WEBVTT

00:00.160 --> 00:07.062
Naheng ea Hungary, ho na le mathata a mangata a bophelo
bo botle har'a masea, bana, bacha le batho ba baholo.

00:07.062 --> 00:13.692
Boholo boo dikotsi tsena di amanang le meento ya nakong e
fetileng bo tshekatshehilwe puisanong e latelang le ngaka le

00:13.692 --> 00:19.043
'muelli wa molao ba tswang Hungary, hammoho le mme ya
amehileng ke taba ena ya nang le bana ba bararo ba

00:19.043 --> 00:22.631
qadileng ba phetse hantle empa jwale ba na le bokowa.

00:22.631 --> 00:30.713
Ho latela liphuputso tsa bona, palo ea bana ba fumanoeng ba na
le autism kamora ho entoa e eketsehile haholo naheng ea Hungary.

00:30.713 --> 00:38.396
Mehatlo e mengata ea Mahungary e hlokomela bana bana, e ba
tšehetsa – kapa e loana hammoho le batsoali ba bona ho

00:38.396 --> 00:43.100
netefatsa hore ente e tlamang ea bana ha e sa tlameha Hungary.

00:43.100 --> 00:47.690
Liente tse tlamang? Na ho entoa ho
tlamang kannete naheng ea Hungary?

00:47.690 --> 00:56.036
Ha e le hantle, ente ea pele e tlamang e ile
ea hlahisoa Hungary ho tloha ka 1876, 'me tse

00:56.036 --> 01:00.928
ling tsa latela ka 1954 le lilemong tsa bo-1960.

01:00.928 --> 01:08.029
Kajeno, masea ohle a sa tsoa tsoaloa naheng ea Hungary a entoa
khahlanong le TB ntle le hore batsoali ba 'ona ba botsoe pele.

01:08.029 --> 01:16.615
Ka 1997 le 1998, Lekala la Bophelo la Hungary le
ile la phatlalatsa melao ea bophelo e neng e

01:16.615 --> 01:21.748
tsebisa liente tse ling khahlanong le mafu a 'maloa.

01:21.748 --> 01:31.885
Hajoale, bana ba Hungary ba entoa ka liente tse ngata tse kotsi
khahlanong le diphtheria, sefuba sa khomo,

01:31.885 --> 01:41.131
tetanus, polio le Haemophilus influenzae
mofuta oa b ha ba le likhoeli tse 2, 3, 4 le 18.

01:41.131 --> 01:48.135
Ho feta moo, liente tsa pneumococcal li
fuoa ha ngoana a le likhoeli li 2, 4 le 12.

01:48.135 --> 01:56.231
Vakthine e kopaneng ea maselese, mumps le rubella
e fuoa ha ngoana a le likhoeli li 15, 'me vakthine

01:56.231 --> 02:00.735
ea chickenpox e fuoa masea a likhoeli li 13 le 16.

02:00.735 --> 02:08.421
Batsoali ba Hungary ba ka sitoa ho lokolla bana ba bona
mekento e hlokehang, leha ho se ho ntse ho e-na le ngoana

02:08.421 --> 02:13.240
lelapeng ea bileng le kotsi e kholo bophelong ka mor'a mokento.

02:13.240 --> 02:19.020
Ha bana ba qala ho ya ditsing tsa tlhokomelo ya bana le dikolong
tsa bana ba banyenyane, baoki ba bana le

02:19.020 --> 02:24.640
bafepedi ba ba hlokometseng ho tloha tshwetsong ba
tlameha ho hlahloba boemo ba bona ba mekento.

02:24.640 --> 02:28.881
Sekolong, ho ba le ente e akaretsang ea litlelase tsohle.

02:28.881 --> 02:35.159
Haeba batsoali ba hana hore ngoana oa bona a entoe, ngaka ea
sekolo e tlameha ho tlalehela balaoli ba tsa bophelo bo botle.

02:35.159 --> 02:40.480
Ha ho na bonnete, sena se ka fella ka
ditefiso tse boima le ho lelekwa sekolong.

02:40.480 --> 02:47.765
Kahlolo ea 2019 e bile e entse hore ho khonehe
hore bana ba sa entoang ba amohuoe batsoali ba bona.

02:47.765 --> 02:55.068
Puisanong, ngaka ea Hungary e hatella hore mabaka a mang le ona a
ka 'na a bapala karolo ho eketseheng ha mafu

02:55.068 --> 03:02.187
har'a bana, joalo ka bothata ba lefats'e bohle ba
lijo tse sebetsoeng haholo, tse seng tsa tlhaho.

03:02.187 --> 03:10.547
Leha ho le jwalo, ho boetse ho hlakisitswe hore mafu a
autoimmune, ho ruruha, tieho ya kgolo, autism le

03:10.547 --> 03:16.240
ditshwaetso tse ngata tse ntjha hangata di hlaha kamora ente.

03:16.240 --> 03:23.233
Ka hona, baitseki ba bararo ba buisaneng le bona ba etsa lets'olo
la hore baetsi ba liente ba ikarabelle bakeng sa tšenyo e bakoang

03:23.233 --> 03:27.771
ke liente, le hore lingaka tse fana ka
liente li phethahatse boikarabello ba tsona ba

03:27.771 --> 03:30.580
ho tsebisa bakuli ka litla-morao tsa ente.

03:30.580 --> 03:37.005
Ho feta moo, tlhahlobo ea tekanyo ea li-antibody e tlameha ho
etsoa ka potlako pele ho liente tsa tlatsetso tse reriloeng,

03:37.005 --> 03:43.840
e le ho thibela ho ba le sesole se feteletseng sa 'mele le
kotsi e hlahang ea ho tšoaroa ke mafu a 'mele a itlhaselang.

03:43.840 --> 03:50.605
Ho feta moo, lingaka ha lia lokela ho ntse li otleloa ka
lebaka la ho fana ka litifikeiti tsa ho lokolloa ente,

03:50.605 --> 03:54.867
mohlala ka ho qala linyeoe tsa molao khahlanong le tsona.

03:54.867 --> 04:01.476
Ka kakaretso, liente li lokela ho entoa feela ka boithaopo – sena
se boetse se batloa ke batsoali naheng ea Jeremane

04:01.476 --> 04:07.850
ba batlang ho sireletsa bana ba bona litlamoraong
tse mpe tsa liente tsa maselese tse hlokehang mona.

04:07.850 --> 04:14.113
Puisano ena e tsosang maikutlo e bontša hore le
naheng ea Hungary – e fetohileng sebaka se ratoang ke

04:14.113 --> 04:17.581
bajaki – ha se lintho tsohle tse tsamaeang hantle.

04:17.581 --> 04:25.113
Ka lebaka la litla-morao tsa ente tse ntseng li bonahala
haholoanyane – bona hape le liketsahalo tse ngata tsa ts'enyo tse

04:25.113 --> 04:32.522
bakoang ke liente tsa coronavirus – le phetoho e ntseng e tsoela
pele ea ho sebelisa liente tse kotsi tsa mRNA bakeng sa

04:32.522 --> 04:40.582
liente kaofela, boithaopo ba ente bo ntseng bo batloa
haholo bo ntse bo le taba ea bohlokoa ho ba bang ba amehang.

04:40.582 --> 04:43.604
Puisano: RE HLAHISA BALEKANE BA PUISANO

04:43.604 --> 04:51.801
Motsamaisi (Dániel István): Thapama e monate, ke le amohela ka
mofuthu bohle, mme baeti ba rona ke András, Angelika le Niki.

04:51.801 --> 04:56.708
Ngaka András Guseo: Ke nna Ngaka András Guseo, ngaka ea mafu a
methapo, ngaka ea mafu a kelello, mofuputsi oa lisele tsa

04:56.708 --> 05:00.551
methapo, setsebi sa kamano lipakeng tsa kelello,
methapo le sesole sa 'mele sa ho itšireletsa,

05:00.551 --> 05:05.027
morupeli oa khatello ea maikutlo le ngaka ea liphuputso.

