1
00:00:00,000 --> 00:00:00,160


2
00:00:00,160 --> 00:00:07,062
Naheng ea Hungary, ho na le mathata a mangata a bophelo
bo botle har'a masea, bana, bacha le batho ba baholo.

3
00:00:07,062 --> 00:00:13,692
Boholo boo dikotsi tsena di amanang le meento ya nakong e
fetileng bo tshekatshehilwe puisanong e latelang le ngaka le

4
00:00:13,692 --> 00:00:19,043
'muelli wa molao ba tswang Hungary, hammoho le mme ya
amehileng ke taba ena ya nang le bana ba bararo ba

5
00:00:19,043 --> 00:00:22,631
qadileng ba phetse hantle empa jwale ba na le bokowa.

6
00:00:22,631 --> 00:00:30,713
Ho latela liphuputso tsa bona, palo ea bana ba fumanoeng ba na
le autism kamora ho entoa e eketsehile haholo naheng ea Hungary.

7
00:00:30,713 --> 00:00:38,396
Mehatlo e mengata ea Mahungary e hlokomela bana bana, e ba
tšehetsa – kapa e loana hammoho le batsoali ba bona ho

8
00:00:38,396 --> 00:00:43,100
netefatsa hore ente e tlamang ea bana ha e sa tlameha Hungary.

9
00:00:43,100 --> 00:00:47,690
Liente tse tlamang? Na ho entoa ho
tlamang kannete naheng ea Hungary?

10
00:00:47,690 --> 00:00:56,036
Ha e le hantle, ente ea pele e tlamang e ile
ea hlahisoa Hungary ho tloha ka 1876, 'me tse

11
00:00:56,036 --> 00:01:00,928
ling tsa latela ka 1954 le lilemong tsa bo-1960.

12
00:01:00,928 --> 00:01:08,029
Kajeno, masea ohle a sa tsoa tsoaloa naheng ea Hungary a entoa
khahlanong le TB ntle le hore batsoali ba 'ona ba botsoe pele.

13
00:01:08,029 --> 00:01:16,615
Ka 1997 le 1998, Lekala la Bophelo la Hungary le
ile la phatlalatsa melao ea bophelo e neng e

14
00:01:16,615 --> 00:01:21,748
tsebisa liente tse ling khahlanong le mafu a 'maloa.

15
00:01:21,748 --> 00:01:31,885
Hajoale, bana ba Hungary ba entoa ka liente tse ngata tse kotsi
khahlanong le diphtheria, sefuba sa khomo,

16
00:01:31,885 --> 00:01:41,131
tetanus, polio le Haemophilus influenzae
mofuta oa b ha ba le likhoeli tse 2, 3, 4 le 18.

17
00:01:41,131 --> 00:01:48,135
Ho feta moo, liente tsa pneumococcal li
fuoa ha ngoana a le likhoeli li 2, 4 le 12.

18
00:01:48,135 --> 00:01:56,231
Vakthine e kopaneng ea maselese, mumps le rubella
e fuoa ha ngoana a le likhoeli li 15, 'me vakthine

19
00:01:56,231 --> 00:02:00,735
ea chickenpox e fuoa masea a likhoeli li 13 le 16.

20
00:02:00,735 --> 00:02:08,421
Batsoali ba Hungary ba ka sitoa ho lokolla bana ba bona
mekento e hlokehang, leha ho se ho ntse ho e-na le ngoana

21
00:02:08,421 --> 00:02:13,240
lelapeng ea bileng le kotsi e kholo bophelong ka mor'a mokento.

22
00:02:13,240 --> 00:02:19,020
Ha bana ba qala ho ya ditsing tsa tlhokomelo ya bana le dikolong
tsa bana ba banyenyane, baoki ba bana le

23
00:02:19,020 --> 00:02:24,640
bafepedi ba ba hlokometseng ho tloha tshwetsong ba
tlameha ho hlahloba boemo ba bona ba mekento.

24
00:02:24,640 --> 00:02:28,881
Sekolong, ho ba le ente e akaretsang ea litlelase tsohle.

25
00:02:28,881 --> 00:02:35,159
Haeba batsoali ba hana hore ngoana oa bona a entoe, ngaka ea
sekolo e tlameha ho tlalehela balaoli ba tsa bophelo bo botle.

26
00:02:35,159 --> 00:02:40,480
Ha ho na bonnete, sena se ka fella ka
ditefiso tse boima le ho lelekwa sekolong.

27
00:02:40,480 --> 00:02:47,765
Kahlolo ea 2019 e bile e entse hore ho khonehe
hore bana ba sa entoang ba amohuoe batsoali ba bona.

28
00:02:47,765 --> 00:02:55,068
Puisanong, ngaka ea Hungary e hatella hore mabaka a mang le ona a
ka 'na a bapala karolo ho eketseheng ha mafu

29
00:02:55,068 --> 00:03:02,187
har'a bana, joalo ka bothata ba lefats'e bohle ba
lijo tse sebetsoeng haholo, tse seng tsa tlhaho.

30
00:03:02,187 --> 00:03:10,547
Leha ho le jwalo, ho boetse ho hlakisitswe hore mafu a
autoimmune, ho ruruha, tieho ya kgolo, autism le

31
00:03:10,547 --> 00:03:16,240
ditshwaetso tse ngata tse ntjha hangata di hlaha kamora ente.

32
00:03:16,240 --> 00:03:23,233
Ka hona, baitseki ba bararo ba buisaneng le bona ba etsa lets'olo
la hore baetsi ba liente ba ikarabelle bakeng sa tšenyo e bakoang

33
00:03:23,233 --> 00:03:27,771
ke liente, le hore lingaka tse fana ka
liente li phethahatse boikarabello ba tsona ba

34
00:03:27,771 --> 00:03:30,580
ho tsebisa bakuli ka litla-morao tsa ente.

35
00:03:30,580 --> 00:03:37,005
Ho feta moo, tlhahlobo ea tekanyo ea li-antibody e tlameha ho
etsoa ka potlako pele ho liente tsa tlatsetso tse reriloeng,

36
00:03:37,005 --> 00:03:43,840
e le ho thibela ho ba le sesole se feteletseng sa 'mele le
kotsi e hlahang ea ho tšoaroa ke mafu a 'mele a itlhaselang.

37
00:03:43,840 --> 00:03:50,605
Ho feta moo, lingaka ha lia lokela ho ntse li otleloa ka
lebaka la ho fana ka litifikeiti tsa ho lokolloa ente,

38
00:03:50,605 --> 00:03:54,867
mohlala ka ho qala linyeoe tsa molao khahlanong le tsona.

39
00:03:54,867 --> 00:04:01,476
Ka kakaretso, liente li lokela ho entoa feela ka boithaopo – sena
se boetse se batloa ke batsoali naheng ea Jeremane

40
00:04:01,476 --> 00:04:07,850
ba batlang ho sireletsa bana ba bona litlamoraong
tse mpe tsa liente tsa maselese tse hlokehang mona.

41
00:04:07,850 --> 00:04:14,113
Puisano ena e tsosang maikutlo e bontša hore le
naheng ea Hungary – e fetohileng sebaka se ratoang ke

42
00:04:14,113 --> 00:04:17,581
bajaki – ha se lintho tsohle tse tsamaeang hantle.

43
00:04:17,581 --> 00:04:25,113
Ka lebaka la litla-morao tsa ente tse ntseng li bonahala
haholoanyane – bona hape le liketsahalo tse ngata tsa ts'enyo tse

44
00:04:25,113 --> 00:04:32,522
bakoang ke liente tsa coronavirus – le phetoho e ntseng e tsoela
pele ea ho sebelisa liente tse kotsi tsa mRNA bakeng sa

45
00:04:32,522 --> 00:04:40,582
liente kaofela, boithaopo ba ente bo ntseng bo batloa
haholo bo ntse bo le taba ea bohlokoa ho ba bang ba amehang.

46
00:04:40,582 --> 00:04:43,604
Puisano: RE HLAHISA BALEKANE BA PUISANO

47
00:04:43,604 --> 00:04:51,801
Motsamaisi (Dániel István): Thapama e monate, ke le amohela ka
mofuthu bohle, mme baeti ba rona ke András, Angelika le Niki.

48
00:04:51,801 --> 00:04:56,708
Ngaka András Guseo: Ke nna Ngaka András Guseo, ngaka ea mafu a
methapo, ngaka ea mafu a kelello, mofuputsi oa lisele tsa

49
00:04:56,708 --> 00:05:00,551
methapo, setsebi sa kamano lipakeng tsa kelello,
methapo le sesole sa 'mele sa ho itšireletsa,

50
00:05:00,551 --> 00:05:05,027
morupeli oa khatello ea maikutlo le ngaka ea liphuputso.

