Kasi tósepela naino na liloba 'contrat ya pandemi' mwa moke, nabondeli bino, contrat ya pandemi! Bato
bazali kotia maboko na ba contrats etali ba pandémies.
Ezali likambo ya kolongono te. Ezali mpo na kobatela bomoi na biso na maboko ya babomi mabe te.
Soki okoki, luká na Google: "Makama zomi ya minene ya kolɔngɔnɔ ya nzoto" mpe okomona motongi ya mangwele.
Lelo, Kla.TV ezali kosolola na avoka Beate Bahner, moto ya mayele na boyokani ya pandemi ya
OMS mpe mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba.
Mama Bahner, matondi mpo na ntango ozwaki mpo na koyanola na mituna na biso lelo.
Na esengo! Tolobeli na ntango ebongi mpenza, soki totali makambo oyo esalemaki na mikolo oyo euti koleka.
Nsima ya kosolola mbala na mbala, batindami ya WHO ya bikolo bandimaki na makomi ya boyokani
mpo na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono.
Elobami ete boyokani yango endimamaki na bikolo biye bizali na kati banda na sanza ya mitano ya mobu 2024.
Sima ya mobu moko, kobanda mokolo ya 19 kino 27 sanza ya mitano, batindami ya OMS bakokutana mpo na kosilisa masolo mpe kopona
na likambo etali boyokani ya OMS mpo na bokono ya pandemi.
Voti oyo esalemaki lobi, mokolo ya 21 Mai.
Makambo ya ntina awa ezali nini mpe mbongwana nini esalemi soki tokokanisi yango na ba versions ya liboso?
Mpe na suka, kasi ya ntina mingi: mibeko oyo ya mokili mobimba ya bokolongono oyo ebongisami mpe boyokani ya
bokono ya pandemi, na misala, elingi koloba nini mpo na bana mboka ya bikolo oyo endimi yango?
Mituna ebele na mbala moko. Bobongisi moke kaka.
Ezalaki na mokolo ya mibale, le 19 Mai, nde balobi ete kimya ya bomoko ezalaki na Genève na ntina na boyokani oyo ya OMS
mpo na pandemi, mpe yango emonanaki lokola voti to bondimi.
Bongo, na esika ya kotombola maboko to kopesa mongongo na bango, batikalaki kaka nyɛɛ mwa segɔnde moke, mpe
na sima, lokola nde na nteya, babɛtaki makasi na mesa: "Malamu, biloko nyonso endimami."
Yango nde boyokani ya pandemi.
Nalingaki... kasi, namoni ete ezali na ntina mingi te ya kosolola mpo na mbongwana na brouillon ya mobu eleki sikoyo.
Mpo mbongwana ya solosolo ezalaki ebele te.
Oyo ngai... mpe solo nasala yango... Nakamata bonsomi ya kotika yango (buku) na kati. Mpo nabimisaki buku oyo mbula moko eleki.
Mpe na tango wana, nasilaki kolimbola mpe kotalela na mozindo Boyokani mobimba ya Pandemi mpe Mibeko ya Mokili Mobimba ya
Bokolongono – oyo ezali boyokani mibale, atako eyebani malamu te mpo na nini – na kati ya buku oyo, mpe
solo, napesaki mpe makanisi na ngai likolo na yango.
Mpe sikoyo namoni (kontra) oyo awa, nabongolisi yango na Allemand mpe namibongisi yango mpo na kosala likolo na yango.
Nayebi boyokani oyo ya pandemi malamu mpenza.
Ezali ndimbola moko, mokano moko: komibongisa malamu mpo na ba pandɛmi.
Likambo ya kokamwa, liboso ya coronavirus, moko te na kati na biso azalaki mpenza na likambo ya koyeba
makambo ya bamaladi oyo epalangani na mokili mobimba.
Na mbala moko, balingi ete tózala ntango nyonso na bomikisi. Mpe boyokani ya OMS mpo na pandemi esengeli mpe kosalelama na
katikati ya ba pandemi, yango wana emonani lokola mwango ezali ya komibongisa mpo na ba pandemi ya ntango nyonso.
