Oyebi nini yango crédit social to système ya crédit social?
Ezali système ya bokɛngɛli ya mobimba, epai wapi leta ekɛngɛlaka na mozindo bizaleli ya bana mboka na yango, epesaka to
elongolaka bango ba points mpo na yango mpe – kolanda "solde" ya crédit social na bango – epesaka bango matomba to etumbu.
Oyo eyebani mingi mpenza na Chine.
Na 2018, na ndakisa, SRF epesaki lapolo ya kotalela makasi na ntina ya makama ya système
ya crédit social ya Chine mpo na bana mboka.
Na mobu yango moko, depite moko alobaki maloba oyo elandi na Likita Linene ya Parti ya Chine:
"Nasengi bitumbu ya ndenge na ndenge mpo na bato oyo bazali na lokumu mabe na kati ya bato."
Bato oyo bazali na crédit oyo basengeli kokanga bonsomi na bango ya kotambola na banzela ndenge na ndenge.
Ndenge oyo esalemaka na solo ekoki komonana na ndakisa ya mopanzi-sango ya ankɛtɛ Liu Hu, oyo batiaki na liste
moindo mpo akomaki lisolo moko na ntina ya bakonzi ya kanyaka.
Bazali kolanda ye ntango nyonso, akomi na mpasi mpo na kosala mosala na ye, akoki lisusu
te kokumba engbunduka to kopumbwa na mpepo.
Liu Hu: "Bapekisi ngai lisusu kokanga ba otelo, kosomba bandako, kokomisa kompani, to kozala mokambi-mobeko ya ebongiseli."
Sikawa makambo ekiti na nse na bapanzi-nsango ya minene. Apamelo monene ezalaki te nsima ya mikanda ndenge na ndenge oyo ebimaki.
Chine ezali mosika. Na mikili ya Mpoto ya demokrasi, likambo ya boye ekoki ata kokanisa te.
To mbala mosusu te?
Pene na moto moko te akanisi ete ba plans ya solosolo ezali kosalema déjà mpo na kotia système ya
ba points ya crédit social mpo na mokili mobimba.
SRF mpe ba media mosusu ya Leta babombaka likambo oyo na makasi, mpe na ndenge wana balalisaka bato ya Mpoto na kimia ya lokuta.
Ba plans nini oyo?
Na mobu 2019, etuluku ya bato ya makanisi, bato ya politiki, bakonzi ya kala ya baguvernema, bato ya kelasi ya likolo mpe
batindami ya industrie ya technologie bayanganaki mpe, na nse ya elili ya PLANdemic ya Corona, batiaki
mikano ya solosolo mpo na mbongwana ya mokili mobimba.
Buku moko na motó ya likambo "Kobongisa Lisusu Mokili – Eleko ya Pole ya Mokili Mobimba" ebimisamaki lokola lokasa ya mosala.
Bato oyo bapesaki maboko bazali bato ya lokumu lokola Mokonzi ya Commission européenne Ursula von der Leyen, Vint Cerf, oyo
babengaka "tata ya internet" mpe Vice-Président ya Google, mpe Ramu Damodaran, mokonzi
ya mwango "United Nations Academic Impact".
Buku yango ebimisamaki na nse ya kombo "UN100", oyo ezali mwango ya Nations Unies mpo na kokanisa
aniversere na yango ya mibu nkama moko na mobu 2045.
Kasi, lingomba moko ya Amerika ya bato ya makanisi ya lokumu, na nkombo ya Boston Global
Forum, nde ezalaki kokamba makambo na nkuku.
Buku oyo bazali kolobela elobeli nini?
Bakomi bakomi ete intelligence artificielle ezali na makoki ya monene ya kobongola bomoi na biso.
Na tango yango moko, bosaleli ya AI kozanga mibeko ezali na likama monene ya kosalelama mabe.
Yango wana tosengeli na "boyokani ya bato mpo na eleko ya AI" , oyo esengeli kosalelama na mokili mobimba – kozanga
kotalela bokeseni ya bikolo, bituluku ya mindele mpe mimeseno.
Klagemauer.TV etaleli boyokani oyo ya boyokani na mozindo.
Boyokani ya bomoi ya eleko ya AI – Bosaleli ya AI na mozindo
Kobanda na bokokani ya AI kino na nzambe ya numérike?