51
00:05:05,027 --> 00:05:12,900
Joaloka setho sa Akhademi ea Mahlale ea Hungary,
ke bile le seabo liphuputsong ka lilemo tse 65.

52
00:05:12,900 --> 00:05:17,913
Lintho tse ka sehloohong tseo ke ithutang ka
tsona ke mafu a 'mele a itlhaselang, 'me haufinyane

53
00:05:17,913 --> 00:05:22,128
tjena, ke autism e le karolo ea mathata a mafu ana.

54
00:05:28,457 --> 00:05:32,138
Ngaka Angelika Mihalik: Ke nna
Angelika Mihalik, ke 'muelli oa molao.

55
00:05:32,138 --> 00:05:37,845
Ke boetse mosebetsing oa molao likhoeling tse 18 tse fetileng
feela – pele ho moo ke ne ke tlohetse hobane ke ne ke sa

56
00:05:37,845 --> 00:05:41,952
batle ho ba 'muelli oa molao kapa 'muelli oa molao oa lekhotla.

57
00:05:41,952 --> 00:05:47,933
Ke ka lebaka leo ke fumaneng lengolo la thuto ea phetolelo
ea botekgeniki. Ke ne ke tseba Senyesemane 'me ka ithuta

58
00:05:47,933 --> 00:05:52,290
phetolelo ea botekgeniki ha ke tlohela mosebetsi oa ka oa molao.

59
00:05:52,290 --> 00:05:57,880
Ho tloha ka 2019, ke ntse ke fetolela lingoliloeng
tsa bongaka tse amanang le COVID-19, liente tsa

60
00:05:57,880 --> 00:06:02,942
COVID-19, le liphuputso tse ka sehloohong bakeng sa lingaka.

61
00:06:02,942 --> 00:06:10,101
Mme ha ke ntse ke batlisisa, ke ile ka fumana dingolwa tsa
ditsebi le mathata a amanang le meento e

62
00:06:10,101 --> 00:06:18,904
tlwaelehileng ya kgale, mme ke moo ke ileng ka bona
kannete se etsahalang ka meento e tlwaelehileng.

63
00:06:21,341 --> 00:06:27,375
Ho ile ha fihla moo motho eo ke neng ke mo fetolela a ileng a
nngolla molaetsa ho Messenger a re re hloka

64
00:06:27,375 --> 00:06:33,516
Kennedy oa Mohungary , kahoo ka etsa qeto ea ho
khutlela mosebetsing oa ho ba 'muelli oa molao.

65
00:06:33,516 --> 00:06:38,036
Ha ke bue sena ka boikakaso, empa
hobane ke sona se neng se bakile taba.

66
00:06:38,036 --> 00:06:42,586
Mme Niki le yena o bile le seabo ho etsa hore ke
hlokomele hore ho na le bothata hobane ho ne ho na le

67
00:06:42,586 --> 00:06:45,300
ditlamorao tse mpe tse tswang mekento e qobelloang.

68
00:06:45,300 --> 00:06:51,030
Niki o ile a mpontša boima ba bothata bona
bo boholo ka ho ntaletsa moketeng oa lelapa

69
00:06:51,030 --> 00:06:54,207
ha hae, moo ho neng ho le baeti ba 'maloa.

70
00:06:54,207 --> 00:07:00,820
Mme ba tlisa le bana ba bane kapa ba bahlano ba
nang le autism, yaba ke bona boima ba bothata.

71
00:07:00,820 --> 00:07:05,900
Mabaka ana a mabedi a ile a etsa
hore ke kgutlele mosebetsing wa molao.

72
00:07:05,900 --> 00:07:10,774
Molaoli: Kahoo re hloka Kennedy oa
Hungary, ha re ka rialo. E, Niki? Tsoela pele.

73
00:07:10,774 --> 00:07:14,860
Nikoletta Kertész: Ke 'na Nikoletta Kertész, eo
e tsebahalang haholo ka lebitso la Niki Kertész.

74
00:07:14,860 --> 00:07:18,820
Ke na le bana ba bararo, bao kaofela ba bararo
ba ileng ba utloa bohloko ka lebaka la liente.

75
00:07:18,820 --> 00:07:24,037
Monna enoa ea lilemo li 24 o ile a ba le
bokooa bo boholo ba kelello, o na le lefu la ho wa

76
00:07:24,037 --> 00:07:27,227
(epilepsy) mme ka lebaka leo a buuoa bokong.

77
00:07:27,227 --> 00:07:35,078
E mong oa mahahapa a ka a tsoang lenyalong la ka la bobeli
o ile a sitwa ho bua, a ba le bokowa ba kelello mme a ba

78
00:07:35,078 --> 00:07:39,705
le autism kamora ho fumana ente ea MMR a le likhoeli li 15.

79
00:07:39,705 --> 00:07:49,556
Moen'ae oa habo o na le aleji e matla ea lijo le ho ruruha ha
tšilo ea lijo, empa eena o ile a pholoha a sa senyehe kelellong.

80
00:07:49,556 --> 00:07:54,574
Ke ile ka batlisisa le ho etsa dipatlisiso mabapi le mabaka,
hobane motho a ka nahana hore o ke ke wa kena

81
00:07:54,574 --> 00:07:59,219
nokeng e tshwanang habedi, empa o ka kena
nokeng ya autoimmunity hangata kamoo o ratang.

82
00:07:59,219 --> 00:08:05,841
Kahoo, ha e le hantle, ke ile ka hlokomela hore ho na le
ho sa tsamaeeng hantle ka mahahapa, mme ka qala ho

83
00:08:05,841 --> 00:08:10,760
etsa dipatlisiso, mme ke tla le bolella seo ke se fumaneng.

84
00:08:10,760 --> 00:08:18,232
Lilemo tse leshome tse fetileng, ke thehile sehlopha sa
Facebook "Autism Never Again" ka mokhoa oa kalafo oo ke o

85
00:08:18,232 --> 00:08:22,706
qapileng o thehiloeng phepelong le mekhoeng e meng ea kalafo.

86
00:08:22,706 --> 00:08:30,002
Re thusitse batho ba dikete ka hara
sehlopha ho fokotsa matshwao a bona a autism le

87
00:08:30,002 --> 00:08:34,978
ADHD – esita le ka nqane ho meedi ya sehlopha.

88
00:08:34,978 --> 00:08:42,415
Bana ba bang ba bile ba hlakolelwa tlhahlobo ya bona ya autism.

89
00:08:42,415 --> 00:08:46,461
LIKENTLELO TSE TLOCHELANG LEFATŠENG LOHLLE

90
00:08:46,461 --> 00:08:51,455
Motsamaisi: Na bana ba Hungary ba fumana
liente tse tšoanang le tsa, mohlala, Afrika?

91
00:08:51,455 --> 00:08:57,594
Na mekhoa ea ho entoa e tšoana
lefatšeng ka bophara, kapa ho na le liphapang?

92
00:08:57,594 --> 00:09:01,178
Ngaka András Guseo: Mekhoa ea ente e
fapana ho tloha naheng ho ea naheng.

93
00:09:01,178 --> 00:09:08,536
Linaheng tse 18 ho tse 30 tsa Europe, ente ha e tlamahale, kapa
haeba e le joalo, ke ente e le 'ngoe kapa tse

94
00:09:08,536 --> 00:09:16,126
peli feela – haholo-holo khahlanong le mafu ao a
nkoang e le tšokelo e kholo ka ho fetisisa naheng eo.

95
00:09:16,126 --> 00:09:18,875
Liente tse ling kaofela ke tsa boithaopo.

96
00:09:18,875 --> 00:09:23,148
QOSO EA MOLAO: TLHAHELO EA
TLHAHISOLESO EA LENTSOE LEBE LEBITSO LA BATS'EALI

97
00:09:23,148 --> 00:09:27,006
Motsamaisi: Hantle, Angelika, ke na le potso bakeng sa hao:

98
00:09:27,006 --> 00:09:34,384
Ha batsoali ba tlisa ngoana oa bona kopanong ea
ente – mona re bua ka liente tse tlamang –

99
00:09:34,384 --> 00:09:39,298
batsoali ba fumana tlhahisoleseling efe ka liente tsena?

100
00:09:39,298 --> 00:09:42,259
Na ke potso e bohloko?

101
00:09:48,914 --> 00:09:53,403
Ngaka Angelika Mihalik: Hajoale re na
le bonyane linyeoe tsa lekhotla tse 150.

102
00:09:53,403 --> 00:10:02,008
Bareki ba rona boholo ba bona ke bana ba utloileng
bohloko; ke bona ba ka sehloohong, mme re ba emela nyeoeng.

103
00:10:02,008 --> 00:10:08,632
Mme boholo ba bona ka bo bona ba
lemetswe hampe kapa mahareng ke ente.

