1
00:00:00,500 --> 00:00:08,585
Ngomhla we-13 kaFebruwari 2022, abavoti
baseSwitzerland bakhaba umthetho omtsha weendaba obizwa ngokuba

2
00:00:08,585 --> 00:00:14,191
"iPhakheji yamanyathelo axhasa iMidiya" nge-54.6 pesenti.

3
00:00:14,191 --> 00:00:19,448
Iinkampani zemidiya zabucala beziya kufumana iifranse
zaseSwitzerland ezizigidi ezili-178 ezongezelelweyo nyaka

4
00:00:19,448 --> 00:00:23,571
ngamnye kurhulumente – ngamanye amazwi, kubahlawuli berhafu.

5
00:00:23,571 --> 00:00:29,499
Umbutho "Hayi kumajelo eendaba axhaswa
ngurhulumente", owakhokela iphulo elichasene nomthetho

6
00:00:29,499 --> 00:00:33,983
wamajelo eendaba, waxoxa ngolu hlobo ngelo xesha:

7
00:00:33,983 --> 00:00:39,149
Umthetho weendaba ugunyathisa ingxowa-mali
karhulumente, wenza amajelo eendaba axhomekeke

8
00:00:39,149 --> 00:00:42,903
kurhulumente kwaye ucinezela amajelo eendaba azimeleyo.

9
00:00:42,903 --> 00:00:51,096
Ngaphezu koko, oku kungakhokelela "kukufana okungakumbi
kweendaba" kwaye kuqinise iimonopoli zeendaba esele zikho.

10
00:00:51,096 --> 00:00:58,579
Ngoku olunye uzamo lokongeza inkxaso-mali
kumajelo eendaba lufika ngenkangeleko entsha:

11
00:00:58,579 --> 00:01:06,345
Ngomhla wama-21 kuMatshi 2025, iPalamente
yaseSwitzerland ipasise isilungiso kuMthetho weeNkonzo zePosi.

12
00:01:06,345 --> 00:01:11,805
Olu tshintsho lujolise ekwandiseni inkxaso-mali karhulumente
wokuhanjiswa kwangoko kwamaphephandaba

13
00:01:11,805 --> 00:01:18,492
abhalisiweyo, ukusuka kwi-50 lezigidi zefranki
zaseSwitzerland ekhoyo ngoku, ukuya kwi-85 lezigidi.

14
00:01:18,492 --> 00:01:22,552
Kucwangciselwe ezinye ezizigidi ezingama-35.

15
00:01:22,552 --> 00:01:28,703
yeezikhululo zikanomathotholo nomabonakude zabucala,
yoqeqesho nemfundo ephakamileyo yababhali beendaba,

16
00:01:28,703 --> 00:01:33,433
kunye nebhunga leendaba labucala nee-arhente zeendaba.

17
00:01:33,433 --> 00:01:40,425
Oku kungathetha ukuba amajelo eendaba angafumana
isixa esingaphantsi kwe-1.47 yeebhiliyoni zee-Swiss

18
00:01:40,425 --> 00:01:45,516
franc njengenkxaso-mali kule minyaka isixhenxe izayo.

19
00:01:45,516 --> 00:01:52,659
Ngomhla wama-29 kuTshazimpuzi 2025, kwaphunyezwa
ireferendamu echasa isilungiso soMthetho weeNkonzo zePosi

20
00:01:52,659 --> 00:01:57,015
phantsi kwelungelelwaniso lombutho i-"Team Freedom".

21
00:01:57,015 --> 00:02:01,523
Ezinye iintlangano zamalungelo
oluntu ngoku ziyayixhasa irferendamu.

22
00:02:01,523 --> 00:02:07,380
Oku kubandakanya "iZihlobo zoMgaqo-siseko" kunye
"noThungelwano lwabaTitshala baseSwitzerland".

23
00:02:07,380 --> 00:02:12,090
Kwithokhwe yolwazi oluluhlaza okwesibhakabhaka
engezantsi kwenkqubo, uza kufumana ishiti

24
00:02:12,090 --> 00:02:16,800
lokutyikitya kunye nolunye ulwazi malunga noreferendamu.

25
00:02:16,800 --> 00:02:27,329
Amaxwebhu asayinwe anokungeniswa kude kube ngomhla wesi-3
kaJulayi 2025. Kwinqaku elikwishicilelo lika-16 Meyi 2025

26
00:02:27,329 --> 00:02:39,872
le-Schweizerzeit, umfundi we-ETH uMihajlo Mrakic uchaza isizathu
sokuba utshintsho kuMthetho weeNkonzo zePosi kufuneka luchaswe.

27
00:02:39,872 --> 00:02:43,820
Ngoku mamela inqaku elifutshwe:

28
00:02:43,820 --> 00:02:48,617
Ngo-2022, abantu baye bayala ngokucacileyo umthetho weendaba.

29
00:02:48,617 --> 00:02:53,024
Namhlanje sijongene nengxaki enye endala,
kodwa ifakwe kwipakethe entsha – kuba iPalamente

30
00:02:53,024 --> 00:02:56,716
ngokucacileyo ayifuni ukwamkela iireferendamu.

31
00:02:56,716 --> 00:03:00,607
Ingxaki endala, isipakethe esitsha

32
00:03:00,607 --> 00:03:05,376
Kwakukho uvuyo olukhulu ngelo xesha. Abantu babekholelwa
ukuba isigqibo besisenziwe kwaye umyalezo wawucacile:

33
00:03:05,376 --> 00:03:09,671
Akusayi kubakho kwakhona inkxaso-mali kubapapashi abazizityebi,
akusayi kubakho kwakhona ukwabiwa kwemali

34
00:03:09,671 --> 00:03:14,520
okungakhethiyo, nto leyo ekugqibeleni yomeleza
abakudala phantsi kwegama elithi "intlaninge yemidiya"!

