WEBVTT 00:00.720 --> 00:06.120 Җил электр станцияләре булмаган ландшафт өчен Швейцария ассоциациясе – Association suisse paysage 00:06.120 --> 00:13.296 sans éoliennes 2004 елның 15 гыйнварында оештырылды һәм 2011 елда Paysage Libre Suisse – Freie 00:13.296 --> 00:18.121 Landschaft Schweiz (Ирекле Ландшафт Швейцария) дип аталды. 00:18.121 --> 00:25.151 Башка эшләр белән беррәттән, ассоциация табигатьне саклауга һәм сәнәгать җил турбиналарының ландшафтны бозуына 00:25.151 --> 00:32.502 каршы торуга багышланган шәхесләрне һәм оешмаларны илкүләм дәрәҗәдә вәкил итүне максат итеп куйды. 00:32.502 --> 00:39.532 Шул ук вакытта бөтен Швейцариядән 47 әгъза оешма (2025 елга карата) ассоциациягә кушылды. 00:39.532 --> 00:46.615 Җил энергиясе еш кына экологик яктан аеруча дус һәм климатка файдалы энергия төре буларак тәкъдим ителә. 00:46.615 --> 00:55.396 Җил турбиналарының углерод эзенә багышланган мәгълүмат битендә «Freie Landschaft Schweiz» болай яза: «Җитештерү, төзелеш һәм 00:55.396 --> 01:05.402 эшкәртү шартларының экологик яктан канәгатьләнерлек булмавын исәпкә алганда, җил турбиналары урнаштыру климатка зыянлы». 01:05.402 --> 01:12.099 Җил турбиналары тудырган инфразвук һәм күләгә тибрәнеше шулай ук игътибар туплау авырлыклары, нервозлык, баш 01:12.099 --> 01:18.986 авыртулары һәм йокы бозылулары кебек төрле сәламәтлек проблемаларына китерергә мөмкин. 01:18.986 --> 01:27.953 2025 елның 11 мартында Freie Landschaft Schweiz «Җил энергиясен алга сөрүче һәм Берн муниципалитетлары арасындагы скандаль яшерен 01:27.953 --> 01:33.575 килешүләр» дигән шартлаткыч исемле матбугат хәбәрен чыгарды. 01:33.575 --> 01:39.184 Промоутер үз файдасы өчен нәрсәне дә булса алга этәрә яки рекламалый, мәсәлән, энергия белән тәэмин 01:39.184 --> 01:42.917 итүче компанияләр яңа энергия чыганакларын алга этәрә. 01:42.917 --> 01:48.643 Бу серле килешүләр Фрибургда урнашкан «Groupe E» электр компаниясе һәм Берн кантонының Платё-де-Диесс 01:48.643 --> 01:55.743 муниципалитетына каршы Берн Юрасындагы җил электр станциясе белән бәйле җитди гаепләүләрне үз эченә ала. 01:55.743 --> 02:02.749 Бу — Швейцариядәге җил энергиясе яклыларының гаделсез ысуллар белән җил энергиясен яклаучы җәмәгать 02:02.749 --> 02:07.225 фикеренә йогынты ясарга тырышуларының ачык мисалы. 02:07.225 --> 02:10.035 "Freie Landschaft Schweiz" яза: 02:10.035 --> 02:14.443 «Mont Sujet Libre» ассоциациясе «Freie Landschaft Bern-Jura-Neuenburg (PL 02:14.443 --> 02:16.521 BEJUNE)» кантональ ассоциациясенең әгъзасы. 02:16.521 --> 02:21.920 Ул Мон Суже (инглизчә Pointed Mountain) тауында урнашкан җил электр станциясен тәнкыйтьли, ул Чассерал белән 02:21.920 --> 02:24.988 Биль күле арасындагы ачык беренче Жура таулары чылбыры. 02:24.988 --> 02:29.120 Озак вакытлар буе Берн кантоны Мон-Сюжета җил электр станциясе урнаштыруны теләмәде. 