WEBVTT

00:00.720 --> 00:06.120
Umbutho "Umbutho waseSwitzerland wokuHlala
ngaphandle kweMandla oMoya – Association suisse paysage"

00:06.120 --> 00:13.600
I-sans éoliennes yasekwa ngomhla we-15 kuJanuwari 2004 yaza
yathiywa ngokutsha igama elithi Paysage Libre Suisse –

00:13.600 --> 00:18.121
Freie Landschaft Schweiz (Free Landscape Switzerland) ngo-2011.

00:18.121 --> 00:24.959
Phakathi kwezinye izinto, lo mbutho uzibekele usukelo lokumela
abantu ngabanye nemibutho kwinqanaba lesizwe

00:24.959 --> 00:32.502
abazinikele ekukhuseleni indalo nasekuchaseni
ukonakaliswa kobuhle bendalo ngamavili omoya oshishino.

00:32.502 --> 00:39.532
Okwangoku, imibutho engamalungu engama-47 (ukususela ku-2025)
evela kulo lonke elaseSwitzerland sele ijoyine lo mbutho.

00:39.532 --> 00:46.615
Amandla omoya ahlala enziwa njengohlobo lwamandla
olulungele kakhulu indalo esingqongileyo kunye nemozulu.

00:46.615 --> 00:54.361
Kwiphepha leenkcukacha malunga nomkhondo wekhabhoni weeturbine
zomoya, i-Freie Landschaft Schweiz ibhala isithi: "Ukuthathela

00:54.361 --> 01:00.805
ingqalelo iimeko ezingaphantsi kokukhuselwa
kwendalo ekwenziweni kwazo, ekwakhiweni nasekurisayikilweni,

01:00.805 --> 01:05.402
ukufakwa kweeturbine zomoya kuyingozi kwimozulu."

01:05.402 --> 01:11.371
Ingxolo engaphantsi komthamo wezandi kunye nokudanyaza
kwezithunzi okubangelwa ziiturbine zomoya nako kunokukhokelela

01:11.371 --> 01:18.986
kwiingxaki ezahlukeneyo zempilo ezifana neengxaki zokugxila,
ukuxhalaba, iintloko ezibuhlungu kunye neengxaki zokulala.

01:18.986 --> 01:25.618
Ngomhla we-11 Matshi 2025, i-Freie Landschaft Schweiz ipapashe
ingxelo yabezindaba enesihloko esiqhushumbisayo esithi

01:25.618 --> 01:33.575
"Izivumelwano eziyimfihlo ezihlab' umxholo phakathi
komkhuthazi wamandla omoya kunye nemibutho yamasipala aseBern".

01:33.575 --> 01:38.866
Umkhuthazi ukhuthaza okanye wenza intengiso ngento
ngenxa yenzuzo yakhe, njengokuba iinkampani

01:38.866 --> 01:42.917
zokubonelela ngombane zikhuthaza iindlela ezintsha zamandla.

01:42.917 --> 01:49.048
Ezi zivumelwano zifihlakeleyo zineembango ezimbi ezichasene
nenkampani yombane esekwe eFribourg i-"Groupe

01:49.048 --> 01:55.743
E" kunye nomasipala waseBern iPlateau de
Diesse, ngokunxulumene nefama yomoya kwiBernese Jura.

01:55.743 --> 02:02.763
Lo ngumzekelo ogqibeleleyo wendlela abakhuthazi bamandla omoya
eSwitzerland abazama ngayo ukuphembelela uluvo loluntu ukuze

02:02.763 --> 02:07.225
luxhase amandla omoya, besebenzisa iindlela ezingafanelekanga.

02:07.225 --> 02:10.035
"Freie Landschaft Schweiz" ibhala:

02:10.035 --> 02:16.521
Umbutho 'Mont Sujet Libre' ulilungu lombutho
wesithili 'Freie Landschaft Bern-Jura-Neuenburg (PL BEJUNE)'.

02:16.521 --> 02:21.968
Uyigxeka ifama yomoya eseMont Sujet (ngesiNgesi,
iPointed Mountain), olona luhlu lokuqala lweJura

02:21.968 --> 02:24.988
oluvulekileyo phakathi kweChasseral neLake Biel.

02:24.988 --> 02:29.120
Ixesha elide, ikhantoni yaseBern
ibingafuni ifama yomoya eMont Sujet.

02:29.120 --> 02:35.262
Okumangalisayo, kwaye emva kokuba iSebe leMicimbi yezeNgaphakathi
noBulungisa leCantonal (DIJ) lingahlolisanga ngokufanelekileyo

02:35.262 --> 02:41.620
iimfuno ezahlukeneyo, icanton ilifake ifama yomoya kwisicwangciso
sayo sesakhiwo – ngomyalelo kaCeba weLizwe u-Evi Allemann.

