WEBVTT

00:00.720 --> 00:06.120
Mokgatlo wa Switzerland bakeng sa Naha e se nang
Matla a Moya – Mokgatlo wa Switzerland wa Naha

00:06.120 --> 00:13.689
sans éoliennes e thehiloe ka la 15 Pherekhong 2004 mme ka
2011 ea fetoloa lebitso ho ba Paysage Libre Suisse – Freie

00:13.689 --> 00:18.121
Landschaft Schweiz (Sebaka se Sireletsehileng sa Switzerland).

00:18.121 --> 00:24.859
Hara tse ding, mokgatlo o ipehetse sepheo sa ho emela batho ka
bomong le mekhatlo boemong ba naha ba itlammeng ho

00:24.859 --> 00:32.502
sireletsa tlhaho le ho hanana le tshenyo ya ponahalo ya
naha e bakwang ke diturbine tsa moya tsa diindaseteri.

00:32.502 --> 00:39.532
Khabareng, mekhatlo e 47 ea litho (ho tloha ka 2025)
e tsoang hohle Switzerland e se e kenetse mokhatlo.

00:39.532 --> 00:46.615
Matla a moea hangata a hlahisoa e le mofuta oa matla
o baballang tikoloho le tlelaemete ka ho khetheha.

00:46.615 --> 00:54.218
Pampiring ea lintlha mabapi le tšusumetso ea khabone ea
li-turbine tsa moea, Freie Landschaft Schweiz e ngola: "Ha ho

00:54.218 --> 01:00.521
shejoa maemo a sa tsotelleng tikoloho a tlhahiso,
kaho le ts'ebetso ea tsona bocha, ho kenngoa ha

01:00.521 --> 01:05.402
li-turbine tsa moea ho kotsi bakeng sa tlelaemete."

01:05.402 --> 01:11.655
Modumo o sa utlwahaleng le ho phatsima ha meriti tse bakoang ke
diturbine tsa moya le tsona di ka baka mathata a fapaneng

01:11.655 --> 01:18.986
a bophelo bo botle jwalo ka bothata ba ho tsepamisa
maikutlo, ho tshwenyeha, hlooho e opang le mathata a boroko.

01:18.986 --> 01:25.337
Ka la 11 Hlakubele 2025, Freie Landschaft Schweiz e phatlalalitse
phatlalatso ea boralitaba e nang le sehlooho se

01:25.337 --> 01:33.575
hloellang "Litumellano tsa sephiri tse hlabisang lihlong pakeng
tsa motšehetsi oa matla a moea le bomasepala ba Bernese".

01:33.575 --> 01:39.373
Mokgothatsi o kgothatsa kapa o bapatsa ntho e itseng
molemong wa hae, jwalo ka dikhamphani tsa phepelo ya

01:39.373 --> 01:42.917
motlakase tse kgothatsang mehlodi e metjha ya matla.

01:42.917 --> 01:48.831
Litumellano tsena tsa sephiri li na le liqoso tse tebileng
khahlanong le k'hamphani ea motlakase e thehiloeng Fribourg,

01:48.831 --> 01:55.743
"Groupe E", le masepala oa Bernese oa Plateau de Diesse,
mabapi le polasi ea liphephelo tsa moea e Jura ea Bernese.

01:55.743 --> 02:02.801
Ena ke mohlala o totobetseng oa kamoo bahlahisi ba matla a moea
naheng ea Switzerland ba lekang ho susumetsa maikutlo a sechaba

02:02.801 --> 02:07.225
hore a tšehetse matla a moea ka ho sebelisa mekhoa e sa lokang.

02:07.225 --> 02:10.035
"Freie Landschaft Schweiz" e ngola:

02:10.035 --> 02:16.521
Mokgatlo 'Mont Sujet Libre' ke setho sa mokgatlo wa
kantone 'Freie Landschaft Bern-Jura-Neuenburg (PL BEJUNE)'.

02:16.521 --> 02:21.601
O nyatsa polasi ea liphephe ho Mont Sujet (ka
Senyesemane, Pointed Mountain), e leng ketane ea pele e

02:21.601 --> 02:24.988
pepesitsoeng ea Jura lipakeng tsa Chasseral le Letša la Biel.

02:24.988 --> 02:29.120
Ka nako e telele, kantone ya Bern e ne e sa
batle polasi ya diphephe ya moya Mont Sujet.