05:05.027 --> 05:12.900
Joaloka setho sa Akhademi ea Mahlale ea Hungary,
ke bile le seabo liphuputsong ka lilemo tse 65.

05:12.900 --> 05:17.913
Lintho tse ka sehloohong tseo ke ithutang ka
tsona ke mafu a 'mele a itlhaselang, 'me haufinyane

05:17.913 --> 05:22.128
tjena, ke autism e le karolo ea mathata a mafu ana.

05:28.457 --> 05:32.138
Ngaka Angelika Mihalik: Ke nna
Angelika Mihalik, ke 'muelli oa molao.

05:32.138 --> 05:37.845
Ke boetse mosebetsing oa molao likhoeling tse 18 tse fetileng
feela – pele ho moo ke ne ke tlohetse hobane ke ne ke sa

05:37.845 --> 05:41.952
batle ho ba 'muelli oa molao kapa 'muelli oa molao oa lekhotla.

05:41.952 --> 05:47.933
Ke ka lebaka leo ke fumaneng lengolo la thuto ea phetolelo
ea botekgeniki. Ke ne ke tseba Senyesemane 'me ka ithuta

05:47.933 --> 05:52.290
phetolelo ea botekgeniki ha ke tlohela mosebetsi oa ka oa molao.

05:52.290 --> 05:57.880
Ho tloha ka 2019, ke ntse ke fetolela lingoliloeng
tsa bongaka tse amanang le COVID-19, liente tsa

05:57.880 --> 06:02.942
COVID-19, le liphuputso tse ka sehloohong bakeng sa lingaka.

06:02.942 --> 06:10.101
Mme ha ke ntse ke batlisisa, ke ile ka fumana dingolwa tsa
ditsebi le mathata a amanang le meento e

06:10.101 --> 06:18.904
tlwaelehileng ya kgale, mme ke moo ke ileng ka bona
kannete se etsahalang ka meento e tlwaelehileng.

06:21.341 --> 06:27.375
Ho ile ha fihla moo motho eo ke neng ke mo fetolela a ileng a
nngolla molaetsa ho Messenger a re re hloka

06:27.375 --> 06:33.516
Kennedy oa Mohungary , kahoo ka etsa qeto ea ho
khutlela mosebetsing oa ho ba 'muelli oa molao.

06:33.516 --> 06:38.036
Ha ke bue sena ka boikakaso, empa
hobane ke sona se neng se bakile taba.

06:38.036 --> 06:42.586
Mme Niki le yena o bile le seabo ho etsa hore ke
hlokomele hore ho na le bothata hobane ho ne ho na le

06:42.586 --> 06:45.300
ditlamorao tse mpe tse tswang mekento e qobelloang.

06:45.300 --> 06:51.030
Niki o ile a mpontša boima ba bothata bona
bo boholo ka ho ntaletsa moketeng oa lelapa

06:51.030 --> 06:54.207
ha hae, moo ho neng ho le baeti ba 'maloa.

06:54.207 --> 07:00.820
Mme ba tlisa le bana ba bane kapa ba bahlano ba
nang le autism, yaba ke bona boima ba bothata.

07:00.820 --> 07:05.900
Mabaka ana a mabedi a ile a etsa
hore ke kgutlele mosebetsing wa molao.

07:05.900 --> 07:10.774
Molaoli: Kahoo re hloka Kennedy oa
Hungary, ha re ka rialo. E, Niki? Tsoela pele.

07:10.774 --> 07:14.860
Nikoletta Kertész: Ke 'na Nikoletta Kertész, eo
e tsebahalang haholo ka lebitso la Niki Kertész.

07:14.860 --> 07:18.820
Ke na le bana ba bararo, bao kaofela ba bararo
ba ileng ba utloa bohloko ka lebaka la liente.

07:18.820 --> 07:24.037
Monna enoa ea lilemo li 24 o ile a ba le
bokooa bo boholo ba kelello, o na le lefu la ho wa

07:24.037 --> 07:27.227
(epilepsy) mme ka lebaka leo a buuoa bokong.

07:27.227 --> 07:35.078
E mong oa mahahapa a ka a tsoang lenyalong la ka la bobeli
o ile a sitwa ho bua, a ba le bokowa ba kelello mme a ba

07:35.078 --> 07:39.705
le autism kamora ho fumana ente ea MMR a le likhoeli li 15.

07:39.705 --> 07:49.556
Moen'ae oa habo o na le aleji e matla ea lijo le ho ruruha ha
tšilo ea lijo, empa eena o ile a pholoha a sa senyehe kelellong.

07:49.556 --> 07:54.574
Ke ile ka batlisisa le ho etsa dipatlisiso mabapi le mabaka,
hobane motho a ka nahana hore o ke ke wa kena

07:54.574 --> 07:59.219
nokeng e tshwanang habedi, empa o ka kena
nokeng ya autoimmunity hangata kamoo o ratang.

07:59.219 --> 08:05.841
Kahoo, ha e le hantle, ke ile ka hlokomela hore ho na le
ho sa tsamaeeng hantle ka mahahapa, mme ka qala ho

08:05.841 --> 08:10.760
etsa dipatlisiso, mme ke tla le bolella seo ke se fumaneng.

08:10.760 --> 08:18.232
Lilemo tse leshome tse fetileng, ke thehile sehlopha sa
Facebook "Autism Never Again" ka mokhoa oa kalafo oo ke o

08:18.232 --> 08:22.706
qapileng o thehiloeng phepelong le mekhoeng e meng ea kalafo.

08:22.706 --> 08:30.002
Re thusitse batho ba dikete ka hara
sehlopha ho fokotsa matshwao a bona a autism le

08:30.002 --> 08:34.978
ADHD – esita le ka nqane ho meedi ya sehlopha.

08:34.978 --> 08:42.415
Bana ba bang ba bile ba hlakolelwa tlhahlobo ya bona ya autism.

08:42.415 --> 08:46.461
LIKENTLELO TSE TLOCHELANG LEFATŠENG LOHLLE

08:46.461 --> 08:51.455
Motsamaisi: Na bana ba Hungary ba fumana
liente tse tšoanang le tsa, mohlala, Afrika?

08:51.455 --> 08:57.594
Na mekhoa ea ho entoa e tšoana
lefatšeng ka bophara, kapa ho na le liphapang?

08:57.594 --> 09:01.178
Ngaka András Guseo: Mekhoa ea ente e
fapana ho tloha naheng ho ea naheng.

09:01.178 --> 09:08.536
Linaheng tse 18 ho tse 30 tsa Europe, ente ha e tlamahale, kapa
haeba e le joalo, ke ente e le 'ngoe kapa tse

09:08.536 --> 09:16.126
peli feela – haholo-holo khahlanong le mafu ao a
nkoang e le tšokelo e kholo ka ho fetisisa naheng eo.

09:16.126 --> 09:18.875
Liente tse ling kaofela ke tsa boithaopo.

09:18.875 --> 09:23.148
QOSO EA MOLAO: TLHAHELO EA
TLHAHISOLESO EA LENTSOE LEBE LEBITSO LA BATS'EALI

09:23.148 --> 09:27.006
Motsamaisi: Hantle, Angelika, ke na le potso bakeng sa hao:

09:27.006 --> 09:34.384
Ha batsoali ba tlisa ngoana oa bona kopanong ea
ente – mona re bua ka liente tse tlamang –

09:34.384 --> 09:39.298
batsoali ba fumana tlhahisoleseling efe ka liente tsena?

09:39.298 --> 09:42.259
Na ke potso e bohloko?

09:48.914 --> 09:53.403
Ngaka Angelika Mihalik: Hajoale re na
le bonyane linyeoe tsa lekhotla tse 150.

09:53.403 --> 10:02.008
Bareki ba rona boholo ba bona ke bana ba utloileng
bohloko; ke bona ba ka sehloohong, mme re ba emela nyeoeng.

10:02.008 --> 10:08.632
Mme boholo ba bona ka bo bona ba
lemetswe hampe kapa mahareng ke ente.

