"Olar ähtimal Dünýä Saglyk Assambleýasynyň şertnamany kabul etjekdigini aýdarlar."
Emma şertnama, PABS goşundysy goşulmazdan ozal gol çekilip bilinmejekdigini belleýär.
Bu akyl oýny. "Biz ony kabul etdik, ýöne gol çekip bilmeris."
Aşakdaky interwýu barada täzelik: 2025-nji ýylyň 10-njy maýyndaky interwýusynda James Roguski
tarapyndan çaklanan ýaly, häzir bu ýüze çykdy:
2025-nji ýylyň 20-nji maýynda pandemiýa baradaky şertnama kabul edildi. Emma ol heniz güýje girmändir.
Euronews habar berdi: "Käbir nokatlar henizem açyk ýa-da azyndan näbelli galýar."
Şertnama güýje girmegi üçin birnäçe ýyl gerek bolup biler.
Bunun bolmagy üçin Dünýä Saglyk Guramasynyň 194 agza döwletiniň 60-sy ony tassyklamaly.
Biz James Roguski bilen täzeden gürleşýändigimize örän şat.
Biz Dünýä saglyk guramasynyň pandemiýa şertnamasyny ara alyp maslahatlaşarys.
James Roguski biziň üçin käbir möhüm habaryň bardygyny aýdýar.
Biz munuň hemmesini ara alyp maslahatlaşarys. James, bize gürrüň bereniň üçin köp sag bol!
Ah, çagyranyňyz üçin sag boluň. Hawa, bu örän möhüm.
Siz bilýärsiňizmi, WHO-nyň 78-nji Dünýä Saglyk Assambleýasy maý aýynyň soňky hepdelerinde geçirilýär.
Gürrüňleşmeli köp zat bar. Näme bilen başlamak isleýärsiňiz?
Şeýlelikde, bu bir görnüşli täzelik. Köp tomaşaçylarymyz bu mowzuk barada eýýäm käbir maglumata eýe,
ýöne bu mowzuk olaryň köpüsi üçin düýbünden täze bolar.
Gelen gutularymyzda we Twitter akymlarymyzda ýüze çykýan ähli kynçylyklary nazara
alsak, käbir adamlar muny görmezlikleri mümkin.
Siz iki ýarym ýyldan bäri damlardan gygyrýandygyňyzy aýdýarsyňyz, adamlara bu meseläniň ähmiýetini düşündirmäge synanyşýarsyňyz.
Şonuň üçin diňleýjilerimiziň WHO şertnamasy baradaky faktlary bilmek näderejede möhümdigini bilmeýändiklerini çak edeliň.
Täze diňleýäniňize gysgaça mazmunyny berip bilersiňizmi?
Gysgaça aýdylanda: Bütindünýä Saglyk Assambleýasy 2025-nji ýylyň 19-dan 27-nji maýyna çenli Ženewada ýygnanar.
Bu Dünýä Saglyk Guramasy bilen birmeňzeş däl.
Ähli ýurtlaryň wekilleri Bütindünýä Saglyk Assambleýasynda ýygnanýarlar.
Olar ýygnak geçirýärler we kararlar kabul edýärler.
Çünki olar Dünýä Saglyk Guramasynyň bürokrasiýasynyň dolandyryjy edarasy bolmaly adamlardyr.
Olar köp zatlary ara alyp maslahatlaşarlar.
Emma şularyň iň möhümi, hakykatdanam üç ýyldan gowrak wagt bäri meni esasan
gyzyklandyrýan zat: şol atlandyrylýan pandemiýa ylalaşygy.
Onyň köp ady bar. Köp adamlar ony pandemiýa şertnamasy diýip atlandyrýarlar, bu bolsa esasan bir zat.
Bu irden men şübhelerimi tassyklayan resminamalary aldym.
Emma, bularyň hemmesi sızdyrylan resminamalar. Olar heniz resmi resminamalar däl.
Olar henizem üýtgäp biler, ýöne men pikirimçe, bu hakykatdanam gowy habar. We bu meniň eýýäm duýup bilýän zadym.
Olar bu pandemiýa ylalaşygyny üç ýyl bäri gepleşýärler, we ol henizem tamamlanmady.
Gepleşikler häzirki wagta çenli "Patogenlere elýeterlilik we peýda paýlaşmak ulgamy" (PABS) diýlip
atlandyrylýan ulgam boýunça ylalaşyga gelip bilmedi.
Men munuň ony hiç eşitmedik adamlar üçin hiç zat aňlatmaýandygyny bilýärin, ýöne şertnamanyň bu bölegini gepleşmek
üçin olara azyndan ýene bir ýyl gerek boljak ýaly görünýär.
Şonuň üçin, bilýäňizmi, içimde kiçijik bagtly tanslar edýärin, sebäbi adamlara bu ylalaşygyň hakykatdanam näme barada bolandygyny
düşündirmek üçin bize ýene bir ýyl mümkinçilik bolup biler.
Tamam bolmança tamamlanmaýar. We henizem tamam bolmady!
Deyişe görä, "Henizem gutarmady."
Bu gepleşikler köp adam üçin gaty nädogry görkezildi, aldamçy we düşnüksiz boldy.
Umyt edýäris, bu meselä biraz ýagtylyk salarys.
Emma häzir men işleri tamamlamak üçin olara ýene bir ýyl gerek bolar diýip ehtiyatly optimistik garaýaryn.
Bu ýyl biz olaryň hakykatdan näme edýändiklerini açyp görkezip biljek bolarys.
Ajaýyp. Ajaýyp. Bilýäňizmi, bu gowy habar.
Siz maňa umyt berýärsiňiz. Muny eşidenimde men ähtiyatly optimistikadan hem artyk optimistik duýgulary duýýaryn.
Emma men öz-özüne "Okey, bu ajaýyp habar" diýýän diňleýjiniň ýüzlenmegini isleýärin.
Emma men size aýdýaryn, bu ähmiýetli däl, sebäbi 25-nji ýanwarda Trump öz işini ýerine ýetirdi.
Ol gelip bizi Dünýä saglyk guramasyndan çykardy. Şonuň üçin Dünýä saglyk guramasy öz işini ýerine ýetirip biler.
Bu näme üýtgeşiklik getirýär? ABŞ indi gatnaşmaýar. Bu maňa täsir etmeýär. Şeýle adama näme diýersiň?