104
00:10:08,632 --> 00:10:15,608
Kapa ba tlile ho rona hobane ngwanabo ba ile a
lemala hampe kapa a hlokahala ka lebaka la ente.

105
00:10:18,203 --> 00:10:23,997
Mme ka bomadimabe, dingaka ha di rutwe ka ho
lekana kapa ka botlalo ba tshebetso diyunivesithing.

106
00:10:23,997 --> 00:10:30,743
Lithupelo ha li rute ka liente kapa hore na li sebetsa joang,
empa li fana feela ka lipalopalo mabapi le hore na liente li

107
00:10:30,743 --> 00:10:36,383
molemo hobaneng, hore na ke liente life tse teng, joalo-joalo.

108
00:10:36,383 --> 00:10:41,145
Kahoo dingaka di na le tlhahisoleseding e
fokolang haholo ya nnete mabapi le mekento.

109
00:10:41,145 --> 00:10:45,135
Ka bomalimabe. Hape le ka mokhoa oo liente li sebetsang ka oona.

110
00:10:45,135 --> 00:10:48,640
Ke ka lebaka leo ho totobetseng hore le batsoali ha ba tsebisoa.

111
00:10:48,640 --> 00:10:53,881
BATSWALI BA TSEBISWA JANG? – MOLAO OA 1997 –
KE LIKENTLELE TSE KAE? – PHALLO EA LIKENTLELE

112
00:10:53,881 --> 00:10:57,060
Molaodi: Na batswadi ba fumana pampiri ya
tlhahisoleseding ha bana ba bona ba lokela ho entwa?

113
00:10:57,060 --> 00:11:00,913
Kahoo, lengolo la tlhahisoleseding
mabapi le se tla etsahalla ngoana?

114
00:11:00,913 --> 00:11:04,469
Ngaka Angelika Mihalik: U tla fumana pampiri ea
A4 e hlalosang hore na ente e etselitsoe eng.

115
00:11:04,469 --> 00:11:06,040
Molaoli: Na o fumana seo kamora ente?

116
00:11:06,040 --> 00:11:10,157
Ngaka Angelika Mihalik: Che, pele ho
ente. Ke sona seo ngoana a se nkang hae.

117
00:11:10,157 --> 00:11:13,810
Empa ke tla bolela mohlala o le
mong oa bohlokoa haholo, ente ea MMR .

118
00:11:13,810 --> 00:11:16,677
MMR e na le rubella, 'me e tšoaetsana.

119
00:11:16,677 --> 00:11:20,032
Litaelo tsa tšebeliso li bolela
hore ho kotsi ho basali ba baimana.

120
00:11:20,032 --> 00:11:24,618
Mohlala ona o tobileng haholo. Ha o
kenyeleditswe pampiring ya tlhahisoleseding.

121
00:11:24,618 --> 00:11:29,278
Ngaka ea sekolo e hlophisa bana ka mola, empa ha e ba bue letho.

122
00:11:29,278 --> 00:11:33,872
Tsohle li hlokometsoe hona joale ka ha pampiri
ena ea tlhahisoleseling e fanoe ho batsoali.

123
00:11:33,872 --> 00:11:39,961
Bana ba eme ka mola, ha a botsa le ea mong oa bona:
'Na 'm'a hao o imme? 'Na khaitseli ea hao o imme?'

124
00:11:39,961 --> 00:11:42,196
Ke mohlala o tobileng haholo.

125
00:11:42,196 --> 00:11:48,379
Ho na le ketsahalo e itseng ea ho senyeheloa ke mpa kamorao hore
moena kapa khaitseli ea iseng a tsoaloe a entoe ka ente e joalo.

126
00:11:48,379 --> 00:11:51,147
Kahoo ke lehlakore le lefifi, joalokaha o boletse.

127
00:11:51,147 --> 00:11:53,296
Batho ha ba fuoe tlhahisoleseding e lekaneng.

128
00:11:53,296 --> 00:11:59,653
Molaoli: Na molao oa Hungary o bolela
hore batsoali ba tlameha ho tsebisoa?

129
00:11:59,653 --> 00:12:03,449
Ngaka Angelika Mihalik: Ke nepahetse.
Motsamaisi: Ke molao ofe oo, mme o fetisitswe neng?

130
00:12:03,449 --> 00:12:06,290
Ngaka Angelika Mihalik: Eo ke Molao oa Bophelo oa 1997.

131
00:12:06,290 --> 00:12:09,336
Motsamaisi: Mme jwale re ngola
2025? Ngaka Angelika Mihalik: Ke nnete.

132
00:12:09,336 --> 00:12:12,833
Molaoli: Hona ke lilemo tse ngata tse fetileng
hona joale! Mme ha ho motho ea e hlahlobileng ho

133
00:12:12,833 --> 00:12:15,203
tloha ka nako eo? Ngaka Angelika Mihalik: Che.

134
00:12:15,203 --> 00:12:19,297
Molaoli: Mme ke liente tse ling tse
kae tse fanoeng ho tloha ka 1997?

135
00:12:19,297 --> 00:12:26,294
Nikoletta Kertész: ho tloha ka 97, ke nahana hore mohlomong ho
na le tse ling tse leshome. Ruri ho na le tse ling tse leshome.

136
00:12:26,294 --> 00:12:29,270
Molaoli: Kahoo ho na le liente tse
ling tse ka bang 10 tse tlamang.

137
00:12:29,270 --> 00:12:35,413
Empa molao oa lilemo tsa bo-1990 ha oa ka
oa hlahlojoa. Nikoletta Kertész: Ke 'nete.

138
00:12:35,413 --> 00:12:39,844
MATŠOLO A LIKENTLELE = HO TLOCHELOA LIKENTLELE LIKERECHENG

139
00:12:39,844 --> 00:12:48,631
Nikoletta Kertész: Meento ea pele ho sekolo bakeng sa bana ba
lilemo li 0 ho isa ho 6 e etsoa ka tsela eo batsoali ba nkang

140
00:12:48,631 --> 00:12:55,775
bana ba bona ho ngaka ea bana makhetlo a 12 feela,
ke hore, ho ngaka ea bona ea lelapa ea bana, eo e

141
00:12:55,775 --> 00:13:00,208
ba tsebisang ka bokhutšoanyane ebe e ba enta moo.

142
00:13:00,208 --> 00:13:03,872
Mohato o latelang ke liente sekolong.

143
00:13:03,872 --> 00:13:08,040
Li bitsoa matšolo a ente.

144
00:13:08,040 --> 00:13:10,886
Motsamaisi: Letšolo la ente ke eng?

145
00:13:10,886 --> 00:13:15,025
Nikoletta Kertész: Lebaka leo ka lona
mohopolo ona o bitsoang joalo ke potso e ntle.

146
00:13:15,025 --> 00:13:22,523
Ha e le hantle, ho bolela hore sekolong, bana ba
sehlopha se itseng ba isoa ho ngaka ea sekolo joaloka linku,

147
00:13:22,523 --> 00:13:26,706
ho qaloa ka bana bohle ba sehlopha sa botšelela, mohlala.

148
00:13:26,706 --> 00:13:36,587
Sehlopha sa 6a thutong ea pele, sehlopha sa 6b thutong ea
bobeli, sehlopha sa 6c thutong ea boraro. Ebe 7a, 7b, 7c.

149
00:13:36,587 --> 00:13:43,976
Mme sena sohle ka letsatsi le le leng, jwaloka letsholo
la papatso kapa la dipolotiki kapa la dipapatso, e le

150
00:13:43,976 --> 00:13:48,764
hore baithuti bohle ba fumane ente ena ka nako e le nngwe.

151
00:13:48,764 --> 00:13:52,323
Ke ka lebaka leo e boetseng e bitsoa
letsholo la ente naheng ya Hungary.

152
00:13:52,323 --> 00:13:55,712
Molaoli: Kahoo hoo ke tlamo.

153
00:13:55,712 --> 00:14:02,965
Nikoletta Kertész: Ke tlamo, e. Kahoo, ho na le liente tse
fuoang ke lingaka tsa bana le liente tsa sekolo tse hlophisoang

154
00:14:02,965 --> 00:14:06,595
sekolong e le hore bana bohle ba be sebakeng se le seng.

155
00:14:06,595 --> 00:14:11,068
Seo se etsa hore ho be bonolo ho enta
bohle ka lona letsatsi leo, ebe o qetile.

156
00:14:11,068 --> 00:14:15,855
Batswadi ha ba tlamehe ho isa bana ba bona ngakeng ka
bo bona, mme ha ho hlokahale hore ba boholong ba hlahlobe

157
00:14:15,855 --> 00:14:20,338
kamorao hore na ke mang ya entilweng le ya sa entwang.

