WEBVTT

00:00.500 --> 00:08.585
Ngomhla we-13 kaFebruwari 2022, abavoti
baseSwitzerland bakhaba umthetho omtsha weendaba obizwa ngokuba

00:08.585 --> 00:14.191
"iPhakheji yamanyathelo axhasa iMidiya" nge-54.6 pesenti.

00:14.191 --> 00:19.448
Iinkampani zemidiya zabucala beziya kufumana iifranse
zaseSwitzerland ezizigidi ezili-178 ezongezelelweyo nyaka

00:19.448 --> 00:23.571
ngamnye kurhulumente – ngamanye amazwi, kubahlawuli berhafu.

00:23.571 --> 00:29.499
Umbutho "Hayi kumajelo eendaba axhaswa
ngurhulumente", owakhokela iphulo elichasene nomthetho

00:29.499 --> 00:33.983
wamajelo eendaba, waxoxa ngolu hlobo ngelo xesha:

00:33.983 --> 00:39.149
Umthetho weendaba ugunyathisa ingxowa-mali
karhulumente, wenza amajelo eendaba axhomekeke

00:39.149 --> 00:42.903
kurhulumente kwaye ucinezela amajelo eendaba azimeleyo.

00:42.903 --> 00:51.096
Ngaphezu koko, oku kungakhokelela "kukufana okungakumbi
kweendaba" kwaye kuqinise iimonopoli zeendaba esele zikho.

00:51.096 --> 00:58.579
Ngoku olunye uzamo lokongeza inkxaso-mali
kumajelo eendaba lufika ngenkangeleko entsha:

00:58.579 --> 01:06.345
Ngomhla wama-21 kuMatshi 2025, iPalamente
yaseSwitzerland ipasise isilungiso kuMthetho weeNkonzo zePosi.

01:06.345 --> 01:11.805
Olu tshintsho lujolise ekwandiseni inkxaso-mali karhulumente
wokuhanjiswa kwangoko kwamaphephandaba

01:11.805 --> 01:18.492
abhalisiweyo, ukusuka kwi-50 lezigidi zefranki
zaseSwitzerland ekhoyo ngoku, ukuya kwi-85 lezigidi.

01:18.492 --> 01:22.552
Kucwangciselwe ezinye ezizigidi ezingama-35.

01:22.552 --> 01:28.703
yeezikhululo zikanomathotholo nomabonakude zabucala,
yoqeqesho nemfundo ephakamileyo yababhali beendaba,

01:28.703 --> 01:33.433
kunye nebhunga leendaba labucala nee-arhente zeendaba.

01:33.433 --> 01:40.425
Oku kungathetha ukuba amajelo eendaba angafumana
isixa esingaphantsi kwe-1.47 yeebhiliyoni zee-Swiss

01:40.425 --> 01:45.516
franc njengenkxaso-mali kule minyaka isixhenxe izayo.

01:45.516 --> 01:52.659
Ngomhla wama-29 kuTshazimpuzi 2025, kwaphunyezwa
ireferendamu echasa isilungiso soMthetho weeNkonzo zePosi

01:52.659 --> 01:57.015
phantsi kwelungelelwaniso lombutho i-"Team Freedom".

01:57.015 --> 02:01.523
Ezinye iintlangano zamalungelo
oluntu ngoku ziyayixhasa irferendamu.

02:01.523 --> 02:07.380
Oku kubandakanya "iZihlobo zoMgaqo-siseko" kunye
"noThungelwano lwabaTitshala baseSwitzerland".

02:07.380 --> 02:12.090
Kwithokhwe yolwazi oluluhlaza okwesibhakabhaka
engezantsi kwenkqubo, uza kufumana ishiti

02:12.090 --> 02:16.800
lokutyikitya kunye nolunye ulwazi malunga noreferendamu.

02:16.800 --> 02:27.329
Amaxwebhu asayinwe anokungeniswa kude kube ngomhla wesi-3
kaJulayi 2025. Kwinqaku elikwishicilelo lika-16 Meyi 2025

02:27.329 --> 02:39.872
le-Schweizerzeit, umfundi we-ETH uMihajlo Mrakic uchaza isizathu
sokuba utshintsho kuMthetho weeNkonzo zePosi kufuneka luchaswe.

02:39.872 --> 02:43.820
Ngoku mamela inqaku elifutshwe:

02:43.820 --> 02:48.617
Ngo-2022, abantu baye bayala ngokucacileyo umthetho weendaba.

02:48.617 --> 02:53.024
Namhlanje sijongene nengxaki enye endala,
kodwa ifakwe kwipakethe entsha – kuba iPalamente

02:53.024 --> 02:56.716
ngokucacileyo ayifuni ukwamkela iireferendamu.

02:56.716 --> 03:00.607
Ingxaki endala, isipakethe esitsha

03:00.607 --> 03:05.376
Kwakukho uvuyo olukhulu ngelo xesha. Abantu babekholelwa
ukuba isigqibo besisenziwe kwaye umyalezo wawucacile:

03:05.376 --> 03:09.671
Akusayi kubakho kwakhona inkxaso-mali kubapapashi abazizityebi,
akusayi kubakho kwakhona ukwabiwa kwemali

03:09.671 --> 03:14.520
okungakhethiyo, nto leyo ekugqibeleni yomeleza
abakudala phantsi kwegama elithi "intlaninge yemidiya"!