02:29.120 --> 02:35.467 Гадәттән тыш, Контон эчке эшләр һәм гаделлек идарәсе (DIJ) мәнфәгатьләрне бозып бәяләгәннән соң, кантон 02:35.467 --> 02:41.620 дәүләт киңәшчесе Эви Аллеманн боерыгы белән җил электр станциясен үзенең үсеш планына кертте. 02:41.620 --> 02:50.507 Ачыклык турындагы закон аркасында «Мон Суже Либр» ассоциациясе бу бик сизгер документларга керә алды. 02:50.507 --> 02:55.156 Хәзер ачыклана, барысы да җил энергиясен алга сөрүче тарафыннан ялганланган. 02:55.156 --> 03:03.115 Унөч ел элек Ламбоинг һәм Диессе элекке муниципалитетлары Groupe E белән катгый серле килешү имзаладылар. 03:03.115 --> 03:09.314 Плато-де-Диесс муниципалитетлары берләшкәннән соң, яңа муниципалитет элекке хакимиятләр тарафыннан имзаланган җил 03:09.314 --> 03:12.994 электр станциясе проекты буенча килешүләрне үз өстенә алды. 03:12.994 --> 03:18.779 «Каты серле» дип билгеләнгән бу килешүләр бүгенге көндә дә муниципалитет өчен мәҗбүри булып кала. 03:18.779 --> 03:25.020 Ул муниципаль җыелышны да кертеп, өченче затларга эчтәлекне ачыкламаска вәгъдә бирде. 03:25.020 --> 03:33.760 Ләкин бу килешүләрнең, бигрәк тә ачыклык һәм җәмәгать мәгълүматы ягыннан, зур йогынтысы бар. 03:33.760 --> 03:37.845 йогынты астындагы җәмгыять 03:37.845 --> 03:45.229 Бу килешүләрне кабул итеп, Платё-де-Диесс җәмгыяте «партнёрлары проектларының гармонияле үсешен алга этәрү 03:45.229 --> 03:51.756 өчен җирле, төбәк һәм кантон хакимиятләрендә үз сәяси йогынтысын кулланырга» бурыч алды. 03:51.756 --> 03:59.318 Гади телдә әйткәндә, бу муниципалитет җил электр станциясен яклап лоббилауны катгый сер итеп башкарырга алына, 03:59.318 --> 04:04.680 муниципаль җыелышны хәбәрдар итмичә һәм анда катнаштырмыйча. 04:04.680 --> 04:11.220 Бу гарантияләргә шулай ук зыян күргән халыкка ярдәм итүне алга этәрү бурычы да керә. 04:11.220 --> 04:16.034 Шуңа күрә муниципалитетның еллар буе бу проектны актив рәвештә алга этәрүен аңларга була. 04:16.034 --> 04:26.957 2015 елның июнендә муниципалитет халкы проектны кабул иткән киңәшмә тавыш бирүе шуңа күрә ачык хатага дучар. 04:26.957 --> 04:30.336 Кызыксынулар каршылыгы 04:30.336 --> 04:35.756 Тагын да борчулырак: шура бу мәсьәләдә икеләтә роль уйный: 04:35.756 --> 04:45.039 Ул проектны яклау йөкләмәсен үз өстенә алган килешүгә имза куйган һәм документлар пакетын тикшереп, җир куллану планы һәм төзелеш 04:45.039 --> 04:49.668 рөхсәте буенча алдан карар кабул итү өчен җаваплы орган да. 04:49.668 --> 04:57.047 Бу мәнфәгатьләр каршылыгы проектны гадел бәяләү өчен кирәкле объективлыкны һәм бәйсезлекне какшата 04:57.047 --> 05:02.862 һәм киләчәк карарларны юридик яктан бәхәсле итә. 05:02.862 --> 05:07.200 Финанс мәсьәләсе 05:07.200 --> 05:13.352 Groupe E Greenwattны яклавы өчен муниципалитет финанс компенсациясе ала. 05:13.352 --> 05:21.225 Ләкин Mont Sujet Libre ассоциациясеннән алынган документлар бу мәсьәләдә кыскартылган, шуңа күрә төгәл суммалар билгеле түгел. 