Mpe ata soki pandemi ezali te, boyokani ya OMS esengeli kaka etosama.
Mpo epesaka nzela na basani – mpe bango bazali kaka te ba organisations, oyo bazali kozwa lisungi mingi ya mbongo uta na
bato na bango moko, sikoyo ata 80 likolo ya nkama te, kasi mbala mosusu ata 95 likolo ya nkama, mpo Amerika alongwe banda sanza ya
yambo, nakanisi, na boyangeli ya Trump – basani wana, oyo bazali na ngambo moko basani mpe na ngambo mosusu bato ya mombongo, mpe
emonani lokola ba pandémies ezali mombongo monene, lokola mpe mbongwana ya klima, Soki
te, bakokaki te kosilisa boyokani ya pandemi.
Osengeli kaka kotika liloba oyo eleka na lolemo na yo.
Boyokani ya pandemi! Tango balingaki kondimisa biso ete ezalaki likambo ya likama, ete pandemi ya coronavirus
ekweyelaki biso na mbalakaka, ewutaki na bampunda na zando moko na Wuhan mpe ekangaki mokili mobimba.
Emonani lokola yango ebongisami mpo na bambula mpe badeseni ya mikolo ekoya.
Tolingi kokoba kotangisa ba pandémies na mikolo ekoya?
Nalimboli mpe bapandemi ya sika koleka oyo elobamaki na buku oyo.
Grippe ya bandɛkɛ ezalaki, Ebola ezalaki, grippe ya ngulu ezalaki.
Mpe tokanisaka ntango nyonso na mbalakaka, kasi na mbalakaka mpe, nkisi ya kobatela ezali prêt, nkisi ya kobikisa.
Mpe bongo nde ekozala kaka na mikolo ekoya.
Awa na boyokani ya sika ya pandemi, oyo ezalaki déjà na kati ya brouillon ya mobu
moleki, pandemi ya grippe esili déjà kosakolama.
Ndenge nini bayebi ete pandemi ya grippe ezali?
Maladi X, oyo ya ntembe, tolingi mpe komibongisa mpo na yango.
Kasi yango ezali mbala zomi mabe koleka coronavirus.
Nakami mpenza komona ndenge moto ayebi ete bokono oyo ezali naino te ekozala mbala zomi likama koleka na mikolo mizali koya.
Lokola coronavirus ezalaki naino makasi te, oyo mpe ekoki kozala likama te.
Kasi yango ezali kobakisa ntembe ete likambo moko ezali te ndenge esengeli awa.
Mpe nakomaki mokapo moko ya mozindo mpenza mpo na masano nyonso ya bitumba ya pandemi oyo ezali kosalema banda 1999, na
kosaleláká maloba ya basoda: Clade X, Dark Winter, Spars, nkombo nionso wana, Contagion, Catastrophic Contagion, maloba ya makasi
ya basoda, esika bino boyekolaka mpe bolapaka ndai na kati ya bibongiseli, baguvernema, bapanzi sango mpe moto
nyonso oyo azali na kati na lolenge moko boye, mpo na komibongisa mpo na ba pandɛmi ya sika oyo ekoki kobima.
Mpe na mokuse, soki okokanisi yango to olandelaka yango lokola ngai, na zulunalo ya monganga ya Allemagne,
Ärztezeitung, okomona ete nsima ya baposo to basanza moke, ezalaka lokola eloko ya sika oyo bato nyonso balingi.
Ndenge nalobaki, ntango mosusu grippe ya bandɛkɛ, ntango mosusu RSV, fièvre dengue. Iyo, fièvre dengue, ezali makasi
mpenza, bato mitano bazwaki yango, mpe euti na nzinzi ya tigre.
Makambo oyo nyonso esalemaka mbala na mbala, kasi nakamwaki mpenza na eteni elandaki, oyo esalemaki na mbula eleki na Washington.
Likita mpo na grippe ya bandɛkɛ esalemaki na Washington na sanza ya zomi na mobu 2024.
