I te 13 o Hui-tanguru 2022, i whakakahore e ngā pōti o Switzerland tētahi ture pāpāho hou i tapaina ko
"Kete Tikanga hei Painga mō ngā Pāpāho", mā te 54.6 ōrau.
Ka whiwhi ngā kamupene pāpāho tūmataiti i ia tau i te 178 miriona tāra Huitana anō mai i
te kāwanatanga – arā, mai i ngā kai utu tāke.
Te rōpū "KĀO ki ngā pāpāho pūtea ā-motu", i ārahi i te kaupapa ki te whakahē i te ture pāpāho, i kōrero pēnei i taua wā:
Ko te ture pāpāho he tāhae i ngā pūtea a te kāwanatanga, e whakawhirinaki ana i ngā pāpāho ki te
kāwanatanga, ā, e whakatoihara ana i ngā pāpāho koreutu.
Hei taapiri, ka arahi tēnei ki te ōritetanga pāpāho nui ake, ā, ka whakapūmau i ngā rangatiratanga pāpāho o nāianei.
Ināianei, kei te puta mai tētahi atu whakamātau ki te tāpiri pūtea tautoko pāpāho i raro i tētahi āhua hou:
I te 21 o Poutū-te-rangi 2025, i whakaae te Pāremata o Switzerland ki tētahi whakarerekētanga ki te Ture Ratonga Pōti.
Ko tēnei panoni he whāinga kia piki ake te pūtea ā-motu mō te tuku wawe o ngā niupepa ohaurunga, mai i te
50 miriona franka Huitana o nāianei ki te 85 miriona.
Kei te whakamahere kia tāpiri atu he 35 miriona.
mō ngā pouaka irirangi me ngā pouaka whakaata tūmataiti, mō te whakangungu me te mātauranga whai muri ake o ngā
kairīpoata, me te kaunihera pāpāho tūmataiti me ngā tari rongo.
Ka tohu tēnei ka whiwhi te pāpāho matua i te tapeke kāore e iti iho i te 1.47 piriona franci Huitana hei
āwhina pūtea i roto i ngā tau e whitu e heke mai nei.
I te 29 o Aperira 2025, i whakarewahia he pōtitanga whānui hei whakahē i te whakarerekētanga ki te Ture Pūtea-ā-Motu,
i raro i te mana whakahaere a te rōpū "Team Freedom".
Kei te tautoko ināianei ētahi atu rōpū mō ngā tika ā-iwi i te pōtitanga ā-motu.
Ko ēnei ko ngā Hoa o te Ture Matua me te Whatunga Kaiako o Switzerland.
I roto i te pouaka kōrero kikorangi kei raro i te hōtaka, ka kitea e koe te pepa haina
me ētahi atu mōhiohio mō te pōtitanga ā-motu.
Ka taea te tuku i ngā pepa hainatanga kia tae noa ki te 3 Hūrae 2025. I roto i tētahi tuhinga i te putanga o te 16 o Mei 2025
o Schweizerzeit, ka whakamārama a Mihajlo Mrakic, he ākonga nō ETH, he aha ai me whawhai ki ngā panonitanga o te Ture Pūtea.
Ināianei, whakarongo ki te tuhinga i roto i tōna āhua whakarāpopoto:
I te tau 2022, i whakakahore mārika e te iwi te ture pāpāho.
I tēnei rā, kei mua i a tātou te raru tawhito anō, engari kua whakakākahu hou – nā te mea kāore te
Pāremata e hiahia ana ki te whakaae ki ngā pōtitanga ā-motu.
He raru tawhito, he mōkī hou
I tino harikoa te tangata i taua wā. I whakapono te iwi kua oti te whakatau, ā, he mārama te karere:
Kāore he tahua āwhina anō mō ngā kaiwhakaputa whai rawa, kāore hoki he tohatoha pūtea whānui, ā, ko ēnei āhuatanga e whakapakari
ana i ngā kaitākaro matua i raro i te āhua o te "kanorau pāpāho"!
Engari i tēnei rā, kāore anō kia rua tau i muri mai, kua hoki anō tātou ki te tīmatanga. Ko taua take anō,
kua whakahōutia, kua whakaitia, engari ko tōna kaha anō:
Pūtea tūmatanui mō ngā kamupene pāpāho tūmataiti. I te tirohanga tuatahi, he āhua nohinohi ake te ture hou.
E pā ana ki te "whakatairanga whāinga" me te "whakapakari i te kanorau pāpāho i ngā rohe".
Engari kei te noho rite tonu ngā hanganga. Anō anō, ko ngā whare whakaputa pukapuka nui ka tino whai painga.
Ka whiwhi moni tohu iti ngā pāpāho motuhake. Heoi, ko te nuinga o te moni ka haere ki te hunga kua
whai mana kē ki te whakahaere i ngā whakaaro a te iwi.
Ehara tēnei i te whakatairanga i te kanorau, engari ka whakapūmau ake i tētahi āhua pāpāho kotahi-taha.
Heoi, he nui ake ngā ratonga pāpāho o ēnei rā i ngā wā katoa o mua. Kāore e ū te kōrero e mea ana me
hiahiatia ngā pūtea āwhina pāpāho hei whakaora i te manapori.
Kei te noho tātou i tētahi ao e kore e taea te tatau ngā whai wāhitanga hei hanga i ā tātou ake whakaaro.
I taua wā anō, e iti haere ana te hunga e whakapono ana ka pūrongo ngā pāpāho i runga i te tika me te motuhake.
Kia kaua e tono mō ngā pūtea tautoko hou; me ui pono te umanga ki a ia anō he aha e pakaru haere ana te whakawhirinaki.
me pēhea e taea ai te whakahoki mai me te whānuitanga ake o ngā ihirangi, te arotakenga
whai whakaaro ki a ia anō, me te kanorau tūturu.
Ehara ngā pūtea āwhina a te kāwanatanga i te rongoā i konei, engari he wāhanga o te raru.
Te ngoikore o te manapori
He tino raruraru hoki kei te whakakore noa a te Pāremata i te whakahē mārama a te iwi i te tau 2022.
Kāore te ture i te tango i te karere hei mea nui; kei te whakahokia mai āta haere, ā, i te mutunga,
kua hoki mai tata katoa ngā mea i whawhai ai mātou.
He whakaiti whai whakaaro i ngā whakataunga pōtitanga tēnei – ā, ehara i te take kotahi anake.
Ka kitea tēnei i roto i te kirimana anga me te Uniana o Europi, kāore te Kaunihera ā-Motu e hiahia kia tū he
pōtitanga ā-motu herea. Waihoki, kāore ngā kaupapa whakatairanga me ngā pōtitanga ā-motu e whakatinanahia ana.
Ki te whakakorehia ngā pōtitanga ā-motu, ā, me whakapau kaha nui me te kohi hainatanga kia
whakatinanahia, kei te takahi te Pāremata i te manapori.
Kei te haere tonu te pakanga
I tēnei rā me whawhai anō tātou. Ehara i te mea ki te ture anake, engari mō te mātāpono kia whai mana ngā pōtitanga ā-motu.
– Kia noho tonu te pōti 'kāo' hei 'kāo', ā, kia kaua e huri noa hei whakamātau anō a te Pāremata.
Koia rā te take e kī ana au 'kāo' anō i tēnei wā, nā te mea e whakapono ana au ki tētahi ao pāpāho kanorau,
motuhake, ā, kua tino whakapono hoki au kāore te tino rangatiratanga e puta mai i ngā pūtea a te kāwanatanga.