Şeýle, olar siziň şony ynanmagyňyzy isleýärler.
Okey, men muny mümkin boldugyça düşnükli beýan etmäge çalyşaryn, şonda öň hiç eşitmedik adamlar çaşmazlar.
Her kim üns bermeýän düýbünden başga bir mesele bar.
Bu bolsa biz häzir gürrüňdeş bolýan pandemiýa ylalaşygy bilen hiç hili baglanyşygy ýok.
1969-njy ýyla degişli Halkara Saglyk Kadalary atly resminama bar.
Amerika Birleşen Ştatlary henizem bu şertnamanyň agzasydyr.
Men Donald Trumpyň ýa-da onuň administrasiýasynyň bu ylalaşyk barada bir söz hem aýdandygyny eşitmedim.
Ol güýje girýär. Ol halkara hukugydyr. Ol hukuk taýdan borçlydyr.
2024-nji ýylyň 1-nji iýunynda, Birleşen Ştatlaryň gatnaşmagynda üýtgetmeler kabul edildi we olar tassyklandy.
Her bir ýurduň WHO-a ýönekeý hat ýazyp, şeýle diýmäge mümkinçilik berýän belli bir möhleti bar:
Ýok, sag boluň, biz bu üýtgeşmeleri ýurdumyz üçin ret edýäris.
Biz bu üýtgeşmelerden öň güýje giren Halkara Saglyk Kadalaryna eýermegi dowam etdireris.
Bu düýbünden mümkin, sebäbi birnäçe üýtgeşiklik birnäçe ýyl ozal kabul edildi.
Dört ýurt – Eýran, Slowakiýa, Niderlandlar we Täze Zelandiýa – şeýle hat ýazdylar we "Ýok, sag boluň" diýdiler.
Red jogabyny bermek üçin soňky möhlet şonuň üçin 2025-nji ýylyň 19-njy iýulydyr.
Bilýärsiňmi, hiç kim bu barada gürleşmeýär, sebäbi açyk aýtsak, maý aýynyň soňky hepdesinde ara alnyp maslahatlaşylýan
pandemiýa şertnamasy häzirki wagtda ileri tutulýan meseledir.
Emma amerikanlar biz heniz howpsuzlykdan uzakdygymyzy görmeýärler we eşitmeýärler.
Halkara Saglyk Kadalarynyň düzgünlerini jikme-jik durmuşa geçirýän global gurama haýsy?
Onda men siziň sözlemegiňizi kabul edip, ony diňe azajyk üýtgederin.
Haýyş edýärin, ediň!
Olar öňdebaryjy we utgaşdyryjy häkimýet hökmünde görünmek isleýärler.
Hawa.
Muny etmekden hoşlanmaýaryn, ýöne özüm üçin seniň bilen biraz gyzykly wagt geçirmäge rugsat berjek.
Onda, Halkara Saglyk Kadalaryny hakykatdan hem okaýan hemmeler elini galdyryň.
Bolýar. Bu uzyn resminama. Adamlaryň köpüsi ony okaýanok.
Ol adamlar pikir edýän ýaly däl.
Men ony jemläp görjek.
Bu esasan birnäçe standarty kesgitleýän halkara şertnama.
We milletleriň gazanmak üçin ylalaşan maksatlary bar.
Emma hakykatdan hem möhüm bolan ýer siziň ýurduňyzda ýerli derejesinde, belki-de
ştatda, welaýatda, etrapda ýa-da munisipalitetde.
Soňky bäş ýylda ýüze çykan kynçylyklaryň sebäbi ýerli kanunlardyr.
Dünýä saglyk guramasynyň baş direktory islendik ýurda buýruk berip, mandatlar çykarmagy ýa-da karantin
çäklendirmelerini ýa-da şonça meňzeş çäreleri girizmegi buýurup bilmez. Olar diňe maslahat berýärler.
We ýerli derejede baş etmeli bolýan diktatorlaryňyz, haýsydyr bir derejede bolmasyn... Adatça ol örän-de ýerlidir.
Çünki gapyňyzy döwüp gelýän ýa-da sizi işe gitmäge, syýahat etmäge ýa-da durmuşyňyzy dowam etdirmäge päsgel berýän
adam ähtimal Dünýä Saglyk Guramasynyň nişanyny dakman bolar.
Ýerinde ýerli tiz kömek düzgünlerini durmuşa geçirýän we olary berjaý etdirýän adamlar bar.
Şonuň üçin mesele ýerli. Ol siziň nirede ýaşaýandygyňyza bagly.
Singapurda ýa-da Günbatar Awstraliýada ýa-da Kanadada kanunlary okaňda gorkunç hekaýalar bolýar, ýa...
Bilýäňizmi, men Günorta Karolina ştatynda bar bolmagyna geň galýan bir kanun barada okadym.
Onda çalt kömek ýagdaýynda lukmanlaryň sanjymlary we ş.m. bermekde kömek etmezlikleri halatynda
lukmançylyk ygtyýarnamasyny ýitirip biljekdigi aýdylýar.
Bilýäňizmi, kanun şeýle diýýär. Men hemişe pikir ederdim, lukmançylyk birleşmeleri hemmäniň durmuşyny kynlaşdyrýardy.
Eger siz Halkara Saglyk Kadalary bilen tanyş däl we ýerli kanunlar, düzgünler we kadalar bilen hem tanyş
däl bolsaňyz, onda bu barada gürrüň eden hemmeler, açyk aýtsak, nädogry maglumat ýaýratdylar.
Şonuň üçin ýerli kanunlaryň we düzgünnamalaryň Halkara Saglyk Düzgünnamalary bilen elbetde
baglanyşykly we täsirlenýär diýip aýdyp bilersiňizmi?
Bu bir ýörelge bolup, olar bu maksatlara ýetmäge çalyşýarlar we ahyrynda bu ähli hökümet derejesinde amala aşyrylýar.
Siz muny köp gezek başdan geçirdiňiz: döwlet edarasyna barýarsyňyz we oňa garşy çäre
görmäge synanyşýarsyňyz, olar bolsa diýýärler:
Ah, ötünç soraýaryn, bu başga bir bölümiň işi.
Soňra şol bölüme baranyňda olar: "Ýok, ötünç, bu başga bölümiň jogapkärçiligi" diýýärler.
