar we meni ölüler üçin bellenen ýere alyp gitdiler.
Soňra, bu wakalaryň ählisinden soň duşan bir hamşiradan men öwrendim:
Şol gün meni ölüleriň sanawyna goşdylar.
Meni hassahanada ölü diýip yglan etdiler.
Çünki siziň biraz gyzjyrygyňyz, biraz temperaturaňyz bardy?
Hawa. Ýok... Meniň gyzgynlygym 42 derejeden ýokary boldy. Okeý.
Hem hiç kim hiç zat etmedi! Aýalym şol ýerde birnäçe adama jaň edip, şeýle diýdi:
Marianyň temperaturasyny düşürmek üçin oňa biraz suw, sowuk suw bermek zerur, şonda... Ony sowutmak üçin...
Bir adam maňa käbir zat berdi... Geýimlerimi?
Hawa, olar meni ýatyrdylar. Soňra meni anesteziýa we intensiv bejergi bölüme alyp gitdiler.
Rumyniýada täze açylan we köp pul sarp edilen bu hassahanada pulmonologiýa bölüminden göni
klinika içindäki AT bölümine geçmek mümkin däl.
Şol ýere barmak üçin daşarda gitmeli.
Mende listeler bardy... ...sowuk suw...
... Laken-de! Men çygdym! We men ýatagy çykaryp çykanymda... Tekerli?
Hawa, tigirli, takyk, hassahananyň howlusynda. Şol ýerde men doly sagaldym! Okey.
ATankama gelende men adaty ýagdaýda idem. Emma meni berkidip goýdylar... Ýataga berkidip goýdylar?
Elleri we aýaklary baglandy. Emma indi Köne Ähdde...
Bagyşlaň, sözüňizi kesdirýärin, ýöne siz beýan eden we aradan çykan iki adam
ventilatorlarda idilermi? Olar kislorod alýardylarmy?
Ýok. Ýok, ýok! Ýok, olaryň hiç zatlary ýokdy. Ýok.
Men olara näme bolandygyny takyk bilmeýärin.
Emma men pikir edýärin, olaryň başga bir meselesi bardy – ýa-da olara berlen dermanlar bilen
baglanyşykly mesele, sebäbi olar durmuş bilen gabat gelmeýärdi.
Şonuň üçin olar hassahana kabul edilenden soň hassahanada öldüler.
Olar gelende keselli ýaly görünmändiler.
Ýok, men meseläniň nämedigini takyk bilmeýärin, sebäbi bu adamlar gara torbalara salynyp,
mazarlaryna goýuldy we şondan soň iş tamamlandy.
We AT bölüminde bir protokol bardy.
Bu protokolda size derman serişdeleri, belli maddalaryň berilmegi zerurdygy aýdylýardy.
Çünki 30 minut soň men aňsyz boldum... men aňsyz boldum... hiç zat bilmeýärin.
Men üç gün soň ýene-de oýandym. Munuň hakykatdanam üç gün bolandygyny hem anyk bilmeýärin.
Emma hereket etmäge synanyşan mahaly, bu elim düýbünden gara ekenini bildim. Aýaklarym hem şonuň ýaly gara eken.
Çünki meni ýataga gaty berk baglapdyrlar. Men bu tarapda, çep tarapda ukydym.
Men çep tarapda galmaga synanyşdym. We şol el düýbünden gara eken.
Heç kim üns bermedi, olar üçin mesele däldi.
Men elimde birnäçe damar içine infuziýa turbalary bilen oýandym. Hawa.
Şol günden soňra birnäçe lukman geldi—men inženerin, we inženerler barada bir şaka bar: olar itler ýaly söýgüli seredýärler—we
olar meni we ýüzümdäki garaýşy görende, lukmanlar şeýle diýdiler:
"Ah, ony bagyndan aç. Görýäňiz, ol hiç hili kynçylyk döretmejek gowy adam."
Ondan soň men ellerimde we aýaklarymda duýgy gaýtadan gaýtarmaga synanyşdym, ýöne bu örän, örän haýal boldy, diňe biraz.
Köne Ähddeki mesele bu protokoldy, sebäbi köp adamlar, hassalar geldi.
Men olar bilen gürrüňdeş boldum: olar bilen gülküli sözler aýtdym we olar bilen häzir size gürleşýän ýaly gürrüňdeş boldum.
Hem-de hemmesi gowy ýaly görünýärdi.
Bir aýal banan iýdi we gülkünç sözler aýtdy.
Doktorlar gelende, olar oňa birnäçe sanjym edip, damar damjagyna goýdular we ol aňyny ýitirdi.
Okey. Ol diňe uzak wagtlap uklap galdymy?
Agşam çenli ol ölüpdi. Bu gaty ýiti.
Hawa. Bu protokol şol sebäpdir.
Saglyk işgärleri protokolyň zerurdygyny aýtdylar, biz ony durmuşa geçirmeli.
Şonuň üçin adamlar öldi.
Men munuň nähili bolup geçendigini takyk bilmeýärin.
Emma men sagdyn görünýän köp adamyň gelýändigini gördüm.
Protokol ulanylandan soň olar erbet görünip, erbet duýdular.
We käbir... köp adamlar... hakykatdan hem hemmesi öldi.
Siz näçe adamyň ölmegini gördüňiz? Takyk bilmeýärin.
Iki hepde geçenden soň, täze bir adamy görsem, öz-özüme akylimda: "Bu hem başga bir ölü adam" diýerdim.
Men olar ýöremek edip bilýändigi üçin bir şaka etdim. Bu "The Walking Dead" .
We belli bir wagt geçensoň men düşündim: men ölü adam.
Emma men şol golumda damar içine turba bar ekeni üçin turup aýlanyp bilmedim.
Oňa gan basyş ölçegçisi we kislorod doýgunlygyny ölçegçi birikdirilipdi. Kislorod.
Meniň sidik kateterim bardy. Ah.