Esika mobembo ekokoma emonisami na mokapo ya liboso mpenza ya buku:
Boyokani ya bato mpo na eleko ya AI esalaka esika moko mpo na société ya démocratie ya mayele .
Euti mpe na bokatikati ya nguya kati na baguvernema, ba kompani, société civile, bato moko moko mpe basungi ya AI.
Kosala boyokani ya bokonzi ya boye ezali mokano ya monene mpenza mpe ekosɛnga mbongwana ya mobimba ya sisteme ya mokili.
Mpo ete ezalela ya politiki ya mokili mobimba ya sikoyo ekoki kolimbolama malamu lokola bokabwani ya nguya, epai
wapi mangomba ya nkuku mpe bituluku ya makanisi nde etalisaka makambo ya kolanda kozanga bokengi ya bato.
Bótala ba documentaires ya Kla.TV na nsé ya hashtag #CFR.
Kasi, mwango UN100 ezali kolanda kaka politiki oyo.
Yango emonani polele na ndenge boyokani ya bato mpo na eleko ya AI mpe esalemaki kozanga bokengi ya bato na nzela
ya maponami, mpe ya solo mpenza kozanga ndingisa ya bato.
Lisusu, oyokaki malamu: UN100 ezali kotia basungi ya AI na kati ya "bokatikati ya nguya"!
Na maloba ya polele, yango ekoki kolimbola, na ndakisa, ete bopɛngwi ya kosala bakopesa
yango likoki ya kopona na makambo ya politiki.
Eza na ntembe monene soki bokatikati wana ya nguya oyo tolobelaki ekotikala.
Emonani ete ezali na likoki monene ete bokokani oyo ezali eteni ya liboso mpo na kokoma na "nzambe ya digital" oyo balobelaka mingi,
oyo bato nyonso bakosengela mokolo moko kotosa bokambi na ye.
Demokrasi ya mayele
Liloba "démocratie ya mayele" oyo elobelami likolo, ndimbola na yango epesami lisusu te na mokanda ya UN100.
Oyo elakisi lolenge ya boyangeli epai wapi intelligence artificielle eyebaka ntango nyonso nini eleki malamu mpo na bato?
Yango ezali likambo ya kokamwa mingi te. Na mobu 2017, mobandisi ya WEF, Klaus Schwab, alobaki na esengo ndenge ba
technologies numériques ya kosakola makambo ekoki mosika te kokomisa maponami ya demokrasi likambo ya kozanga ntina.
"Kasi etape elandi ekoki kozala ya kokɔta na lolenge ya kotya mibeko, elingi koloba ete ekosɛnga lisusu te kosala maponami mpo
okoki déjà koyeba resultat mpe na sima okoki kotuna, 'Mpo na nini tosengeli na maponami?' mpo toyebi déjà ndenge ekosuka." "Kasi
bongo etamboli elandi ekoki kozala ya kokɔta na lolenge ya kotya mibeko, elingi koloba ete esengeli lisusu te kosala
maponami mpo okoki déjà koyeba mpe na sima okoki kotuna 'Mpo na nini tosengeli na maponami?' mpo toyebi ndenge nini ekozala."
Mpe ya solo, boyokani ya bato elobi ete esengeli kolendisa société civile mpo ebongisa avenire na yango na
lisalisi ya bisaleli ya AI ya kotalela makambo makoya.
Kofungola bansango nyonso na makasi
Kosalela AI na ndenge ya monene esɛngaka mpe kosangisa mpe kotalela ba données na ndenge ya monene.
Na nse ya motó ya likambo "Modèle ya boyangeli ya AI", makambo oyo elandi ekomami:
"Na motema ya boyangeli ya AI ezali Centre National ya Kozwa Bikateli mpe ya Ba Données (NDMD).
NDMD esangisaka, ebombaka, etalelaka mpe esalelaka ba données ebele mpenza oyo etali kopesa misala ya leta mpe
botalisi ya ba programmes ya leta mpe ya basali ya leta.
Ba données oyo ebele mingi esengeli, solo, ete bákómisa yango polele, mpe boyokani ya bato na leta elobeli mpe likambo oyo:
"Bato basengeli kosunga na bolamu ya bato nyonso na nzela ya kopesa bansango ya ntina etali moto na moto na ndakisa, tango
bazali kokɔngɔla mituya ya bato mpe baponaka bakonzi ya leta."