02:29.120 --> 02:35.190
Ka mokhoa o makatsang, mme kamorao ho tekanyo e sa nepahalang ya
dithahasello ke Lefapha la Kantone la Ditaba tsa ka Hare le Toka

02:35.190 --> 02:41.620
(DIJ), kantone e ile ya kenyeletsa polasi ya moya morerong wa yona
wa kaho, ho latela qeto ya Mokhanselara wa Naha Evi Allemann.

02:41.620 --> 02:50.507
Ka lebaka la Molao oa Pejana, mokhatlo (Mont Sujet Libre) o
ile oa khona ho fumana litokomane tsena tse hlokolosi haholo.

02:50.507 --> 02:55.156
Joale ho fumaneha hore ntho tsohle li
ne li qapiloe ke moqapi oa matla a moea.

02:55.156 --> 03:00.132
Dilemong tse leshome le metso e meraro tse fetileng,
bomasepala ba mehleng ba Lamboing le Diesse ba ile

03:00.132 --> 03:03.115
ba saena tumellano ya sephiri se seholo le Groupe E.

03:03.115 --> 03:09.331
Kamora kopano ya bomasepala ba Plateau de Diesse,
masepala o motjha o ile wa nka ditumellano tse neng di saennwe

03:09.331 --> 03:12.994
ke balaodi ba pele mabapi le morero wa polasi ya diphephe.

03:12.994 --> 03:18.779
Litumellano tsena, tse khethiloeng e le 'sephiri
se tiileng', li ntse li tlama masepala le kajeno.

03:18.779 --> 03:25.020
O ikanne hore a ke ke a senola diteng ho batho ba
bang, ho kenyeleditswe le lekgotla la masepala.

03:25.020 --> 03:33.760
Leha ho le jwalo, ditumellano tsena di na le ditlamorao tse kgolo,
haholoholo mabapi le pepenene le tlhahisoleseding ya setjhaba.

03:33.760 --> 03:37.845
Setjhaba se tlasa tshutsumetso

03:37.845 --> 03:44.880
Ka ho amohela ditumellano tsena, setjhaba sa Plateau de Diesse se
ile sa ikemisetsa ho 'sebedisa tshusumetso ya sona ya dipolotiki

03:44.880 --> 03:51.756
ho balaodi ba lehae, ba kgaolo le ba kantone ho ntshetsapele
ntshetsopele e tsamaisanang ya merero ya balekane ba sona'.

03:51.756 --> 03:59.699
Ka puo e hlakileng, sena se bolela hore mmasepala o ikemiselitse
ho buella polasi ea liphephelo tsa moea ka sephiri se matla,

03:59.699 --> 04:04.680
a sa tsebise kapa a sa kenye Lekhotla la Mmasepala letsoho.

04:04.680 --> 04:11.220
Litiisetso tsena li boetse li kenyeletsa boikarabello ba
ho 'khothalletsa tšehetso bakeng sa sechaba se amehileng'.

04:11.220 --> 04:16.034
Ka hona, hoa utlwahala hore na ke hobaneng ha mmasepala esale
a kgothalletsa morero ona ka mafolofolo ka dilemo tse ngata.

04:16.034 --> 04:26.957
Kgetho ya boeletsi ya Phuptjane 2015, eo ho yona baahi ba masepala
ba ileng ba amohela morero, ka hona e fosahetse ka ho hlaka.

04:26.957 --> 04:30.336
Kgohlano e matla ya dithahasello

04:30.336 --> 04:35.756
Se tshwenyang le ho feta ke hore
lekgotla le na le karolo e habedi tabeng ena:

04:35.756 --> 04:42.440
Ke sona mokhomi oa tumellano e tiisang boitlamo ba sona ba ho
tšehetsa morero, hape ke sona bolaoli bo ikarabellang

04:42.440 --> 04:49.668
bakeng sa ho hlahloba litokomane le ho etsa qeto ea pele
mabapi le moralo oa tšebeliso ea mobu le laesense ea ho haha.

04:49.668 --> 04:55.258
Khohlano ena ea lithahasello e beha kotsing boikemelo le ho se
nke lehlakore ho hlokahalang bakeng sa

04:55.258 --> 05:02.862
tlhahlobo e se nang leeme ea morero, hape e etsa
hore liqeto tsa kamoso li ka phephetsoa ka molao.

05:02.862 --> 05:07.200
Taba ea lichelete

05:07.200 --> 05:13.352
Ka ho tshehetsa Groupe E Greenwatt,
mmasepala o fumana matšeliso a lichelete.

05:13.352 --> 05:18.199
Leha ho le jwalo, ditokomane tse fumanweng ho tswa
mokgatlong wa Mont Sujet Libre di hlophisitswe

05:18.199 --> 05:21.225
ntlheng ena, ka hoo dipalo tse tobileng ha di tsejwe.