Bu gaty geň. Sebäbi olar diňe gysga turuby girizip, ähli sidigi boşatdylar.
Emma bu kiçi sumkalar ýere degmeýärdi. Olar howada asylan eken.
Asylýarmy? Asylýar, takyk. Meniň içimde birikdirilen we asylýan...
Bu örän agyryly bolmaly.
Hawa. Sen ýanyň üstünde ýatyp galmaly boldyň.
Çünki sumka sidik bilen doly bolanda, ony çalşmak üçin hiç kim gelmedi.
Bu ýerde, beýleki tarapda, maňa infuziýa berildi we şol ýerde sidik sumkasy bardy.
Cehennem. Hawa. Şol eken. Şol eken!
AT diýeniňizde, ol ýörite COVID bölümi däldimi? Ýa-da... Hawa. Diňe COVID üçin.
Diňe COVID üçinmi? Ol ýerde diňe COVID hassalary bardy? Diňe COVID hassalary üçin.
Hawa, oňa 'gyzyl zona' diýilýärdi. Gyzyl zona.
Gyzykly tarapy şunda: köp adam bu hassahana gitmek, bu hassahanada bolmak üçin köp pul töläpdir,
sebäbi biri olara aýtdy... ...bu gowy hassahana. Hawa, olary halas edip biljek ýeke-täk hassahanady.
Emma bu dogry däldi, sebäbi olar şol ýerde öldiler.
Onda, eger bu COVID üçin ýörite bölünip berlen palata bolsaydy, adamlar nähili bejergi alýardylar?
Men aýdýan, size nähili muamele edilendigini eşitdik, ýöne oksigen maskaly we ş.m. adamlar hem bardygynymy?
Hawa, köp adamlar ýönekeý maska ýa-da tutuş ýüzüni örtýän maska geýipdi.
Bu mesele boldy, sebäbi kislorod dogry geçip bilmeýärdi. Men muny lukmanlara görkezdim.
Men kislorod maskasyny geýenimde, ganimdäki kislorod doýgunlygy maskasyz wagtymdan pes boldy.
Adamlara doly ýüz maskasy berilende, olar özlerini azat etmäge synanyşdylar. Şonuň üçin olar ýatylýan ýerlerine berkidildiler.
Sen diňe baglanypdyňmy? Baglanypdy, ha. Hemmeler baglanypdy.
Meniň üçin başga bir mesele hem bardy:
Olar maňa insulin berdiler, we men doly bilmeýärin, ýöne pikirimçe olar maňa glýukoza, ýagny şeker berdiler. Bu gaty geňdi!
Meni iki hepde COVID üçin bejerdiler, soňundan maňa hiç hili derman berilmedi. Protokol iki hepde soň tamamlandy. Okej.
Sebäbi COVID ýokançlygy diňe iki hepde dowam edýär we iki hepde soňra siz sagdyn hasaplanylýarsyňyz.
We hassahanada iki hepde geçenden soň, maňa üç günem gerek boldy; galmaly boldum, sebäbi lukman ejämden pul almaga synanyşýardy.
Ol enäm bilen gürrüň etdi. Oňaýly. Ol enäm bilen gürrüň etdi: "Oh, Marian gowy, ýöne has köp derman
gerek we maslahat üçin gelmegiňizi haýyş edýärin."
Bu adam enämden pul bermegini isledi.
Men bir zat goşmak isleýärin: bu hassahana mazara golaýdy, we meniň ýatagym... Penjeýege golaýmy? Hawa.
Men penjiräden seredende, adamlar täze ölänler üçin mazarlar gazýandygyny gördüm... Hakykatdanam?
Hawa. Hawa. Bu örän gorkunçdy.
Gije, gijäniň dowamynda, hiç kim gelmänligi sebäpli köp adam öldi...
Doktorlar we hamşiralar uly toý geçirdiler.
We hiç kim hassalary barlamaga gelmedi.
Otagyňyzda näçe adam bardy? Üç ýa dört.
Siz hemmäňiz maskany dakmaly bolduňyzmy? Ýok, adatça däl.
Men bu maska takman bolanymda diňe bir adam meniň bilen çekişdi...
Ol meniň COVID ýokuşdyrjakdygymy aýtdy.
Nosokomial infeksiýalar ähli hassahanalarda ýüze çykýar. Bu hassahanalarda käbir
adamlaryň ýokuşýan örän howply bakterialardyr.
Hawa, hassahanalarda ösýän çydamly mikroblar.
Men birini tussag etdim, diňe men däl, hemmämiz.
Alamatlaryň biri şundan ybaratdyr: siz şalwarlaryňyzy çyg edýärsiňiz.
Bu hem ölüm ysy diýlip atlandyrylýar. Şonuň üçin hamala gelip penjiräni açýar.
Bu açyk penjire meniň ýatagymdan diňe bir metr uzaklykda eken. Men diňe ýeňilçe bir zat bilen örtülen eken...
Bir ýorgan bilenmi? Gyşdy.
Hawa. Ol bir dereje boldy... Hawa, gyşdy.
Daşarda gar bardy, men penjiräni açyk goýup takmynan iki hepde şol ýerde ýatdym. Aý, Hudaý!
Ol ýerde ölü adamlary görmek we sowuklyga çydamak gorkunçdy.
Men açyklandygymda, meni bejeren doktor dynç alyşda ýa-da başga bir sebäpli işde däldi, şonuň üçin men bagtly boldum.
Şonuň üçin meni has ýeňil keseller bölümiňe gaýtadan geçirdiler. Hawa.
Hawa. Lukmanlaryň iki görnüşi bardy: erbet lukmanlar we gowy lukmanlar.
Gowy lukmanlaryň biri maňa çykaryş kagyzlaryny berdi. Ýeke-täk mesele meniňde bu çydamly mikrobym bolmagy eken.
Protokol boýunça ähli dermanlarymy içmegi bes edendigim üçin sidigim bilen baglanyşykly kynçylyklar ýüze çykdy.