Olar seni iteläp gezdirýärler. Olar ähli günäni başgalara dakmak isleýärler, ýöne özlerine däl.
Şonuň üçin Halkara Saglyk Kadalary hakykatda näme barada, we men gaty gysgaça umumy syn bermäge
synanyşaryn, sebäbi biz bu barada günlerçe oturyp bilerdik.
Bu döwletler arasynda, ýurdumyzda bir zat bolup geçýändigini, haýsydyr bir epidemiýa ýa-da haýsydyr bir
meseläniň dörendigini habar bermek üçin baglaşylan şertnama.
We olar bir zat tapany bilen, Dünýä saglyk guramasyna derrew habar bermek üçin zerur mümkinçiliklere eýe bolmalydyrlar.
Soňra Dünýä Saglyk Guramasy bu habary dünýäniň beýleki ähli ýerlerine ýetirmeli.
Bu Halkara Saglyk Kadalarynyň esasy funksiýasydyr.
Her ýurtda bu gözegçiligi dolandyrýan düzgünler örän drakoniki bolup biler.
Şonuň üçin baý ýurtlar, meniň pikirimçe, PCR usulyny ulanmak arkaly towuk fermalaryny gözegçilikde saklamak
üçin milliardlarça dollary aldawçylykly sarp etdiler.
Ýa-da olaryň süýt fermalarynda ýa-da kanalizasiýa arassalaýyş desgalarynda meseleleri
gözläp, şonuň bilen gorky döretmek (şygar astynda):
Aý Hudaý, başga bir epidemiýa başlady we siz hemmäňiz ölersiňiz.
Bu gepleşikleriň sebäbi dünýäniň azgyn ýurtlarynyň munuň üçin pulyň ýoklugydyr.
Şertnamalar baý ýurtlardan we guramalardan, şol sanda Dünýä bankyndan pul alyp, ony bu garyp ýurtlara akdyrmak üçin düzüldi,
şonda olar şol, bilýäňizmi, gorkunç patogenleri gözläp bilerler.
Çünki olar gorkunç bir patogen tapanda, ony beýleki adamlar bilen paýlaşmak isleýärler.
Men şony belläp geçdim, "Patogenlere elýeterlilik we peýda paýlaşmak ulgamy" .
Olar hökmany däl-de problemalara sebäp bolýan patogenleri tapmak üçin bu global toru döretmek isleýärler.
Olar ulanýan termin "pandemiýa mümkinçiligi bolan patogenler".
Men muny goşmaça P bilen şeýle düşündirýärin: "Pandemiýa girdeji mümkinçiligi bolan patogenler".
Eger olary bu guramaçylykly PABS ulgamyna goşup, genetiki maglumaty geçirsek we haýsydyr bir kompaniýa test, derman ýa-da
başga bir inýeksiýa serişdesini öndürmek islese – men olary "waksina" diýip atlandyrmakdan ýüz öwürýärin –
onda şertnamalarda görkezilen, bu serişdeleri satyn almak üçin sarp edilip bilinjek pul akym eder.
Men aýdýan, olar geljekde siziň arasynda gorky döretmäge taýýarlyk hökmünde bu önümleriň köpüsini
milli ätiýaçlyk goruna goýmak barada gürleşýärler.
Bu gepleşikleriň esasy maksady şol.
Bu işiň tarapy şeýle: "Eger adamlary gorkuzjak bir zat tapsak, epidemiýa bolmasa-da, ondan köp pul gazanyp bileris."
Elbetde, men ABŞ-da PREP-ACT, ýagny PREP kanuny barada hem gürrüň berdim.
Biz häzir munuň jikme-jikliklerine girip gitmek islemeýäris, ýöne men bu barada islendik adam bilen gürleşmäge şat.
Emma, PREP Kanuny bilen baglanyşyklylykda howpsuzlyk çäreleri hem ara alnyp maslahatlaşylýar.
Diňe muny aýdyňlaşdyrmak üçin:
Amerika Birleşen Ştatlary gyssagly ýagdaý ýüze çyksa milli ätiýaçlyga goşuljak önümleri satyn
almak üçin ýyllyk üç ýarym milliard dollar ajyrady.
Olar näme satyn alýarlar we saklaýarlar, bu doly gizlin maglumatdyr, sebäbi bu milli howpsuzlyk meselesi.
Emma ätiýaçlyk üçin önümleri satyn almak üçin sarp edýän býujetimiz Bütindünýä Saglyk Guramasynyň ähli býujetine barabar.
Dünýä saglyk guramasynyň pandemiýa şertnamasy bilen maksat edinýän zat esasan BMG-niň Howanyň Özgermegi boýunça
Çarçuwaly Konwensiýasy bilen bolup geçen zatlara meňzeýär.
Siz 1992-nji ýyla gaýdyp gitmeli. Her ýyl, munuň bilen ylalaşan dünýäniň ähli döwletleri – hemmesi Birleşen Milletler Guramasy
arkaly – Taraplaryň Konferensiýasynda (COP) ýygnanýarlar.
Ol milliard dollarlyk maýa goýumyň harabyna öwrüldi.
We şol zat Dünýä saglyk guramasynyň pandemiýa taýýarlygy, öňüni alyş we jogap bermek üçin döretmäge çalyşýan zatydyr.
Ol geljekki pandemiýanyň öňüni almak üçin mesele döredmeýän, ýöne munuň mümkinçiligine eýe bolan
patogenleri gözläp, täze bir dolandyryş ulgamy döretmek isleýär.
Olar laboratoriýa iberilip seljerilýär, soňra önümleriň ätiýaçlykda bolmagyny we dünýäniň islendik ýerinde
öndürilip bilinmegini üpjün etmek üçin şertnamalar paýlanylýar.
Olar önümçilik serişdeleriniň dünýä derejesinde paýlanylmagyny isleýärler.
Olar logistika we paýlaýyş toruny gözegçilikde saklamagy isleýärler we önümleriň öndürilmegine milliardlarça, belki-de
trillionlarça dollary gönükdirmek üçin utgaşdyrylan maliýeleşdiriş mehanizmine eýedirler... meniň pikirimçe, olar
adamlara hüjüm etmek üçin niýetlenen biologik ýaraglar.
Synaglar sahtalaşdyryldy. Dermanlar has köp zyýan ýetirýär.
Diňe remdesiviri göz öňüne getiriň, ol peýdasyndan has köp zyýan getirýär.