05:21.225 --> 05:27.028 Яңартыла торган энергия чыганаклары турында рәсми дискурс артындагы икътисади чынбарлык кырыс: 05:27.028 --> 05:32.239 Җил электр станцияләре төзү бик табышлы бизнес, ләкин ул бары тик проект үстерүче өчен генә файдалы. 05:32.239 --> 05:39.638 Инвестиция чыгымнарының 60%ы дәүләт акчалары хисабына субсидияләнә, ә инвестор проектның бары тик 40%ын гына финанслый 05:39.638 --> 05:43.423 һәм шул ук вакытта корылмаларның бердәнбер хуҗасы була. 05:43.423 --> 05:48.408 Муниципалитетлар бары тик минималь күләмдә генә акча алалар, ул җәлеп итүчәнлекне югалтуны һәм 05:48.408 --> 05:51.938 яшәүчеләргә китергән уңайсызлыкны каплау өчен җитәрлек түгел. 05:51.938 --> 05:57.712 Ниһаять, җил электр станциясе муниципалитет өчен финанс ягыннан үз-үзеңә каршы гол булу куркынычы бар! 05:57.712 --> 06:00.515 Җил лоббисы бик шат. 06:00.515 --> 06:07.177 Бу мисал корпорацияләр һәм хакимият органнары җәмәгатьчелек каршылыгына карамастан бәхәсле проектларны 06:07.177 --> 06:11.927 тормышка ашыру өчен гаделсез ысуллар куллануын ачык күрсәтә. 06:11.927 --> 06:14.607 Бу аерым очрак кына булмаска охшый. 06:14.607 --> 06:21.907 Яңа технологияләрдән – җил турбиналары, 5G, электр машиналары һ.б. – файда күрүчеләр үз планнарын тормышка ашыру өчен 06:21.907 --> 06:26.558 кирәк булган барлык чараларны да кулланырга әзер булачак. 06:26.558 --> 06:33.046 Шассэралдагы Платё-де-Диессә җәмгыяте мисалы күрсәтә: зур корпорацияләргә табыш алу һәм үз планнарын 06:33.046 --> 06:40.820 тормышка ашыру өчен ничек гаделсез ысуллар, шул исәптән махсус рәвештә ялган мәгълүмат тарату, кулланыла. 06:40.820 --> 06:46.454 Бу халыкның артында бара, һәм аларга җил электр станцияләренең – һәм башка яңа технологияләрнең – 06:46.454 --> 06:50.538 тискәре, яшерен нәтиҗәләрен күтәрергә туры килә. 06:50.538 --> 06:54.917 Энергия кагыйдәсенә планлаштырылган үзгәрешләр кертү белән Швейцария Федератив Шурасы шулай ук 06:54.917 --> 06:58.420 җил электр энергиясен киң күләмдә үстерүгә юнәлгән. 06:58.420 --> 07:08.329 Freie Landschaft Schweiz әйтүенчә, бу 2030 елга ил буенча 400 дән артык җил турбинасы төзүне аңлатырга мөмкин. 07:08.329 --> 07:16.080 Мөгаен, бу яңа проектлар да халыкны ялган мәгълүмат белән ниятләп адаштыру өчен юнәлдерелгәнме? 07:16.080 --> 07:22.760 Шуңа күрә – һәм башка сәбәпләр аркасында да – Җәмәгатьчелекне яклау һәм урманнарны саклау инициативалары кирәк. 07:22.760 --> 07:29.045 «Freie Landschaft Schweiz» (Ирекле Ландшафт Швейцария) ассоциациясе әйтүенчә, бу ике инициатива хәзер җәмәгатьчелекнең 07:29.045 --> 07:34.957 фикер белдерү хокукын саклау һәм җил электр станцияләре өчен урманнарны, тереклек территорияләрен һәм кыйммәтле 07:34.957 --> 07:39.224 табигатьне кисүдән коткару өчен соңгы чара булып тора. 07:39.224 --> 07:45.816 2025 елның июнь ахырына кадәр якынча 40 000 имза җыярга әле кирәк. 07:45.816 --> 07:51.020 Сез үзегезнең имзагыз белән бу популяр инициативаларның уңышына өлеш кертәсезме? 07:51.020 --> 07:57.057 Программа астындагы зәңгәр тартмада дубликат имза битләрен таба аласыз.