Ezalaki kosenga nkoto ya ba euros, nkoto ya ba dollars mpo na kokɔta, oyo ezalaki kaka mpo na bato oyo basalaka biloko, bato ya
makambo, mpe bato oyo balukaka matomba na likambo, mpe na kati ya makambo mosusu, babandaki déjà komibongisa mpo na lopitalo oyo
ekotonda na bato mpe zando ya mosala soki basali nyonso bakufaki, atako ata moto moko te akufá naino na grippe ya bandɛkɛ.
Na makanisi na ngai, grippe ya ndɛkɛ ezali mpe ndakisa ya mabe ya ndenge nini batɛki bilanga mpe babɔkɔli ya bibwele bazali
kotindama na makasi bándima ete banyama na bango, makoko mpe ba canards, bazali na grippe ya ndɛkɛ mpe
esengeli bábátela bango na mangwɛlɛ to báboma bango, likambo oyo esalemaki mbala milio na milio.
Bongo, likambo ya pandemi ezali mabe mpenza, emonani lokola ezali kosɛnga ba milliards mbula na mbula, mpe
emonani polele ete balingi kofina biso makasi lokola ndimo na boyokani oyo ya pandemi.
Bato bakoki komibongisa ndenge nini? Nzela ezali mpo na komibatela na mibeko ya makasi ya boye, oyo
balobi ezali mpo na kolendisa kolongono ya nzoto?
Bon... tokoki... ndenge nini tobátelaki biso moko liboso ya Corona? Corona ezalaki, na suka, mpenza lokola
elakiseli ya komeka oyo ebongisamaki na mayele mingi.
Ezalaki te likama ya nsomo ya makila, toyebi yango nyonso, kasi ezalaki kaka ngalasisi, ngalasisi
moke ya kitoko ya basoda, oyo esimbaki malamu mingi.
Bozalaki na nzela ya kokota na ba restaurants, ba opéras, ba musées te; ata na bomoi na bino ya mokolo na mokolo,
bazalaki kotia bino pembeni soki bozwaki mangwele te. Ya liboso, esengelaki kosala test, sima mangwele eyaki.
Na 2020, ndenge nalobaki, komekama bisika nyonso mokolo na mokolo, mpe na 2021 lisusu koleka
lokola etumbu mpo na kozanga komitiya mangwele.
Bato boni baboyaki?
Ebele te
Ata soki 25 likolo ya nkama ya ba Allemands bamoni polele ete bandimi mangwele te, motango yango ekoki kozala monene koleka,
ndenge ekoki komonana na motango ya ba doses mpe na ba rapports.
Certificat ya vaccination ya lokuta ekomi mbeba ya mode ya sika na kati na bango, mpe na mwa makambo, bapesaki bango bitumbu ya
makasi mpenza. Bato oyo bakangamaki mbala ya liboso, na mbala moko bakomisaki bango na liste ya bato ya mbeba, likambo oyo
emonanaka mingi te. Bafutisaki bango amande ya mokolo na mokolo koleka 90, yango elingi
koloba ete sikoyo bazali na dossier ya mbeba.
Mpo na mbala ya liboso, mbala mingi ezalaka amande ya 30, 40, 50 to 60 ya mokolo na mokolo.
Yango wana balingaki kosukisa likambo oyo, mpe bazuzi ebele, na ntembe te, bakanisaki mpenza ete moto nyonso oyo
aboyi kozwa mangwele azali likama mpe akoki koboma bato.
Ndenge nini okoki komibatela? Na koloba te.
Kaka te, mpe likambo mosusu ebele: kotɛmɛla, kolukaluka bansango, ndenge nalobaki. Yango ezali mpenza mpasi mpo na kobongola.
Nakanisi nakotia boyokani oyo ya pandemi awa na kati ya mwa buku moke ya kobakisa, mpe na sima nakoloba ete, malamu,
oyo ezali lisusu Article 4(2G) te, kasi ezali Article 4(3B), kasi makambo oyo ezali na kati ebongwani te.
kasi likama moko ya monene, mpo eteni moko ya ntina ya boyokani mpo na pandemi ezali kobundisa infodemic.
Sango lokola bokono: pandemi, epidimi, infodimi, malamu?
Bongo, sango ebele oyo ekoki kobulunganisa bato – tika nameka koluka yango awa sik'oyo
– oyo ekoki kobulunganisa bato, infodemic.