10:08.632 --> 10:15.608
Kapa ba tlile ho rona hobane ngwanabo ba ile a
lemala hampe kapa a hlokahala ka lebaka la ente.

10:18.203 --> 10:23.997
Mme ka bomadimabe, dingaka ha di rutwe ka ho
lekana kapa ka botlalo ba tshebetso diyunivesithing.

10:23.997 --> 10:30.743
Lithupelo ha li rute ka liente kapa hore na li sebetsa joang,
empa li fana feela ka lipalopalo mabapi le hore na liente li

10:30.743 --> 10:36.383
molemo hobaneng, hore na ke liente life tse teng, joalo-joalo.

10:36.383 --> 10:41.145
Kahoo dingaka di na le tlhahisoleseding e
fokolang haholo ya nnete mabapi le mekento.

10:41.145 --> 10:45.135
Ka bomalimabe. Hape le ka mokhoa oo liente li sebetsang ka oona.

10:45.135 --> 10:48.640
Ke ka lebaka leo ho totobetseng hore le batsoali ha ba tsebisoa.

10:48.640 --> 10:53.881
BATSWALI BA TSEBISWA JANG? – MOLAO OA 1997 –
KE LIKENTLELE TSE KAE? – PHALLO EA LIKENTLELE

10:53.881 --> 10:57.060
Molaodi: Na batswadi ba fumana pampiri ya
tlhahisoleseding ha bana ba bona ba lokela ho entwa?

10:57.060 --> 11:00.913
Kahoo, lengolo la tlhahisoleseding
mabapi le se tla etsahalla ngoana?

11:00.913 --> 11:04.469
Ngaka Angelika Mihalik: U tla fumana pampiri ea
A4 e hlalosang hore na ente e etselitsoe eng.

11:04.469 --> 11:06.040
Molaoli: Na o fumana seo kamora ente?

11:06.040 --> 11:10.157
Ngaka Angelika Mihalik: Che, pele ho
ente. Ke sona seo ngoana a se nkang hae.

11:10.157 --> 11:13.810
Empa ke tla bolela mohlala o le
mong oa bohlokoa haholo, ente ea MMR .

11:13.810 --> 11:16.677
MMR e na le rubella, 'me e tšoaetsana.

11:16.677 --> 11:20.032
Litaelo tsa tšebeliso li bolela
hore ho kotsi ho basali ba baimana.

11:20.032 --> 11:24.618
Mohlala ona o tobileng haholo. Ha o
kenyeleditswe pampiring ya tlhahisoleseding.

11:24.618 --> 11:29.278
Ngaka ea sekolo e hlophisa bana ka mola, empa ha e ba bue letho.

11:29.278 --> 11:33.872
Tsohle li hlokometsoe hona joale ka ha pampiri
ena ea tlhahisoleseling e fanoe ho batsoali.

11:33.872 --> 11:39.961
Bana ba eme ka mola, ha a botsa le ea mong oa bona:
'Na 'm'a hao o imme? 'Na khaitseli ea hao o imme?'

11:39.961 --> 11:42.196
Ke mohlala o tobileng haholo.

11:42.196 --> 11:48.379
Ho na le ketsahalo e itseng ea ho senyeheloa ke mpa kamorao hore
moena kapa khaitseli ea iseng a tsoaloe a entoe ka ente e joalo.

11:48.379 --> 11:51.147
Kahoo ke lehlakore le lefifi, joalokaha o boletse.

11:51.147 --> 11:53.296
Batho ha ba fuoe tlhahisoleseding e lekaneng.

11:53.296 --> 11:59.653
Molaoli: Na molao oa Hungary o bolela
hore batsoali ba tlameha ho tsebisoa?

11:59.653 --> 12:03.449
Ngaka Angelika Mihalik: Ke nepahetse.
Motsamaisi: Ke molao ofe oo, mme o fetisitswe neng?

12:03.449 --> 12:06.290
Ngaka Angelika Mihalik: Eo ke Molao oa Bophelo oa 1997.

12:06.290 --> 12:09.336
Motsamaisi: Mme jwale re ngola
2025? Ngaka Angelika Mihalik: Ke nnete.

12:09.336 --> 12:12.833
Molaoli: Hona ke lilemo tse ngata tse fetileng
hona joale! Mme ha ho motho ea e hlahlobileng ho

12:12.833 --> 12:15.203
tloha ka nako eo? Ngaka Angelika Mihalik: Che.

12:15.203 --> 12:19.297
Molaoli: Mme ke liente tse ling tse
kae tse fanoeng ho tloha ka 1997?

12:19.297 --> 12:26.294
Nikoletta Kertész: ho tloha ka 97, ke nahana hore mohlomong ho
na le tse ling tse leshome. Ruri ho na le tse ling tse leshome.

12:26.294 --> 12:29.270
Molaoli: Kahoo ho na le liente tse
ling tse ka bang 10 tse tlamang.

12:29.270 --> 12:35.413
Empa molao oa lilemo tsa bo-1990 ha oa ka
oa hlahlojoa. Nikoletta Kertész: Ke 'nete.

12:35.413 --> 12:39.844
MATŠOLO A LIKENTLELE = HO TLOCHELOA LIKENTLELE LIKERECHENG

12:39.844 --> 12:48.631
Nikoletta Kertész: Meento ea pele ho sekolo bakeng sa bana ba
lilemo li 0 ho isa ho 6 e etsoa ka tsela eo batsoali ba nkang

12:48.631 --> 12:55.775
bana ba bona ho ngaka ea bana makhetlo a 12 feela,
ke hore, ho ngaka ea bona ea lelapa ea bana, eo e

12:55.775 --> 13:00.208
ba tsebisang ka bokhutšoanyane ebe e ba enta moo.

13:00.208 --> 13:03.872
Mohato o latelang ke liente sekolong.

13:03.872 --> 13:08.040
Li bitsoa matšolo a ente.

13:08.040 --> 13:10.886
Motsamaisi: Letšolo la ente ke eng?

13:10.886 --> 13:15.025
Nikoletta Kertész: Lebaka leo ka lona
mohopolo ona o bitsoang joalo ke potso e ntle.

13:15.025 --> 13:22.523
Ha e le hantle, ho bolela hore sekolong, bana ba
sehlopha se itseng ba isoa ho ngaka ea sekolo joaloka linku,

13:22.523 --> 13:26.706
ho qaloa ka bana bohle ba sehlopha sa botšelela, mohlala.

13:26.706 --> 13:36.587
Sehlopha sa 6a thutong ea pele, sehlopha sa 6b thutong ea
bobeli, sehlopha sa 6c thutong ea boraro. Ebe 7a, 7b, 7c.

13:36.587 --> 13:43.976
Mme sena sohle ka letsatsi le le leng, jwaloka letsholo
la papatso kapa la dipolotiki kapa la dipapatso, e le

13:43.976 --> 13:48.764
hore baithuti bohle ba fumane ente ena ka nako e le nngwe.

13:48.764 --> 13:52.323
Ke ka lebaka leo e boetseng e bitsoa
letsholo la ente naheng ya Hungary.

13:52.323 --> 13:55.712
Molaoli: Kahoo hoo ke tlamo.

13:55.712 --> 14:02.965
Nikoletta Kertész: Ke tlamo, e. Kahoo, ho na le liente tse
fuoang ke lingaka tsa bana le liente tsa sekolo tse hlophisoang

14:02.965 --> 14:06.595
sekolong e le hore bana bohle ba be sebakeng se le seng.

14:06.595 --> 14:11.068
Seo se etsa hore ho be bonolo ho enta
bohle ka lona letsatsi leo, ebe o qetile.

14:11.068 --> 14:15.855
Batswadi ha ba tlamehe ho isa bana ba bona ngakeng ka
bo bona, mme ha ho hlokahale hore ba boholong ba hlahlobe

14:15.855 --> 14:20.338
kamorao hore na ke mang ya entilweng le ya sa entwang.

14:20.338 --> 14:24.839
PAMPITŠANA EA TLHAHISO KA MOKENTO

14:24.839 --> 14:30.358
: Nikoletta Kertész: Moriana o mong le o mong le
ente li tla le pampiri e nang le lintlha tsa tsona.