Eger gitmek isleseňiz, hiç zat almankaňyz size ýaramlymygyny görmek üçin bir gün has galmaly bolduňyz.
Mende ýokary gyzmaklyk ýüze çykdy we her bir deşikden gan akmaga başlady. Her bir gözenekden...
Hakykatdanam. Her ýerden. Ony gizlemäge synanyşdym.
Doktor maňa kömek etdi. Ol meni barlamady — temperaturamy ölçemedi, hiç zady barlamady.
Ol seni işden goýberdi? Şonuň üçin men gaçyp... git... gaçyp bilerdim. Dogry: gaçyp gitmek.
Men hassahanany gan akdyryp we ýokary gyzmyş bilen terk etdim.
Emma öýde antibiotikleriň kömegi bilen sagalmak takmynan bir aý aldy...
Bir aý? Hawa, hassahanadan sagalmak üçin...
Diňe elimdäki mesele galýar; üç barmagymda duýgy ýok we meni baglanan ýerimden aýagymy duýup bilmeýärin.
Emma men ýaşap galmaga synanyşýaryn.
Olary henizem duýmazsyňmy? Ýok. Bu aýnany göterende... Men sag elim bilen işleýärin. Köplenç diňe iki barmak bilen duýýaryn.
Beýleki barmaklaryma daýanýan mahalym käwagt stakanimi düşürýärin.
Meniň bu meselem bar. Şonuň üçin men çep elim bilen sürmäge synanyşýaryn.
Men hemmesini çep elim bilen edýärin. Iň kyn zat tualete gitmek ýa-da sag elim bilen işlemäge synanyşmak.
Bu demek üçin mümkin däl ýaly, ýöne zerurdyr. Indi men çep elim bilen işleýärin.
Allaha şükür! Men ähli agyr agramlary ýa-da şonça zatlary çep elim bilen göterýärin.
Ýazmaga synanyşsam, men kiçi çaga ýaly ýazýaryn.
Bu örän gowy görünýär! Hawa, men öz el ýazgymy okap görýärin. Emma köplenç ýazandygymy tanap bilmeýärin!
Ol waka bolanda näçe ýaşda ediňiz?
49. 49. Bu COVID bölümiňdäki hassalar näçe ýaşda idiler?
Olar ýaş adamlardymy, garry adamlardymy ýa-da esasan komorbidlikleri bolan garry adamlardymy ?
Ýok, ähli ýaş toparlary.
Käbirleri 30 ýa-da hatda 70 ýaşda boldular, ýöne gaty, gaty azlary garrydy.
Köp adamlar takmynan 40 ýa-da 50 ýaşda idiler.
Şonuň üçin siz bu COVID bölüminiň synagyndan hakykatdanam geçen az sanly adamlaryň biri ekeniňizi aýdýarsyňyz.
Hawa, şol döwürde 500 adam öldi.
500 adam. Takyk aýtsak, 497 adam öldi we diňe üç adam AT-dan gaçyp çykdy.
Şonuň üçin senden kiçi adamlar hem öldi?
Hawa, elbetde. Her ýaşdaky köp adam öldi.
Men tanşýan başga bir aýal hem gaçyp çykdy. Ol hem uly aýal bolandygy üçin ýagdaýy şol bir boldy.
Çünki olar hemmä birmeňzeş dozany berdi... Hemmä birmeňzeş dozany?
Dogry. Hemme adam üçin! Siziň agramyňyz 70 ýa-da 130 kilo bolmagynyň hiç hili tapawudy ýokdy.
Men pikir edýärin, şonuň üçin gaçyp gitdim.
Men dostlarym we aýalym bilen bagtyýar boldum. Olar hemmesi jaň etdiler.
Gije bir lukman gelip maňa pıskyrdy: "Men saňa gowy bir zat ederin."
Ol gowy doktor eken. Iki görnüşli doktorlar bardy.
Başga bir lukman geldi – muny belläp geçmek isleýärin – we maňa remdesivir berdi .
Soňra başga biri geldi we men ondan soradym: "Bu demlemesiň içinde näme bar?"
Men aýdyp bilmeýärin... ýöne görersiň, bu seni bagtly eder!
Soňundan men suwda ýüzýän ýaly duýdum!
Bu ajaýyp boldy. Okeý.
Emma hassahanada bolan wagtymdan soň, munuň dermanlardanmy ýa-da remdesivirdanmy dörendigini anyk bilemok, men
ýene bir uly problema – gan basyşym we süýji keselim bilen baglanyşykly kynçylyk başdan geçirdim.
Meniň uly üýtgemelerim bar; bir gün gan şekeriň derejesi 550, ertesi gün 70 .
Şonuň üçin siz hakykatdanam şondan zeperlenip çykdyňyz we häzirem bu protokolyň döreden zeperinden ejir çekýärsiňiz.
Hawa, we derim soyulmaga başlanda gaty gorkunç boldy.
Ähli derim... elimde, döşümde, saçymda... Meniň... Deriňde. Men saçymyň uly topçalaryny çekip çykaryp bilerdim.
Dişlerimiň käbir bölekleri döwüldi. Ähli dişlerim hem saçlarym abatlandy.
Ah, Allaha şükür! Men çörek iýýärdim we käbir dişlerim boýun berdi.
Bu gorkunçdy; örän gorkunçdy! Hemmesi bu bejergi görkezmeleri sebäpli.
Bu görkezmelere laýyklykda bejergi alanyňyzdan soň ähli zat.
Hawa, hawa, hawa. Men muny başynda aýtdym.
Men şol ýere girende sag adamdym, we çykanymda köp saglyk problemalary bilen çykdym.
Şol döwürde men köp lukmanlara ýüz tutdum.
Näme bolup geçendigini düşünmek üçin. Saglygy (gaýtadan) gazanmagyň ýoly näme?
Emma men lukmanlara COVID dermanlaryny içenden soň alamatlaryň ýüze çykandygyny aýdanymda, olar hemmeleri şeýle diýdiler:
"Ah, men size ol ýerde näme bolup geçendigini aýdyp bilmerin" ýa-da "Men size bu barada hiç hili maslahat berip bilmerin."