Şeýle-de atlandyrylýan sanjymlar, mRNA platformasy, adamlaryň saglygyny ýok etmek üçin niýetlenen
biologiki ýaraglar. Heç kim munuň barada gürlemeýär.
Sorag şundan ybarat: dünýäniň dürli künjegindäki dostlarymyza şertnama bermek üçin näçe pul
gazanyp bileris? Men olary täze OPEC diýip atlandyrdym.
Bu nebit öndürýän we eksport edýän ýurtlar däl.
Bu pandemiýa çagyryş kompaniýalarynyň guramaçylygydyr.
Bu jenaýatçy, mafiýa meňzeş, korrupsiýa batyp, bähbitler çaknyşygy bilen doly bir iş, we hemmäniň oňa goşulmagy garaşylýar.
Olaryň ählisi gol çekmek isleýärler, sebäbi olar paýdan bir bölek almak isleýärler.
Şeýle diýýärsiňizmi, klimat üýtgemesi senagatynyň ählisi esasan olar nusga almak isleýän modelmi?
Hawa, esasan. Meniň aýtjak bolýan zadym howa şertleriniň üýtgemegi nazaryýeti däl, eýsem gorkmaly, örän gorkmaly diýlen pikir.
Biziň elimizde hiç hili subutnama ýok. Biz 30 ýyldan bäri munuň garşysynda işleýäris we ýagdaý has-da erbetleşýär.
Bize has köp pul beriň, dogry? Indi bu trillion dollarlyk garyşyklyk, bilýärsiňiz.
Bu bolsa ýylda bir gezek ýygnanýan, döwletlerden sadaka alýan we ş.m. bürokrasiýany döretmek
modelidir. Bu çärçuwaly konwensiýanyň ideýasydyr.
We, bilýäňizmi, 2021-nji ýylda pandemiýa şertnamasy bilen başlanda, olar şeýle diýdiler:
Şonuň üçin bize ýyllyk 33 milliard dollar gerek bolar.
Okej, men muny yzyna alýaryn. Ol 31 bolup bilerdi, ýöne ol 30 milliard dollaryň töwereginde boldy.
Oňat. Bütindünýä Saglyk Guramasynyň bütin býujeti takmynan üç ýarym milliard töweregi, bu uly pul, ýöne biz
şol mukdaryň on esse köp bolmagy barada gürleşýäris.
Diňe Birleşen Ştatlar bu mukdary derman kompaniýalaryndan önümleri satyn almak üçin sarp edýär.
Şonuň üçin sanjymlar, dermanlar we satyn alýan beýleki zatlaryňyzy ähtiyatlyk üçin köp möçberde saklaň.
Töwekgelçilik ýagdaýyny yglan etmäge we adamlary önümleri almaga mejbur etmäge hiç zerurlyk ýok. Sebäbi bu gutarmaz akym, dälmi?
Eger-de siz hiç bolmanda bir gezek dükanda işleseňiz, önümleriň möhleti gutarýandygyny bilýärsiňiz.
Şonuň üçin siz bäş ýyl soň möhleti gutarýan birnäçe sanjym öndürýärsiňiz.
Ýa-da möhleti näçe bolsa-da, täzelerini taýýarlamaly.
Eger-de bizde şunuň we munuň ätiýaçlykda bolmalydygy sessizçe karara baglanyp galýan bolsa, onda bu
pul gazanmak üçin ulanylýan korrupsiýa doly işdir.
Halkara Saglyk Kadalarynyň resminamalaryny okap geçenleriň ellerini galdyrmagyny soradyňyz.
Öz hökümetimiz bilen mümkinçiliklerimiz nähili?
Saglyk edarasynyň we CDC-niň işgärleri barada näme diýsek?
Bu adamlar muny okaýarmy? Olar munuň habarynda barmy?
Elbetde, gepleşiklere gatnaşanlyklary sebäpli bu barada habarly bolan adamlar bürokrasiýada bar.
Belki olar henizem administrasiýada, belki däl.
Bu ähli zadyň maksady şundan ybarat: "Jemgyýetçilik pikirini beýan etmek üçin mümkinçilik bardy my?"
Şu wagta çenli Dünýä saglyk guramasy pandemiýa baradaky ylalaşygyň resmi wersiýasyny iň soňky
gezek 2024-nji ýylyň 27-nji maýynda çap etdi.
Öz düzgünlerine görä, Dünýä saglyk guramasy 19-njy maýda başlaýan mejliste ara alnyp maslahatlaşyljak ähli
resminamalary mejlise alty hepde galanda elýeterli etmeli.
Şeýlelik bilen, şu gün 10-njy maý, we biz golaýda.
Meniň elime sızdyrylan wariantlar geldi, ýöne şu ýerde gürrüň berýän resminamalaryň hiç biri
adamlaryň ara alyp maslahatlaşmagy üçin çap edilmedi.
We olar teatr spektakly goýmak isleýän ýaly görünýär.
Şertnama bilen baglanyşykly käbir terminologiýany adamlara örän-örän düşnükli etmek isleýärin.
Köp adamlar ony pandemiýa şertnamasy diýip atlandyrýarlar. Resmi taýdan ol pandemiýa ylalaşygy diýlip atlandyrylýar.
Iki söz hem gowy. Şol meselä gaty berk galmaly dälsiň.
Takmynan bir aý ozal gepleşikçiler şeýle diýen nokada geldiler:
Okey, dokumentiň ähli nyşanlanan ýerleri we doly teksti ýaşyl reňkde, bu bolsa biz onuň bilen ylalaşýandygymyzy aňladýar.
Şonuň üçin olar ylalaşyk baglaşdylar, ýöne bu ylalaşyk "Patogenler üçin elýeterlilik we peýda paýlaşmak ulgamy"
baradaky örän möhüm goşundyny soňrakky senä çenli yza süyrdi.
Şonuň üçin köp zatda ylalaşdyňyz, ýöne munuň heniz tamamlanmandygyny hem bilýärsiňiz.
Şeýle-de bolsa, olar hemmämiziň şonça bagtly bolup biljekdigimizi görkezjekler, sebäbi "hemme adam ylalaşýar".
Olar geljek ýyl iň çylşyrymly meseleleri anyklamak üçin iş toparyny dörederler.
Munuň nähili ýüze çykandygyny biraz düşündirip berjek.