14:30.358 --> 14:38.152
Pampitšana ena e kenyelelitsoeng ka har'a
sephutheloana ha e tšoane hantle le e fanoeng ke moetsi.

14:38.152 --> 14:47.153
Kahoo, ho na le pampitšana ea ka har'a sephutheloana e
fanoang ke moetsi, ebe ho na le e 'ngoe eo ngaka e e fumanang.

14:47.153 --> 14:54.133
Ho na le khothaletso, ke hore, tlhahisoleseding e kgutshwane e
lokelang ho lekana bakeng sa batswadi, mme ho latela karolo e

14:54.133 --> 14:59.087
kgutshwane haholo eo batswadi ba kopuwang ho e
saena, e bolelang feela, ka mohlala, hore

14:59.087 --> 15:02.356
ente e ka baka feberu le ho kgubeduha ha letlalo.

15:02.356 --> 15:08.238
Ka nako e 'ngoe, ke bone ba ngola hore e ka baka tšoaane
kapa ho hlatsa. Empa seo se etsahala ka seoelo haholo.

15:08.238 --> 15:11.791
Tsena ke matšoao a anaphylaxis .

15:11.791 --> 15:15.165
Empa ke bone feela tlhahisoleseding ena e nyenyane.

15:15.165 --> 15:20.313
Kahoo ke tlhahisoleseding eo rona batsoali re e
fumanang; batsoali ba 'maloa ba ntiisiseditse sena.

15:20.313 --> 15:25.373
MAHLOAHLA A MANGATA A MATJHA KA BAKA LA PHALLO YA
VAKESENE KAMORA HO TLALAETSA, MOKGWA KE UKRAINE

15:25.373 --> 15:30.441
Motsamaisi: Joale... haeba ba qala letšolo lena la ente mona,
haeba ba enta bana ba bangata hakana, na ho tla ba le ntho

15:30.441 --> 15:36.465
e kang ho tšoaetsana ha ente – ka mantsoe a mang, na ho
tla ba le mafu a mangata a macha hang-hang ka mor'a ente ena?

15:36.465 --> 15:38.670
Ngaka András Guseo: Mohlomong, hoo ho ka khoneha.

15:38.670 --> 15:45.487
Bophelo bo fane ka mohlala o hlakileng haholo oa
sena, kaha ho ile ha fumanoa Ukraine hore sekhahla

15:45.487 --> 15:49.876
sa ente ea maselese se ne se le ka tlase ho 35%.

15:49.876 --> 15:59.854
WHO le UNICEF ba ile ba hlokomela sena, mme e le ho "thusa"
Ukraine ho hlola "boemo bona bo bobe haholo" ba batho, haholoholo

15:59.854 --> 16:11.012
bana, ba sa enteloang ka botlalo, ba ile ba fa Ukraine liente
mme ba tsamaisa letsholo la ho enta ka mokgwa o tshwanang.

16:12.801 --> 16:22.019
Sephetho: Ka sekgahla sa peisetso sa 35% se fetileng, ho ne
ho e-ba le mafu a maselese a pakeng tsa 60 le 70 ka selemo.

16:22.019 --> 16:24.518
Empa esale e se be jwalo ka dilemo tse ngata.

16:24.518 --> 16:31.991
Kamora hore letsholo la ente le qale, ho bile le batho ba 12,000
ba tshwaeditsweng ke kgathla ka hara dikgwedi tse pedi,

16:31.991 --> 16:39.513
bao ba 9,000 ba bona ba ileng ba hloka ho kena
sepetlele mme ba 1,600 ba bona ba ile ba ba le kgathla e matla.

16:39.513 --> 16:47.480
Kahoo sena se bontša seo re neng re bua ka sona
pejana, hore batho ba entetsoeng ba ka fetisetsa tšoaetso.

16:47.480 --> 16:51.849
LITEKO TSE LANG TITRE EA LI-ANTIBODY LE HYPERIMMUNITY

16:51.849 --> 16:57.836
Ngaka András Guseo: Kahoo ho ne ho se na tšoaetso ea maselese
Ukraine, empa ha ba qala ho enta ka ente e

16:57.836 --> 17:03.825
phelang, batho ba entetsoeng ba ile ba fetisetsa
lefu leo 'me ha ba ba le seoa se tebileng haholo.

17:03.825 --> 17:06.616
Kahoo ke bothata bo boholo haholo.

17:06.616 --> 17:12.872
Ntho e 'ngoe ke hore matšolo ana a ente ha a nahane feela hore na
ho na le motho ea moimana ka lapeng, empa hape ha

17:12.872 --> 17:18.867
a nahane hore na motho ea lokelang ho entoa o se a
ntse a na le masole a 'mele khahlanong le ente X.

17:18.867 --> 17:25.713
Ka mantsoe a mang, palo e ka lekanyetsoang ea masole
a 'mele, e leng tekanyo ea matla a masole a 'mele.

17:25.713 --> 17:30.080
Ngaka András Guseo: Hobane haeba o na le tekanyo e
phahameng ka ho lekana ya masole a mmele, ha o hloke ente.

17:30.080 --> 17:34.716
Ke seo ho se ngotsweng pampiring ya ditlhahisoleseding
tsa sephuthelwana. E. Empa seo ha se eso ka se batlisiswa.

17:34.716 --> 17:40.349
Mme maemong a mangata a neng a hloka ho
kenella ka molao, ditekanyo tsa di-antibody di ile

17:40.349 --> 17:44.004
tsa lekanngwa, mme di ne di le hodimo haholo.

17:44.004 --> 17:51.698
Ha o sebedisa ente ya maseles ka tekanyo ena e phahameng haholo,
o bopa boitshireletso bo feteletseng, mme kotsi

17:51.698 --> 17:58.783
ya boitshireletso bo feteletseng ke hore bo
fana ka sebaka sa ho hodisetsa mafu a autoimmune.

17:58.783 --> 18:06.264
Mme ha sesole sa mmele se imetswe haholo, ke hore, se
tsitsipitswe ho feta tekano, se thetswa habonolo haholo.

18:06.264 --> 18:15.413
Tshwaetso ya maselese le ente ka bobedi di susumetsa mmele ho
hlahisa masole a mmele kgahlanong le protheine ya motheo ya myelin

18:15.413 --> 18:20.007
bokong, mme ho tloha moo, mmele o ba boemong ba autoimmune.

18:20.007 --> 18:24.687
Seo ha se bolele hore o tla kula hang-hang – e ka
ba le morago ho selemo se le seng, tse peli, tse

18:24.687 --> 18:27.525
hlano, tse leshome kapa tse leshome le metso e mehlano.

18:27.525 --> 18:36.016
Hobane ka nako eo, ha sesole sa mmele se fumana e 'ngoe ea
lintlafatso tsena, ebang ke ka ente, tšoaetso e 'ngoe ea vaerase,

18:36.016 --> 18:41.906
lintlha tse ling tse tsoang kantle, khatello
ea maikutlo, jj., sesole sa mmele se qala

18:41.906 --> 18:46.775
tlhaselo ea autoimmune holim'a tsamaiso ea methapo.

18:46.775 --> 18:52.181
BOIKARABELO BA MOETSI, ANTHENA EA ALUMINIUM

18:52.181 --> 19:00.880
Ngaka András Guseo: Ho tloha ha Molao oa 1986 o fetisoa, ha ho
so be le boikarabello ho moetsi oa ente ho e leka ka ho lekana.

19:00.880 --> 19:06.926
Tlhahlobo e sa sekameng, ea sephiri se habeli, e laoloang ka
placebo, phuputso e etsoang litsing tse ngata, ea lilemo tse

19:06.926 --> 19:11.522
peli, joalo ka ha e hlile e hlokahala bakeng sa
meriana eohle indastering ena, ha e so etsoe

19:11.522 --> 19:14.870
bakeng sa liente. Leha e le bakeng sa ente e le 'ngoe.