Ýa-da maňa morfin ýaly derman berýärler.
Ýa-da men birnäçe hap alýaryn... Men neýrologiýa barada köp zat bilmeýärin, ýöne bu haplary
içenden soň başymda, öýümde gökkuşaklary gördüm!
Bu gaty gowy boldy, ýöne 30 minut soň gyzymy çagalar bagyna alyp barmaly boldum.
We gökkuşaklary görýän wagtyňyz sürmek mümkin däl!
Dogry, bu hakykat. Şonuň üçin diňe diri galanyň üçin, 500 adamyň ondan ölmegi geň däl.
Hawa, hawa! Men bu lukmanlar bilen erbet tejribelerim boldy.
Heç kim size näme bolandygyny, size näme bolandygyny aýtmak islemeýär.
Negatiw mysal: men nerw uçlarym sebäpli barlag üçin ultrasyn skaniri geçirdim.
Çünki men bu eli duýmaýaryn. Men aýaklarymy duýmaýaryn.
Olar meni bir enjama birikdirip, elektrik tokuny we belli bir ýygylygy ulanmak arkaly...
Meniň reflekslerim bardygyny barlamak üçin?
Kesgitli bir ýygylyk bilen. Olar ony has-da ýokary galdyrdylar, ýöne hiç zat bolmady.
Soňra olar: "Ah, maşyn bozuldy" diýdiler.
Men: "Biz ony barlap bileris, synap bileris." Ony başga elime goýdum we... Ol dogry urdy?
Hawa! Men synanyşygymda başarmadym. Men oňa... ...ýüzüne şaplak urdum!
Hawa! Emma maslahatlaşyk gutaransoň men: "Boldu, boldu, şol boldy... bu möhüm däl."
Maňa diňe nähili etmelidigimi aýt, şonda özümü has gowy duýaryn. Şonuň üçin geldim.
Bu lukman bolsa uniwersitet professory bolup, "gyzyl Covid bölümi"nde işleýärdi...
Okey... Ol aýtdy: "Men takyk bilmeýärin, ýöne pikirimçe, nerwleriňiz gutardy, 80 ýaşyndaky
garry adamlar ýaly... belki-de 90 ýaşyndaky!"
90 ýaşly adam bilen näme edersiň? Ölmek üçin öýe git.
Ol size muny aýtdy? Hawa, hawa!
Bedenimiň bu böleklerinde men 90 ýaşly adamyň ýagdaýynda, hawa.
Gowy, gysgaça jemlemek üçin, öňki söhbetdeşligimizde şolaryň ählisini başdan geçirenligiňizi maňa aýtdyňyz.
Olar şol ýerdan gaçyp, munuň barada gürrüň etdiler.
Olar muny beýleki adamlary duýdurmak we amala aşyrylan jenaýaty dokumentleşdirmek üçin ýazdylar.
Olar hakykatdanam munuň üçin sud edilýärler.
Menimçe, siz iki işden aýryldyňyz, dogrymy? Hawa, hawa.
Diňe hekaýaňyzy paýlaşandygyňyz üçinmi? Muny nähili düşündirýärsiňiz?
Adamlar gorkýarlar. Bu bir mesele.
Ýene bir mesele şundan ybarat: adamlar kimdir biri tarapyndan dolandyrylýar... men takyk kimdigini bilmeýärin.
Dogry... Şeýle duýulýar, dälmi? Bu sesleri eşitmegimizi islemeýän güýçli bir gözegçiligiň bardygy ýaly duýulýar.
Hawa, hawa. Lukmanlar gorkýarlar. Adamlar gorkýarlar.
We köp adamlar munuň hakykatdan hem bolandygyna ynanmaýarlar. "Ah, bu hakykatdan hem bolmady!"
"Bu mümkin däl!" Men bu meselem bardygyny aýdanymda olar maňa ynanmaýarlar.
Garaýanlarym ýa-da dostlarym aýdýarlar: "Ah, sen gülki edýärsiň."
Çünki men munuň barada çynlakaý gürleşmäge synanyşsam, gözüme ýaş gelýär.
Men ol ýerde ölü adamlary gözüm bilen görýärin... Ertir sagat koridorda ähli ölü bedenler gara torbalarda...
Häzir men ony gözüm bilen görýärin... Bu boldy, bu akylsyzlyk! Köp adam öldi.
Men munuň üçin hiç zat edip bilmedim... diňe syn et.
Bu örän, örän aladalandyryjy! Gynansak-da. Olara kömek edip bilmedigim örän, örän ýaramaz.
Men kömek edip bilmedim...
Diňe bir adam ölmedi. Köp adam öldi.
Şonuň üçinem men şu ýere geldim, netijeleri nähili bolup biler diýse-de.
Meniň täzeden işe başlamaly ýa-da şonça zat etmeli boljak ýaly.
Emma meniň iň uly aladym maşgalam üçin, sebäbi olar hem munuň täsirine sezewar bolar.
Emma ölen adamlar, ölüler mynasyp... ...ses eýe bolmaga. Dogry. Hakykatyň belli bolmagy üçin.
Hakykat aýdylýar. Sebäbi men şol ýerde boldum we belki-de bilýän iň soňky adam men.
Kim bu ýere gelip şoňa şaýatlyk edip biler. Başga hiç kim edip bilmez. Sebäbi olar aradan çykdylar...
Gelendigiňiz üçin sag boluň! Gelendigiňiz üçin sag boluň, Marian.
Muny biziň bilen paýlaşanyňyz üçin sag boluň. Bu örän, örän duýgudaşlyk döredýän şaýatlyk.
Bu jenaýatyň nähili uly bolandygyny görkezýär. Siziň gelendigiňiz üçin begenýäris.
Men bu döwür barada iki doly gün gürrüň edip bilerdim we belki-de ýene iki gün.
