Motó ya nse
Bolukiluki moko te emonisi ete mwasi ya zemi oyo azwi mangwele te akufi na masangu, ndenge
moko mpe nkoko mobali ya maladi to mwana moke.
Oyo ezali ba études ya lokuta, oyo RKI mpe ata Cour Constitutionnelle Fédérale bazali
sikoyo kotyela motema, ba études ya lokuta!
Kasi nalingi kaka koloba ete ata mangwele ya maladi ya mbwa ezalaki ya lokuta.
Mpe bongo mpe mpo na mangwele ya surélé.
Mobeko oyo ezali ya bosembo te. Emonani polele ete ezali kotutana.
Esalelaka kaka industrie ya nkisi, mpe nakolakisa yango.
Namoni ete kanyaka mpe botaleli ya batribinale epalangani mingi mpenza, mpe likambo yango etungisi ngai makasi.
Bokoki te kosalela mobeko oyo na lolenge oyo. Oyo ezali polele likambo ya bosembo te.
Sureli ezali ndakisa ya liboso ya programme mobimba ya mangwele.
Mpe sikoyo nandimaka lisusu mangwele ata moko te.
Mobeko ya Nkisi ebɔtɔlami mpe bazali kobebisa yango.
Mpe oyo ezali likambo ya kokamwa te na coronavirus mpe masangu.
Mpe oyo ezali likambo ya moko te na ntina na coronavirus na masangu.
Balingi kotuba mokili mobimba mbala na bamiliare mbula na mbula mpo na bokono ya ndenge na
ndenge oyo balobaka ete ezali bokono ya liwa.
Wana nde mwango, mpe tosengeli kokata yango.
Lelo, Kla.TV azali kosolola na avoka moko oyo azali expert na boyokani ya pandemi ya OMS
mpe na mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba.
Azali avoka ya mayele na mibeko ya monganga mpe ya bokolongono, mpe tozali na esengo ya koyamba ye
lelo pona kosolola likambo ya 'mangwele ya masɔkɔ'.
Beate Bahner, matondi mpo na ntango ozwaki mpo na koyanola na mituna na biso lelo.
Nakosepela mingi kosolola na yo likambo oyo ekoki komonana lokola ya kolɛmbisa, kasi ekoki kozala
eloko ya motuya koleka mpo na ba pandɛmi mpe mangwele.
Na Allemagne, kozwa mangwele ya suru ekomi lisusu ya makasi mpo na bambula ebele sikoyo.
Lokola avoka, ezaleli na yo ezali nini na likambo ya mangwele oyo ya masangu oyo etiami na mobeko, to na
makanisi na yo, nini ezali mabaku ya kotemela yango?
Bon, nabotamaki na 1966.
Na yango, bapesaki ngai mpe mangwele ya mbwa-mabele, likambo oyo, solo, ondimaka lokola mwana ya mibu mwambe
to zomi, mpo bapesaka yango na kelasi na lolenge moko.
Kotya mangwele ya mbwa ya mike na makasi esukisamaki na mobu 1976, nsima ya koleka mibu 100 ya kotya yango na makasi.
Mpe nakolaki kozanga kozwa mangwele nyonso ya makasi mpo ete nawutaki na Allemagne ya Wɛsti, kasi na Allemagne ya
Ɛsti te. Na Allemagne ya Ɛsti, makambo ezalaki ekeseni.
Kino na bomoko ya mboka, ezalaki na mangwele ya makasi, mpe bazalaki kotala yango na bokengi mpenza kuna.
Bongo, kozanga kotuna bango, bato bazwaki kaka mangwele.
Kasi ngai nakolaki na lolenge mosusu – mpe na sima, na mobu 2021, bapesaki ngai mokumba ya kotia plainte na
tribinale ya constitution mpo na kotɛmɛla mobeko oyo ya vaccination ya sur, oyo ebimaki na mbalakaka.
