1 00:00:00,720 --> 00:00:06,120 Asosyasyon Swis pou yon Peyizaj san Enèji Van – Association suisse paysage 2 00:00:06,120 --> 00:00:13,934 sans éoliennes te fonde 15 janvye 2004 epi yo te chanje non li an 2011 pou Paysage Libre Suisse 3 00:00:13,934 --> 00:00:18,121 – Freie Landschaft Schweiz (Peyizaj Lib Swis). 4 00:00:18,121 --> 00:00:25,067 Pami lòt bagay, asosyasyon an fikse tèt li objektif pou reprezante moun ak òganizasyon nan nivo nasyonal 5 00:00:25,067 --> 00:00:32,502 ki angaje yo pou pwoteje lanati epi opoze defigirasyon peyizaj la pa turbin van endistriyèl yo. 6 00:00:32,502 --> 00:00:39,532 Antretan, 47 òganizasyon manm (jiska 2025) ki soti toupatou nan Swis te rantre nan asosyasyon an. 7 00:00:39,532 --> 00:00:46,615 Enèji van souvan prezante kòm yon fòm enèji ki patikilyèman zanmitay pou anviwònman an ak pou klima a. 8 00:00:46,615 --> 00:00:55,073 Nan yon fich enfòmasyon sou anprent kabòn turbin van yo, Freie Landschaft Schweiz ekri: "Lè nou pran an konsiderasyon 9 00:00:55,073 --> 00:01:05,402 kondisyon ki pa twò ekolojik nan fabrikasyon, konstriksyon ak resiklaj yo, enstalasyon turbin van yo danjere pou klima a." 10 00:01:05,402 --> 00:01:12,891 Enfrason ak klere lonbraj ki koze pa turbin van yo ka mennen tou nan plizyè pwoblèm sante tankou 11 00:01:12,891 --> 00:01:18,986 difikilte pou konsantre, enkyetid, maltèt ak pwoblèm dòmi. 12 00:01:18,986 --> 00:01:27,546 Nan dat 11 Mas 2025, Freie Landschaft Schweiz pibliye yon kominike pou laprès ak tit eksplozif "Akò sekrè 13 00:01:27,546 --> 00:01:33,575 eskandalye ant pwomotè enèji van ak minisipalite Bènyo". 14 00:01:33,575 --> 00:01:39,214 Yon pwomotè fè pwomosyon oswa fè piblisite pou yon bagay pou pwòp benefis li, tankou konpayi ki 15 00:01:39,214 --> 00:01:42,917 founi enèji k ap fè pwomosyon pou nouvo sous enèji. 16 00:01:42,917 --> 00:01:50,553 Akò sekrè sa yo genyen akizasyon grav kont konpayi elektrisite Groupe E ki baze nan Fribourg ak minisipalite Plateau de 17 00:01:50,553 --> 00:01:55,743 Diesse nan kanton Bern, an rapò ak yon pak van nan Jura Bernè. 18 00:01:55,743 --> 00:02:02,739 Sa a se yon egzanp klè sou fason pwomotè enèji van nan Swis ap eseye enfliyanse opinyon 19 00:02:02,739 --> 00:02:07,225 piblik an favè enèji van ak metòd ki pa jis. 20 00:02:07,225 --> 00:02:10,035 "Freie Landschaft Schweiz" ekri: 21 00:02:10,035 --> 00:02:16,521 Asosyasyon 'Mont Sujet Libre' se yon manm nan asosyasyon kantonal 'Freie Landschaft Bern-Jura-Neuenburg (PL BEJUNE)'. 22 00:02:16,521 --> 00:02:24,988 Li kritike ferm van ki sou Mont Sujet (an anglè, Pointed Mountain), premye chèn Jura ki ekspoze ant Chasseral ak Lak Biel. 23 00:02:24,988 --> 00:02:29,120 Pandan lontan, kanton Bèren pa t vle yon pak van sou Mont Sujet. 24 00:02:29,120 --> 00:02:37,171 Etonan, e apre yon balansman enterè ki te defòme pa Direksyon Kantonal Afè Entèn ak Jistis (DIJ), kanton an te enkli jaden van 25 00:02:37,171 --> 00:02:41,620 an nan plan estriktirèl li – sou lòd Konseye Leta Evi Allemann. 