35
00:03:14,520 --> 00:03:20,182
Kodwa namhlanje, kungaphelanga neminyaka emibini,
sibuyele kwindawo ebesisiqale kuyo. Lo mba mnye, uphinde

36
00:03:20,182 --> 00:03:23,693
waphakanyiswa, wancitshiswa, kodwa usenomxholo ofanayo:

37
00:03:23,693 --> 00:03:29,708
Imali yoluntu yinkampani zamajelo eendaba zabucala. Xa
uqala ukujonga, umthetho omtsha ubonakala uncomekeka ngakumbi.

38
00:03:29,708 --> 00:03:34,737
Kubhekiselele "kukukhuthazwa okujolisweyo" kunye
"nokuqiniswa kweentlobo ngeentlobo zemidiya kwimimandla".

39
00:03:34,737 --> 00:03:40,862
Kodwa izakhiwo zihlala zifana. Kwakhona,
ziinkampani ezinkulu zokupapasha eziya kuxhamla kakhulu.

40
00:03:40,862 --> 00:03:46,930
Amajelo eendaba amancinci, azimeleyo afumana
izixa ezincinci nje. Noko ke, isabelo esikhulu

41
00:03:46,930 --> 00:03:50,496
siya kwabo sele benamandla phezu kwezimvo zoluntu.

42
00:03:50,496 --> 00:03:56,445
Oku akukhuthazi iyantlukwano, kodwa kunoko
kuqinisa ngakumbi imeko yeendaba enecala elinye.

43
00:03:56,445 --> 00:04:01,709
Noko ke, into enikezelwa ngamajelo eendaba namhlanje inkulu
kunanini na ngaphambili. Ingxoxo yokuba inkxaso-mali yamajelo

44
00:04:01,709 --> 00:04:04,920
eendaba iyimfuneko ukuze kusindiswe idemokhrasi ayinantsingiselo.

45
00:04:04,920 --> 00:04:10,638
Siphila kwixesha apho zininzi kakhulu
amathuba okuba sizenzele ezethu izimvo.

46
00:04:10,638 --> 00:04:13,732
Kwangaxeshanye, abantu abambalwa ngakumbi
ngakumbi bakholelwa ukuba amajelo eendaba anika

47
00:04:13,732 --> 00:04:15,808
iingxelo ngokungathathi cala nangokuzimela.

48
00:04:15,808 --> 00:04:21,973
Endaweni yokucela inkxaso-mali entsha, eli shishini
kufuneka lizibuze nzulu ukuba kutheni ukuthenjwa kuyaphela.

49
00:04:21,973 --> 00:04:28,896
nendlela enokufunyanwa ngayo kwakhona ngomxholo obanzi
ngakumbi, ukuzihlola okunzulu, kunye neyantlukwano yokwenene.

50
00:04:28,896 --> 00:04:34,041
Inkxaso-mali karhulumente
asisosombululo apha, kodwa iyinxalenye yengxaki.

51
00:04:34,041 --> 00:04:37,728
Ukwehla kwamandla edemokhrasi

52
00:04:37,728 --> 00:04:44,335
Kuyingxaki ngokukodwa nokuba iPalamente
iyangathathi ngqalelo ukwaliwa okucacileyo ngabantu ngo-2022.

53
00:04:44,335 --> 00:04:49,479
Endaweni yokuthatha lo myalezo ngokungqongqo,
umthetho uyaphinda waziswa kancinci kancinci de,

54
00:04:49,479 --> 00:04:53,115
ekugqibeleni, phantse yonke into esasilwa nayo ibuyile.

55
00:04:53,115 --> 00:04:57,996
Oku kukuzama ngabom ukuthomalalisa
izigqibo zedemokhrasi – kwaye ayisiyombali yodwa.

56
00:04:57,996 --> 00:05:04,454
Oku sikubona kwisivumelwano esisisiseko ne-EU, apho
iBhunga leFederal lingafuni ireferendamu enyanzelekileyo.

57
00:05:04,454 --> 00:05:07,870
Ngokufanayo, amaphulo neereferendamu azaphunyezwa.

58
00:05:07,870 --> 00:05:13,724
Xa iireferendamu zingahoywa kwaye zinokunyanzeliswa
kuphela ngomzamo omkhulu nangokuqokelelwa

59
00:05:13,724 --> 00:05:19,033
kweesiginitsha, iPalamente iba yinyathela idemokhrasi phantsi.

60
00:05:19,033 --> 00:05:22,267
Idabi liyaqhubeka

61
00:05:22,267 --> 00:05:28,559
Namhlanje kufuneka silwe kwakhona. Kungekuphela nje ngokuchasene
nomthetho, kodwa ngenxa yomgaqo wokuba iireferendamu ziyabalwa.

62
00:05:28,559 --> 00:05:34,004
– Ukuba ivoti ethi 'hayi' ihlala iyivoti ethi 'hayi'
kwaye ayiguquki ibe yiPalamente nje 'izama kwakhona'.

63
00:05:34,004 --> 00:05:39,170
Yiyo loo nto ndiphinda ndithi "hayi" kwakhona ngeli xesha, kuba
ndikholelwa kwimeko yeendaba eyahlukeneyo

64
00:05:39,170 --> 00:05:43,804
nezimeleyo kwaye kuba ndiqinisekisiwe ukuba
inkululeko yokwenene ayiveli kwingxowa-mali karhulumente.