Emma men pikir edýärin... şu gün üçin ýeterlik. Muny biziň bilen paýlaşanyňyz üçin sag boluň.
Bu gaty gowy umumy syn boldy. Men adamlaryň siziň iberen habaryňyzy eşidjegine umyt edýärin.
Siz bu bejeriş görkezmeleri boýunça bu hassahanalarda öldürilen ýüzlerçe adamyň sesiňiz. We adamlar üçin...
Rumyniýada müňlerçe. Hawa, müňlerçe.
Muny biziň bilen paýlaşanyňyz üçin sag boluň.
Indi Adriana we Mariananyň şaýat beýanatlaryny yzarlaň.
Rumyniýadan gelen Adriana we Marian bilen şu ýerde bolmak uly hormatdyr.
Olar ikisi hem Rumyniýada COVID çäklendirmeleri döwründe bolup geçen käbir gorkunç wakalaryň gözi bilen gören şaýatlarydyr.
COVID çäreleri üçin sarp edilen milliardlarça ýewro bilen näme bolandygy barada bize käbir maglumat berip bilersiňizmi?
Hawa. Men diňe bir zady aýdyp bilerin: ejem pul üçin öldürildi.
Munyň hakykatdygyna doly ynanýaryn. Ol hassahanada ýatanda, onuň COVID-e
ýokuşup-ýokdugyny bilmeýärin, sebäbi ondan test alynmady.
Ol aradan çykylanda we maňa enämize beren dermanlary görende, men geň galdym.
Meniň maşgalama hem. Size näme berildi?
Oňa 44 madda berildi. Wow. 44. Esasan wirusa garşy serişdeler.
Norvir, Darunavir, Remdesivir. Emma olar COVID geçiren-de geçirmändiklerini bilmeýärler, sebäbi test edilmediler.
hassahanada, 8-nji dekabrda ejeme nädogry barlag geçirildi.
Ol 2020-nji ýylyň 16-njy dekabrynda aradan çykdy.
Emma ol öýe gaýdyp gelmek isleýändigi üçin öldi, we olar ony öýe gaýdyp gelmegine rugsat bermediler.
Ol tutuş wagt hassahanada bolmady. Ol hassahanada 17 gün boldy.
Onuň gyzjagy ýokdy, ol adaty dem alyp bilýärdi, biz muny telewideniýäni köp tomaşa
edýändigi üçin panika hüjümi diýip pikir edýäris.
Ol telewideniýe we ähli metbugat serişdelerini synlady, we men pikirimçe ol gorkup, panikaga düşdi. Meniň
pikirimçe, şonuň üçin hassahana gitmegine zerurlyk ýokdy.
Ejem 50 ýyl matematika mugallymy bolup işledi we ol akyl-ruh hem-de fiziki taýdan örän sagdyn adamdy.
We hassahanada ejeme derman berdiler. Oňa diazepam, fenobarbital, Xanax berdiler we bir neuroleptik – haloperidol – berdiler.
Her gün sagat 10-da irden we sagat 10-da agşam olar ony oňa kokteýlde berýärdiler.
30 Haloperidol, diazepam, fenobarbital ýa-da Xanax.
Emma bu COVID barada, onda dem alyp bolmaýar. Näme üçin oňa sedatiw berdiler?
Şonuň üçin ejeniz sagdyn eken, hassahana gidýär we 17 gün soň ölýärmi?
Hawa. Ol öýüne gaýdyp gelmek isleýändigi üçin öldürildi.
Onuň kislorod doýgunlygy 92% boldy. Onuň gan basyşy gowy boldy.
Onuň pulsy gowy boldy. Ol ýatagyndan turup bildi.
Ol aýtdy: men hiç hili derman islemeýärin, hiç zat islemeýärin, men diňe öýe gitmek isleýärin.
Doktor: "Ony intubalalyň." Diýdi. Olar fentanyl we midazolam bilen intubasiýa etdiler, intubasiýa
üçin oňa Listanon berdiler we iki minutda ol öldi.
Soňra ony öwrenip, hawa, we bu maglumatyň hemmesini tapdyň.
Muny nädip bildin? Ekshumasiýa geçirildi.
Onuň ölmeginden üç ýyl soň. Prokuror aýtdy: "Okej…"
Şonuň üçin awtopsiya geçirildi? Hawa, toksikologiki netijeleri görmek üçin.
Ejemize kagyzda berlen ähli dermanlary görende, öz-özüme "näme üçin?" diýip gaýtalap soradym.
Çünki enäm sagdyn, saglykly we garrydy.
We subutnamamyz bar, sebäbi hassahanada enämde käbir synaglar geçirildi.
Birinji gün hemmesi gowy boldy. Onuň hiç zat ýokdy. Tamam-ençeme hiç zat.
Soňra olar enemiň dem alyp bilmeýändigini aýtdylar. Bolýar. Ol dem alyp bilmeýär.
Emma olar oňa Xanax berdiler. Näme üçin? Diazepam. Näme üçin?
Oňa midazolam berildi. Fenobarbital. Näme üçin şonça köp sedatiwler?
Ejem meni her gün jaň edýärdi.
Ol maňa yzygiderli: "Meni öýe alyp git, meni öýe alyp git, haýyş edýärin, meni şu ýerden öýe alyp git" diýip haýyş edip durdy.
Hiç kim biziň idegimizi etmeýär. Diňe derman bermek üçin gelýärler, ondan soňra bu ýerde biz özümiz galýarys.
Olar hassahananyň gapysyny ýapýarlar we diňe dermanlarymy bermek üçin gelýärler.
Men doktora jaň edip, ejemi özüm bilen alyp gitmek ýa-da ony başga hassahana geçirmek isleýändigimi aýtdym, sebäbi
ol hassahanada bolup geçýän zatlaryň gowy däldigini aýtdy.
Olar maňa enemi bermediler.
Ah, olary almaga size rugsat berilmändi?