Yango esalemaki na sanza ya mibale 2020, te?
Tozali kokanisa ete makambo ebele ezalaki kosalema na mobu 2020, mpe yango ebandaki kosala na sanza ya misato ya mobu 2020.
Na yango, esali sikoyo mbula 45 oyo vaccination ya makasi ezali te.
Mpe sikoyo na mbala moko, esengami ete bituluku mosusu ya bato bázwa mangwele na makasi, elingi koloba: bana,
bana-kelasi, basali ya bopeto mpe ya mateya, mpe bakimi-mboka.
Liboso ya nyonso, mbula na mbula ezalaka na etuluku ya bato oyo ezali na bana 700 000.
Tozali na pene ya 700 000 mbotama mbula na mbula na Allemagne.
Iyo, mpe moto apapalisaka miso na kokamwa, mpo toyokaki likambo ya masɔkɔ.
Biso tozalaki na yango, mpe mbala mosusu bato ya kala mpe bazalaki na yango.
Ata bongo, nazalaki na varisele, mpe mbala mosusu na sarampion mpe.
Ndeko na ngai ya mwasi azalaki na oreillons mpe masangu.
Mpe biso mpe tozangaki libateli na yango te, mpo na ntango wana, lokola pene bana nyonso na mokili
mobimba, tozalaki kozwa masangu na ndenge ya bomoto.
Na ngambo mosusu, STIKO epesaki toli ya mangwele banda 1974 – oyo, na likambo mosusu, esalemaki sika mbula moko liboso.
Mpe na ndenge wana, STIKO na bomoko nyonso elendisi mangwele ya masangu.
Kasi membre moko, profesere oyo asilaki kolobela suru mbula zomi liboso, alobaki (na tango wana mangwele ezalaki te, ata na
Allemagne te): Te, esengeli oleka na suru mpe okoki kosala yango kozanga mikakatano; ba complications ezalaka mingi te
mpe ekoki kosalisama, yango wana mangwele ezali na ntina te.
Kasi mibu zomi na sima – mpe nakanisi ete bibongiseli mosusu, lokola STIKO, Komite ya libela mpo na mangwele... okoki koloba
ete ezali malamu te, kasi... komite ya libela mpo na mangwele, mbala mosusu ezalaki déjà kozwa mafuta
malamu uta na industrie pharmaceutique na tango wana.
Mpo na mbalakaka, masɔkɔ ekomaki bokono ya likama.
Na mbala moko, bato bakomaki kozwa encephalite, méningite mpe bokono ya SSPE ya makasi
mpenza, lolenge moko ya méningite oyo ebomaka.
Mpe na nsima, na koleka ya bambula, likama ezalaki komata malembe malembe.
Na yango, sanza misato eleki, na sanza ya mibale, nazwaki ekateli moko ya mbalakaka... mpo ete ngai
mpe nasalisaka na mitindo ebele ya misala ya boye.
Eleko ya coronavirus esili, tozali lisusu na mikakatano ya maske te, tozali lisusu na mikakatano ya nani akoki kozwa mangwele te,
mpe kozwa yango na makasi ezali lisusu te, oyo ezalaki na esika na boumeli ya sanza libwa na secteur ya bokolongono na mobu 2022.
Basoda mpe basengami lisusu te kozwa mangwele ya COVID-19; mobeko wana mpe elongolami.
Kasi sikoyo, esika na yango ezuami na mobeko oyo ya sika ya komekama ya masangu.
Tokoki te koloba ete vaccination ezali obligatoire, kasi bitumbu ezali mabe, mingi mingi
mpo na baboti oyo bazali na bana na crèche.
Bana oyo bazwi mangwele te bakoki kokota na kelasi ya bana mike te.
Okoki mpe komema certificat ya contre-indication.
Ezali na bantina ebele ya malamu mpo na yango.
Ntina ya liboso mpenza ezali ete esengeli mpenza te kotiya mangwele, mpo ete mangwele ekoki komema
makama ya makasi koleka maladi ya masɔkɔ yango moko.