158
00:14:20,338 --> 00:14:24,839
PAMPITŠANA EA TLHAHISO KA MOKENTO

159
00:14:24,839 --> 00:14:30,358
: Nikoletta Kertész: Moriana o mong le o mong le
ente li tla le pampiri e nang le lintlha tsa tsona.

160
00:14:30,358 --> 00:14:38,152
Pampitšana ena e kenyelelitsoeng ka har'a
sephutheloana ha e tšoane hantle le e fanoeng ke moetsi.

161
00:14:38,152 --> 00:14:47,153
Kahoo, ho na le pampitšana ea ka har'a sephutheloana e
fanoang ke moetsi, ebe ho na le e 'ngoe eo ngaka e e fumanang.

162
00:14:47,153 --> 00:14:54,133
Ho na le khothaletso, ke hore, tlhahisoleseding e kgutshwane e
lokelang ho lekana bakeng sa batswadi, mme ho latela karolo e

163
00:14:54,133 --> 00:14:59,087
kgutshwane haholo eo batswadi ba kopuwang ho e
saena, e bolelang feela, ka mohlala, hore

164
00:14:59,087 --> 00:15:02,356
ente e ka baka feberu le ho kgubeduha ha letlalo.

165
00:15:02,356 --> 00:15:08,238
Ka nako e 'ngoe, ke bone ba ngola hore e ka baka tšoaane
kapa ho hlatsa. Empa seo se etsahala ka seoelo haholo.

166
00:15:08,238 --> 00:15:11,791
Tsena ke matšoao a anaphylaxis .

167
00:15:11,791 --> 00:15:15,165
Empa ke bone feela tlhahisoleseding ena e nyenyane.

168
00:15:15,165 --> 00:15:20,313
Kahoo ke tlhahisoleseding eo rona batsoali re e
fumanang; batsoali ba 'maloa ba ntiisiseditse sena.

169
00:15:20,313 --> 00:15:25,373
MAHLOAHLA A MANGATA A MATJHA KA BAKA LA PHALLO YA
VAKESENE KAMORA HO TLALAETSA, MOKGWA KE UKRAINE

170
00:15:25,373 --> 00:15:30,441
Motsamaisi: Joale... haeba ba qala letšolo lena la ente mona,
haeba ba enta bana ba bangata hakana, na ho tla ba le ntho

171
00:15:30,441 --> 00:15:36,465
e kang ho tšoaetsana ha ente – ka mantsoe a mang, na ho
tla ba le mafu a mangata a macha hang-hang ka mor'a ente ena?

172
00:15:36,465 --> 00:15:38,670
Ngaka András Guseo: Mohlomong, hoo ho ka khoneha.

173
00:15:38,670 --> 00:15:45,487
Bophelo bo fane ka mohlala o hlakileng haholo oa
sena, kaha ho ile ha fumanoa Ukraine hore sekhahla

174
00:15:45,487 --> 00:15:49,876
sa ente ea maselese se ne se le ka tlase ho 35%.

175
00:15:49,876 --> 00:15:59,854
WHO le UNICEF ba ile ba hlokomela sena, mme e le ho "thusa"
Ukraine ho hlola "boemo bona bo bobe haholo" ba batho, haholoholo

176
00:15:59,854 --> 00:16:11,012
bana, ba sa enteloang ka botlalo, ba ile ba fa Ukraine liente
mme ba tsamaisa letsholo la ho enta ka mokgwa o tshwanang.

177
00:16:12,801 --> 00:16:22,019
Sephetho: Ka sekgahla sa peisetso sa 35% se fetileng, ho ne
ho e-ba le mafu a maselese a pakeng tsa 60 le 70 ka selemo.

178
00:16:22,019 --> 00:16:24,518
Empa esale e se be jwalo ka dilemo tse ngata.

179
00:16:24,518 --> 00:16:31,991
Kamora hore letsholo la ente le qale, ho bile le batho ba 12,000
ba tshwaeditsweng ke kgathla ka hara dikgwedi tse pedi,

180
00:16:31,991 --> 00:16:39,513
bao ba 9,000 ba bona ba ileng ba hloka ho kena
sepetlele mme ba 1,600 ba bona ba ile ba ba le kgathla e matla.

181
00:16:39,513 --> 00:16:47,480
Kahoo sena se bontša seo re neng re bua ka sona
pejana, hore batho ba entetsoeng ba ka fetisetsa tšoaetso.

182
00:16:47,480 --> 00:16:51,849
LITEKO TSE LANG TITRE EA LI-ANTIBODY LE HYPERIMMUNITY

183
00:16:51,849 --> 00:16:57,836
Ngaka András Guseo: Kahoo ho ne ho se na tšoaetso ea maselese
Ukraine, empa ha ba qala ho enta ka ente e

184
00:16:57,836 --> 00:17:03,825
phelang, batho ba entetsoeng ba ile ba fetisetsa
lefu leo 'me ha ba ba le seoa se tebileng haholo.

185
00:17:03,825 --> 00:17:06,616
Kahoo ke bothata bo boholo haholo.

186
00:17:06,616 --> 00:17:12,872
Ntho e 'ngoe ke hore matšolo ana a ente ha a nahane feela hore na
ho na le motho ea moimana ka lapeng, empa hape ha

187
00:17:12,872 --> 00:17:18,867
a nahane hore na motho ea lokelang ho entoa o se a
ntse a na le masole a 'mele khahlanong le ente X.

188
00:17:18,867 --> 00:17:25,713
Ka mantsoe a mang, palo e ka lekanyetsoang ea masole
a 'mele, e leng tekanyo ea matla a masole a 'mele.

189
00:17:25,713 --> 00:17:30,080
Ngaka András Guseo: Hobane haeba o na le tekanyo e
phahameng ka ho lekana ya masole a mmele, ha o hloke ente.

190
00:17:30,080 --> 00:17:34,716
Ke seo ho se ngotsweng pampiring ya ditlhahisoleseding
tsa sephuthelwana. E. Empa seo ha se eso ka se batlisiswa.

191
00:17:34,716 --> 00:17:40,349
Mme maemong a mangata a neng a hloka ho
kenella ka molao, ditekanyo tsa di-antibody di ile

192
00:17:40,349 --> 00:17:44,004
tsa lekanngwa, mme di ne di le hodimo haholo.

193
00:17:44,004 --> 00:17:51,698
Ha o sebedisa ente ya maseles ka tekanyo ena e phahameng haholo,
o bopa boitshireletso bo feteletseng, mme kotsi

194
00:17:51,698 --> 00:17:58,783
ya boitshireletso bo feteletseng ke hore bo
fana ka sebaka sa ho hodisetsa mafu a autoimmune.

195
00:17:58,783 --> 00:18:06,264
Mme ha sesole sa mmele se imetswe haholo, ke hore, se
tsitsipitswe ho feta tekano, se thetswa habonolo haholo.

196
00:18:06,264 --> 00:18:15,413
Tshwaetso ya maselese le ente ka bobedi di susumetsa mmele ho
hlahisa masole a mmele kgahlanong le protheine ya motheo ya myelin

197
00:18:15,413 --> 00:18:20,007
bokong, mme ho tloha moo, mmele o ba boemong ba autoimmune.

198
00:18:20,007 --> 00:18:24,687
Seo ha se bolele hore o tla kula hang-hang – e ka
ba le morago ho selemo se le seng, tse peli, tse

199
00:18:24,687 --> 00:18:27,525
hlano, tse leshome kapa tse leshome le metso e mehlano.

200
00:18:27,525 --> 00:18:36,016
Hobane ka nako eo, ha sesole sa mmele se fumana e 'ngoe ea
lintlafatso tsena, ebang ke ka ente, tšoaetso e 'ngoe ea vaerase,

201
00:18:36,016 --> 00:18:41,906
lintlha tse ling tse tsoang kantle, khatello
ea maikutlo, jj., sesole sa mmele se qala

202
00:18:41,906 --> 00:18:46,775
tlhaselo ea autoimmune holim'a tsamaiso ea methapo.

203
00:18:46,775 --> 00:18:52,181
BOIKARABELO BA MOETSI, ANTHENA EA ALUMINIUM

204
00:18:52,181 --> 00:19:00,880
Ngaka András Guseo: Ho tloha ha Molao oa 1986 o fetisoa, ha ho
so be le boikarabello ho moetsi oa ente ho e leka ka ho lekana.

205
00:19:00,880 --> 00:19:06,926
Tlhahlobo e sa sekameng, ea sephiri se habeli, e laoloang ka
placebo, phuputso e etsoang litsing tse ngata, ea lilemo tse

206
00:19:06,926 --> 00:19:11,522
peli, joalo ka ha e hlile e hlokahala bakeng sa
meriana eohle indastering ena, ha e so etsoe

207
00:19:11,522 --> 00:19:14,870
bakeng sa liente. Leha e le bakeng sa ente e le 'ngoe.