Ýok, olar yzygiderli onuň pozitiwdigini aýdýardylar, ol pozitiwdi.
Men olara synagy görmek isleýändigimi aýtdym, synag nirede?
Olar maňa Covid testini görkezmediler. Ol aradan çykandan soň, biz oňa seretmäge rugsat berilmändik.
Ony gara beden sumkasyna goýdular, iki sumkanyň içine: birinjisi ak, ikinjisi gara.
Biz ekshumasiýa wagtynda ony gördük, we ol diňe pampers geýipdi.
Çünki olar ony bezleri bolan gara sumkanyň içine salypdyrlar we ýuwmandylar, şonuň üçin onuň ýüzünde gan bardy.
Olar bize ejemiň kimdigini anyklamaga rugsat bermediler.
Üç ýyllap biz onuň enämiz ýa-da däldigini bilmedik, sebäbi olar diýdiler: "Eger bedeni görkezseňiz,
eger sumkany açsaňyz..." ( Covid çykyp geljek...)
Ýok, ýok. - Emma olar polisiýanyň bizi tussag etjekdigini aýtdylar, sebäbi bu jenaýat hasaplanýar.
Emma men enäm şol ýerde bardygyny görüp bilmedim.
Onuň ölenden soň meniň ony görmegimi islemediler.
Bu jenaýat barada gürrüň edýän mahaly, oňa bu dermanlaryň ählisi berleni: Siz maňa Rumyniýanyň boýy
uly bir işiň bolandygyny aýdypdyňyz. Ol nähili işdi?
Aradda, Arad hassahanasynda, bu iki milliard ýewrody.
Bir hassahanada iki milliard. Bütin ýurtda näçe?
Rumyniýada takmynan 350 milliard. Wow!
Hawa, munuň subutnamasy bar. Hassahanalar satyn alyşlar etdiler. C-cap – hassahanalaryň
lukmançylyk serişdelerini satyn alýan web sahypasynyň ady.
Şol döwürde olar näçe gazandyklaryny barladyňyzmy? Bir hamala maňa bu hassahanada, bu palatada 12
sany ýatagyň bardygyny we enäm ýokuşandygyny aýtdy.
Oňa infeksiýa bolupdymy? Hawa.
Ýa-da olar size onuň infeksiýa eýe bolandygyny aýtdylarmy? Ýok, olar muny aýtmadylar. Men muny soňra kagyzda
gara-ak reňkde gördüm we öz-özüme soradym: näme üçin?
Ah, ol hassahanada infeksiýa ýokuşdy. Hawa. Näme üçin? Çünki enäm başga bir hassanyň maskasyny geýdi.
Siz maska paýlaşdyňyz. Hawa.
Olar aradan çykanlaryň maskalarını aýyryp, olary beýleki hassalara berdiler.
Şonuň üçin hakykatdanam iki milliard harçladyňyz, ýöne maskalary hem paýlaşdyňyzmy?
Hawa. We olar ýaralary arassalamak üçin hiç hili esasy enjamlary ýokdy. Dezinfeksiýa üçin hatda medisina alkogoly hem ýokdy.
Bu, adamlaryň ölmegine ýol bermek isleýäniň ýaly eşidilýär.
Hawa, sebäbi hassahananyň şol böleginde maskalar ýokdugyny görende, näme üçin diýip
geň galdym. Olar gaty köp pul sarp etdiler.
Men mümkin boldugyça iň amatly wagtda C-Cap-a bardym we ol ýerde gördüklerim meni geň galdyrdy.
Maska nirede? Olar köp satyn alyş edýärler. Olar milliardlarça pul sarp etdiler.
Milyardlar sarp edildi, ýöne bu materiallar we üpjünatlar hakykatda hassahanalara ýetmedi.
Diňe midazolam we fentanyl.
Men köp bejergilerde ulanylýan dermanlaryň aglabasynyň uly farmasewtika
kompaniýalarynyň ammarlaryndan gelendigine ynanýaryn.
Olary satmak we hassalardan ýok etmek üçin gowy pursatdy.
Bu hassalar ölenden soň, Rumyniýada olaryň näme sebäpli öldiklerini anyklamak üçin otopsi geçirmek mümkin däl.
Şonuň üçin bu hassalara köp derman we bejergi berip bilersiňiz, hiç kim munuň hakykatdanam
bolandygyny subut edip bilmez, sebäbi ony tassyklap bolmaýar.
Ol pul sarp etmek üçin mehanizmdi, we hiç kim muny subut edip bilmez.
Şeýlelikde, bu 350 milliard hassalara kömek etmek üçin hiç zat etmedi. Pul nirelere gitdi?
Meniňçe, bu jenaýatdygyny açyk görkezýär, sebäbi olar şol bir bejergileri gaýtalaýardylar, şol
bir dermanlary berýärdiler we adamlar ölýärdiler.
Okey, bir adam ölýär, iki adam ölýär, eger adamlar bir hepde soň hem ölýän bolsa, bir zat üýtgemeli.
Hawa, ony üýtgetmeli... Dogry! Görýäňizmi, bu dermanlar COVID-i bejermek üçin gowy däl, adamlar üçin-de gowy däl.
Emma olar gorkman dowam etdiler we has-da köp berdi. Bu bolsa örän-örän gorkunçdy.
Men şol ýerde boldum we takmynan ýarym gün içinde adamlaryň ölýändigini gördüm, sebäbi başga bir hassany
kabul etmek we derman bermek üçin ýatylýan ýeri boşatmaly boldular. Bu ýagdaý şonuň ýaly dowam etdi.
Indiki birini öldürmek üçin. Dogry, bu adamlary öldürmek we olara derman bermek üçin niýetlenen maşyn eken.
Hawa, we hassalar hassahanada ýatak üçin pul berdiler.
Hawa, bu başga bir nokat: Arad Gradiste hassahanasyna baryp görmek ýaşap galmagyň ýeke-täk mümkinçiligi
diýlip aýdylýardy, we köp adamlar onuň "gyrgynhana"dygyny bilmän, şol ýere gitmek üçin pul töläpdirler.