02:41.620 --> 02:50.507
Ngenxa yoMthetho wokuPhatheka, umbutho (iMont Sujet
Libre) ukwazile ukufikelela kula maxwebhu abucayi kakhulu.

02:50.507 --> 02:55.156
Ngoku kuye kwavela ukuba yonke into
ibingamanga, yenziwe ngumkhuthazi wamandla omoya.

02:55.156 --> 02:59.891
Kwiminyaka elishumi elinesithathu eyadlulayo,
oomasipala ababekade bekhona baseLamboing naseDiesse

02:59.891 --> 03:03.115
batyikitye isivumelwano esiyimfihlo engqongqo neGroupe E.

03:03.115 --> 03:09.901
Emva kokudityaniswa koomasipala basePlateau de Diesse, umasipala
omtsha wathatha izivumelwano ezazisayinwe ngabasemagunyeni

03:09.901 --> 03:12.994
bangaphambili malunga neprojekthi yefama yomoya.

03:12.994 --> 03:18.779
La mazivumelwano, achongwe njengeyimfihlo
engqongqo, asabophelela umasipala nanamhlanje.

03:18.779 --> 03:25.020
Uthembise ukuba akayi kutyhila umxholo
kwabanye abantu, kuquka indlu yomasipala.

03:25.020 --> 03:33.760
Nangona kunjalo, ezi zivumelwano zinegalelo elikhulu, ingakumbi
ngokumalunga nokusebenza elubala kunye nolwazi loluntu.

03:33.760 --> 03:37.845
Uluntu oluphantsi kwempembelelo

03:37.845 --> 03:44.665
Ngokwamkela la mazivumelwano, uluntu lwasePlateau de Diesse
lwazibophelela 'ekusebenziseni impembelelo yalo kwezopolitiko

03:44.665 --> 03:51.756
kunye negunya lasekuhlaleni, lommandla, nelesithili ukukhuthaza
uphuhliso olumanyeneyo lweeprojekthi zabalingane balo'.

03:51.756 --> 03:59.617
Ngokuthetha okucacileyo, oku kuthetha ukuba umasipala
uzibophelele ekutyhaleleni ifama yomoya ngasese ngqongqo,

03:59.617 --> 04:04.680
engazisanga okanye engabandakanyanga indlu yomasipala.

04:04.680 --> 04:11.220
Olu qinisekiso lukwabandakanya isibophelelo sokuthi
'kukhuthazwe inkxaso kuluntu oluchaphazelekileyo'.

04:11.220 --> 04:16.034
Ngoko ke, kuyaqondakala ukuba kutheni umasipala
ebekhuthaza le projekthi ngenkuthalo iminyaka.

04:16.034 --> 04:26.957
Ivoti yokubonisana kaJuni 2015, apho abemi balo masipala
bayamkele le projekthi, ngoko ke iphosakele ngokucacileyo.

04:26.957 --> 04:30.336
Ingxabano enzulu yomdla

04:30.336 --> 04:35.756
Okukhathaza nangakumbi kukuba ibhunga
lidlala indima ephindwe kabini kulo mcimbi:

04:35.756 --> 04:42.180
Yiyo zombini umtyikityi wesivumelwano esiyibophelela ekuxhaseni
le projekthi, kwaye ikwangugunyaziweyo ojongene

04:42.180 --> 04:49.668
nokuphonononga amaxwebhu nokwenza isigqibo sokuqala malunga
nesicwangciso sokusetyenziswa komhlaba nephepha-mvume lokwakha.

04:49.668 --> 04:55.677
Le ngxabano yomdla ibeka esichengeni ukungathathi cala nokuzimela
okufunekayo ukuze kwenziwe uvavanyo olungakhethi

04:55.677 --> 05:02.862
cala lweprojekthi, kwaye yenza izigqibo zexesha
elizayo zikwazi ukuphikiswa ngokwasemthethweni.

05:02.862 --> 05:07.200
Umcimbi wezemali

05:07.200 --> 05:13.352
Ngokuxhaswa kweGroupe E Greenwatt,
umasipala ufumana imbuyekezo yemali.

05:13.352 --> 05:21.225
Nangona kunjalo, amaxwebhu afunyenwe kumbutho iMont Sujet
Libre aphucwe kulo mba, ngoko ke izixa ezichanekileyo azaziwa.