208
00:19:14,870 --> 00:19:17,909
Ha ho hlokahale hore o shebe hole bakeng sa mehlala.

209
00:19:17,909 --> 00:19:21,310
Mohlala o motle ka ho fetisisa ke
sewa sa moraorao sa lefatshe ka bophara.

210
00:19:21,310 --> 00:19:27,887
Mokento o sebedisitsweng o ile wa fumaneha dikgwedi tse mmalwa
feela kamora ho qhoma ha tshwaetso ya vaerase, athe

211
00:19:27,887 --> 00:19:35,464
hangata ho nka dilemo tse hlano ho isa ho tse robedi ho
leka mokento ho fumana hore na o sebetsa kannete kapa tjhe.

212
00:19:35,464 --> 00:19:40,828
Seo ke ntho e le 'ngoe. E 'ngoe ke hore ha baa
ka ba etsa phuputso ea placebo, kahoo ha baa

213
00:19:40,828 --> 00:19:44,259
ka ba bapisa phello le ea kalafo e sa sebetseng.

214
00:19:44,259 --> 00:19:50,360
Ha ba so etse jwalo ka ente efe kapa efe, ka
hoo ha re tsebe hore na liente di sebetsa hakae.

215
00:19:50,360 --> 00:19:54,949
Rea tseba hore ho na le mathata,
haholoholo ha ho fanoa ka ente e kopantseng .

216
00:19:54,949 --> 00:20:00,872
Ho na le mehlala e mengata ea sena, moo ngoana
ea likhoeli tse peli, tse tharo kapa tse 'ne a

217
00:20:00,872 --> 00:20:05,620
fumanang liente tse tšeletseng ka nako e le 'ngoe.

218
00:20:11,336 --> 00:20:17,468
Mme seo ha se kenyeletse liente tsohle tse loantšang mafu a
bakoang ke likokoana-hloko tse fapaneng tse fumanehang ente ena e

219
00:20:17,468 --> 00:20:21,491
kopaneng, hobane liente tsena tse
tšeletseng li loantša likokoana-hloko tse fetang

220
00:20:21,491 --> 00:20:23,875
leshome kapa tse fetang mashome a mabeli.

221
00:20:23,875 --> 00:20:28,336
Leha ho le jwalo, sesole sa mmele sa
lesea sa dikgwedi tse pedi ha se eso hole.

222
00:20:28,336 --> 00:20:33,161
Ho itshetlehile ka masole a mmele a
mme. Mme masole ana a mmele a fokolang.

223
00:20:33,161 --> 00:20:36,700
Mme jwale sesole sa mmele sa ngwana se qala ho hola.

224
00:20:36,700 --> 00:20:42,320
Mme re e sutumelletsa ka matla a maholo haholo. Ho makatsa feela.

225
00:20:47,341 --> 00:20:54,422
Bothata bo bong, bo boholo haholo, ke hore boko
ba ngoana enoa ha bo e-so hole; bo ntse bo hola.

226
00:20:54,422 --> 00:20:58,360
Mme bobokong ho na le moedi o
sireletsang, e leng moedi wa madi le boboko.

227
00:20:58,360 --> 00:21:03,216
Ka hona, se kenang maling ha se kene bokong ka kotloloho.

228
00:21:03,216 --> 00:21:07,400
Leha ho le jwalo, tshireletso ena ha e eso hole hantle ho bana.

229
00:21:07,400 --> 00:21:14,520
Seo se fuoang ngoana mme se kena maling,
ka hona se kena bokong bo sa sireletsoa.

230
00:21:21,414 --> 00:21:25,777
Bothata ke hore liente ke lintho tse matla
haholo tse khothalletsang sesole sa 'mele.

231
00:21:25,777 --> 00:21:31,264
E le hore li kgone ho matlafatsa tsamaiso ya mmele ya
ho itwanela mafu ka nnete, ho tlameha ho eketswe

232
00:21:31,264 --> 00:21:34,552
di-adjuvant , tse etsang hore tsamaiso ena e qale ho sebetsa.

233
00:21:34,552 --> 00:21:39,840
Mme mothusi ona ka hara liente ke aluminium.

234
00:21:41,909 --> 00:21:45,735
Molaoli: Ke ne ke nahana hore seo se kenyeleditswe mekento yohle?

235
00:21:45,735 --> 00:21:50,765
Ngaka András Guseo: Liente li ne li tloaetse ho ba le
mekhuri, empa ka lehlohonolo seo se ile sa thibeloa.

236
00:21:50,765 --> 00:21:57,442
Empa ho sa na le tse ling; ente ea
hepatitis B e ntse e na le mekhuri.

237
00:21:57,442 --> 00:22:01,185
Liente ea sefuba e kanna ea ntse e na le mekhuri.

238
00:22:01,185 --> 00:22:05,568
Mme aluminium ena e kena bokong ka bonngwe.

239
00:22:05,568 --> 00:22:13,100
Mme aluminium e a susumetsoa liseleng tsa
methapo ke mahlaseli a Wi-Fi kapa a mohala oa thekeng.

240
00:22:26,274 --> 00:22:29,095
E tla ba moamoheli oa bona, antenna ea bona.

241
00:22:29,095 --> 00:22:34,067
Mme seo se bopa phello e makatsang ya motlakase-magenete bokong.

242
00:22:34,067 --> 00:22:39,692
Lisele tsa methapo bokong le tsona li hlahisa maqhubu a
motlakase le makenete, 'me lisele tsohle 'meleng oa ka

243
00:22:39,692 --> 00:22:43,143
li utloa maqhubu ana, a fanang ka matla ho lisele tsa ka.

244
00:22:43,143 --> 00:22:49,284
Ha jwale ke beha mmele ona sebakeng sa motlakase le makenete mme
ke o pepesetsa Wi-Fi – 50 Hz – le mahlaseli a

245
00:22:49,284 --> 00:22:54,434
mang a mehala ya letsoho, jwale tsena di ama
tshebetso ya ka ya kahare ya motlakase le makenete.

246
00:22:54,434 --> 00:22:59,757
Mme haeba ke na le diantena bokong ba ka, seo se tla ba
le tshusumetso e kgolo haholo hodima tsamaiso ya yona

247
00:22:59,757 --> 00:23:03,943
e kgolo ya taolo, e leng tshebetso ya disele tsa yona.

248
00:23:07,026 --> 00:23:12,434
HUNGARY – HA HO MONG OA IKARABELLA BAKENG SA Tšenyo EA VAKESENE

249
00:23:12,434 --> 00:23:18,525
Ngaka Angelika Mihalik: Naheng ea Hungary, molao o
ngotsoe ka tsela eo ho e-s'o be le molato ho moetsi, ngaka,

250
00:23:18,525 --> 00:23:24,797
kapa 'muso bakeng sa tšenyo efe kapa efe e bakoang ke ente.

251
00:23:24,797 --> 00:23:32,580
Sephetho sa sena ke hore haeba ho se na
dikotlo, ha ho na motho ya tla latela melao.

252
00:23:34,644 --> 00:23:39,183
Hoo ke molao oa tlhaho!

253
00:23:39,183 --> 00:23:47,538
Kaha ha ho na ngaka, mmuso kapa moetsi ea ikarabellang
naheng ea Hungary, ngaka ha e phethahatse boikarabello

254
00:23:47,538 --> 00:23:52,965
ba eona ba ho tsebisa mokuli ka litlamorao tsa ente.

255
00:23:52,965 --> 00:23:58,078
Ha a sebetse boemong bo hlokehang
hobane ha a eso ithute ho etsa jwalo.

256
00:23:58,078 --> 00:24:04,100
Kahoo re loanela ba amehileng ba tlang ho
rona hobane ba tlameha ho feta tekong e boima.

257
00:24:04,100 --> 00:24:09,276
Ho feta moo, ha ho na ea ka
ikarabelloang, kahoo re nna re hloleha khafetsa.

258
00:24:09,276 --> 00:24:16,851
Empa re ntse re loana, linyeoe tsa rona li ntse li tsoela pele,
mme re tlameha ho qala bocha khafetsa ho lokolla batho ho ente.

259
00:24:16,851 --> 00:24:20,962
QETANO EA BOIKHETHELO EA MOKENTLO

260
00:24:20,962 --> 00:24:24,036
Ngaka Angelika Mihalik: Kahoo ho ka ba
hotle ha lintho tse peli li ka etsahala:

261
00:24:24,036 --> 00:24:29,626
Sa pele, seo United States of America e se lwanelang, le seo
mmuso wa Kennedy, ke hore, mmuso wa Trump, o

262
00:24:29,626 --> 00:24:34,895
se lwanelang, ke ho fedisa boitšoaro bona bo se
nang boikarabelo ka lehlakoreng la bahlahisi.