03:14.520 --> 03:20.182
Kodwa namhlanje, kungaphelanga neminyaka emibini,
sibuyele kwindawo ebesisiqale kuyo. Lo mba mnye, uphinde

03:20.182 --> 03:23.693
waphakanyiswa, wancitshiswa, kodwa usenomxholo ofanayo:

03:23.693 --> 03:29.708
Imali yoluntu yinkampani zamajelo eendaba zabucala. Xa
uqala ukujonga, umthetho omtsha ubonakala uncomekeka ngakumbi.

03:29.708 --> 03:34.737
Kubhekiselele "kukukhuthazwa okujolisweyo" kunye
"nokuqiniswa kweentlobo ngeentlobo zemidiya kwimimandla".

03:34.737 --> 03:40.862
Kodwa izakhiwo zihlala zifana. Kwakhona,
ziinkampani ezinkulu zokupapasha eziya kuxhamla kakhulu.

03:40.862 --> 03:46.930
Amajelo eendaba amancinci, azimeleyo afumana
izixa ezincinci nje. Noko ke, isabelo esikhulu

03:46.930 --> 03:50.496
siya kwabo sele benamandla phezu kwezimvo zoluntu.

03:50.496 --> 03:56.445
Oku akukhuthazi iyantlukwano, kodwa kunoko
kuqinisa ngakumbi imeko yeendaba enecala elinye.

03:56.445 --> 04:01.709
Noko ke, into enikezelwa ngamajelo eendaba namhlanje inkulu
kunanini na ngaphambili. Ingxoxo yokuba inkxaso-mali yamajelo

04:01.709 --> 04:04.920
eendaba iyimfuneko ukuze kusindiswe idemokhrasi ayinantsingiselo.

04:04.920 --> 04:10.638
Siphila kwixesha apho zininzi kakhulu
amathuba okuba sizenzele ezethu izimvo.

04:10.638 --> 04:13.732
Kwangaxeshanye, abantu abambalwa ngakumbi
ngakumbi bakholelwa ukuba amajelo eendaba anika

04:13.732 --> 04:15.808
iingxelo ngokungathathi cala nangokuzimela.

04:15.808 --> 04:21.973
Endaweni yokucela inkxaso-mali entsha, eli shishini
kufuneka lizibuze nzulu ukuba kutheni ukuthenjwa kuyaphela.

04:21.973 --> 04:28.896
nendlela enokufunyanwa ngayo kwakhona ngomxholo obanzi
ngakumbi, ukuzihlola okunzulu, kunye neyantlukwano yokwenene.

04:28.896 --> 04:34.041
Inkxaso-mali karhulumente
asisosombululo apha, kodwa iyinxalenye yengxaki.

04:34.041 --> 04:37.728
Ukwehla kwamandla edemokhrasi

04:37.728 --> 04:44.335
Kuyingxaki ngokukodwa nokuba iPalamente
iyangathathi ngqalelo ukwaliwa okucacileyo ngabantu ngo-2022.

04:44.335 --> 04:49.479
Endaweni yokuthatha lo myalezo ngokungqongqo,
umthetho uyaphinda waziswa kancinci kancinci de,

04:49.479 --> 04:53.115
ekugqibeleni, phantse yonke into esasilwa nayo ibuyile.

04:53.115 --> 04:57.996
Oku kukuzama ngabom ukuthomalalisa
izigqibo zedemokhrasi – kwaye ayisiyombali yodwa.

04:57.996 --> 05:04.454
Oku sikubona kwisivumelwano esisisiseko ne-EU, apho
iBhunga leFederal lingafuni ireferendamu enyanzelekileyo.

05:04.454 --> 05:07.870
Ngokufanayo, amaphulo neereferendamu azaphunyezwa.

05:07.870 --> 05:13.724
Xa iireferendamu zingahoywa kwaye zinokunyanzeliswa
kuphela ngomzamo omkhulu nangokuqokelelwa

05:13.724 --> 05:19.033
kweesiginitsha, iPalamente iba yinyathela idemokhrasi phantsi.

05:19.033 --> 05:22.267
Idabi liyaqhubeka

05:22.267 --> 05:28.559
Namhlanje kufuneka silwe kwakhona. Kungekuphela nje ngokuchasene
nomthetho, kodwa ngenxa yomgaqo wokuba iireferendamu ziyabalwa.

05:28.559 --> 05:34.004
– Ukuba ivoti ethi 'hayi' ihlala iyivoti ethi 'hayi'
kwaye ayiguquki ibe yiPalamente nje 'izama kwakhona'.

05:34.004 --> 05:39.170
Yiyo loo nto ndiphinda ndithi "hayi" kwakhona ngeli xesha, kuba
ndikholelwa kwimeko yeendaba eyahlukeneyo

05:39.170 --> 05:43.804
nezimeleyo kwaye kuba ndiqinisekisiwe ukuba
inkululeko yokwenene ayiveli kwingxowa-mali karhulumente.