05:21.225 --> 05:27.028
Nnete e bohloko ea moruo e patiloeng ka morao ho
lipuo tsa semmuso ka matla a ka nchafatsoang ke ena:

05:27.028 --> 05:32.239
Kaho ea mapolasi a moea ke khoebo e etsang phaello e
kholo haholo, empa ke feela moqapi oa morero ea etsang joalo.

05:32.239 --> 05:39.120
60% ya ditshenyehelo tsa matsete e tsheheditswe ka
ditjhelete tsa setjhaba, ha motsetedi a lefella feela 40% ya

05:39.120 --> 05:43.423
morero mme leha ho le jwalo o fetoha mongadi a le mong wa meaho.

05:43.423 --> 05:51.938
Mmasepala o fumana feela chelete e nyane haholo, e sa
lekanang ho lefella tahlehelo ya kgahleho le tshitiso ho baahi.

05:51.938 --> 05:57.712
Qetellong, ho na le kotsi ea hore polasi ea liphephe
e ka fetoha 'qoso ea lichelete' bakeng sa masepala!

05:57.712 --> 06:00.515
Lekgotla la kgatello la moya le thabile haholo.

06:00.515 --> 06:07.135
Mohlala ona o bontsha ka ho hlaka kamoo dikoporasi
le balaodi ba sebedisang mekgwa e sa lokang ho

06:07.135 --> 06:11.927
qobella merero e tsosang kgang, leha setjhaba se e hanana.

06:11.927 --> 06:14.607
Ho bonahala e se ketsahalo e ikemetseng.

06:14.607 --> 06:22.010
Ba ruang molemo ho theknoloji e ncha, ebang ke li-turbine
tsa moea, 5G, likoloi tsa motlakase, jj., ba kanna ba nahanela

06:22.010 --> 06:26.558
mekhoa eohle e hlokahalang ho fihlela lipakane tsa bona.

06:26.558 --> 06:33.154
Mohlala oa sechaba sa Plateau de Diesse se Chasseral o bontša
kamoo mekhoa e sa lokang, ho kenyeletsa le ho hasa ka

06:33.154 --> 06:40.820
boomo litaba tsa bohata, e sebelisoang ho thusa likhoebo tse
kholo ho etsa phaello le ho phethahatsa merero ea tsona.

06:40.820 --> 06:46.434
Sena se etsahala batho ba sa tsebe, ba
tlamehang ho jara litlamorao tse mpe, tse patiloeng tsa

06:46.434 --> 06:50.538
mapolasi a moea – le theknoloji e ncha e 'ngoe.

06:50.538 --> 06:54.656
Ka tokiso e reriloeng ea Molao oa Matla, Lekhotla
la Federale la Switzerland le boetse le

06:54.656 --> 06:58.420
tsepamisitse maikutlo katolohong e kholo ea matla a moea.

06:58.420 --> 07:03.630
Ho ya ka Freie Landschaft Schweiz, sena se ka
bolela kaho ya diturbine tsa moya tse

07:03.630 --> 07:08.329
fetang 400 ho phatlalla le naha ka selemo sa 2030.

07:08.329 --> 07:16.080
Na ho ka etsahala hore merero ena e mecha e boetse e reretsoe
ho thetsa sechaba ka boomo ka tlhahisoleseding ea bohata?

07:16.080 --> 07:22.760
Ke ka lebaka leo – le ka mabaka a mang hape – ho hlokahalang
Mehato ea Tšireletso ea Sechaba le Tšireletso ea Meru.

07:22.760 --> 07:28.158
Ho latela mokhatlo "Freie Landschaft Schweiz" (Naha e
Lokolohileng ea Switzerland), mehato ena e 'meli joale ke tsona

07:28.158 --> 07:33.234
feela tse setseng ho sireletsa tokelo ea sechaba ea ho ba le
lentsoe le ho pholosa meru, libaka tsa liphoofolo

07:33.234 --> 07:39.224
tse hlaha le tlhaho ea bohlokoa tšenyong ea meru
bakeng sa ho haha liteishene tsa motlakase oa moea.

07:39.224 --> 07:45.816
Ho ntse ho hlokahala liteke tse ka bang
40,000 ho fihlela qetellong ea Phuptjane 2025.

07:45.816 --> 07:51.020
Na o tla kenya letsoho katlehong ya
mehato ena e tsebahalang ka saena ya hao?

07:51.020 --> 07:57.057
U tla fumana maqephe a lipehelo tse phetiloeng
ka lebokoseng le leputsoa le ka tlas'a lenaneo.