26 00:02:41,620 --> 00:02:50,507 Mèsi a Lwa sou Transparans lan, asosyasyon an (Mont Sujet Libre) te kapab jwenn aksè ak dokiman sa yo ki trè sansib. 27 00:02:50,507 --> 00:02:55,156 Kounye a li parèt ke tout bagay te fo pa pwomotè enèji van an. 28 00:02:55,156 --> 00:03:03,115 Trèz ane de sa, ansyen minisipalite Lamboing ak Diesse te siyen yon akò ki totalman konfidansyèl ak Groupe E. 29 00:03:03,115 --> 00:03:09,400 Apre fizyon minisipalite yo nan Plateau de Diesse, nouvo minisipalite a pran an chaj akò ki te siyen 30 00:03:09,400 --> 00:03:12,994 pa ansyen otorite yo konsènan pwojè pak eolyen an. 31 00:03:12,994 --> 00:03:18,779 Akò sa yo, ki deziyen kòm 'strikteman konfidansyèl', toujou gen fòs pou minisipalite a jodi a. 32 00:03:18,779 --> 00:03:25,020 Li pran angajman pou l pa divilge kontni an bay twazyèm pati, enkli asanble minisipal la. 33 00:03:25,020 --> 00:03:33,760 Sepandan, akò sa yo gen enplikasyon enpòtan, sitou konsènan transparans ak enfòmasyon piblik. 34 00:03:33,760 --> 00:03:37,845 Yon kominote anba enfliyans 35 00:03:37,845 --> 00:03:45,223 Lè kominote Plateau de Diesse a te adopte akò sa yo, li te angaje l pou l 'itilize enfliyans politik li sou 36 00:03:45,223 --> 00:03:51,756 otorite lokal, rejyonal ak kantonal yo pou ankouraje devlopman amonye pwojè patnè li yo'. 37 00:03:51,756 --> 00:03:59,618 Nan langaj senp, sa vle di ke minisipalite a pran angajman pou fè lobyis pou fèm van an nan pi gwo sekrè, 38 00:03:59,618 --> 00:04:04,680 san li pa enfòme oswa enplike asanble minisipal la. 39 00:04:04,680 --> 00:04:11,220 Asirans sa yo enkli tou obligasyon pou 'ankouraje sipò pou popilasyon ki afekte a'. 40 00:04:11,220 --> 00:04:16,034 Se poutèt sa li konprann poukisa minisipalite a ap ankouraje pwojè a aktivman depi plizyè ane. 41 00:04:16,034 --> 00:04:26,957 Vòt konsiltatif la nan jen 2015, kote popilasyon minisipalite a te aksepte pwojè a, se poutèt sa li gen yon erè klè. 42 00:04:26,957 --> 00:04:30,336 Gwo konfli enterè 43 00:04:30,336 --> 00:04:35,756 Sa ki pi enkyetan se ke konsèy la ap jwe yon wòl doub nan zafè sa a: 44 00:04:35,756 --> 00:04:44,823 Li se tou de siyati yon akò ki angaje l pou sipòte pwojè a epi otorite ki responsab pou egzamine dosye a epi pran desizyon 45 00:04:44,823 --> 00:04:49,668 preliminè sou plan itilizasyon tè a ak pèmi konstriksyon an. 46 00:04:49,668 --> 00:04:57,069 Konfli enterè sa a mete an danje objektivite ak endepandans ki nesesè pou yon evalyasyon enpasyal sou pwojè a epi 47 00:04:57,069 --> 00:05:02,862 li rann desizyon k ap pran alavni ka konteste legalman. 48 00:05:02,862 --> 00:05:07,200 Yon zafè finansye 49 00:05:07,200 --> 00:05:13,352 An retou pou sipò li bay Groupe E Greenwatt, minisipalite a resevwa konpansasyon finansye. 