Adamlar şol ýere gitmek üçin pul berdiler! Birnäçe günden soň, belki 3, ýa-da iň köp 5 günden soň olar
öldiler. Käbir adamlar beýleki adamlardan has köp garşy göreşdiler, ýöne olar hem öldiler.
Olar hiç hili gözleg ýa-da seljerme geçirmediler. Adatça bolşy ýaly, hiç zat. Emma olar
hemişe oňa derman berýärdiler, hemişe derman.
Olar ýüzleriniň üstüne maska dakdylar.
Emma mesele onuň gowy işlemänligi däldi. Mesele şunda eken: hassahananyň işgärleri ony nähili ulanmalydygyny bilmeýärdiler.
Meniň syn eden köp ýagdaýymda olar hassanyň ýüzüne maska dakýarlar, soňra hassanyň dem alşy togtap galýar, şonuň üçin
olar hassany maska ýa-da bu täze enjam bilen boğup öldürýärler.
Olar maskany ýüzlerinde saklamagy islemeýändigi üçin olara derman berildi.
Bu döwürde Rumyniýada näçe adam öldi? Diňe şu aýda bir bölümde takmynan bäş ýüz adam öldi. Emma Rumyniýada...
Diňe şu hassahanada, hassahananyň bir bölümiňde 500 adam bardy? Hawa. Diňe üç adam gaçyp çykdy. Men hem şolardan
biridim! We Rumyniýa boýunça 68 000 adam Covid-den öldi.
Men şol ýerde näme bolup geçendigini we adamlaryň haýsy derman ýa-da bejergi alandygyny takyk bilmeýärin.
Pandemiýa döwründe Arad şäherindäki bu hassahananyň palatasynda 1 860 adam öldi. Ýok, üç
palata bardy. Diňe bu palatada 700 adam öldi.
Diňe bu 12 ýatlyk palatada. Wow, 700 adam. Haýsy döwürde? 2020–2023
2020-nji ýylyň noýabr we dekabr aýlarynda bu döwürde köp adam öldi. 2021-nji ýyla çenli diňe iki aý galypdy.
Mask, kislorod maskasy ýaramazdy. Ejem meni her gün jaň edip, mask bilen dem alyp bilmeýändigini aýtdy. Bu meniň üçin gowy däl.
Maska ýok mahaly men has gowy dem alyp bilýärin. Näme üçin ony maňa dakýarlar?
Men doktora kislorod maskasy bilen kislorod doýgunlygynyň maskasyz bolanda has pesdigini görkezdim.
Maska bolmazdan meniň kislorod derejem takmynan 95–97 boldy, maska (kislorod maskasy) bilen bolsa kislorod derejem 91-e düşdi.
Kislorod maskasy bilen, dogrymy?!
Hawa, ol kislorod däldi. Men onuň nämedigini bilmeýärin. Emma şol kislorod adamlary öldürdü. Men hakykatdan aýdýaryn.
Bir adam meniň ýanymda ýatypdy. Onuň näçe ýaşy bardygyny takyk bilmeýärin. Ol hereket edip
bilýärdi we elleri-de aýaklary-da baglanypdy.
Ol ýatağa baglandymy?... Hawa, we üç gün soň käbir hamşiralar gelip, onuň bilen näme bolandygyny görmek üçin geldiler.
Olaryň biri onuň ýüzündäki maskany aýyrdy. Bu onuň tutuş ýüzüni örtýän uly maska (CPAP) eken.
Bu maska onuň burnuny we çenesini örtdi. Adam skeleti ýaly görünýändigi üçin gorkunçdy.
Onuň burun süňňi görünýärdi, we ol adam yzygiderli gygyrýardy! Şol ýerde sesiniň nähili eşidilenini göz öňüne
getirip bilmeýärsiňiz, we hiç kim (personaldan) onuň ýagdaýyny barlamaga gelmedi, hiç kim!
Men bir zat goşmak isleýärin: kimdir biri ölende, hemmeler şat boldular. Lukmançylyk işgärleri şat boldular.
Men pikir edýärin, olar pul aldylar, sebäbi olar şatlandylar: Haý, başga biri öldi, hawa!
Siziň pikirňizçe, bu işi has ýokary derejede kim isleýärdi? Sebäbi, elbetde, bu Rumyniýanyň ähli ýerinde boldy, dälmi?
Bu OMS-den (Organisation Mondiale de la Santé – WHO, Bütindünýä Saglyk Guramasy) gelen protokol. Şol protokol.
Protokol berjaý edildi, we şonuň üçin adamlar öldi, sebäbi ýurdumyz protokoli berjaý etdi.
Biz "hökmany ýagdaýda" bolanymyz üçin harby generalyň başga bir buýrugy geldi.
Her kim bilýärdi, munuň garşy hiç zat aýtmaly däldigini, sebäbi bu iň ýokary derejesinden we hökümetden berlen buýrukdy.
Hawa, hökümetden, Lukmançylyk amallaryny ýerine ýetirmek üçin berlen ygtyýarnamany saklamak üçin
protokoly berk berjaý etmek we ulanmak talap edilýärdi.
Ähli pul nireden geldi, näme üçin kagyzda şonça köp pul bardy?
Olar alýan pul zerur mukdardan iki ýa-da üç esse köp boldy. Mysal üçin, Google-da
gözlesiň, eger men KT skaneri satyn almak islesem...
Mysal üçin, fakturada ýatak 6,000 funt sterlinge görkezilen bolup bilerdi, emma hakyky ýatak
diňe 1,000 funt sterlinge durdy. Şonuň ýaly boldy.
Şonuň üçin kitaplarda...
Ähli üpjün edijiler, ähli üpjün edijiler, hemmesi şony etdi, mysal üçin, ähli ýatak üpjün edijileri; şol döwürde bu pudakda
işleseňiz, gysga wagtda köp pul gazanyp, baý bolup biljekdiňiz.