Boye, esengeli kotinda "ba sango ya ntina ya moto ye moko" epai ya boyangeli ya AI.
Lelo oyo, likambo ete moto nyonso na mokili mobimba akopesama identité numérique ezali likambo ya kokamwa te.
Lisusu, esengeli mpe koloba ete ezaleli ya makasi elekaka na kati ya kontra ya bomoi ya bato.
Soki bato oyo bamipesi na likambo babungi na kotosa boyokani ya bato, lisanga "Democratic
Alliance for Digital Governance" nde ekozala na mokumba.
Bokonzi oyo eleki bikolo esengeli kosalema lokola – naloba – "bokonzi ya mokili mobimba mpo na kotosa
boyokani ya bato na eleko ya mayele ya bato-masini."
Bokasi ya mikolo mizali koya mpe mikano ya WEF lokola moboko mpo na botali ya ba données
Boyokani ya bosangisi elakisi bandakisa mibale mpo na kosangisa mpe kosalela ba données oyo:
Ya liboso, lolenge ya komeka ba données ya Programme ya 2030, oyo ekangami na mikano 17
oyo babengi mikano ya bokoli ya kolongobana.
Na nse ya hashtag #Agenda2030, Kla.TV emonisaki na banzela ebele ndenge mikano oyo ezali mpenza kosalela
mpo na kokitisa mokili na lolenge ya sika ya boombo.
Ya mibale, bandimbola ya ESG ya Forum Économique Mondial (WEF) esengeli ezala moboko ya analyse ya ba données.
ESG ezali mokuse ya Environnement, Social & Gouvernance.
WEF ezali lisanga ya bato ya makanisi oyo ezali na bokonzi monene mpenza oyo etindaka politiki ya mokili mobimba,
kasi na ndenge ya koleka likolo ya bibongiseli ya parlemá.
Okoki koyeba makambo mingi koleka na émission ya Kla.TV "WEF, Great Reset mpe bakambi na bango
ya mayele – Boye, complot mondial ezali mpenza?"
Nicolas Rimoldi, mobundi mpo na makoki ya bato ya Suisse mpe mondimi ya lingomba ya botɛmɛli
coronavirus MASS-VOLL, ataleli boye ndenge mikano oyo ekokani:
"Kasi, kosalela ba indicateurs ya ba données ya Mikano ya ONU mpo na Bokoli ya Kowelana mpe bandimbola ya ESG ya Forum Économique
Mondial lokola moboko mpo na kozwa bikateli ya politiki emonisi ete AI mpe malako oyo ebimaka na
yango eyokani makasi na mikano wana ya mokili mobimba."
Na koteya AI na mituya ya SDG mpe ESG, emonani polele te ete kaka ba données oyo mpe mikano
oyo nde endimami lokola ya solo mpe ya ntina.
Bongo, bimonaneli mosusu to ba sources d'information mosusu emonanaka lokola ya kotyela motema te to ya lokuta.
Bosukisi: Bosaleli ya monene ya AI oyo ekanami ememi likama monene ya kosalela mabe ba
données mpe ekómisi bato bana mboka ya polele.
Lisusu, ezali lolendo ya koleka mpo na UN100 kolinga kotia makasi ba mwango ya boye likolo ya bato nyonso
ya mokili mobimba kozanga ndingisa moko ya demokrasi.
Kasi likambo ekomi mabe koleka. Sikawa, tótia likebi na biso na motema ya boyokani ya bomoi na bomoko.
Système ya mbano ya SVR
Boyokani ya bomoi ya bato na eleko ya AI emonisi elongi na yango ya solo na mokapo oyo ekomami "Système ya
Mbano mpo na Motuya ya Bomoi ya Bato", to na mokuse SVR.
Ezali likambo ya "kosala ebongiseli mpo na kolandela mpe kotala mosala ya baguvernema, bakompanyi mpe bato moko moko, kolanda
ndenge basalisi mpo na kotosa mibeko, mibeko ya misala, bizaleli ya malamu oyo bato nyonso bandimaka, mpe mibeko ya
mokili mobimba mpo na bosembo, polele, koyanola mpe mokumba."