Kasi solo, yango endimami te.
Nayebi mpenza te soki ezali na certificat moko ya botɛmɛli oyo bandimi sikoyo na mboka mobimba – vaccination ya makasi esili
kosalema mbula misato mpe sikoyo bazali mpenza kotosa yango.
Na mokuse, bozali konyokola baboti ya bana ya kelasi ya mike mpe ya eteyelo na bamande, bafutisi ya
etumbu mpe kopekisa bango kokota na esika yango.
Iyo, ezali mpenza mpo na mangwele oyo ya kotia na makasi nde baboti ebele bazali komimona na likambo moko ya mabe mpenza.
Mpe likolo ya nyonso, nakoloba ete bilembetele ya solo ya bokasi na yango ezali te.
Mpe ɛɛ, balobelaka mingi te ba effets secondaires ya minene.
Emonani ete bapesi pembeni lolenge mosusu oyo ezangi ba effets secondaires.
Ndenge kaka olobi, likama ezali ya kofuta amande ya minene, oyo ekoki kokoma bankoto ya ba euros na makambo mosusu.
Mpe nakoloba ete kofuta amande elakisi te ete moto asombi bonsomi na ye.
Lokola moto ya mayele na makambo ya mibeko, toli nini okoki kopesa na baboti oyo likambo oyo etali?
Iyo, mpo nasololá likambo oyo mbala ebele mpe nayebi malamu mokakatano:
Okoki kosomba bonsomi na yo.
Kasi, yango ekoki kozala talo mingi, kolanda likambo oyo tribinale ya likolo koleka ezwi nanu ekateli te,
elingi koloba, soki ngai, lokola mokonzi ya makambo ya bokolongono, nakoki kotia amande ebele.
Bakambi mosusu ya bokolongono bazali déjà kosala yango.
Eza na tina te soki moto akomi na mozindo to te.
Bakonzi ya bokolongono bandimi yango te, mpe sima na yango tribinale ya etuka mpe
eboyi kondima yango, kutu batangi yango ata te.
Tozali kobunda awa na likanisi moko ya lokuta – mbala mosusu etangami, kasi bato bazwaki yango na sérieux te – tozali kobunda
awa na likanisi moko ya lokuta oyo ezali sikoyo na mbula pene na nkama, ezala mpo na
maladi ya surélé, kasi mpe mpo na vaccination.
Mpe namoni ete lelo oyo, minganga – mpe oyo ezali mpe momeseno oyo ebandi kobima banda na pandemi ya coronavirus
– bazali mpenza komeka kosala oyo mobeko elobi polele, elingi koloba, kopesa mokanda ya botɛmɛli.
Bato oyo basalaka mangwele bango moko batyaka liste ya makambo oyo epekisaka kozwa mangwele,
lokola allergie na biloko oyo ezali na kati na yango.
Iyo, kasi esengeli nameka yango liboso.
Ya solo, nakoki koloba, sikoyo toyebi ete ozalaki na allergie, na mawa okufaki, mwana ya mawa. Ozalaki na allergie.
Kasi, yango ekondimama te, mpe ekosalisama te.
Kozanga bokasi ya nzoto, to mpe zemi ya fievre, ezali likambo oyo epekisaka mpo na ntango moke.
Bakondima ata moko te.
Monganga oyo, atako bongo, apesaka mokanda ya kotika, sikoyo bazali kofunda bango mpo na mikanda wana ya masangu.
Liboso, ezalaki ba certificat ya maske mpe ba certificat ya kozanga kozwa mangwele mpo na coronavirus.
Sikawa lokola coronavirus esili, likebi ezali kokende na maladi ya mbwa.
Mpe lokola nazali kolobela likambo ya lokuta ya mangwele, nakobakisa mpe oyo: bato ebele bandimaka yango kaka, kolobaka,
ɛɛ, coronavirus, nakoki koyoka ntina oyo ozali kotɛmɛla yango.
