2022-жылдын 13-февралында Швейцариянын шайлоочулары «Медиа тармагын колдоого арналган чаралар пакети» деген аталыштагы
жаңы медиа мыйзамын 54,6 пайыз добуш менен четке какты.
Жеке медиа компаниялар жыл сайын мамлекеттен – башкача айтканда, салык төлөөчүлөрдөн –
кошумча 178 миллион швейцария франкы алмак.
Медиа мыйзамына каршы өнөктүктү жетектеген «Мамлекеттик каражаттан каржыланган медиага – ЖОК»
ассоциациясы ошол учурда төмөнкүлөрдү жүйө келтирген:
Медиа мыйзамы мамлекеттик казынаны тоноо болуп саналат, медианы мамлекетке көз каранды кылат
жана эркин медиага карата дискриминация жүргүзөт.
Мындан тышкары, бул медиа бирдиктүүлүктү дагы күчөтүп, бар болгон медиа монополияларды бекемдейт.
Эми кошумча медиа субсидияларды берүү боюнча дагы бир аракет жаңы көрүнүштө пайда болууда:
2025-жылдын 21-мартында Швейцария парламенти Почта кызматы жөнүндө мыйзамга өзгөртүү киргизди.
Бул өзгөртүү жазылуу гезиттерин эрте жеткирүү үчүн мамлекеттик каржылоону учурдагы 50 миллион
Швейцария франкынан 85 миллионго көбөйтүүнү көздөйт.
Кошумча 35 миллион пландалууда.
жеке радио жана телестанциялар үчүн, журналисттерди окутуу жана кесиптик өнүгүү үчүн, ошондой эле
жеке басма сөз кеңеши жана маалымат агенттиктери үчүн.
Бул негизги масс-медиа кийинки жети жыл ичинде субсидия катары жалпысынан 1,47 миллиард Швейцария
франкынан кем эмес каражат алат дегенди билдирет.
2025-жылдын 29-апрелинде «Team Freedom» ассоциациясынын демилгеси менен Почта кызматы жөнүндө мыйзамга
киргизилген өзгөртүүлөргө каршы референдум башталды.
Башка жарандык укуктарды коргоочу уюмдар азыр референдумду колдоп жатышат.
Буларга «Конституциянын достору» жана «Швейцариялык мугалимдер тармагы» кирет.
Программанын астындагы көк маалымат кутучасында кол коюу баракчасын жана референдум
тууралуу кошумча маалыматты таба аласыз.
Кол коюлган барактарды эң кеч 2025-жылдын 3-июлуна чейин тапшырууга болот. 2025-жылдын 16-майындагы Schweizerzeit
гезитиндеги макалада ETH студенти Михаило Мракич почта кызматы жөнүндө мыйзамга киргизилген
өзгөртүүлөргө каршы чыгуунун себептерин түшүндүрөт.
Эми макаланы кыскартылган түрдө угуңуз:
2022-жылы эл медиа мыйзамын ачык эле четке какты.
Бүгүн биз ошол эле эски көйгөйгө жаңы гана таңгакта жаңыдан бетме-бет келдик – анткени
Парламент референдумдарды кабыл алгысы келбейт.
Эски көйгөй, жаңы таңгактоо
Ошол учурда чоң кубаныч болгон. Адамдар чечим кабыл алынганына ишенип, билдирүү так эле болгон:
бай баспасөйлөргө субсидия болбосун, каражаттарды айырмасыз бөлүштүрүү болбосун, анткени бул акыры «медиа ар
түрдүүлүк» маскасынын астында ири оюнчуларды бекемдейт!
Бирок бүгүн, болгону эки жыл өткөндөн кийин, биз кайрадан баштапкы чекитке келдик. Ошол эле маселе, кайрадан
таңгакталып, кыскартылып, бирок мазмуну өзгөргөн жок:
Жеке медиа компаниялар үчүн мамлекеттик акча. Биринчи көз карашта жаңы мыйзам жөнөкөйлөнгөн сыяктуу көрүнөт.
Бул «максаттуу илгерилетүү» жана «аймактардагы медиа ар түрдүүлүгүн бекемдөө» дегенди билдирет.
Бирок түзүмдөр өзгөргөн жок. Кайрадан айтканда, эң көп пайданы ири басмаканалар алат.
Кичинекей, көз карандысыз медиа каражаттар символдук суммаларды алышат. Бирок арыстай үлүшү
коомдук пикирге таасир этүүчү күчтөргө кетет.
Бул ар түрдүүлүктү илгерилетпейт, тескерисинче бир тараптуу медиа мейкиндикти дагы бекемдейт.
Бирок бүгүнкү медиа сунушу мурдагыдан да бай. Медиа субсидиялары демократияны сактоо үчүн зарыл деген аргумент негизсиз.
Биз өз пикирлерибизди калыптандырууга сансыз мүмкүнчүлүктөр бар доордо жашап жатабыз.
Ошол эле учурда медиа объективдүү жана көз карандысыз кабарлайт деп ишенгендердин саны азайып баратат.
Жаңы субсидияларды талап кылуунун ордуна, тармак ишеним эмнеге азайып баратканын олуттуу иликтөөсү керек.
жана аны мазмундун кеңири чөйрөсү, сынчыл өзүн-өзү ойлонуу жана чыныгы ар түрдүүлүк менен кантип кайра калыбына келтирсе болорун.
Өкмөттүк субсидиялар бул жерде чечим эмес, көйгөйдүн бир бөлүгү.
Демократиянын алсызданышы
Ошондой эле Парламент 2022-жылы элдин ачык баш тартуусун жөн гана четке кагып жатканы өзгөчө көйгөйлүү.
Хабарды олуттуу кабыл алуунун ордуна, мыйзам бир аз-бир аз кайра киргизилип жатат, жана акыры биз
каршы чыккан дээрлик баары кайрадан кайтып келди.
Бул демократиялык чечимдерди атайылап алсыздатуу – жана бул жалгыз учур эмес.
Биз муну Европа Биримдиги менен түзүлгөн алкактык келишимде көрөбүз, анда Федералдык Кеңеш милдеттүү референдумду каалабайт.
Ошондой эле демилгелер менен референдумдар ишке ашырылбайт.
Эгер референдумдар эске алынбай, аларды жүзөгө ашыруу үчүн чоң аракеттер жана кол топтоо талап
кылынса, анда Парламент демократияны басып-жанап жатат.
Согуш уланууда
Бүгүн биз кайрадан күрөшүшүбүз керек. Биз мыйзамга гана эмес, референдумдардын
эсептелерин тааныган принцип үчүн да күрөшүшүбүз керек.
– «Жок» деген добуш «жок» бойдон калат жана жөн гана Парламенттин «кайра аракет кылышына» айланып кетпейт.
Ошондуктан мен бул жолу дагы «жок» деп жатам, анткени мен ар түрдүү, көз карандысыз медиа мейкиндикке ишенем жана чыныгы
көз карандысыздык мамлекеттик казынадан келбейт деп ишенем.