263
00:24:34,895 --> 00:24:42,664
Sena se lokela ho etswa le naheng ya Hungary hore ba
ikarabellang ba se ke ba hlola ba ikarabella ho mang kapa mang.

264
00:24:42,664 --> 00:24:45,594
Mme ngaka le yona e lokela ho ikarabella.

265
00:24:45,594 --> 00:24:54,469
Hobane ba tla susumetseha feela ho ruta batho ka likotsi tsa
ente haeba ba ka ikarabella bakeng sa ts'enyo eo ba e bakang.

266
00:24:54,469 --> 00:25:01,948
Mme ntho e nngwe ke hore hang ha taelo ena e fediswa – hore ha ho
na ngaka kapa mmuso o ikarabellang bakeng sa tshenyo e

267
00:25:01,948 --> 00:25:09,547
bakwang ke meento – tlhahisoleseding mabapi le ditlamorao
tsa meento le yona e tla fetisetswa ho bakudi le batswadi.

268
00:25:09,547 --> 00:25:14,344
Ho feta moo, haeba ente e ne e le ea boithaopo, re ne re
ke ke ra tlameha ho feta tseleng ena e boima, moo re

269
00:25:14,344 --> 00:25:17,948
leng re loantša ka matla bakeng sa maphelo a bana ba rona.

270
00:25:17,948 --> 00:25:24,302
Molaoli: Hantle, ngaka e tlameha ho hlapanya
hore e tla u folisa kapa e se ke ea u tšosa.

271
00:25:26,259 --> 00:25:29,520
Ho lokile, ha re hlahlobeng seo hanyane:

272
00:25:29,520 --> 00:25:37,086
Kahoo haeba ngaka e hlapanya ka tšepiso e tjena, empa ebe ha e
fetisetse tlhahisoleseding ka mekento feela, empa hape ha e

273
00:25:37,086 --> 00:25:46,960
etse liteko pele ho nako ho fumana hore na ngoana enoa o tla
kula hamorao kapa che, joale o hlapantse tšepiso ea hae lefeela.

274
00:25:46,960 --> 00:25:51,270
Ha e le hantle, o ile a tlola kano ea hae.

275
00:25:51,270 --> 00:25:54,263
Ngaka Angelika Mihalik: Ha re na ketsahalo e
le 'ngoe feela e joalo – re na le tse 'maloa!

276
00:25:54,263 --> 00:25:58,135
Ha se tsheko feela. Re qosa dingaka ka ho kgetheha.

277
00:25:58,135 --> 00:26:03,190
Hobane, leha e sa sebediswe ka
tsela ena, ke molao naheng ya Hungary:

278
00:26:03,190 --> 00:26:08,030
Ha ngaka e ngola hore ngoana a ke ke a entoa
ka mabaka a bophelo bo botle, joale ba

279
00:26:08,030 --> 00:26:11,983
boholong ba lokela ho mo lokolla tlhokahalo ea ente.

280
00:26:11,983 --> 00:26:19,495
Re na le maemo moo lingaka tse peli le lingaka
tse 'ne li ngotseng hore ngoana a ke ke a entoa.

281
00:26:19,495 --> 00:26:25,422
Batsoali ba isa taba ena ho ba boholong, mme ba
boholong ba kgetha moeletsi ya bitswang wa ente – ona

282
00:26:25,422 --> 00:26:29,630
ke setsi se Hungary – ya esong ho bone ngwana pele.

283
00:26:29,630 --> 00:26:37,641
Ha re re, lingaka tse peli tse phekōlang, kapa lingaka tse 'ne
tse hlileng li phekōla ngoana, tse ling tsa tsona li

284
00:26:37,641 --> 00:26:47,083
qetile lilemo tse robeli, tse ling lilemo tse 'ne, 'me ba
ngola maqepheng a 'maloa hore ngoana o tla shoela ente.

285
00:26:48,958 --> 00:26:57,147
Moeletsi oa liente ha a shebe ngoana le hanyenyane, o
mpa a bala liphuputso – ke bua ka linyeoe tse itseng –

286
00:26:57,147 --> 00:27:02,969
ebe o ngola ka mela e mene feela hore ngoana a ka entoa.

287
00:27:05,824 --> 00:27:08,480
Molaoli: Mme bana ke dingaka?

288
00:27:08,480 --> 00:27:13,800
Ngaka Angelika Mihalik: Lingaka, lingaka,
lingaka tse koetlisitsoeng ka ho khetheha.

289
00:27:13,800 --> 00:27:21,428
Mabapi le potso e nngwe: Re boetse re nka mehato ya molao
kgahlanong le dingaka tse sa fanang ka ditumello tsa ho se

290
00:27:21,428 --> 00:27:27,204
entelwe bakeng sa bana ba lokelang ho lokollwa moentong ona.

291
00:27:27,204 --> 00:27:32,348
Mme ngaka ya a ngola fatshe. Re na
le ditletlebo tse mmalwa tse jwalo.

292
00:27:32,348 --> 00:27:39,235
Mme dingaka tse fapaneng di ngola hore ha ho tluwa mekineng e
tlamang, ha ba nahane ka boiketlo ba ngwana, empa ho ena le hoo ba

293
00:27:39,235 --> 00:27:48,236
shebile dithahasello tsa setjhaba, le hore ngwana enwa o tlameha
ho entwa e le hore ho fihlellwe boitshireletso ba sehlopha.

294
00:27:48,236 --> 00:27:51,069
Molaoli: Mme ka mor'a moo ha ho na
taba hore na ngoana o na le eng.

295
00:27:51,069 --> 00:27:55,822
Ngaka Angelika Mihalik: Sena se boetse se etsoa ha ho na kotsi
e kholo haholo ea hore ngoana a ka shoa ka lebaka la ente ena.

296
00:27:55,822 --> 00:27:59,824
Mme re tla kenya seo polelong ya qoso.
Re na le dinyewe tse mmalwa tse jwalo.

297
00:27:59,824 --> 00:28:05,391
PALE EA BANA BA AUTISME

298
00:28:05,391 --> 00:28:10,533
Ngaka András Guseo: CDC e phatlaladitse datha e
tshosang e bontshang hore na ke masea a makae a

299
00:28:10,533 --> 00:28:14,740
sa tswa tswalwa naheng ya USA a tla ba le autism.

300
00:28:18,211 --> 00:28:23,781
Ka 2020, palo e ne e le 158.

301
00:28:23,781 --> 00:28:29,784
Ha re kgutlela morao ka dilemo tse 15,
palo e ne e le e le 'ngoe ho tse 10,000.

302
00:28:29,784 --> 00:28:33,280
Molaoli: Na ke 158 ho tsoa ho 10,000?

303
00:28:33,280 --> 00:28:38,662
Ngaka András Guseo: Che, ngoana a le mong ho ba bang
le bang ba 158 ba sa tsoa tsoaloa o tla ba le autism.

304
00:28:38,662 --> 00:28:42,959
Mme ha dilemo di ntse di feta, palo ya motheo e neng e
phatlalatswa e ile ya nna e fokotseha, mme

305
00:28:42,959 --> 00:28:48,755
selemong se fetileng ho bile le ngwana a le mong
ya nang le autism hara ba robong ba tswetsweng.

306
00:28:50,410 --> 00:28:54,455
Mokhoa o theoha ka sekhahla se seholo – ho
bolelang hore ho na le bana ba fokolang le ho feta ba

307
00:28:54,455 --> 00:28:57,701
sa nang le autism har'a masea a sa tsoa tsoaloa.

308
00:28:57,701 --> 00:29:02,598
Mme ha ke fositse, motheo o tla
fihlellwa ka mora dilemo tse pedi.

309
00:29:02,598 --> 00:29:09,527
Sena se bolela hore ngoana e mong le e mong
ea tsoaletsoeng Amerika a ka ba le autism.

310
00:29:09,527 --> 00:29:14,656
Ngaka András Guseo: Hoo ho hobe haholo.
Ke ho shebelletse lapeng, naheng ea rona.

311
00:29:14,656 --> 00:29:20,373
Mme nka rata ho le bontsha datha ya moraorao chate ena.

312
00:29:20,373 --> 00:29:27,037
E bontsha palo ya bana ba nang le autism ba dilemo tse 2
ho isa ho 18, ba tlalehilweng ke dikolo naheng ka

313
00:29:27,037 --> 00:29:32,372
bophara qetellong ya Lwetse ho tloha ka 2018 ho isa ho 2024.

314
00:29:34,006 --> 00:29:42,435
Mme sena se bontsha hore keketseho e kgolo
haholo, e fihlang ho 121% ka hare ho dilemo tse 7.

315
00:29:44,286 --> 00:29:52,474
Sena se bolela hore palo ea bana ba nang le autism
likolong e ntse e eketseha ka karolelano ea 17% ka selemo.