Pandemiýa döwründe Aradda iki aýyň içinde dermanhanalaryň ot ýaly çalt köpelendigini gördüm: Dr. Max Dermanhanasy.
Aradyň her köçesinde, her ýerde Dr. Max apteki açyldy! Men haýran galdym: diňe iki aýyň içinde
şonça köp aptek we Dr. Max nireden peýda boldy?
Ýagyşdan soň göwreler ýaly... birden köp apteka peýda boldy.
Hawa. Emma men muny hakykatdanam gyzykly diýip bilýärin – we aýdanlaryňyzy biraz has derňemek isleýärin:
Ýatylýan ýeriň bahasy hökmünde görkezilen pul ýa-da hakyky zerur mukdardan alty esse köp pul görkezildi, emma
soňunda täze ýatylýan ýer hem ýok. Bu şeýle eşidilýär...
Men hassahanada bolanymda, hökümet edarasyndan biri satyn alnan täze çarpajylary görmek üçin
geldi we men şol täze çarpajylaryň birinde ýatypdym.
Bu täze ýatak plastmassadan ýasalypdy. Ol hassalaryň pozisiýasyny üýtgetmäge we hereket etmäge kömek etjek ýatak bolmaly eken...
Aýratyn ýatak. .. Hawa, sebäbi hassalar ýatakta has uzak galanda, bu pnevmoniýa getirip
biler. Bedeniň hereket etmegine zerurlyk bar.
Dogry. Emma bu çarpajylar hereket etmedi! Olar hereket etmezden durnukly galýarlar. Çarpajylar ýönekeýçe aşaky
ýagdaýda, durnukly ýagdaýda galýarlar. Bu örän, örän ýaramazdy.
Ministirlikden gelen adam gelende men: "Haýyş edýärin, bu ýatagy meniň üçin çalyşyň. Men bu ýatagda galyp bilmeýärin."
Men eşitdim: "Bu ýatak 6,000 ýewro durdy! Näme görnüşdäki zibil satyn aldyň bu ýerde!?" ýa şonça bir zat...
"Meniňçe, ýatagy çalşyryň," diýip ministrligiň işgäri adama aýtdy. Sebitde bu Ýewropa pullary bilen käbir şertnamalar baglaşyldy.
Emma bu sebitden gelýän Rumyniýadaky hamalaýar bu hassahanada işlemek islemeýärler,
sebäbi olarda meseläniň bardygyny bilýärler.
Rumyniýada aýdýan ýaly, köp adam pul üçin, pul şertnamalary arkaly gelýär. Eger siz biziň hassahanalarymyzda
hamala bolup işlemek isleýän bolsaňyz, diplomlaryňyz, ýöriteleşmegiňiz ýa-da tejribäňiz bolmagy möhüm däl.
Meniň üçin diňe 5,000 ýewro (par pul) ber, ertesi gün Rumyniýadaky hassahanada owadan hamala bolarsyň.
Meniň başymda hem şol ýagdaý boldy. Görýäňizmi, men bagtsyz boldum – olar meniň üstümde
tejribe geçirdiler – damar tapmaga synanyşdylar.
Damaryňy tapmaga synanyşdylarmy? Dogry. Olar takmynan bäş minutlap synanyşdylar. Bir hamala
elimi eýeläp, beýlekisi golumda deşikler etdi.
Olar ony tapyp bilmediler — arterýany ýa venany nädip tapmalydygyny bilmeýärler. Hawa, hawa, takyk.
Sebäbi olaryň tejribesi ýok. Hemme adam üçin hem şol bir zatdy. Bu aýallaryň tejribesi ýok. Dogry.
Bu örän ýaramaz. Emma pikirimçe... köp pul aýlyklar ýa-da beýleki serişdeler arkaly gelýär.
Rumyniýada başga bir ýaramaz däp-dessur hem bar. Hamalalara rüşwet bermeli – olara pul bermeli, doktora hem pul bermeli...
Eger pul bermeseňiz, olar sizi arassalamazlar. Olar size hiç zat iýmit bermezler! Meniň ejemde iýmäge hiç zat ýokdy.
Men bir günlap here bilen örtülen ýagdaýda ýatdym, sebäbi herep bilmeýärdim – ellerim we aýagym baglanypdy –
Sen ýatağa berkidilipdiň. Dogry, sebäbi hamala hak alman. Ah, adam.
Hawa. Meniň üçin pul bermek mümkin däldi, sebäbi men (baglanyp galypdym). ... Emma bu... Pikir ýörelgesi. Pikir ýörelgesi, ha.
Heç kim bu mehanizmiň ýüze çykarylmagyny islemeýär. Başga bir sebäbi şunda: ony eşiden her kim gorkýar we aýdýar: "Men muny
eşitmek islemeýärin, muny görmek islemeýärin we munuň bilen baglanyşykly bolmak
islemeýärin." Munyň örän gowy mysaly sud diňlenişigidir.
Meniň sudda işiň bar, dört ýylyň dowamynda prokurory alty gezek üýtgetdiler, şonuň üçin netije ýok.
Olar köp zatlary sahtalaşdyrdylar. Ejemin ähli resminamalary sahtalaşdyryldy. Rentgen, analiz, döş rentgeni.
Men size enäm bilen nähili muamele edendigini görkezip bilerin. Ony prokurora hem görkezip bilerin. Meniň
elimde gaty köp subutnamalar bar. Emma olar alada etmeýärler.
Prokuror subutnamany kabul etmek islemeýär.
Olar döwlet prokuroruny çalyşýarlar. Bu ýokarydan gelýär.
Meniň tarapymdan, bu ajaýyp interwýu üçin köp sag boluň, şu ýerde bolanyňyz üçin sag boluň.
Marian we koronawirusyň beýleki ähli pidalarynyň ýatlamasyna.
Bu taryhy resminamany paýlaşyň. Adamlyga garşy geljekki jenaýatlaryň öňüni alyň.