Eger birnäçe ýyl yzyna gaýdyp, Omicronyň aňymyza nähili girendigini ýadyňa sal.
Hawa.
Günorta Afrika we Botswana özleriniň täze, örän-örän tapawutly wariant diýip hasap edenini anyklap, ony Omikron diýip
atlandyransoň, olar genetiki tertipni dünýä bilen paýlaşdylar.
Pfizer we Moderna bu serişdeleri güýçlendiriji önümleri öndürmekde ulananda olar hoşal
bolmadylar we olar üçin hiç hili pul almandylar.
Olaryň dünýä bilen paýlaşan akyl mülkiýeti Pfizer we Moderna kompaniýalaryna köp pul getirdi.
Şonuň üçin olar patogena elýeterlilik berdiler, ýöne girdejiler olara paýlaşylmady.
Hem-de mesele şunda: baý ýurtlar we ähli derman kompaniýalary milliardlarça funt sarp etmek isleýärler.
Olar ähli nispeten garyp ýurtlaryň indiki uly we gorkunç patogeni gözlemek üçin milliardlarça dollary sarp edip, ony
olar üçin tabşyrmagyny isleýärler, şonda olar ony önümlere öwürip, köp pul gazanmak mümkinçiligine eýe bolarlar.
Daňşylyk nokady şundan ybarat: biz munuň öwezine näme alarys?
We şol nokatda olar henizem bu PABS ulgamy bilen tussag bolup galýarlar.
Şonuň üçin men ehtiyatly optimist. Näme boljakdygyny garaşyp görmeli bolarys.
Emma men pikir edýärin, adamlary mümkin bolan çaşdyrýan teatr sahnalaşdyryşyna duýgurlaşdyrmak isleýärin.
Olar işlerini gowy ýerine ýetirdikleri üçin özlerini maňaýarlar.
Emma olar üç ýyldan bäri şeýle diýýärler: her zat ylalaşylmança hiç zat ylalaşylanok.
Göräýmäge, bu gepleşikleriň esasy sebäbi şunda: garyp ýurtlar: "Eý, girdeji paýlaşmaz bolsaňyz,
patogenlerimize elýeterlilik bermeris" diýdiler.
We PABS ulgamy, goşmaça, elýeterli däldir ýaly görünýär.
Olar azyndan bir ýyllap gepleşik geçirmegi meýilleşdirýärler.
We belki-de 2026-njy ýylda 79-njy mejlisde, eger goşmaçany tassyklasa, döwletler ony gol çekip, oňa goşulyp bilerler.
Mundan öň hiç eşitmedik täze adamlar üçin men hakyky meseläni düşündirerin.
Bu adamlaryň bu barada bir-de sözü ýok: "Hey, bir minut garaş, PCR usulyny diagnostika synagy hökmünde ulanmak aldawçylykdyr."
Remdesivire meňzeş zatlar kömek etmedi, tersine millionlarça adama zyýan ýetirdi we olaryň ölmegine sebäp boldy.
Ventilýatorlar gorkunç bir hekaýa, sanjymlar bolsa täze pandemiýa; sanjymlaryň islenmeýän ýan
täsirleri häzir hakykatdan hem global pandemiýa öwrüldi.
Bu näme? Hemmeler näme pikir edýärsiňiz?
Şonuň üçin olar bu mowzuk boýunça jemgyýetçilik teswirlerine we ara alyp maslahatlaşmalara rugsat bermeýärler.
Dogry. Tamamy bilen dogry.
Şonuň üçin 2021-nji ýylda sanjymlar girizilende olar derman senagatynyň ýeterlik uly däldigini öwrendiler.
We Dünýä saglyk guramasy derman senagaty bilen doly gatnaşykda. Ol onuň marketing bölümi.
Bu adamlaryň nähili hiylaçy bolandygyny görkezýär. Emma men ünsli boldum.
Men bilýärin, bu pandemiýa ylalaşygyndaky terminleriň kesgitlenmesinde "degişli saglyk bilen
baglanyşykly pandemiýa önümleri" ibarasy bar.
Okej, ýöne sen olary hakykatdanam kesgitlemeýärsiň.
Siz 'Halkara Saglyk Kadalary' baradaky ylalaşyga salgylanys. Ol eýýäm 2024-nji ýylyň 1-nji iýunynda güýje girdi.
Bu esasan ähli derman serişdelerine degişlidir.
Otlar, witaminler, minerallar, homeopatik dermanlar ýa-da şonça zatlar ýok.
Bu, açyk aýdylanda aldawçy dermanlar we diagnostika kömekçileri, ventilatorlar ýaly enjamlar hem-de
biologiýa önümleri, meselem sanjymlar bilen baglanyşyklydyr.
Emma olar öýjük we gen esasly bejergileri hem goşdular.
Olar baglanyşyk bermänkä, ony özüňiz gözlemeli. Esasynda olar şunuň ýaly iş edýärler...
Dünýäniň dürli künjeklerinde uly farmasewtika kompaniýalarynyň döredilmegine maliýe kömek etmek, hökmany däl-de problemalar
döredip biljek patogenleri gözlemek we olary gaty gorkunç görkezmek, emma pandemiýa döredip
biljek mümkinçiligi bolan jenaýat hasaplanýar.
Soňra olar bulary laboratoriýa torlaryna getirýärler, laboratoriýada näme edýän bolsa şony edýärler we
olary döwletleriň gizlinlikde şertnama baglaşyp ätiýaçlyklaryna goşup biljek önümlere öwürýärler.
We bu, pandemiýa ýa-da epidemiýa ýa-da şonça meňzeş zat hiç haçan bolmasa-da, girdeji gazanmak üçin ulanylyp bilner.
(Şygary astynda:) "Ah, biz taýýar bolmaly."
Men indiki gezek olar ähli zady doly gözegçilikde saklap bilerlermi diýip gyzyklandym, öz laboratoriýalary
bolan bu bikanun Afrikan prezidentleri ýaly däl.
Öz synaglaryny geçirip, we, bilýäňizmi...
Sen optimistsen, men hem optimistsen. Emma men munuň içine biraz hakykat getirerin.
Gynansak-da, bu prezidentleriň köpüsi indi aramyzda ýok.
Dogry.
Indi özüňizi bu ýurtlaryň biriniň diktator döwlet baştutanynyň ornuna goýuň.