316
00:29:54,465 --> 00:30:01,226
Nikoletta Kertész: Mme ka mora moo, ente ea pox ea khoho ea
hlahisoa, le ente ea pneumococcal, e neng e ntšetsa mafu a

317
00:30:01,226 --> 00:30:08,394
13 a fapaneng a bakoang ke pneumococcal – joale ho se ho
na le mefuta e 20 ea mafu. 'Me palo ena e ntse e eketseha.

318
00:30:08,394 --> 00:30:13,942
Mme jwale re ipotsa ka botebo hore na ho
kgonahala jwang hore ho be le bana ba sa

319
00:30:13,942 --> 00:30:17,765
ntseng ba sa kgone ho bua ba le dilemo tse tharo.

320
00:30:17,765 --> 00:30:23,664
Joale, ho ka etsahala joang hore bongata ba bana bo
kene sekolong sa bana ba banyenyane ba le lilemo li

321
00:30:23,664 --> 00:30:27,155
tharo, ba sa khone ho bua kapa ho sebelisa pototo?

322
00:30:27,155 --> 00:30:31,601
Mme bana bana ba tla ho rona ka bongata ho
phatlalla le naha – e seng ho rona feela.

323
00:30:31,601 --> 00:30:35,925
Ba tla kenngwa mekgweng e teng ya tshehetso.

324
00:30:35,925 --> 00:30:41,474
Hantle, ha ho na naha lefatšeng moo ho nang le litsi tse ngata
tsa tšehetso tsa poraefete, litsebi tsa

325
00:30:41,474 --> 00:30:47,033
kalafo tse ikemetseng le matichere a bana ba nang
le litlhoko tse khethehileng ho feta Hungary.

326
00:30:47,033 --> 00:30:52,181
Sena se bontsha kamoo tlhoko e leng hodimo kateng, mme ha re sa
kgona ho etsa dikopano dife kapa dife – ha ho

327
00:30:52,181 --> 00:30:56,644
lehae la tlhokomelo le ka etsang dikopano tse
ding hape. Ho na le dikopo tse ngata haholo.

328
00:30:56,644 --> 00:31:02,923
Ke seoa, eseng feela ka lebaka la palo ea bana ba nang le
autism, empa hape hobane boitšoaro ba bana bana bo fapane

329
00:31:02,923 --> 00:31:08,158
haholo le boitšoaro bo botle. Sena se ke ke sa hlola se latoloa.

330
00:31:08,158 --> 00:31:12,941
Ngaka Angelika Mihalik: Ke ka lebaka leo esale re
phatlalatsa hore litšeo tsa lekhotla li buletsoe sechaba,

331
00:31:12,941 --> 00:31:15,780
e le hore batho ba ka ba teng litšeong tsa lekhotla.

332
00:31:15,780 --> 00:31:19,936
Re ne re dula re mema batho ha moreki a dumela.

333
00:31:19,936 --> 00:31:27,297
Morupeli e mong oa sekolo se phahameng o kile a nka karolo
nyeoeng e joalo ea lekhotla hobane o ile a hlokomela hore ho bana

334
00:31:27,297 --> 00:31:34,481
ba 47 ba neng ba entse tlhahlobo ea ho kena sekolong se
phahameng, ba 20 ba bona ba ne ba na le litlhoko tse khethehileng

335
00:31:34,481 --> 00:31:38,972
tsa thuto – boholo ba bona e ne e le batho ba nang le autism.

336
00:31:38,972 --> 00:31:46,506
E ne e se rona, empa e le mokgatlo o mong o ileng wa
botsa Dinaha tsa European Union – dinaha moo ente e

337
00:31:46,506 --> 00:31:53,288
seng tlamo – hore na ke hobaneng ha ente e se tlamo.

338
00:31:53,288 --> 00:32:02,658
Mme ba araba mabapi le litšebeletso tseo re neng re se re
ntse re tseba, e leng hore ha li tsamaellane le molaotheo.

339
00:32:06,413 --> 00:32:12,457
Lebaka leo ka lona ente e tlamang e leng khahlanong
le molaotheo – mme e le khahlanong le molaotheo

340
00:32:12,457 --> 00:32:17,018
hohle lefatšeng – ke hore o ka shoa ka lebaka la ente.

341
00:32:17,018 --> 00:32:20,964
Ke nnete. Ha ho na ea ka e latolang.

342
00:32:20,964 --> 00:32:30,203
O ka shoa ka letlapa la aspirin; o ka tšoaroa ke
anaphylaxis ke eng kapa eng. Kahoo o ka shoa ka eona.

343
00:32:30,203 --> 00:32:37,324
Ho kgahlanong le molaotheo ho laela ntho e ka o bolayang.

344
00:32:37,324 --> 00:32:40,946
E tlola tokelo ea bophelo.

345
00:32:43,160 --> 00:32:48,458
Ka lehlakoreng le leng, batho ha ba tsebe letho ka
eona hobane e rekisoa e le boikarabello, 'me ente li

346
00:32:48,458 --> 00:32:54,050
ka ba molemo feela 'me ha o ka ke oa shoa ka tsona.

347
00:32:54,050 --> 00:33:02,695
Ntle le phetoho molaong, ho tlameha hape ho be
le lets'olo la tlhokomeliso ho lemotsa batho.

348
00:33:04,764 --> 00:33:13,804
Ente e qobelloang e tlameha ho fedisoa 'me batho ba
tlameha ho tsebisoa ka melemo, mathata, likotsi, jj.

349
00:33:13,804 --> 00:33:20,476
tsa liente – ke lingaka, mecha ea phatlalatso le 'muso.

350
00:33:20,476 --> 00:33:27,836
Ngaka András Guseo: Mme he, ha o sheba mehleng ena, CDC, eo re e
boletseng makgetlo a mmalwa, Setsi sa Amerika sa Taolo

351
00:33:27,836 --> 00:33:35,278
ya Malwetse, ke hore, bolaodi ba Amerika ba thuto ya
malwetse a tswaetsanang, hape ke sona se abang mekento.

352
00:33:35,278 --> 00:33:41,276
Kahoo e na le kamano e tobileng le bahlahisi ba
liente, mme ho ba tsoela molemo ho tlisa liente tse

353
00:33:41,276 --> 00:33:45,196
ngata kamoo ho ka khonehang 'marakeng. Seo se hlakile.

354
00:33:45,196 --> 00:33:51,523
Bothata bo ka sehloohong ke hore ha ke qala mosebetsi oa ka
lilemong tse 60 tse fetileng mme ka ngola tlhahlobo ea ka ea

355
00:33:51,523 --> 00:33:56,742
boitsebelo ho tsa methapo ea kutlo le mafu a
kelello, khopolo ea boitšireletso bo sa tloaelehang ba

356
00:33:56,742 --> 00:34:00,144
'mele e ne e le teng, empa e ne e sa amahanngoe le mafu.

357
00:34:00,144 --> 00:34:04,321
Ke ne ke eso utlwe ka autism, mme
re ne re eso ithute letho ka yona.

358
00:34:04,321 --> 00:34:07,455
Kajeno, mefuta ena e 'meli ea mafu e ntse e eketseha.

359
00:34:07,455 --> 00:34:13,892
Hantle, mona le ka bona keketseho, mme re se re ka bua ka
sewa sa mafu lefatsheng kajeno, hobane ha ho lelapa le

360
00:34:13,892 --> 00:34:17,582
se nang motho ya nang le lefu la boitshireletso ba mmele.

361
00:34:17,582 --> 00:34:25,789
Ha ho lelapa le se nang ngoana ea nang le autism kapa
ngoana ea nang le mathata a boitšoaro tikolohong ea lona.

362
00:34:27,356 --> 00:34:32,978
Bohlano bo sa lumelle kganyetsano efe kapa efe

363
00:34:32,978 --> 00:34:38,676
Ngaka András Guseo: Ntlha e le 'ngoe ea bohlokoa haholo eo nka
ratang ho e hlahisa ke hore ha ho na phuputso ea semmuso mabapi

364
00:34:38,676 --> 00:34:43,161
le liente e shebaneng le litlamorao tsa nako e telele tsa liente.

365
00:34:45,800 --> 00:34:51,708
Ho etsahala eng ka batho ba
entetsoeng lilemo tse 10, 20, kapa 30 hamorao?

366
00:34:53,241 --> 00:35:02,394
Naheng ea United States, ho na le phuputso e bitsoang VAERS ,
e hlahlobileng batho ba 35,000 ba entetsoeng le ba sa entoang.

367
00:35:02,394 --> 00:35:08,085
Ho ile ha fumaneha hore ba entetsoeng ba ne ba kula haholo, ba na
le mafu a mangata a netefalitsoeng, ba ne ba ea

368
00:35:08,085 --> 00:35:14,622
ho ngaka khafetsa ho feta ba sa kang ba entoa, 'me
ba sa kang ba entoa bona ba ne ba phetse hantle.