Kasi masɔkɔ, mbwa-mbwa, diphtherie, tétanos mpe bilɔ́kɔ nyɔ́nsɔ wana.
Kasi ezali mpenza na ntina, mpe elongoli bokono yango mpe ebikisi bomoi ya bamilio ya bato.
Yango nde makambo oyo okoki kotanga na site internet ya OMS, mpe na site internet ya RKI to
na site internet ya Ministère Fédéral ya Santé.
Bamilio ya bomoi ebikisami, bamaladi esilisi.
Mpe na buku na ngai, oyo nakosilisa na mikolo moke mpe natindela mobimisi, mpe oyo ekobima sima ya sanza mibale to misato,
nakolimbola, te lokola moto ya liboso kosala yango, kasi na elikya na buku moko ya kotanga pete, ete oyo ezali masapo mpamba.
Na ebandeli ya ekeke, sururu, lokola bamaladi mosusu ebele, ezalaki mpenza bokono oyo ekokaki koboma, mpo na ndenge ya bopeto
mpe ya bisika ya bosoto, mpe mbala mosusu mpo na bitumba mpe bobola. Kaka na Allemagne, bato
13 000 bakufaki na sururu na ebandeli ya ekeke.
Kasi, liboso ete mangwele ebanda kopesama na Allemagne na 1973, mpe toli epesamaki mobu moko na sima, liwa ezalaki kaka 30.
Bongo, liwa ya masɔkɔ ekitaki na pɔsɔ́ ntuku libwa na libwa.
Mpe soki courbe ekiti déjà, ekozala lokola ezali lelo, kasi lelo tozali na mangwele, yango wana ata
kozanga yango, liwa ya measles elingaki kozala te.
Sikawa, liwa ya masangu ezali soki 30 na mbula, soki tokokanisi na pene ya 700 000 na Allemagne ya Wɛsti na tango wana mpe milio
moko ya liwa na Allemagne lelo oyo. Oyo ezali likambo ya mawa te oyo esengeli ete bana 700 000 bázwa mangwele mbula na mbula.
Kasi nalingi kozongela likambo ya certificat oyo, mpo monganga moko ayaki epai na ngai mwa
baposo eleki, mpo azalaki na likambo ya tribinale.
Mpo apesaki certificat ya boye ya kopekisa mwana ya mibu minei to mitano azwa mangwele.
Mpe bakonzi ya bokolongono, elongo na Lingomba ya Minganga ya Sudi ya Württemberg, kozanga ata kobenga monganga oyo mpo na
kosolola na ye, bakanisaki mbala moko ete apesaki certificat ya lokuta mpe bafungolaki
likambo ya mabe na biro ya procureur ya Ulm.
Mpe bongo nde nazwaki mandat.
Abalukelaki ngai.
Natunaki ye, Monganga, ozali na mikanda ya bokono ya moto oyo abɛli?
Bazalaki na ndako na yo?
Mpe ezalaki te monganga oyo ayebanaki mingi.
Bamosusu bayebani mingi mpo ete na bosembo bapesaka mikanda ya kopekisa, kolanda bobele botatoli ya mozindo ya kotala
soki matomba eleki makama, mpe basɛngaka eloko mosusu te.
Likama ya kobɛla to kokufa na nzela ya mangwele ya masɔkɔ eleki oyo ya masɔkɔ yango moko.
Kasi monganga oyo amonaki mpenza mwana, mpe atindelaki ngai lisolo ya kitoko ya bokono ya libota, ekomamá na loboko.
Yango ezongi epai ya bankoko mpe liboso, na biloko nyonso oyo bazalaki na yango.
Mpe sikoyo, likambo ezali boye: ezali mpe na certificat ya contre-indication uta na Bokonzi ya
Bokolongono ya Augsburg, ya mobu 1980, mpo na nkoko mobali, oyo azalaki na mibu 26 na tango wana.