Talá ndimbola ya 'infodemic', oyo bakotisi déjà na mibeko ya bokolongono, na lolenge na yango ya sika mpe ya makasi koleka:
(Maloba) "Infodemic elimboli ebele ya bansango, ya lokuta to ya kobungisa bato, na bisika ya numériki mpe ya
bomoi ya mokolo na mokolo na tango ya bopalangani ya bokono."
Yango ememaka na mobulungano mpe na bizaleli ya komitia na likama oyo ekoki kozala mabe mpo na kolongono ya nzoto.
Bon, ezali likambo ya likama soki nazwaki te mangwele nyonso oyo leta etindi – mpe yango ezalaki déjà bokóli
ya kokamwa, mangwele ya liboso, sima ya mibale, mpe na suka mangwele ya kobakisa eyaki.
Bato mosusu bazuami mangwele mbala mitano mpe bazali kutu komikumisa na yango – kasi soki leta alobi ete sikoyo tozali na
grippe ya ndeke to RSV to mpe mafuta ya nsoso oyo ekoki kozala likama, mpe alobi ete esengeli kozwa mangwele
sanza na sanza, wana leta alingi biso bana mboka tókúmisa ye.
Mpe bokoki kosala yango kaka elongo na biso soki bato ya mboka bakoti mpenza na kati.
Kasi liloba oyo, "science ezali ya biso, biso moko tozali science," ete biso moko nde tozali na bokonzi likolo ya
science – yango elobamaki na politicien moko ya ONU oyo ayebani mingi, mpe ezali, solo, likambo ya likama mpenza.
Mpe bamonaka yo déjà lokola moto mabe, mpe likambo yango ezali kokómisama makasi mpe kobakisama,
mpe yango nde bazali kotalela na Lisanga ya Mpoto.
Iyo, na Allemagne, na Union Européenne, tozali komona sikoyo ndenge basalelaka ba Allemands oyo balingi kolongwa na mboka mpe
bazali kaka na makanisi ya politiki ekeseni – bazali bato ya likama te, bazali kobongisa bitumba ya teroriste te, balingi
kofinga to koboma moto te – yango ekokaki kozala ntina ya koboya kopesa bango ndingisa ya kolongwa na mboka to mpe ya
koboya kokotisa bango, lokola esalemaki na bapanzi sango mibale ya Allemagne oyo bazalaki kofanda na Russie.
Oyo ezali etumbu ya Lisanga ya Mpoto.
Mpo na ngai, oyo ezali likambo ya kokamwa mpenza, kasi ebandeli na yango ezali Mobeko ya ba Services Numériques,
oyo esili kokota na mosala na Eropa banda mobu moko sikoyo.
Tozali déjà na boyokani moko ya lolenge ya pandemi na Eropa, elingi koloba Mibeko etali
makama ya minene oyo elekaka ndelo ya bikolo.
Europe ezali elakiseli awa.
Mpe nani azali na makasi ya kotinda? Allemagne.
Allemagne, mopesi monene koleka na OMS na mobu 2020, liboso ya Etats-Unis, Fondation Bill & Melinda
Gates, mpe bapesi mosusu ya minene na mobu 2021.
Likambo oyo epesaka ngai mpenza nkanda, ezali ete Allemagne ezali kaka mopesi monene tii lelo mpe ezalaka bongo banda kala, kasi
moko te ya ba traités mpe ba IGV oyo ebongolami na Allemand.
Babongoli yango na monɔkɔ ya Chinois, Russe, Espagnol, Français, Anglais, mbala mosusu na monɔkɔ mosusu moko to mibale,
kasi na Allemand te. Yango ezali mpenza kotyola biso bafandi, po na suka suka, ezali mbongo ya mpako na biso.
Kasi na bosolo, oyo ezali likambo ya likama mpenza, mpenza, oyo esili kosalema na Eropa mpe na Allemagne. Mpe biso baye
to tangaka mpe to landaka basango, ata mpe na ba media mosusu, tokoki komona ete bazali kotia yango na makasi.
Tomoni ete bazali kotala bandako ya bato mpo bapesaki makanisi na bango na bonsomi. Yango ekoki kosalema mpe na ngai.