Olar Covid döwründe sanjym talaplaryny berjaý etmäge synanyşanda, "Ah, rafda hiç zatymyz ýok" diýip bilip galdylar.
Olaryň önümçilik kuwwaty ýokdy.
Olar şertnamalary almak üçin pul ýokdy.
Önümçilik kuwwaty, sowuk saklaýyş we ş.m. ýeterlik däldi.
Olar häzir stokuňyzda ýok bolan önümi hökmanda satmak üçin buýruk bermegiň örän kyn bolýandygyny öwrendiler.
Bolýar, we munuň ýene gaýtalanmagyna ýol bermeli däl. Siz üpjünçilik serişdelerini islendik wagt
elýeterli boljak ýagdaýda saklamagy isleýärsiňiz.
Eger olar öz halkyna isleglerini mejbur etmek isleseler, Dünýä Saglyk Guramasy bu buýruklary ýerli derejede ýerine ýetirmek
üçin zerur bolan ähli önümler bilen degişli wagtda taýýar bolar.
BMG bu işi ýerli diktatory etmäge mejbur etjek däl.
Bu işleri aňsatlaşdyrar we siz munuňdan peýda görersiňiz. Inçe, ýöne uly tapawut:
Ýerli ýolbaşçylaryňyz, ýerli bürökratlaryňyz, saglyk edaralarynyň işgärleri we lukmanlaryňyz hem-de beýleki hemmeler
epidemiýa başlandan soň ýokanç kesellere jogabyň mRNA biologiki ýaragy boljakdygyna entek hem ynanýarlar. Bir minut garaşyň!
Oňaý, men optimist. Men ehtiyatly optimist, sebäbi men çaklamagy we geljegi öňünden çaklamagy halamaýan.
Emma resminamalar şunuň ýaly görkezýär: bu PABS ylalaşygyny tamamlamak üçin bize ýene bir ýyl gerek bolup biler.
Etmeli zadymyz, yzygiderli bolup, bu önümleriň hakyky häsiýetini açyp görkezmegi dowam
etdirmekdir. Bu önümler biologiki ýaraglar.
Näme üçin olar has köp galp testleri, enjamlary, dermanlary we mRNA öndürmek baradaky şertnama gol çekýärler?
Bu ýaman, we bu saglyk sebäpli däl! Bu baýlygyň gaýtadan paýlanylmagy üçin.
Men pikir edýärin, belki-de olar işi ýapmazdan ozal ony başga bir ýyl yşyklandyryp bileris.
Eger ýagdaý şeýle bolsa, menimçe, meniň sabyn opera kontraktym ýene bir möwsüm üçin uzaldyldy.
Bilýäňmi, men WHO-dan doýdum.
Emma görünýär, olar "patogenlere elýeterlilik we peýdalaryň paýlaşylmagy" goşundysyny doly gepleşmediler.
We biz olaryň munuň ýaly etmäge hiç haçan mümkinçilik bolmaz ýaly etmeli.
Dogry. Siz aýdýarsyňyz, iň soňunda islän zadanyňyz bu zatlaryň ählisi barada açyk ara alyp maslahatlaşmak däl.
Men sorardym, eger dünýäniň hökümdarlary we olar hemmesi bu zady goldaýan ýaly görünýän bolsa...
Diňe Covid pandemiyasyna berlen jogaba serediň!
Eger olar hakykatdanam bu ylalaşygy isleýän bolsalar, näme üçin bu şonça uzyn proses? Näme üçin Dünýä
saglyk guramasyna munuň üçin şonça köp wagt gerek?
Menimçe, olar başga bir ýyl garaşmak islemeýärler.
Sen ony häzir tertiplemek isleýärsiň, dälmi?
Olar synanyşdylar. Emma mesele şunda: ahyrynda hemmesi şoňa gelip gysylýar.
Men diňe öňem aýdanym zatlary gaýtalaýaryn.
Dünýäniň nispeten garyp ýurtlary baý ýurtlar tarapyndan patogenleri gözlemek üçin
milliardlarça dollary sarp etmäge mejbur edilýär.
Amazon sebitinde, Saharanyň günortasyndaky džungalda we beýleki ähli ýerlerde uly biologiki dürlülik bar.
Indi garyp ýurtlardan patogenleri gözlemek we olaryň synagyny geçirmek üçin uly möçberde pul sarp etmegi talap edilýär.
Şeýlelik bilen olar bu täze maglumaty bu laboratoriýa toruna goşup bilerler.
Şeýlelik bilen derman kompaniýalary hasam köp pul gazanyp bilerler.
Menimçe, diňe synaglar milliardçylary döretdi.
Gowy, argument şeýledir: 'Eger siz biziň muny etmegimizi isleýän bolsaňyz, onda munuň üçin
pul bermeli.' Sebäbi olarda munuň üçin pul ýok.
'Eger biz ony size bersek, girdejini paýlaşmaly.' Şol ýerde olar dilemmanyň öňünde galýarlar:
Hey, bir minut garaş, munuň yzyny nähili alyp bararys, bize näçe bergiň bar we şertnamalar nähili görnüşde?
193 tarap ylalaşyk baglaşanda we hemmeler paý almak isleýän mahaly, adamlaryň kesellerinden girdeji
gazanmak isleýän hemmeleriň islegini kanagatlandyrmak kyn.
Mundan başga-da, derman kompaniýalary gözegçiligi elden bermek islemeýärler.
Gaty baý däl ýurtlarda bu biologiki dürlüligiň bardygy çak edilýär, ony uly derman
kompaniýalary köp pul gazanmak üçin ulanyp biler.
Bu 1992-nji ýyldaky konwensiýa bilen baglanyşykly bolup, onda bu biologiki serişdələrine
elýeterlilik milli serişde hökmünde hasaplanýar.
Öňki ýagdaýda ösümlikler we şonça meňzeş zatlar bilen bolşy ýaly, derman kompaniýalary gelip, ýerli halkyň ösümlikleri
ulanmak baradaky bilimlerini satyn aldylar, derman öndürmek we millionlarça, milliardlarça dollar gazanmak üçin.
Bilim eýe bolan ýerli halk bolsa uly bir 'hiç zat' yygna eýe boldy.
Olar ondan ders aldılar, we bu Afrikan ýurtlarynyň gepleşikçileriniň siziň we meniň bilen
ylalaşýandygy üçin däl. Olar ylalaşmaýarlar.