Bato ebele bayebi malamu liloba 'système ya crédit social'; système ya boye esalelamaka
déjà na Chine mpe batelamaki yango makasi.
Ezali système ya bokɛngɛli ya mobimba oyo etalaka mpe etalelaka na mozindo bizaleli ya bana mboka, epesaka to elongolaka bango
ba points ya crédit social mpo na yango, mpe esalelaka bango malamu koleka to ekatisaka bango na kotalela "solde" na bango.
Bato oyo bazali na note ya nse na système ya crédit social mpo batosaka te mibeko ya bato nyonso, bakozwa internet ya
mbangu moke, bakofuta ba impôts ya likolo, bakobungisa mosala to ndako na bango, to bakopekisama kosala mibembo.
Ndenge oyo Parti Communiste ya Chine "eteyaka" bana mboka ya Chine mpo bázala na "motema moko" koleka.
Atako modèle UN100 epekisaka bitumbu mpe, kolanda ndimbola na yango moko, ekeseni mpenza na modèle ya Chine.
Lisusu, mpo na bantina ya tekiniki, système SVR ezali na bokoki te mpo na baguvernema. Bongo, alarme ya lokuta?
Te.
Bokeseni na modèle ya Chine ezali ya kondimama te.
Na ndakisa, John Quelch, moko ya bakeli ya Boston Global Forum, asalaki na CEIBS na misala
ndenge na ndenge na boumeli ya bambula ebele.
CEIBS ezali université na Shanghai oyo – na kokamwa – esalemaki lokola mosala ya bomoko kati na guvɛnɛmá ya Chine, elingi
koloba Parti Communiste ya Chine, mpe Lisanga ya Mpoto (UE).
Bokeseni ya makasi emonanaka ndenge mosusu.
Lisusu, John Quelch ná Joseph S. Nye, acteur ya UN100, bango mibale bazali bandimi ya ba réseaux ya boyangeli ya
kobombana ya ba Franc-maçons, elingi koloba Commission Trilatérale mpe Conseil sur les Relations Extérieures.
Bango mpe, na ngala na bango, bazali kosala makasi mpo na kotya bato na mibeko moko mpe
kokómisa bango baombo, kolanda ndakisa ya Chine.
Ezali na bantina mosusu oyo ekomonisa ete ezali bozoba kondima ete système ya mbano ya SVR
ekoki te kokoma système ya crédit social ya Chine.
Ndenge Klagemauer.TV emonisaki yango na documentaire "China – système oyo ya boyangeli ezali kopesa biso nyonso likama!", leta
ya bokengi ya Chine efutamaki mpe etongamaki na mabota ya Rothschild na Rockefeller lokola momekano
moko likolo ya bato, na mokano ya kopanza na sima modèle oyo ya boyangeli na mokili mobimba.
Na yango, likambo ya kokamwa, dictature ya Chine ezali mpe kozwa bondimi epai ya bato ya
politiki ya makasi na eteni ya mokili na biso.
Na mobu 2013, na ndakisa, Ministre ya liboso ya Canada ya kala Justin Trudeau alobaki:
"Nasepelaka na Chine na ndelo moko mpo ete bokonzi na yango ya makasi ya dictature epesaka yango makoki ya kobongola
nkita na yango na liso moko ya kokanga mpe kofungola ."
Mobandisi ya WEF, Klaus Schwab, akumisaki mpe "bilongi" ya Parti Communiste ya Chine.
Mpe ntango tokanisi ete bilembo ya ba données ya WEF esalemi mpo na kozala moboko ya kosalela AI na
boyokani kati na Leta na bato, tozongi na esika tobandaki.
Ata kozanga bitumbu, système ya mbano ya SVR ezali ya zoba.
Kokengela mpe kotala bizaleli ya moto nyonso ntango nyonso esukisaka bomoi ya sekele mpe na yango, esukisaka bonsomi.
Na kosangisa yango na ba devises numériques ya banki centrale (CBDCs), ezali pɛtɛɛ kokata nzela ya
kozwa mbongo epai ya moto nyonso oyo atosi te mibeko.
UN100 emonaka na lolenge ya malamu mpenza mbongo ya numérike ya banki monene.
Na suka, esengeli kolakisa polele ete système oyo epesaka mbano na bato oyo balandaka kaka mibeko,
ekitisaka lokumu ya bato lokola bikelamu ya bonsomi.