Nasengeli koloba ete, na solo, nakanisaki bongo ntango nyonso na 2021 mpe na 2022, tango nayebisaki ete nakokoma buku mpo na
mangwele ya coronavirus. Na tango wana nde nakanisaki, "Sikawa bakoya kotala ndako na ngai." Kasi
batalaki yango te, nasengeli mpenza koloba bongo.
Kino lelo, nakanisaka kaka ete bazali kobundisa ngai na lolenge moko, kasi te mpo nazali moto mabe, kasi mpo ete naboyi
kokanga monoko mpe nalobaka ete, ndenge mikanda ya RKI emonisi sikoyo, coronavirus ezalaki bokono oyo emonanaka mpenza te.
Eza na bokono mosusu, oyo emonanaka mingi te, oyo ezali masɔ́kɔ. Tokotalela yango na ngambo mosusu.
Koloba boye, mpe soki endimami, ekoki kozala likama, mpe mpo na yango, boyokani oyo ya pandemi, oyo ezali na mikano mosusu
mpenza, elingi koloba, bokonzi ya mobimba mpe bokɛngɛli, kokangisa yango na identité numérique, na passeport ya mangwele,
na ba tests, na mbongo ya numérique... Bongo esengeli, nayebi te, soki na matama na biso to esika mosusu na nzoto na biso, na
ntango oyo ezali naino na nzela ya ba iPhones to ba telefone, esengeli, esengeli ete ba données nionso ekangama na réseau.
Mpe Bill Gates, oyo azali moto ya liboso na fondation na ye, solo solo mosungi monene ya mosolo ya OMS mpe ya bibongiseli wana
mibale ya mangwele, GAVI na CEPI, alingi kaka te kopesa mangwele na mokili mobimba, ndenge
alobaki, kasi alingi mpe kozwa bansango ebele.
Mpe sikoyo tika namona esika nakoki kozwa yango lisusu... Na nzela ya komeka, solo mpenza. Alingi
sango, mpe alingi kozwa yango na nzela ya komeka.
Ya liboso, balobi ete tozali na pandemi ya sika mpe ya mabe mpenza, yango wana esengeli kopesa banyama nyonso foti: grippe
ya ngulu, maladi ya mpuku, grippe ya ndeke, ata eloko nini.
Bongo, tóbénga pandemi ya sima "grippe ya bozoba".
Iyo, mpe lokola likama ezali, lokola bilembo ya virus ya grippe ya bandɛkɛ ekoki kozala ete emonanaki na mayi ya bosoto esika
moko na Honolulu, sikoyo bazali kosakola ete grippe ya bandɛkɛ to pandemi ya grippe ya bandɛkɛ ebimi. Mpe na nsima, lolenge
tomonaki na coronavirus ebandi kosala. Etat d'urgence esakolami.
Na etumba ya likama, bomeki mpe maloba ya koloba ete moto azali na bokono eyaka, mpo ete teste ya PCR
esalelami awa lokola esaleli moko ya monene ya bokosi.
OMS ezali mpe kokanisa ba laboratoires ya mokili mobimba. Bakoyikisa bomeki yango.
Mpe Billy, Bill Gates akomi na mokanda na ye ya mobu 2021: "Ata soki ezali kobangisa kokanisa, pandemi
oyo ekoya ekoki kutu kozala mpo na bioterrorisme."
Ngai mpe nakanisi bongo. Heiko Schöning mpe akanisi bongo, mbala mosusu mbala oyo na bakiteri. Kasi ezali likama te, kasi nde na
nzela ya industrie pharmaceutique to OMS to lolenge moko ya mafia na nzela ya ba laboratoires biologiques oyo nyonso.
Laboratoire ya sika moko etongami sika awa na Suisse na engumba kitoko Spiez lokola laboratoire ya ndakisa ya kolakisa.
Bongo bolukiluki oyo ya kobakisa makasi ya ba virus, bolukiluki mpo na kokomisa yango makasi koleka mpe ya
likama, ezali kokende liboso mbangu na mokili mobimba.
