2022-nji ýylyň 13-nji fewralynda Şweýsariýaly saýlawçylar "Metbugaty goldaýan çäreler toplumy" diýip atlandyrylýan
täze media kanuny 54,6 göterim ses bilen ret etdiler.
Hususy media kompaniýalary her ýyl döwletden – başgaça aýdylanda, salgyt töleýjilerden –
goşmaça 178 million Şweýsariýa frankyny alardylar.
Döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän metbugata "ÝOK" diýen assosiasiýa, metbugat kanunyna garşy
kampaniýany alyp baran mahaly şeýle delil getirdi:
Media kanuny döwlet gaznasyna basgançak, mediýany döwlete garaşly edýär we erkin mediýa garşy diskriminasiýa edýär.
Mundan başga-da, bu has-da köp "mediada birmeňzellik" döreder we bar bolan media monopoliyalaryny berkider.
Indi goşmaça media subsidilerini bermek boýunça başga bir synanyşyk täze görnüşde ýüze çykýar:
2025-nji ýylyň 21-nji martynda Şweýsariýanyň parlamenti Poçta hyzmatlary baradaky kanuna üýtgetme girizdi.
Bu üýtgeşiklik abuna gazetleriniň irki paýlanmagy üçin döwlet maliýeleşdirişini häzirki 50 million Şweýsariýa
frankyndan 85 milliona çenli artdyrmagy maksat edinýär.
Goşmaça 35 million meýilleşdirilýär.
hususy radio we telewideniýe stansiýalary üçin, žurnalistleriň taýýarlygy we yzygiderli bilim alşy üçin,
hem-de hususy metbugat geňeşi we habar gulluklary üçin
Bu, esasy metbugatyň geljek ýedi ýylyň dowamynda subsidiýalar görnüşinde jemi azyndan 1,47
milliard Şweýsariýa frankyny aljakdygyny aňladýar.
2025-nji ýylyň 29-njy aprelinde "Team Freedom" birleşiginiň başlangyjy bilen Poçta Hyzmatlary
Kanunyna girizilen üýtgeşmelere garşy referendum başlatdy.
Beýleki raýat hukuklary guramalary häzir referendumy goldaýarlar.
Bulara "Konstitusiýanyň Dostlary" we "Şweýsariýanyň Mugallymlaryň Toragy" girýär.
Programmanyň aşagyndaky gök maglumat gutusynda gol ýazgy sahypasyny we referendum barada goşmaça maglumatlary taparsyňyz.
Gol ýazylan sahypalar iň gijinde 2025-nji ýylyň 3-nji iýulyna çenli tabşyrylyp bilner. 2025-nji ýylyň 16-njy maýyndaky
Schweizerzeit neşiriniň makalasynda ETH talyby Mihajlo Mrakic Poçta hyzmatlary baradaky kanuna giriziljek
üýtgeşmelere näme üçin garşy durmalydygyny düşündirýär.
Indi makalany gysgaldylan görnüşde diňläň:
2022-nji ýylda halk media kanunyny açyk ret etdi.
Şu gün biz täze gaplamada bolan şol bir köne meselä ýüzbe-ýüz bolýarys – sebäbi Parlament referenduny kabul etmek islemeýär.
Köne mesele, täze gaplama
Şol wagt uly şatlyk boldy. Adamlar kararyň kabul edilendigine we habaryň düşnükli bolandygyna ynandylar:
Baý neşirýatçylara subsidiýalar ýok, "mediýa dürlüligi" diýlip atlandyrylýan we ahyrynda uly oýunçylary
güýçlendirýän göz öňünde tutulmadyk maliýeleşdiriş hem ýok!
Emma şu gün, diňe iki ýyl geçensoň, biz täzeden başlangyç nokada geldik. Şol bir mesele, täzeden
gaplanan, ýeňilleşdirilen, ýöne şol bir itergi bilen:
Hususy media kompaniýalary üçin döwlet puly. Ilkinji seredişde täze kanun has ýönekeý görünýär.
Ol "nyşana gönükdirilen mahabatlandyryş" we "sebitlerde metbugat dürlüligini berkitmek" barada gürrüň berýär.
Emma gurluşlar şol bir görnüşde galýar. Ýene-de iň uly peýdany aljaklar uly neşir öýleridir.
Kiçi, garaşsyz metbugat neşirleri simwolik mukdarda serişdeleri alýarlar. Emma asyl paýy
jemgyýet pikirine eýýäm täsir edýänlere gidýär.
Bu dürlüligi ösdürmeýär, tersine bir taraply media gurşawyny has-da berkitýär.
Emma häzirki mediasyň teklipleri öňküsinden hem köp. Mediasiýa subsidiýalarynyň demokratiýany halas
etmek üçin zerurdygy baradaky argument tutarsyz.
Biz öz pikirlerimizi emele getirmek üçin sanawsyz mümkinçilikleriň bolýan döwürde ýaşaýarys.
Şol bir wagtyň özünde, metbugatyň habarlarynyň obýektiw we garaşsyzdygyna ynanýan adamlaryň sany barha azalýar.
Täze subsidiýalar talap etmekden gaça durup, senagat özüne çynlakaý soramaly: ynam näme üçin eräp barýar?
we ony mazmunyň giňişligini artdyrmak, tankytçy öz-özüni seljermek we hakyky dürlülik
arkaly nähili gaýtadan gazanyp boljakdygyny.
Hökümet subsidialary bu ýerde çözgüt däl, eýsem meseläniň bir bölegidir.
Demokratiýanyň gowşamagy
Şeýle hem Parlamentyň 2022-nji ýylda halkyň aýdyň ret edişini ýönekeýçe nazara almaýandygy aýratyn-da problematikdir.
Habary çynlakaý kabul etmek ýerine, kanun ädimme-ädim gaýtadan girizilýär we ahyrynda biz garşy
göreşip gelýän zatlaryň takmynan ählisi gaýdyp gelýär.
Bu demokratik kararlaryň maksatlaýyn peseldilmegi bolup durýar – we bu ýeke-täk ýagdaý däl.
Biz munuň mysalyny ÝB bilen baglaşylan çarçuwaly şertnamada görýäris; Federal Geňeşi hökmany referendum islemeýär.
Şeýle hem başlangyçlar we referendumlar durmuşa geçirilmeýär.
Referendumlar nazara alynmaýan we diňe uly tagalla we gol ýygnamak arkaly ýerine ýetirilip bilýän
halatynda, Parlament demokratiýany aýak astynda ezýär.
Söweş dowam edýär
Şu gün biz täzeden göreşmeli. Diňe bir kanuna däl, eýsem referendumlaryň hasaplanýandygynyň prinsipi ugrunda.
– "Ýok" sesiniň "ýok" ses bolup galýandygy we diňe Parlament tarapyndan "täzeden synanyşmak" görnüşine öwrülmeýändigi.
Şonuň üçin men bu gezek hem "ýok" diýýärin, sebäbi men dürli, garaşsyz metbugat gurşawyna ynanýaryn we hakyky
garaşsyzlygyň döwlet gaznasyndan gelmeýändigine doly ynanýaryn.