Olaryň maliýe bähbitleri derman kompaniýalarynyň bähbitleri bilen gabat gelýär, derman
kompaniýalarynyň bolsa özleriniň aýdyň bähbitleri bar.
WHO paýlama logistikalaryny ýeňilleşdirmek, ýagny şertnamalary baglaşmak, düzgünleşdirmek we
tassyklamak mümkinçiligine eýe bolmak isleýär.
Başgaça aýdylanda, olar pul akymyna gatnaşmak isleýärler.
Olar Tərəflereň Konferensiýasy diýlip atlandyrylýan düýbünden täze bir bürokrasiýa döredýärler, bu bolsa
BMG-niň Iklim Üýtgemegi boýunça Çarçuwaly Konwensiýasy bilen edilen işe örän meňzeýär. Bu akyldan gaçmak!
Pul akymyna gatnaşmak isleýäniňi aýdanyňda, maňa şeýle eşidilýär: şertnamany baglaşmak üçin zerur öňki şertleri gazanmak maksady
bilen bu ýerde iň uly rüşwetleri teklip etmek isleýärsiň.
Olar düzgünleşdirme prosesini çaltlaşdyrmak isleýärler, şonda täze önüm derrew tassyklanyp, aýlana giriziler.
Olar bu utgaşdyryjy maliýe mehanizmine isleg bildirýärler; ol geçen ýylyň Halkara Saglyk Kadalaryna girizilen
üýtgetmelerde, ABŞ-nyň hem gatnaşýan, eýýäm tassyklanan.
Men bu barada Donald Trumpdan henizem bir söz eşitmedim.
Eger ABŞ-dan kimdir biri gulak asýan bolsa, bu meseläni gozgadyň! –
Bagyşlaň, Prezident Tramp, Halkara Saglyk Kadalaryna girizilen üýtgeşmeleri ret edýän haty 19-njy
iýula çenli Bütindünýä Saglyk Guramasyna ibermeli.
Bolýar, ýerine ýetiriliş düzgünnamalarynyň biri, – gyzykly ýagdaýda alty aýlyk möhlet bilen teklip etdi, bu
bolsa WHO-nyň möhletiniň düzgünnamanyň möhletinden öň, 19-njy iýulda geçip gidjekdigini aňladýar.
Marco Rubio Döwlet sekretary bolmazdan ozal hem Daşary işler ministrligine ähli halkara şertnamalarymyzy seljermek ýa-da
gaýtadan seljermek we çekilmelimizmi ýa-da galmagymyzmy barada teklipler bilen gaýdyp gelmek boýunça görkezme berdi.
Bu teklipler diňe 19-njy iýuldan soň çap edilmeli?
Eger olar doly 180 gün gerek bolsa.
Çünki, bilşiňiz ýaly, ol diňe 20-nji ýanwarda wezipesine girişdi. 19-njy bolsa açyk-aydyn şondan öň.
Esasan, Birleşen Ştatlar biz şol halkara şertnamalaryň tarapy bolýarysmy ýa-da dälmi, munuň hiç haçan alada etmeýär.
Eger olar halkara şertnamasyndan çekilmäge karar berseler, olar ýönekeýçe çekilip gidýärler we
soňra näme etjekdikleri bilen gyzyklanmaýarlar.
Emma häzirki ýagdaýda biz Halkara Saglyk Kadalaryna gol goýan tarapdyrys.
We kabul edilen üýtgetmeler dünýäniň dürli künjeklerinde biologiki ýarag önümçiligi üçin milliardlarça dollary
gönükdirip biljek maliýeleşdiriş mehanizmini döredýär.
Bu bolsa, bu önümleriň ählisini ätiýaçlyklarymyza goşmak üçin Goranmak ministrligimiziň her ýyl bölüp berýän üç ýarym
milliard dollarlyk serişdeler bilen göni bäsdeşlikde durýar.
Biz bu ýerde Sowuk uruş nusgasyndaky ýaly täze biologiki ýarag bäsleşigini döredýärisimi?
Eýsem, derman kompaniýalary munuň bilen gyzyklanmaýarlar.
Siz ABŞ Goranmak Departamenti bilen şertnama baglaşarsyňyz.
Olar Dünýä Saglyk Guramasynyň PABS ulgamy bilen şertnama baglaşarlar. Her halda olar ýeňýärler.
Bilýäňmi, hemişe şeýle bolýar. Sen bu tarapy şol tarapa garşy goýýarsyň.
Emma ony öňe sürýän adamlar her halda ýeňerler.
Biz akylly bolup, garşy göreşmezsek.
Men öňem aýdşym ýaly, ýönekeý hakykaty ýüze çykarmak üçin wagtymyz bolmagy dowam etjekdigine ehtiyatly optimistik garaýaryn.
Derman senagaty soňky bäş ýyldan bäri ulanýan bu önümler, aldawly diagnozlar, adam öldüren enjamlar, Remdesivir ýaly
önümler we mRNA platformasy saglyk önümleri däl. Olar girdeji gazanmak üçin niýetlenen önümlerdir.
Olar diňe sag adamlary alýarlar we olary ýa öldürýärler ýa-da ömürboýy müşderilere
öwürýärler, sebäbi olar olara zyýan ýetirýärler.
Diňleýjileriňizdäki köp adamlar munuňy ähtimal bilýärler.
Emma bilýäňizmi, gepleşikçi taraplar hemmämiziň düşünip başlan zatlary nazara almaýarlar. Olar muny eşitmek islemeýärler.
Gepleşik otaglarynda hiç kim turup: diýmäge gaýrat edip bilmedi
Bagyşlaň, biz bu ýerde näme üçin ýigrenýäris? Bu önümler peýdaly däl.
Olary köp mukdarda satyn alanyňyzda we milliardlarça dollar sarp edeniňizde, pulu has gowy mümkinçiliklerden daşlaşdyrýarsyňyz.
Eger adamlarda C, A we D witaminleri, minerallar, ösümlikler we homeopatik serişdeler bar bolsady we dünýäniň
dürli künjeklerinde saglyk derejesi ýokarlanyp, adamlar bu kynçylyklara az duçar bolsady?
Ýok, ýok, ýok, ýok! Biz munuň barada gürleşmek islemeýäris. Munuň bilen pul gazanyp bilmeris!