Na yango, namonaka mpenza bioterrorisme lokola likama, kasi likama oyo ewuti na ba terroristes mabe
te, kasi nde ewuti na baoyo bakozwa matomba na yango.
Mpo na kopekisa likama ya mobu eleki ezonga, elingi koloba COVID-19, esengeli komibongisa mpo na bokono ya mboka
mobimba na bosolo nyonso lokola nde ezali likama ya etumba.
Kasi sikoyo Bill Gates alobi: "Ekoki kosalema kokela ba diagnostics oyo bakoki kosalela na lombango mingi."
Nazali na bondimi ete, mpo na pandemi ya sima, tokozala na ba plateformes oyo babengi ba mega-diagnostiques, oyo
ekopesa biso makoki ya komeka kino pɔsɔ ntuku mibale (20%) ya bato ya mokili mobimba pɔsɔ na pɔsɔ.
Iyo, alingi kosala test na bato miliár moko na pɔsɔ moko, kasi te mpo na kobatela kolongono na biso, kasi mpo ete ye
mpe azali na kati ya ID2020, oyo ezali identité numérique.
Tala wana, Microsoft ezali na kati, Fondation Rockefeller ezali na kati, bango nyonso lokola na
likama, kasi ezali kaka bato moko wana ya kala.
Mpe Billy alingi nini awa? Nyonso ekomami mpe na buku na ngai.
Alingi bato ya polele, alingi bansango, kasi koleka mingi oyo ezali na kati ya karte ya identité to passeport, na ndakisa.
Kasi, na esika na yango, akomi boye: "Bansango ya moto ye moko ezali sango nyonso oyo etali moto oyo bakoki koyeba ye to
koyeba ye lisusu, ezala mbala moko to na nzela ya sango wana."
Yango ezali na kati na yango ba données biographiques lokola kombo, mwasi to mobali, ezalela ya libala, mokolo mpe esika ya
kobotama, mboka ya ebandeli, mboka ya kofanda, nimero ya enregistrement ya moto ye moko, mosala, lingomba mpe ekolo ya
moto. Ba données biométriques lokola foto, elembo ya mosapi, elili ya elongi to ya liso. Mpe sikoyo ekómi mosika koleka.
Alingi mpe ba données ya santé, bakisa mpe makanisi nyonso oyo bato bapesaka mpo na moto yango, lokola botatoli ya
ndenge nzoto na ye ezali mpe/to bamposa na ye ya sikisiki.
Nzambe na ngai! Yango ezalaki kaka mwa ndakisa moke, Mongongu Wildung, ya makambo oyo balingi
kosala mpenza awa na boyokani ya WHO mpo na pandemi.
Ezali na makambo mosusu ebele, kasi esengeli tolobela yango ngonga minei.
Nalingaki kaka koloba mokuse ete oyo ezali moko ya bandakisa oyo eleki komonana polele ya lokuta ya boyangeli na nse ya mibeko.
Balobaka ete osignaka kontra, mpe baoyo bazali na mposa na yango bakozwa mpe matomba na bango
moko. Kaka bato ya mboka nde bazali kozwa matomba te.
Balingi mpenza kotia biso na komekama, mangwele ya makasi, bokengi, identité numérique mpe koboyela biso bomoi na biso to
nzela ya kozwa esika na bomoi ya bato, mbala mosusu mpe na mosala, mpe ata na makambo
ya bokolongono soki tondimi te makambo wana.
Matondi mingi. Mama Bahner, matondi mingi mpo na ntango na bino ya kosolola na biso.
Matondi mingi mpo na makanisi na bino ya kitoko.
Nakanisi tokosolola lisusu. Makambo malamu epai na yo, mpe ezali malamu mingi ndenge ozali kokanga motema,
ozali kotɛlɛmɛla makambo ya sembo mpe ozali kolɛmba te.
Na esengo. Mangwele mpe OMS ezali likambo oyo nakomisi mpenza mokano na ngai mpo na mibu mike oyo
ekoya na mosala na ngai. Esengeli tósilisa likambo oyo.
Iyo. Matondi mingi ... Ezali likambo te. ... mpe bolamu nyonso epai na yo. Ezali likambo te.