369
00:35:20,036 --> 00:35:26,045
Empa batho ha ba batle ho bua ka hona, ke ka
lebaka leo ha e le hantle ho se nang datha ka

370
00:35:26,045 --> 00:35:29,596
hona, mme ke yona bothata bo boholo ka ho fetisisa:

371
00:35:29,596 --> 00:35:36,714
Kajeno saense e laola lingoliloeng tsa saense hoo
haeba motho a batla ho ngola ntho e sa lumellaneng le

372
00:35:36,714 --> 00:35:41,739
maikutlo a ka sehloohong, e ke ke ea phatlalatsoa.

373
00:35:47,382 --> 00:35:52,830
Ngaka Angelika Mihalik: Mme ntho e nngwe ya bohlokwa haholo eo
András a e buileng, hobane ho na le dingaka,

374
00:35:52,830 --> 00:35:59,260
leha e le tse fokolang haholo, tse itetang
sefuba ho ngola hore ngwana a ke ke a entwa.

375
00:35:59,260 --> 00:36:07,664
Mme tshebeletso ya bophelo bo botle ba setjhaba e nka mehato
ya molao kgahlanong le dingaka tsena hobane ba ngotse jwalo.

376
00:36:07,664 --> 00:36:10,384
Ehlile, ha ho a hlalosoa ka tsela eo.

377
00:36:10,384 --> 00:36:16,678
Ba bang ba dingaka tse amehang ba fumana feela mohala
o ba bolellang hore ba se ke ba hlola ba e etsa hape.

378
00:36:16,678 --> 00:36:24,504
Khahlanong le ba bang, ho qaloa
mekhoa ea semmuso ka mabaka a fapaneng.

379
00:36:24,504 --> 00:36:32,650
Mme hore batho ba tsebe melao: haeba balaodi ba tsa bophelo bo
botle ba fumana tlolo ya molao – mme sena se sebetsa le ho batho

380
00:36:32,650 --> 00:36:39,577
ka bomong le ho batswadi ba sa entelang bana ba bona – ba ka
hlefiswa pakeng tsa diforinti tse 30,000 le tse

381
00:36:39,577 --> 00:36:48,132
dimilione tse 5 , mme sena se ka pheta-phetoa makgetlo a
mmalwa bakeng sa tlolo e nngwe le e nngwe ya molao.

382
00:36:49,833 --> 00:36:58,952
Ka hona, boholo ba lingaka bo ka lebella meharo le
haeba li ka lumela kapa tsa tlaleha phello e mpe ka molomo.

383
00:37:00,838 --> 00:37:05,013
Motsamaisi: Na seo se tla fetoha? Na seo re
ntseng re buisana ka sona se tla fetoha? U se u

384
00:37:05,013 --> 00:37:08,889
kentse letsoho lilemo tse 'maloa joale, ha ho joalo?

385
00:37:08,889 --> 00:37:12,701
Ngaka András Guseo: Re tšepa hore
ho tla ba le phetoho. Re lekile.

386
00:37:12,701 --> 00:37:18,952
Likhoeling tse ka bang tšeletseng tse fetileng, re ile ra mema
baemeli ba ka sehloohong ba mosebetsi ona

387
00:37:18,952 --> 00:37:25,065
kopanong ho tla buisana ka taba ena, ho utloa
maikutlo a bona le ho hlahisa boemo ba rona.

388
00:37:25,065 --> 00:37:27,180
Empa e ne e tshwana le lesira la tshepe:

389
00:37:27,180 --> 00:37:33,880
Ha ho ea tlileng, 'me ka mor'a moo, kopanong ea
boralitaba eo re neng re memme litho tsa boralitaba tse 40 ho

390
00:37:33,880 --> 00:37:37,457
eona, ho ile ha latela sekhukhu se tšoanang sa tšepe.

391
00:37:37,457 --> 00:37:40,943
Kahoo ha ho na moqoqo.

392
00:37:40,943 --> 00:37:45,099
Joale phetoho e ka etsahala joang?

393
00:37:45,099 --> 00:37:50,398
Ngaka Angelika Mihalik: Hantle, András o
itse ha ho motho ea amohetseng limemo.

394
00:37:52,816 --> 00:38:06,353
Ba qobella ente 'me... Hungary ke eona feela naha
lefatšeng moo tšabo e joalo ea ente e teng. Ke hlahlobile sena.

395
00:38:06,353 --> 00:38:11,642
Ke ngoana a le mong feela
seterekeng se senyenyane ea fileng thuso.

396
00:38:11,642 --> 00:38:18,469
Re ntse re loana, mme re fihlile ntlheng eo, ka lekhotleng,
nyeoeng, kamora ho hloloa nyeoeng e le 'ngoe, re ikutloang

397
00:38:18,469 --> 00:38:25,627
eka re tla hloloa linyeoeng tsohle tsa rona. Ho sa
tsotellehe bopaki boo re nang le bona ho tšehetsa nyeoe ea rona.

398
00:38:25,627 --> 00:38:33,543
Mme moahlodi, ya ntseng a se a ikoahlaela, o re ha ho na
bothata, re ka boela ra kenya kopo ya tokollo ho ento.

399
00:38:33,543 --> 00:38:35,683
Mme tsohle di qala hape.

400
00:38:35,683 --> 00:38:38,316
Ena ha se maikutlo a moahloli a le
mong feela, empa ke a ba bangata.

401
00:38:38,316 --> 00:38:41,826
Kahoo re qala mekgwa hape le hape, kgafetsa-kgafetsa.

402
00:38:41,826 --> 00:38:46,740
Bana ba bang ba phelisoa ka tsela ena.

403
00:38:46,740 --> 00:38:51,769
Sistimi eohle ea molao e etselitsoe ka tsela eo
re ileng ra tlameha ho qapa sekheo sa molao –

404
00:38:51,769 --> 00:38:55,284
ke mofuta oa mochini o tsamaeang ka ho sa feleng.

405
00:38:55,284 --> 00:39:00,761
Haeba re sa kgone ho etsetsa ngwana phapanyetsulo ya
ente, re batla bonyane ho tswelapele ka mokgwa wa

406
00:39:00,761 --> 00:39:03,824
phapanyetsulo ka nako e telele kamoo ho ka kgonehang.

407
00:39:03,824 --> 00:39:10,608
Hobane ha feela taba ena e ntse e tsoela pele, ba ke ke
ba re hlekefetsa ka tefiso kapa ba nka ngoana ho mo enta.

408
00:39:10,608 --> 00:39:13,839
Ke ka lebaka leo re ntseng re e pheta-pheta.

409
00:39:16,919 --> 00:39:22,666
Mme ho na le ntho e 'ngoe ea bohlokoa e lokelang ho
buuoa mabapi le mehato e nketsoeng khahlanong le rona.

410
00:39:22,666 --> 00:39:26,064
Re babuelli ba molao ba bararo ba sebetsanang le linyeoe tsena.

411
00:39:26,064 --> 00:39:33,248
Mme rona bohle ba bararo re bitswa batho ba kgahlanong
le mekento, mme ho bolelwa hore re kotsi ho setjhaba.

412
00:39:33,248 --> 00:39:39,138
Ba qala mehato ya kgalemelo kgahlanong le rona – mme haeba
ka lebaka leo re lahlehelwa ke botho ba rona ba Mokgatlo wa

413
00:39:39,138 --> 00:39:42,968
Babueledi, ha re sa tla dumellwa ho sebetsa re le babueledi.

414
00:39:42,968 --> 00:39:45,761
E mong oa basebetsi-'moho le 'na o ile a lokolloa qosong ena.

415
00:39:45,761 --> 00:39:49,714
Ho na le nyeoe ea kgalemelo e ntseng e tsoela
pele khahlanong le 'na hobane ke motho ea

416
00:39:49,714 --> 00:39:52,448
khahlanong le liente eo e leng kotsi ho sechaba.

417
00:39:52,448 --> 00:39:58,471
Mme mekgwa ya kgalemelo le yona e ntse e tswela
pele kgahlanong le mosebetsimmoho e mong. Kahoo...

418
00:39:58,471 --> 00:40:03,742
Molaoli: Ha ke bua ka litaba tse joalo livideong tsa
ka, kamehla ke re ha ho hlokahale hore le nkholoe.

419
00:40:03,742 --> 00:40:07,546
Ke re: sheba mme o iketsetse qeto.

420
00:40:07,546 --> 00:40:09,652
Eo ke potso ya tlhahisoleseding.

421
00:40:09,652 --> 00:40:16,550
Mme ka tlhahisoleseding e ngata hakana, jwalo ka hona
jwale puisanong ena, batho ba ka qala ho sebedisa inthanete.

422
00:40:18,524 --> 00:40:19,668
Molaoli: Kea leboha haholo!