05:21.225 --> 05:27.028
Inyaniso yezoqoqosho esemva kwentetho
esemthethweni malunga namandla ahlaziyekayo ikrakra:

05:27.028 --> 05:32.239
Ukwakhiwa kweefama zomoya lishishini elinengeniso
enkulu kakhulu, kodwa kuphela kumphuhlisi weprojekthi.

05:32.239 --> 05:39.373
I-60% yeendleko zotyalo-mali ixhaswa ngemali
karhulumente, ngelixa umtyali-mali exhasa nge-40% kuphela

05:39.373 --> 05:43.423
yeprojekthi kwaye esenguye umnini-yedwa wezibonelelo.

05:43.423 --> 05:48.514
Oomasipala bafumana imali encinci kakhulu,
engonelanga ukubuyekeza ukulahlekelwa

05:48.514 --> 05:51.938
kukunomtsalane kwendawo kunye nengxaki kubahlali.

05:51.938 --> 05:57.712
Ekugqibeleni, kukho umngcipheko wokuba ifama
yomoya izakuba yingxaki yezemali kumasipala!

05:57.712 --> 06:00.515
Iqela elimela izinto eziphathelele emoyeni liyavuya kakhulu.

06:00.515 --> 06:07.692
Lo mzekelo ubonisa ngokucacileyo indlela iinkampani neziphathiswa
ezisebenzisa ngayo iindlela ezingekho sikweni ukuqhuba

06:07.692 --> 06:11.927
iiprojekthi eziphikisanayo nangona kukho inkcaso yoluntu.

06:11.927 --> 06:14.607
Akubonakali ngathi esi sisiganeko esikodwa.

06:14.607 --> 06:22.023
Abo baxhamla kubuchwepheshe obutsha, nokuba ziiturbine zomoya,
i-5G, iimoto zombane, njl.njl., kunokwenzeka ukuba bacinge ngazo

06:22.023 --> 06:26.558
zonke iindlela eziyimfuneko ukuze bafezekise iinjongo zabo.

06:26.558 --> 06:33.046
Umzekelo woluntu lwasePlateau de Diesse eChasseral ubonisa
indlela izenzo ezingekho sikweni, kuquka ukusasazwa ngabom

06:33.046 --> 06:40.820
kolwazi olungeyonyani, ezisetyenziswayo ukuvumela iinkampani
ezinkulu ukuba zenze inzuzo kwaye ziphumeze izicwangciso zazo.

06:40.820 --> 06:46.367
Oku kwenzeka ngasemva kwabantu, ekufuneka
bathwale iziphumo ezibi nezifihliweyo zeefama

06:46.367 --> 06:50.538
zomoya – kunye nezinye iitekhnoloji ezintsha.

06:50.538 --> 06:54.651
Ngolungiso olucetywayo loMthetho
wezaMandla, iBhunga leFederal laseSwitzerland

06:54.651 --> 06:58.420
likwajolise ekwandisweni okukhulu kwamandla omoya.

06:58.420 --> 07:03.479
Ngokutsho kweFreie Landschaft Schweiz, oku
kungathetha ulwakhiwo lweeturbine zomoya

07:03.479 --> 07:08.329
ezingaphezu kwama-400 kwilizwe lonke ngonyaka ka-2030.

07:08.329 --> 07:16.080
Ingaba kunokwenzeka ukuba le miprojekthi mitsha
ikwayenzelwe ngabom ukulahlekisa uluntu ngolwazi olungeyonyani?

07:16.080 --> 07:22.760
Yiyo loo nto – kwaye nezinye izizathu nazo – sidinga
iiNyathelo zoKhuselo loLuntu noKhuselo lwamaHlathi.

07:22.760 --> 07:27.864
Ngokutsho kombutho i-"Freie Landschaft Schweiz" (iLizwe
elikhululekileyo laseSwitzerland), la manyathelo mabini ngoku

07:27.864 --> 07:32.618
ngowona mzamo wokugqibela wokulondoloza ilungelo loluntu lokuba
nelizwi, kunye nokusindisa amahlathi, iindawo

07:32.618 --> 07:39.224
zezilwanyana zasendle kunye nendalo exabisekileyo ekutshisweni
kwamahlathi ngenjongo yokwakha izikhululo zamandla omoya.

07:39.224 --> 07:45.816
Kusafuneka iisayini ezimalunga nama-40,000 de kuphele uJuni 2025.

07:45.816 --> 07:51.020
Ungathatha inxaxheba kwimpumelelo
yezi phulo zithandwayo ngosayino lwakho?

07:51.020 --> 07:57.057
Uza kufumana amaphepha okutyikitya
aphindaphindiweyo kwibhokisi eluhlaza engaphantsi kwenkqubo.