Bilýäňizmi, aslynda biz şol meselä ýüzbe-ýüz bolýarys.
Köp adamlar muny bilýärler. Emma bu resminamada hakykatdan näme bar diýip gürrüň edende, men ony düşnükli görkezmäge çalyşaryn:
Ol hakykatda bir işdir. Ol hemişe şeýle boldy.
Şäher geňeşiňiz, saglyk edarasyňyz, welaýatyňyz, ştatyňyz, ýurdyňyz bilen baglanyşykly ýerli meseleler.
Bu kanunlarda zulumyň ýok edilmeli ýerleridir!
Meselem, biz Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky PREP Kanuny barada gürleşýäris; bu kanun zyýan ýetiren adamlary gorap, olaryň sud
edilmeginiň öňüni alýar. PREP Kanunynyň esasy maksady hem şunda.
Bu bolsa Saglyk sekretaryna gaharlandyryjy ygtyýarlyklary berýär; çäksiz, hiç hili çäklendirilmedik
ygtyýarlyk, diňe onuň aýdandygy üçin kesgitlemäge:
Elbetde, geljekde tötänleýin ýagdaý ýüze çykyp biler.
We munuň garşysyna ulanjak zatymyz şul. Oňa FDA tassyklamagy zerur däl.
Ony tiz ulanyş üçin tassyklatmak hem zerur däl. Ol synag önümi bolup biler.
Şol belli guramalar, hassahanalar, lukmanlar ýa-da başga kim bolsun, meniň kesgitleýän y ulanýan wagty,
eger-de size zyýan ýetse, hiç kim olara sud edip bilmez.
Men Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda işleýärin. Adamlar munuň barada repealtheprepact.com
saýtynda has giňişleýin maglumat alyp bilerler.
Men inyeksiýalar bilen meşgullanýan notsafeandnoteffective.com saýtyny düzdüm.
Men PCRfraud.com-y işe girizdim. Bu aýdyň, we bu PCR synagy barada.
Men hem maskcharade.com saýtyny gurdum. Sebäbi maskalar diňe gülki üçin.
Eger adamlar şertnama barada has köp maglumat almak isleseler, rejectthetreaty.com saýtyna girip bilerler.
Eger IGV-de girizilen üýtgeşmeler barada has köp maglumat almak isleseňiz, rejecttheamendments.com saýtyna girip bilersiňiz.
Eger maňa jaň etmek isleseňiz, SMS, e-poçta, Signal, Telegram, WhatsApp ýa-da islendik başga
usul arkaly ýüz tutuň; meniň nomerim 310-619-3055.
Men bu zatlaryň ählisine hakykatdanam çynlakaý garaýaryn.
Bu adamlar adam öldürmäge synanyşýarlar. Olar adam öldürmäge synanyşýarlar.
Olar bu önümleriň kömek edýändigini aýdyp, olaryň kömek etmezligine synanyşýarlar.
We olar hakykatdan hem olary umumy jemgyýetçilik bähbitine öwürmek isleýärler.
Bu söz ýa-da bu sözleýin birligiň manysy howa, kislorod ýa-da gün şöhlesi ýaly bir zat.
Şol zat şonça köpki, isläp biljek ähli zadyňy alyp bilersiň.
Siz bu termini hakykatdanam sözüň göni manysynda ulandınız.
Siz 2021-nji ýylyň ortalarynda garyp ýurtlaryň sanjym apartheidinden ejir çekýändigini öňe sürdiňiz.
Ähli baý ýurtlar bu ajaýyp sanjymlaryň hemmesini derrew satyn alardylar.
Häzirki wagtda dünýäde önümçilik kuwwaty şonça köp gerek bolup, dünýä dermanlar, enjamlar,
diagnostika serişdeleri we sanjymlar bilen doly.
Oh, başga bir mRNA isleýärsiňizmi? Näçe isleýärsiňiz?
Bilýäňmi, olar göni önümçilik liniýasyndan çykýar. Bu akyldan gaçmak.
Hawa, dogry. Bu uly gerimli ýok ediş.
Olar programmada gatnaşmaýan ýurtlary islemeýärler, sebäbi şonda biz ol ýerde adamlar sanjym almadyk
halatynda sanjymdan ölmeýändikleriniň subutnamasyny göreris. Bu ilaty azaltmak meselesi.
James, görünýär, ortaça raýat munuň üstünde habarly bolmaly, oňa gatnaşmaly we çäre görmeli.
Geçen ýylyň Halkara Saglyk Kadalaryna girizilen üýtgetmeleri ret etmegiň möhleti iýul aýynda gutarýar.
Bu örän möhümdir. Siz şeýle hem şow görkezýändigini aýdýarsyňyz.
Ahyrynda olar ses çykaryp, bu pandemiýa ylalaşygyny hakykatdanam öňe süreler.
Emma biz gepleşmegi başlamaly. Biz açyk debat geçirmeli.
Şonuň üçin biz munuň üçin taýýar. Şeýlelik bilen, metbugat hüjümi gelende ony ara alyp maslahatlaşyp bileris.
Olar ähtimal Bütindünýä Saglyk Assambleýasynyň şertnamany kabul etjekdigini aýdarlar.
Emma şertnama PABS goşundysy hem goşulmança gol çekilip bilinmejekdigini aýdýar.
Bu akyl oýun. "Biz ony kabul etdik, ýöne gol çekip bilmeris. Geljek ýyl görüşeris."
Eger ýagdaý şeýle bolsa, eger bu bolup geçen bolsa, onda men geljek ýylyň dowamynda adamlara zyýan ýetirmek üçin biologiki
ýarag öndürmäge milliardlarça funt sarp etmegiň näderejede gülkünçdigini görkezjekdigime ynanýaryn. Bu nähili mümkin?
Meniň pikirimçe, meniň optimistik garaýyşymça, olar öz-özlerini ýok etmek üçin şertleri döredýärler, sebäbi adamlar
näme edýändiklerini düşündiklerinde, islendik akylly adam Dünýä Saglyk Guramasynyň ýok bolmalydygyny görer.
Ajaýyp. Şonda men iýul aýynyň möhleti golaýlaşanda başga bir söhbetdeşlik gurup bileris diýip umyt edýärin.
Biz aragatnaşykda galarys. James Roguski, şu gün biziň bilen gürleşmek üçin wagt ajyrandygyňyz üçin köp sag boluň.
Sag boluň!