Namoni certificat mpe nakanisi, okay, maladi ya mbwa, bongo ezalaki maladi ya mbwa, vaccination
obligatoire to vaccination ya makasi elongolamaki na Allemagne.
Kasi yango nde nakanisaki, mpe ezalaki mpenza bongo, po nasololaki na mwana mobali, tata ya mwana mwasi moke, na telefone.
Monganga na boboto asalisaki ngai nakutana na ye.
Mpe nayebaki ete nkoko na ngai ya mobali, oyo azalaki na mibu 26 na tango wana... azali naino na bomoi tii lelo, abotamaki
na 1954, kasi mawa mingi azwi bokono ya sclérose en plaques.
Mpe yango mpe ekoki kozala effet secondaire ya vaccin.
Lokola ingénieur elenge, atambolaki na mpepo na mokili mobimba, ata mpe na bikolo oyo
elongolaki naino te mobeko ya mangwele ya makasi.
Yango ezalaki déjà bongo na mikili misusu bambula mpe ba-décennies eleki, kasi na bisika nyonso te.
Na yango, azalaki na mposa ya mokanda ya botɛmɛli mpo ete nzoto na ye eboyaki mangɛngɛ makasi nsima ya mangɛngɛ na ye ya
liboso ya maladi ya mbwa to mbala mosusu ya mangɛngɛ mosusu.
Mpe bakonzi ya bokolongono bapesaki ye yango, na Lingelesi, na Baviere, na mobu 1980.
Mpe sikoyo, tala eyeli.
Ezali kolobela mokanda moko ya OMS ya mobu 1958, nakanisi.
Mpe yango nde tolukilukí mpe tomonaki.
Mpe ezali na bansango oyo elandi oyo ezali na ntina mingi.
Wana ezali mokanda, ɛɛ.
Na tango wana ba ordinatere ezalaki te, yango wana nasalelaki masini ya kokoma mpe
makomi yango ezalaki mwa kokunza mpe semba te.
Tozali naino kokanisa mikanda, mikanda ya masini oyo baboti mpe bankoko na biso bakomaki.
Ezali na mituya ya maladi ya mbanga na Allemagne mpo na bambula 1948 kino 1958.
Mpe na boumeli ya mibu zomi, balobaki ete ezalaki na bato mitano ya maladi ya mbwa, nakanisi te ete
ata moko akufaki – bato mitano ya maladi ya mbwa.
Moto moko ya maladi ya mbwa mbula mibale na mibale.
Mpe tango nini bakataki mangwele?
Mbula 30 na sima na Allemagne, 1976.
Likambo ya koloba ete mangwele ya mbwa ya mai ekitisaki bokono yango ezali ya solo te. Ata moke te.
Maladi ya mbwa-mbwa mpe elongolamaki mpo na ntina moko na maladi ya mbula – emonani polele ete ezali maladi oyo ewutaka na
bopeto – mpe emonanaki te mibu ebele na boumeli ya bambula wana.
Kasi, bamilio ya bato, ngai moko na kati, mpe mbala mosusu yo mpe, batielaki biso mangwele ya maladi ya mbwa.
Mpe mbala mosusu yango wana nde tozali na ba allergies mpe fièvre des foins, atako toli ya kosala mangwele lelo
ezali mbala misato koleka mpe mbala minei koleka ndenge ezalaki na bambula ya 1970 mpe 1980.
Kasi nalingi kaka koloba ete ata mangwele ya maladi ya mbwa ezalaki ya lokuta.
Mpe bongo mpe mpo na mangwele ya surélé.
Mpe nakanisaki natángela bino maloba ya Monganga Gerd Reuter – ye azali monganga, kasi lisusu moto ya mayele
na istware ya monganga mpe akomá babuku ebele ye moko.
Akoma maloba ya ebandeli na boboto mpo na buku na ngai, mpe nalingi natanga yango na
mongongo makasi, ba phrases moke, soki ezali mabe te.