19:14.870 --> 19:17.909
Ha ho hlokahale hore o shebe hole bakeng sa mehlala.

19:17.909 --> 19:21.310
Mohlala o motle ka ho fetisisa ke
sewa sa moraorao sa lefatshe ka bophara.

19:21.310 --> 19:27.887
Mokento o sebedisitsweng o ile wa fumaneha dikgwedi tse mmalwa
feela kamora ho qhoma ha tshwaetso ya vaerase, athe

19:27.887 --> 19:35.464
hangata ho nka dilemo tse hlano ho isa ho tse robedi ho
leka mokento ho fumana hore na o sebetsa kannete kapa tjhe.

19:35.464 --> 19:40.828
Seo ke ntho e le 'ngoe. E 'ngoe ke hore ha baa
ka ba etsa phuputso ea placebo, kahoo ha baa

19:40.828 --> 19:44.259
ka ba bapisa phello le ea kalafo e sa sebetseng.

19:44.259 --> 19:50.360
Ha ba so etse jwalo ka ente efe kapa efe, ka
hoo ha re tsebe hore na liente di sebetsa hakae.

19:50.360 --> 19:54.949
Rea tseba hore ho na le mathata,
haholoholo ha ho fanoa ka ente e kopantseng .

19:54.949 --> 20:00.872
Ho na le mehlala e mengata ea sena, moo ngoana
ea likhoeli tse peli, tse tharo kapa tse 'ne a

20:00.872 --> 20:05.620
fumanang liente tse tšeletseng ka nako e le 'ngoe.

20:11.336 --> 20:17.468
Mme seo ha se kenyeletse liente tsohle tse loantšang mafu a
bakoang ke likokoana-hloko tse fapaneng tse fumanehang ente ena e

20:17.468 --> 20:21.491
kopaneng, hobane liente tsena tse
tšeletseng li loantša likokoana-hloko tse fetang

20:21.491 --> 20:23.875
leshome kapa tse fetang mashome a mabeli.

20:23.875 --> 20:28.336
Leha ho le jwalo, sesole sa mmele sa
lesea sa dikgwedi tse pedi ha se eso hole.

20:28.336 --> 20:33.161
Ho itshetlehile ka masole a mmele a
mme. Mme masole ana a mmele a fokolang.

20:33.161 --> 20:36.700
Mme jwale sesole sa mmele sa ngwana se qala ho hola.

20:36.700 --> 20:42.320
Mme re e sutumelletsa ka matla a maholo haholo. Ho makatsa feela.

20:47.341 --> 20:54.422
Bothata bo bong, bo boholo haholo, ke hore boko
ba ngoana enoa ha bo e-so hole; bo ntse bo hola.

20:54.422 --> 20:58.360
Mme bobokong ho na le moedi o
sireletsang, e leng moedi wa madi le boboko.

20:58.360 --> 21:03.216
Ka hona, se kenang maling ha se kene bokong ka kotloloho.

21:03.216 --> 21:07.400
Leha ho le jwalo, tshireletso ena ha e eso hole hantle ho bana.

21:07.400 --> 21:14.520
Seo se fuoang ngoana mme se kena maling,
ka hona se kena bokong bo sa sireletsoa.

21:21.414 --> 21:25.777
Bothata ke hore liente ke lintho tse matla
haholo tse khothalletsang sesole sa 'mele.

21:25.777 --> 21:31.264
E le hore li kgone ho matlafatsa tsamaiso ya mmele ya
ho itwanela mafu ka nnete, ho tlameha ho eketswe

21:31.264 --> 21:34.552
di-adjuvant , tse etsang hore tsamaiso ena e qale ho sebetsa.

21:34.552 --> 21:39.840
Mme mothusi ona ka hara liente ke aluminium.

21:41.909 --> 21:45.735
Molaoli: Ke ne ke nahana hore seo se kenyeleditswe mekento yohle?

21:45.735 --> 21:50.765
Ngaka András Guseo: Liente li ne li tloaetse ho ba le
mekhuri, empa ka lehlohonolo seo se ile sa thibeloa.

21:50.765 --> 21:57.442
Empa ho sa na le tse ling; ente ea
hepatitis B e ntse e na le mekhuri.

21:57.442 --> 22:01.185
Liente ea sefuba e kanna ea ntse e na le mekhuri.

22:01.185 --> 22:05.568
Mme aluminium ena e kena bokong ka bonngwe.

22:05.568 --> 22:13.100
Mme aluminium e a susumetsoa liseleng tsa
methapo ke mahlaseli a Wi-Fi kapa a mohala oa thekeng.

22:26.274 --> 22:29.095
E tla ba moamoheli oa bona, antenna ea bona.

22:29.095 --> 22:34.067
Mme seo se bopa phello e makatsang ya motlakase-magenete bokong.

22:34.067 --> 22:39.692
Lisele tsa methapo bokong le tsona li hlahisa maqhubu a
motlakase le makenete, 'me lisele tsohle 'meleng oa ka

22:39.692 --> 22:43.143
li utloa maqhubu ana, a fanang ka matla ho lisele tsa ka.

22:43.143 --> 22:49.284
Ha jwale ke beha mmele ona sebakeng sa motlakase le makenete mme
ke o pepesetsa Wi-Fi – 50 Hz – le mahlaseli a

22:49.284 --> 22:54.434
mang a mehala ya letsoho, jwale tsena di ama
tshebetso ya ka ya kahare ya motlakase le makenete.

22:54.434 --> 22:59.757
Mme haeba ke na le diantena bokong ba ka, seo se tla ba
le tshusumetso e kgolo haholo hodima tsamaiso ya yona

22:59.757 --> 23:03.943
e kgolo ya taolo, e leng tshebetso ya disele tsa yona.

23:07.026 --> 23:12.434
HUNGARY – HA HO MONG OA IKARABELLA BAKENG SA Tšenyo EA VAKESENE

23:12.434 --> 23:18.525
Ngaka Angelika Mihalik: Naheng ea Hungary, molao o
ngotsoe ka tsela eo ho e-s'o be le molato ho moetsi, ngaka,

23:18.525 --> 23:24.797
kapa 'muso bakeng sa tšenyo efe kapa efe e bakoang ke ente.

23:24.797 --> 23:32.580
Sephetho sa sena ke hore haeba ho se na
dikotlo, ha ho na motho ya tla latela melao.

23:34.644 --> 23:39.183
Hoo ke molao oa tlhaho!

23:39.183 --> 23:47.538
Kaha ha ho na ngaka, mmuso kapa moetsi ea ikarabellang
naheng ea Hungary, ngaka ha e phethahatse boikarabello

23:47.538 --> 23:52.965
ba eona ba ho tsebisa mokuli ka litlamorao tsa ente.

23:52.965 --> 23:58.078
Ha a sebetse boemong bo hlokehang
hobane ha a eso ithute ho etsa jwalo.

23:58.078 --> 24:04.100
Kahoo re loanela ba amehileng ba tlang ho
rona hobane ba tlameha ho feta tekong e boima.

24:04.100 --> 24:09.276
Ho feta moo, ha ho na ea ka
ikarabelloang, kahoo re nna re hloleha khafetsa.

24:09.276 --> 24:16.851
Empa re ntse re loana, linyeoe tsa rona li ntse li tsoela pele,
mme re tlameha ho qala bocha khafetsa ho lokolla batho ho ente.

24:16.851 --> 24:20.962
QETANO EA BOIKHETHELO EA MOKENTLO

24:20.962 --> 24:24.036
Ngaka Angelika Mihalik: Kahoo ho ka ba
hotle ha lintho tse peli li ka etsahala:

24:24.036 --> 24:29.626
Sa pele, seo United States of America e se lwanelang, le seo
mmuso wa Kennedy, ke hore, mmuso wa Trump, o

24:29.626 --> 24:34.895
se lwanelang, ke ho fedisa boitšoaro bona bo se
nang boikarabelo ka lehlakoreng la bahlahisi.