Mobundi mpo na makoki ya bato Nicolas Rimoldi alobi:
"Biso bato esengeli kobɔkɔlɔma mpo tókóma bana mboka ya botosi."
Kasi na makasi te, kasi na koboya kopesa mbano na botomboki, yango ezali lolenge moko.
Système oyo ezali kokundola ba mbwa ya Pavlov, oyo bateyaka bango bámonisa bizaleli mosusu mpo na kozwa mbano.
Eponisaka bato makoki na bango ya kozala na mongongo mpe ekitisaka bango na kozala bato oyo batosaka
kaka mibeko oyo ebongisami liboso, na esika ya kosala na bonsomi mpe na makoki na bango moko.
Mokuse
Boyokani ya bato mpo na eleko ya AI elaki kokomisa mokili esika ya malamu koleka mpe kokómisa
makasi bonsomi, makoki mpe botaleli ya moto na moto.
Kasi, soki totali yango malamu, emonani polele ete mokano ezali ya kotia ebongiseli moko epai wapi bana mboka
bakomɛma boyangeli ya AI mpe bakokoma kaka bapesi ya ba données.
Lisanga ya Démocratique mpo na Boyangeli ya Numérique ezali na mokano ya kosala ete bikolo bikóma na mibeko moko, nzokande
système ya crédit social elandaka baguvernema, bakompanyi mpe bato moko moko mpe etindaka bango bálanda na
molongo ya Agenda 2030 oyo etyolaka bato na nzela ya mbano.
Na bosolo, ezali ebongiseli oyo elukaka kobɔtɔla biso bonsomi mpe lokumu na biso.
Baninga batalisi, ntango ya kosukisa boyokani ya bomoi ya bato mpo na eleko ya AI ezali SIKOYO, mpe bokoki kosunga na misala.
Kabola sango oyo na bato ebele ndenge okoki mpo na koyebisa bato sik'oyo mpo na makambo mabe oyo.
Bima na boloko ya numérique na kosaleláká mbongo ya papye esika nyonso okoki to na kotyáká
masolo ya solo na esika ya masolo ya numérique.
Yeba ete ba solutions oyo babengi ya mayele, lokola ba smartphones, bandako ya mayele mpe mituka oyo etambolaka yango
moko, ezali matambe ya liboso na nzela ya demokrasi ya mayele.
Kanga nzela na mwango ya bokonzi ya AI na kotika kosalela yango na bomoi na yo ya mokolo na mokolo mpe na kobotola ba
systèmes wana moboko na bango: ba données personnelles na yo.
Mokeli ya Kla.TV, Ivo Sasek, amonisaki kala te likambo mosusu ya moboko mpenza na ntina na ba technologies oyo.
Awa na nse, okoki komona eteni ya diskur na ye na Likita ya Baninga ya mobu oyo.
"Tozali kokoma mingi koleka na makanisi mpe na kotalela ba masini, mapata ya libanda to, na
suka, biloko oyo bakotya na kati ya nzoto na biso."
Kasi na kosala bongo, tomizibi biso moko. Yango nde likambo.
Tozali kobungisa matomba na biso ya bonzambe, matomba na biso ya kati, mpo na eloko oyo.
Ezali, lokola ntango nyonso, likabo ya lobiko oyo ememaka lobiko te.
Bongo, mbongwana ezali te, ezali kaka ndenge moko bisika nyonso.
Ya solo, ezali litambe monene liboso na ntango oyo.
Kasi oyo tozali kobuka mpe kobebisa mpenza na likambo oyo ezali boyokani na biso na eleko ya bokoli
ya bonzambe oyo ezali kobima sikoyo na kati na biso.
Esika makoki oyo nyonso ya kokamwa ekobotama mbala moko na kati na biso, kozanga bamasini to mayele ya bosali.
Yango nde tozali kolobela lelo. Mpo makambo oyo ezali na liste ya masolo.
Ekomi ntango ya Nzambe mpo na yango, eleko ya milona mpo na yango.
Mpo ozali na makoki oyo nyonso na kati na yo. Mpe ntango oyo ya malamu elingi kongenga na kati na yo, mpo
ete okoka kosalela yango nyonso na lolenge emonanaka.