Akoma makanisi moke liboso. Na Dr Gerd Reuter:
Ezali likambo ya nsɔni ete esengelaki ata kokoma buku oyo.
Ndenge nini bokono moko ya bomwana oyo ezali na likama te, oyo mbala mosusu eyebanaki banda ebandeli ya bato,
ekoki kotalelama lokola likama mpo na mabota ya bato mobimba mpe komema na bokangisi ya mangwele na makasi?
Ata na mobu 1997, buku ya Stefan Winkle ya istware ya bamaladi ya bopalangani, "Scourges of Humanity," oyo ezali na
nkasa 1 400, epesaki ata mokapo moko te na maladi ya fievre.
Banda wana, motango ya bato ya maladi mpe ya bakɔtɔ na lopitalo ekitaki lisusu na pɔsɔ ntuku
libwa (90%) kozanga ete monganga asala eloko.
Beate Bahner amonisi kaka te makambo etali mibeko ya mangwele oyo leta etindi, kasi amonisi mpe lolenge mobimba ya makambo ya
monganga mpe ya bomoi ya bato, epai wapi, bambula ebele sima ya kolongolama ya mangwele ya makasi ya mbwa-mpota na
Allemagne ya Wɛsti mpe mangwele mosusu ya makasi na RDA, babimisaki lisusu na mbalakaka mangwele ya makasi ya sur-sur.
Na polele mpe kozanga makanisi ya lokuta, abimisi polele ndako ya kokamwa oyo etongami na lokuta, oyo ezali
misisa ya kobanga makasi mpo na maladi ya mbula (rougeole) mpe ya kotiya mangwele na makasi.
Makambo oyo ezali liteya ya ndenge lisanga ya bato ekoki kokosama na mayele na etuluku moke.
Mpe bazali konyokola ye, eteni monene ya bato, elingi koloba baboti, bazali konyokwama na maloba lokola "okoki te
kokende na crèche" to na bamande mpe bafutisi ya etumbu.
Mpe okoki komibatela na yango.
Yango mpe ezalaki eteni ya motuna na yo ya molai oyo otunaki liboso.
Kutu, nalendisi yango, mpo makambo esengeli kolakisama na ndenge ya kolandana mpe na bilembetele, mpe bongo na bongo.
Makambo oyo nyonso batángaka yango te.
Nalendisi ete bózongisa sima makambo na bino na biro ya bokolongono mpe na tribinale ya mokonzi ya mibeko.
Ezali lolenge moko ya ntina ya kozela tii buku ebima mpe kaka kotia yango mpe koloba, "Yango wana tozali komitiya mangwele te."
Mpe bozali na mokumba, lokola bakonzi ya bokolongono, kasi mpe lokola tribinale ya bakonzi, ya
koboya kosalela mobeko oyo mpo ezali ya bosembo te.
Ezali na nkasa koleka 400 oyo ezali kolimbola ntina nini ezali mabe.
Kasi kaka te, lokola olobaki malamu liboso, ete bomeki te soki mangwele yango esalaka mpenza, kasi
likolo ya nyonso, bomeki te mpe soki ezali na likama te.
Etaleli ata moko te ezali na ntina na maladi ya surélé oyo ekokanisi bana oyo batiami mangwele na bana oyo batiami yango te.
Mpe likambo oyo ezali kopekisama na makasi mpe nguya nyonso, mpo ete mwa bolukiluki mpe mwa botatoli oyo ezali emonisi polele
ete bana oyo bazwi mangwele te bazali na nzoto kolongono koleka.
Kasi na boyokani ya OMS mpo na pandemi – oyo endimami sika, kasi ekokota na mosala kaka soki bikolo 60 oyo ezali na kati esili
kotia maboko na yango, yango wana likama ya mbala moko ezali te – mokano ezali ya kotuba mokili mobimba mangenge ya mbala na mbala.