24:34.895 --> 24:42.664
Sena se lokela ho etswa le naheng ya Hungary hore ba
ikarabellang ba se ke ba hlola ba ikarabella ho mang kapa mang.

24:42.664 --> 24:45.594
Mme ngaka le yona e lokela ho ikarabella.

24:45.594 --> 24:54.469
Hobane ba tla susumetseha feela ho ruta batho ka likotsi tsa
ente haeba ba ka ikarabella bakeng sa ts'enyo eo ba e bakang.

24:54.469 --> 25:01.948
Mme ntho e nngwe ke hore hang ha taelo ena e fediswa – hore ha ho
na ngaka kapa mmuso o ikarabellang bakeng sa tshenyo e

25:01.948 --> 25:09.547
bakwang ke meento – tlhahisoleseding mabapi le ditlamorao
tsa meento le yona e tla fetisetswa ho bakudi le batswadi.

25:09.547 --> 25:14.344
Ho feta moo, haeba ente e ne e le ea boithaopo, re ne re
ke ke ra tlameha ho feta tseleng ena e boima, moo re

25:14.344 --> 25:17.948
leng re loantša ka matla bakeng sa maphelo a bana ba rona.

25:17.948 --> 25:24.302
Molaoli: Hantle, ngaka e tlameha ho hlapanya
hore e tla u folisa kapa e se ke ea u tšosa.

25:26.259 --> 25:29.520
Ho lokile, ha re hlahlobeng seo hanyane:

25:29.520 --> 25:37.086
Kahoo haeba ngaka e hlapanya ka tšepiso e tjena, empa ebe ha e
fetisetse tlhahisoleseding ka mekento feela, empa hape ha e

25:37.086 --> 25:46.960
etse liteko pele ho nako ho fumana hore na ngoana enoa o tla
kula hamorao kapa che, joale o hlapantse tšepiso ea hae lefeela.

25:46.960 --> 25:51.270
Ha e le hantle, o ile a tlola kano ea hae.

25:51.270 --> 25:54.263
Ngaka Angelika Mihalik: Ha re na ketsahalo e
le 'ngoe feela e joalo – re na le tse 'maloa!

25:54.263 --> 25:58.135
Ha se tsheko feela. Re qosa dingaka ka ho kgetheha.

25:58.135 --> 26:03.190
Hobane, leha e sa sebediswe ka
tsela ena, ke molao naheng ya Hungary:

26:03.190 --> 26:08.030
Ha ngaka e ngola hore ngoana a ke ke a entoa
ka mabaka a bophelo bo botle, joale ba

26:08.030 --> 26:11.983
boholong ba lokela ho mo lokolla tlhokahalo ea ente.

26:11.983 --> 26:19.495
Re na le maemo moo lingaka tse peli le lingaka
tse 'ne li ngotseng hore ngoana a ke ke a entoa.

26:19.495 --> 26:25.422
Batsoali ba isa taba ena ho ba boholong, mme ba
boholong ba kgetha moeletsi ya bitswang wa ente – ona

26:25.422 --> 26:29.630
ke setsi se Hungary – ya esong ho bone ngwana pele.

26:29.630 --> 26:37.641
Ha re re, lingaka tse peli tse phekōlang, kapa lingaka tse 'ne
tse hlileng li phekōla ngoana, tse ling tsa tsona li

26:37.641 --> 26:47.083
qetile lilemo tse robeli, tse ling lilemo tse 'ne, 'me ba
ngola maqepheng a 'maloa hore ngoana o tla shoela ente.

26:48.958 --> 26:57.147
Moeletsi oa liente ha a shebe ngoana le hanyenyane, o
mpa a bala liphuputso – ke bua ka linyeoe tse itseng –

26:57.147 --> 27:02.969
ebe o ngola ka mela e mene feela hore ngoana a ka entoa.

27:05.824 --> 27:08.480
Molaoli: Mme bana ke dingaka?

27:08.480 --> 27:13.800
Ngaka Angelika Mihalik: Lingaka, lingaka,
lingaka tse koetlisitsoeng ka ho khetheha.

27:13.800 --> 27:21.428
Mabapi le potso e nngwe: Re boetse re nka mehato ya molao
kgahlanong le dingaka tse sa fanang ka ditumello tsa ho se

27:21.428 --> 27:27.204
entelwe bakeng sa bana ba lokelang ho lokollwa moentong ona.

27:27.204 --> 27:32.348
Mme ngaka ya a ngola fatshe. Re na
le ditletlebo tse mmalwa tse jwalo.

27:32.348 --> 27:39.235
Mme dingaka tse fapaneng di ngola hore ha ho tluwa mekineng e
tlamang, ha ba nahane ka boiketlo ba ngwana, empa ho ena le hoo ba

27:39.235 --> 27:48.236
shebile dithahasello tsa setjhaba, le hore ngwana enwa o tlameha
ho entwa e le hore ho fihlellwe boitshireletso ba sehlopha.

27:48.236 --> 27:51.069
Molaoli: Mme ka mor'a moo ha ho na
taba hore na ngoana o na le eng.

27:51.069 --> 27:55.822
Ngaka Angelika Mihalik: Sena se boetse se etsoa ha ho na kotsi
e kholo haholo ea hore ngoana a ka shoa ka lebaka la ente ena.

27:55.822 --> 27:59.824
Mme re tla kenya seo polelong ya qoso.
Re na le dinyewe tse mmalwa tse jwalo.

27:59.824 --> 28:05.391
PALE EA BANA BA AUTISME

28:05.391 --> 28:10.533
Ngaka András Guseo: CDC e phatlaladitse datha e
tshosang e bontshang hore na ke masea a makae a

28:10.533 --> 28:14.740
sa tswa tswalwa naheng ya USA a tla ba le autism.

28:18.211 --> 28:23.781
Ka 2020, palo e ne e le 158.

28:23.781 --> 28:29.784
Ha re kgutlela morao ka dilemo tse 15,
palo e ne e le e le 'ngoe ho tse 10,000.

28:29.784 --> 28:33.280
Molaoli: Na ke 158 ho tsoa ho 10,000?

28:33.280 --> 28:38.662
Ngaka András Guseo: Che, ngoana a le mong ho ba bang
le bang ba 158 ba sa tsoa tsoaloa o tla ba le autism.

28:38.662 --> 28:42.959
Mme ha dilemo di ntse di feta, palo ya motheo e neng e
phatlalatswa e ile ya nna e fokotseha, mme

28:42.959 --> 28:48.755
selemong se fetileng ho bile le ngwana a le mong
ya nang le autism hara ba robong ba tswetsweng.

28:50.410 --> 28:54.455
Mokhoa o theoha ka sekhahla se seholo – ho
bolelang hore ho na le bana ba fokolang le ho feta ba

28:54.455 --> 28:57.701
sa nang le autism har'a masea a sa tsoa tsoaloa.

28:57.701 --> 29:02.598
Mme ha ke fositse, motheo o tla
fihlellwa ka mora dilemo tse pedi.

29:02.598 --> 29:09.527
Sena se bolela hore ngoana e mong le e mong
ea tsoaletsoeng Amerika a ka ba le autism.

29:09.527 --> 29:14.656
Ngaka András Guseo: Hoo ho hobe haholo.
Ke ho shebelletse lapeng, naheng ea rona.

29:14.656 --> 29:20.373
Mme nka rata ho le bontsha datha ya moraorao chate ena.

29:20.373 --> 29:27.037
E bontsha palo ya bana ba nang le autism ba dilemo tse 2
ho isa ho 18, ba tlalehilweng ke dikolo naheng ka

29:27.037 --> 29:32.372
bophara qetellong ya Lwetse ho tloha ka 2018 ho isa ho 2024.

29:34.006 --> 29:42.435
Mme sena se bontsha hore keketseho e kgolo
haholo, e fihlang ho 121% ka hare ho dilemo tse 7.

29:44.286 --> 29:52.474
Sena se bolela hore palo ea bana ba nang le autism
likolong e ntse e eketseha ka karolelano ea 17% ka selemo.