50 00:05:13,352 --> 00:05:21,225 Sepandan, dokiman yo jwenn nan asosyasyon Mont Sujet Libre la te redije sou pwen sa a, kidonk yo pa konnen kantite egzak yo. 51 00:05:21,225 --> 00:05:27,028 Reyalite ekonomik ki dèyè diskou ofisyèl sou enèji renouvlab la di: 52 00:05:27,028 --> 00:05:32,239 Konstriksyon ferm van yo se yon biznis ki rapòte anpil lajan, men se sèlman pou devlopè pwojè a. 53 00:05:32,239 --> 00:05:39,138 60% nan depans envestisman yo sibvansyone pa fon piblik, pandan envestisè a finanse sèlman 40% nan 54 00:05:39,138 --> 00:05:43,423 pwojè a epi li toujou vin sèl pwopriyetè enstalasyon yo. 55 00:05:43,423 --> 00:05:51,938 Minisipalite yo resevwa sèlman yon ti kantite minimòm, ki pa ase pou konpanse pèt atraksyon an ak deranjman pou rezidan yo. 56 00:05:51,938 --> 00:05:57,712 Finalman, gen yon risk ke pak van an ap tounen yon 'gòl kont pwòp' finansye pou minisipalite a! 57 00:05:57,712 --> 00:06:00,515 Lobi van an kontan anpil. 58 00:06:00,515 --> 00:06:07,482 Egzanp sa a montre klèman kijan korporasyon ak otorite yo itilize metòd enjis pou fè pase 59 00:06:07,482 --> 00:06:11,927 pwojè kontwovèsyal malgre opozisyon piblik la. 60 00:06:11,927 --> 00:06:14,607 Sa a pa sanble pou se yon ka izole. 61 00:06:14,607 --> 00:06:21,864 Moun ki benefisye de nouvo teknoloji yo, kit se eolyan, 5G, machin elektrik, elatriye, gen anpil chans pou yo 62 00:06:21,864 --> 00:06:26,558 konsidere tout mwayen nesesè pou reyalize objektif yo. 63 00:06:26,558 --> 00:06:35,811 Egzanp kominote Plateau de Diesse nan Chasseral montre kijan yo itilize metòd enjis, tankou gaye entansyonèlman fo enfòmasyon, 64 00:06:35,811 --> 00:06:40,820 pou pèmèt gwo kòporasyon fè pwofi epi reyalize plan yo. 65 00:06:40,820 --> 00:06:50,538 Sa ap fèt dèyè do popilasyon an, ki oblije pote konsekans negatif kache yo nan ferm van yo – ak lòt nouvo teknoloji. 66 00:06:50,538 --> 00:06:58,420 Avèk revizyon li planifye nan Òdonans Enèji a, Konsèy Federal Swis la ap konsantre tou sou gwo ekspansyon enèji van. 67 00:06:58,420 --> 00:07:08,329 Dapre Freie Landschaft Schweiz, sa ta ka vle di konstriksyon plis pase 400 turbin van atravè peyi a anvan 2030. 68 00:07:08,329 --> 00:07:16,080 Èske li posib ke nouvo pwojè sa yo gen pou objektif tou pou twonpe popilasyon an entansyonèlman ak enfòmasyon fo? 69 00:07:16,080 --> 00:07:22,760 Se poutèt sa – e pou lòt rezon tou – Inisyativ pou Pwoteksyon Kominotè ak Pwoteksyon Forè yo nesesè. 70 00:07:22,760 --> 00:07:29,966 Dapre asosyasyon "Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis), de inisyativ sa yo se kounye a dènye rekou pou pwoteje dwa 71 00:07:29,966 --> 00:07:35,223 kominote yo pou yo gen yon vwa epi pou sove forè, zòn bèt sovaj ak nati ki gen anpil valè 72 00:07:35,223 --> 00:07:39,224 kont deforèzasyon pou plant elektrisite van. 73 00:07:39,224 --> 00:07:45,816 Yo toujou bezwen anviwon 40,000 siyati anvan fen mwa jen 2025. 74 00:07:45,816 --> 00:07:51,020 Èske w ap kontribye nan siksè inisyativ popilè sa yo ak siyati w? 75 00:07:51,020 --> 00:07:57,057 Ou pral jwenn fèy siyen doub yo nan bwat ble ki anba pwogram nan. 76 00:08:20,300 --> 00:08:21,500