29:54.465 --> 30:01.226
Nikoletta Kertész: Mme ka mora moo, ente ea pox ea khoho ea
hlahisoa, le ente ea pneumococcal, e neng e ntšetsa mafu a

30:01.226 --> 30:08.394
13 a fapaneng a bakoang ke pneumococcal – joale ho se ho
na le mefuta e 20 ea mafu. 'Me palo ena e ntse e eketseha.

30:08.394 --> 30:13.942
Mme jwale re ipotsa ka botebo hore na ho
kgonahala jwang hore ho be le bana ba sa

30:13.942 --> 30:17.765
ntseng ba sa kgone ho bua ba le dilemo tse tharo.

30:17.765 --> 30:23.664
Joale, ho ka etsahala joang hore bongata ba bana bo
kene sekolong sa bana ba banyenyane ba le lilemo li

30:23.664 --> 30:27.155
tharo, ba sa khone ho bua kapa ho sebelisa pototo?

30:27.155 --> 30:31.601
Mme bana bana ba tla ho rona ka bongata ho
phatlalla le naha – e seng ho rona feela.

30:31.601 --> 30:35.925
Ba tla kenngwa mekgweng e teng ya tshehetso.

30:35.925 --> 30:41.474
Hantle, ha ho na naha lefatšeng moo ho nang le litsi tse ngata
tsa tšehetso tsa poraefete, litsebi tsa

30:41.474 --> 30:47.033
kalafo tse ikemetseng le matichere a bana ba nang
le litlhoko tse khethehileng ho feta Hungary.

30:47.033 --> 30:52.181
Sena se bontsha kamoo tlhoko e leng hodimo kateng, mme ha re sa
kgona ho etsa dikopano dife kapa dife – ha ho

30:52.181 --> 30:56.644
lehae la tlhokomelo le ka etsang dikopano tse
ding hape. Ho na le dikopo tse ngata haholo.

30:56.644 --> 31:02.923
Ke seoa, eseng feela ka lebaka la palo ea bana ba nang le
autism, empa hape hobane boitšoaro ba bana bana bo fapane

31:02.923 --> 31:08.158
haholo le boitšoaro bo botle. Sena se ke ke sa hlola se latoloa.

31:08.158 --> 31:12.941
Ngaka Angelika Mihalik: Ke ka lebaka leo esale re
phatlalatsa hore litšeo tsa lekhotla li buletsoe sechaba,

31:12.941 --> 31:15.780
e le hore batho ba ka ba teng litšeong tsa lekhotla.

31:15.780 --> 31:19.936
Re ne re dula re mema batho ha moreki a dumela.

31:19.936 --> 31:27.297
Morupeli e mong oa sekolo se phahameng o kile a nka karolo
nyeoeng e joalo ea lekhotla hobane o ile a hlokomela hore ho bana

31:27.297 --> 31:34.481
ba 47 ba neng ba entse tlhahlobo ea ho kena sekolong se
phahameng, ba 20 ba bona ba ne ba na le litlhoko tse khethehileng

31:34.481 --> 31:38.972
tsa thuto – boholo ba bona e ne e le batho ba nang le autism.

31:38.972 --> 31:46.506
E ne e se rona, empa e le mokgatlo o mong o ileng wa
botsa Dinaha tsa European Union – dinaha moo ente e

31:46.506 --> 31:53.288
seng tlamo – hore na ke hobaneng ha ente e se tlamo.

31:53.288 --> 32:02.658
Mme ba araba mabapi le litšebeletso tseo re neng re se re
ntse re tseba, e leng hore ha li tsamaellane le molaotheo.

32:06.413 --> 32:12.457
Lebaka leo ka lona ente e tlamang e leng khahlanong
le molaotheo – mme e le khahlanong le molaotheo

32:12.457 --> 32:17.018
hohle lefatšeng – ke hore o ka shoa ka lebaka la ente.

32:17.018 --> 32:20.964
Ke nnete. Ha ho na ea ka e latolang.

32:20.964 --> 32:30.203
O ka shoa ka letlapa la aspirin; o ka tšoaroa ke
anaphylaxis ke eng kapa eng. Kahoo o ka shoa ka eona.

32:30.203 --> 32:37.324
Ho kgahlanong le molaotheo ho laela ntho e ka o bolayang.

32:37.324 --> 32:40.946
E tlola tokelo ea bophelo.

32:43.160 --> 32:48.458
Ka lehlakoreng le leng, batho ha ba tsebe letho ka
eona hobane e rekisoa e le boikarabello, 'me ente li

32:48.458 --> 32:54.050
ka ba molemo feela 'me ha o ka ke oa shoa ka tsona.

32:54.050 --> 33:02.695
Ntle le phetoho molaong, ho tlameha hape ho be
le lets'olo la tlhokomeliso ho lemotsa batho.

33:04.764 --> 33:13.804
Ente e qobelloang e tlameha ho fedisoa 'me batho ba
tlameha ho tsebisoa ka melemo, mathata, likotsi, jj.

33:13.804 --> 33:20.476
tsa liente – ke lingaka, mecha ea phatlalatso le 'muso.

33:20.476 --> 33:27.836
Ngaka András Guseo: Mme he, ha o sheba mehleng ena, CDC, eo re e
boletseng makgetlo a mmalwa, Setsi sa Amerika sa Taolo

33:27.836 --> 33:35.278
ya Malwetse, ke hore, bolaodi ba Amerika ba thuto ya
malwetse a tswaetsanang, hape ke sona se abang mekento.

33:35.278 --> 33:41.276
Kahoo e na le kamano e tobileng le bahlahisi ba
liente, mme ho ba tsoela molemo ho tlisa liente tse

33:41.276 --> 33:45.196
ngata kamoo ho ka khonehang 'marakeng. Seo se hlakile.

33:45.196 --> 33:51.523
Bothata bo ka sehloohong ke hore ha ke qala mosebetsi oa ka
lilemong tse 60 tse fetileng mme ka ngola tlhahlobo ea ka ea

33:51.523 --> 33:56.742
boitsebelo ho tsa methapo ea kutlo le mafu a
kelello, khopolo ea boitšireletso bo sa tloaelehang ba

33:56.742 --> 34:00.144
'mele e ne e le teng, empa e ne e sa amahanngoe le mafu.

34:00.144 --> 34:04.321
Ke ne ke eso utlwe ka autism, mme
re ne re eso ithute letho ka yona.

34:04.321 --> 34:07.455
Kajeno, mefuta ena e 'meli ea mafu e ntse e eketseha.

34:07.455 --> 34:13.892
Hantle, mona le ka bona keketseho, mme re se re ka bua ka
sewa sa mafu lefatsheng kajeno, hobane ha ho lelapa le

34:13.892 --> 34:17.582
se nang motho ya nang le lefu la boitshireletso ba mmele.

34:17.582 --> 34:25.789
Ha ho lelapa le se nang ngoana ea nang le autism kapa
ngoana ea nang le mathata a boitšoaro tikolohong ea lona.

34:27.356 --> 34:32.978
Bohlano bo sa lumelle kganyetsano efe kapa efe

34:32.978 --> 34:38.676
Ngaka András Guseo: Ntlha e le 'ngoe ea bohlokoa haholo eo nka
ratang ho e hlahisa ke hore ha ho na phuputso ea semmuso mabapi

34:38.676 --> 34:43.161
le liente e shebaneng le litlamorao tsa nako e telele tsa liente.

34:45.800 --> 34:51.708
Ho etsahala eng ka batho ba
entetsoeng lilemo tse 10, 20, kapa 30 hamorao?

34:53.241 --> 35:02.394
Naheng ea United States, ho na le phuputso e bitsoang VAERS ,
e hlahlobileng batho ba 35,000 ba entetsoeng le ba sa entoang.

35:02.394 --> 35:08.085
Ho ile ha fumaneha hore ba entetsoeng ba ne ba kula haholo, ba na
le mafu a mangata a netefalitsoeng, ba ne ba ea

35:08.085 --> 35:14.622
ho ngaka khafetsa ho feta ba sa kang ba entoa, 'me
ba sa kang ba entoa bona ba ne ba phetse hantle.

35:20.036 --> 35:26.045
Empa batho ha ba batle ho bua ka hona, ke ka
lebaka leo ha e le hantle ho se nang datha ka

35:26.045 --> 35:29.596
hona, mme ke yona bothata bo boholo ka ho fetisisa:

35:29.596 --> 35:36.714
Kajeno saense e laola lingoliloeng tsa saense hoo
haeba motho a batla ho ngola ntho e sa lumellaneng le

35:36.714 --> 35:41.739
maikutlo a ka sehloohong, e ke ke ea phatlalatsoa.

35:47.382 --> 35:52.830
Ngaka Angelika Mihalik: Mme ntho e nngwe ya bohlokwa haholo eo
András a e buileng, hobane ho na le dingaka,

35:52.830 --> 35:59.260
leha e le tse fokolang haholo, tse itetang
sefuba ho ngola hore ngwana a ke ke a entwa.

35:59.260 --> 36:07.664
Mme tshebeletso ya bophelo bo botle ba setjhaba e nka mehato
ya molao kgahlanong le dingaka tsena hobane ba ngotse jwalo.

36:07.664 --> 36:10.384
Ehlile, ha ho a hlalosoa ka tsela eo.

36:10.384 --> 36:16.678
Ba bang ba dingaka tse amehang ba fumana feela mohala
o ba bolellang hore ba se ke ba hlola ba e etsa hape.

36:16.678 --> 36:24.504
Khahlanong le ba bang, ho qaloa
mekhoa ea semmuso ka mabaka a fapaneng.

36:24.504 --> 36:32.650
Mme hore batho ba tsebe melao: haeba balaodi ba tsa bophelo bo
botle ba fumana tlolo ya molao – mme sena se sebetsa le ho batho

36:32.650 --> 36:39.577
ka bomong le ho batswadi ba sa entelang bana ba bona – ba ka
hlefiswa pakeng tsa diforinti tse 30,000 le tse

36:39.577 --> 36:48.132
dimilione tse 5 , mme sena se ka pheta-phetoa makgetlo a
mmalwa bakeng sa tlolo e nngwe le e nngwe ya molao.

36:49.833 --> 36:58.952
Ka hona, boholo ba lingaka bo ka lebella meharo le
haeba li ka lumela kapa tsa tlaleha phello e mpe ka molomo.

37:00.838 --> 37:05.013
Motsamaisi: Na seo se tla fetoha? Na seo re
ntseng re buisana ka sona se tla fetoha? U se u

37:05.013 --> 37:08.889
kentse letsoho lilemo tse 'maloa joale, ha ho joalo?

37:08.889 --> 37:12.701
Ngaka András Guseo: Re tšepa hore
ho tla ba le phetoho. Re lekile.

37:12.701 --> 37:18.952
Likhoeling tse ka bang tšeletseng tse fetileng, re ile ra mema
baemeli ba ka sehloohong ba mosebetsi ona

37:18.952 --> 37:25.065
kopanong ho tla buisana ka taba ena, ho utloa
maikutlo a bona le ho hlahisa boemo ba rona.

37:25.065 --> 37:27.180
Empa e ne e tshwana le lesira la tshepe:

37:27.180 --> 37:33.880
Ha ho ea tlileng, 'me ka mor'a moo, kopanong ea
boralitaba eo re neng re memme litho tsa boralitaba tse 40 ho

37:33.880 --> 37:37.457
eona, ho ile ha latela sekhukhu se tšoanang sa tšepe.

37:37.457 --> 37:40.943
Kahoo ha ho na moqoqo.

37:40.943 --> 37:45.099
Joale phetoho e ka etsahala joang?

37:45.099 --> 37:50.398
Ngaka Angelika Mihalik: Hantle, András o
itse ha ho motho ea amohetseng limemo.

37:52.816 --> 38:06.353
Ba qobella ente 'me... Hungary ke eona feela naha
lefatšeng moo tšabo e joalo ea ente e teng. Ke hlahlobile sena.

38:06.353 --> 38:11.642
Ke ngoana a le mong feela
seterekeng se senyenyane ea fileng thuso.

38:11.642 --> 38:18.469
Re ntse re loana, mme re fihlile ntlheng eo, ka lekhotleng,
nyeoeng, kamora ho hloloa nyeoeng e le 'ngoe, re ikutloang

38:18.469 --> 38:25.627
eka re tla hloloa linyeoeng tsohle tsa rona. Ho sa
tsotellehe bopaki boo re nang le bona ho tšehetsa nyeoe ea rona.

38:25.627 --> 38:33.543
Mme moahlodi, ya ntseng a se a ikoahlaela, o re ha ho na
bothata, re ka boela ra kenya kopo ya tokollo ho ento.

38:33.543 --> 38:35.683
Mme tsohle di qala hape.

38:35.683 --> 38:38.316
Ena ha se maikutlo a moahloli a le
mong feela, empa ke a ba bangata.

38:38.316 --> 38:41.826
Kahoo re qala mekgwa hape le hape, kgafetsa-kgafetsa.

38:41.826 --> 38:46.740
Bana ba bang ba phelisoa ka tsela ena.

38:46.740 --> 38:51.769
Sistimi eohle ea molao e etselitsoe ka tsela eo
re ileng ra tlameha ho qapa sekheo sa molao –

38:51.769 --> 38:55.284
ke mofuta oa mochini o tsamaeang ka ho sa feleng.

38:55.284 --> 39:00.761
Haeba re sa kgone ho etsetsa ngwana phapanyetsulo ya
ente, re batla bonyane ho tswelapele ka mokgwa wa

39:00.761 --> 39:03.824
phapanyetsulo ka nako e telele kamoo ho ka kgonehang.

39:03.824 --> 39:10.608
Hobane ha feela taba ena e ntse e tsoela pele, ba ke ke
ba re hlekefetsa ka tefiso kapa ba nka ngoana ho mo enta.

39:10.608 --> 39:13.839
Ke ka lebaka leo re ntseng re e pheta-pheta.

39:16.919 --> 39:22.666
Mme ho na le ntho e 'ngoe ea bohlokoa e lokelang ho
buuoa mabapi le mehato e nketsoeng khahlanong le rona.

39:22.666 --> 39:26.064
Re babuelli ba molao ba bararo ba sebetsanang le linyeoe tsena.

39:26.064 --> 39:33.248
Mme rona bohle ba bararo re bitswa batho ba kgahlanong
le mekento, mme ho bolelwa hore re kotsi ho setjhaba.

39:33.248 --> 39:39.138
Ba qala mehato ya kgalemelo kgahlanong le rona – mme haeba
ka lebaka leo re lahlehelwa ke botho ba rona ba Mokgatlo wa

39:39.138 --> 39:42.968
Babueledi, ha re sa tla dumellwa ho sebetsa re le babueledi.

39:42.968 --> 39:45.761
E mong oa basebetsi-'moho le 'na o ile a lokolloa qosong ena.

39:45.761 --> 39:49.714
Ho na le nyeoe ea kgalemelo e ntseng e tsoela
pele khahlanong le 'na hobane ke motho ea

39:49.714 --> 39:52.448
khahlanong le liente eo e leng kotsi ho sechaba.

39:52.448 --> 39:58.471
Mme mekgwa ya kgalemelo le yona e ntse e tswela
pele kgahlanong le mosebetsimmoho e mong. Kahoo...

39:58.471 --> 40:03.742
Molaoli: Ha ke bua ka litaba tse joalo livideong tsa
ka, kamehla ke re ha ho hlokahale hore le nkholoe.

40:03.742 --> 40:07.546
Ke re: sheba mme o iketsetse qeto.

40:07.546 --> 40:09.652
Eo ke potso ya tlhahisoleseding.

40:09.652 --> 40:16.550
Mme ka tlhahisoleseding e ngata hakana, jwalo ka hona
jwale puisanong ena, batho ba ka qala ho sebedisa inthanete.

40:18.524 --> 40:19.668
Molaoli: Kea leboha haholo!