Mpe bato ya mombongo ya makambo ya mpasi, basali ya mangwele, kasi mpe bato mosusu ya mombongo ya
makambo ya mpasi, bazali déjà kosepela mpo na matomba.
Mpe tokoki koswana ndenge tolingi...
Molende mpe mposa na ngai ya monene, na buku oyo mpe, ezalaki ya kondimisa ata bato oyo bandimi mpenza na matomba ya mangwele,
bakonzi ya tribinale mpe minganga ya departema ya bokolongono, sima ya kotanga kaka nkasa moke, ete emonani polele ete
bakwei na lisapo moko ya monene ya lokuta etali mangwele – kasi okoki mpe kobenga yango kaka bokosi mpe lokuta.
Mpo ete mituya emonisi ete maladi ya masɔkɔ ezali mpenza te ntina ya kokómisa mangwele likambo ya
kotosa mpo na bana mpe kopesa bango bitumbu ya makasi.
Na makanisi na ngai, ba amande ya kobakisa ezali mabe.
Lobi nazwaki bikateli mibale ya kosepelisa.
Nasaleli mobeko ya bokati ya ntango, oyo ezali likambo ya sika, mpe ɛɛ, tozali mpe koswana na likambo yango.
Nazali na ekateli ya tribinale na likambo oyo, oyo epesamaki na bolingo malamu.
Kasi na tribinale mosusu, nazalaki kozongela mwa moke... te, likambo yango eleki ngala te, oyo mpe yango.
Sima, nakomaki lisusu mwa moke liboso ya mokolo ya tribinale, oyo balongolaki sima lokola natindaki lisusu mokanda mosusu.
Mpe sikoyo, pɔ́sɔ mibale na sima, likambo elongolami mpo ngonga ya mibeko ya kolandela yango esili.
Soki eleki ata mibu mibale kobanda mokanda ya mangenge epesamaki te, likambo yango ekufá na mobeko kolanda mibeko ya Mobeko ya
Mabunga ya Boyangeli mpe Mobeko ya Kobatela na Bokono, oyo esalaka elongo, likambo oyo ezali mwa mpasi mpo na
kokanga ntina, yango wana avoka asengeli kotala dosiye mpe kotala soki ... likambo yango ekufá na mobeko.
Mpe na nsima motuna oyo ekolanda ekozala ete, ɛɛ, balobaka ete likambo yango esili
ngala, kasi sikoyo tozali kosenga yango lisusu.
Mpe bongo bileko ya mbula moko na ya mibale ebandi lisusu.
Mituna ebele ya mibeko etikali kozanga biyano, na kati na yango, soki baboti bango mibale
bakoki kopesama etumbu mpo na libunga moko.
Na Bavaria esalemaka bongo na mwa makambo mosusu, kasi na Baden-Württemberg mpe awa
na Heidelberg esalemaka te na lolenge wana.
Motango ezali kati ya €150 na €1,000 mpo na amande ya liboso, mpo na mwana moko moko mpe moboti moko.
Bongo awa mpe, tozali na biloko ndenge na ndenge.
Mpe likolo ya nyonso, tozali naino na ata ekateli moko to mibale oyo ezali kozela ekateli ya Tribinale Fédérale
ya Constitution; yango etali mokumba ya bana-kelasi ya kopesa elembeteli ya mangwele ya surélé.
Mpe likambo ete bana-kelasi basengeli kokoba kokende na kelasi ata soki bazwi mangwele te, likambo oyo bamosusu bakoki komilela.
Bongo azali likama te, longola sé soki kotinda bana na kelasi ezwi esika ya liboso.
Bongo, ata mobotisi-mibeko amonani te ete akanisi ete ezali mabe penza boye.
Mpe bokokoka kotanga na buku, kolanda mituya ebele, mituya ya kokamwa, ndenge nini ezali mpenza likambo ya moke.
Kasi, mabaku ya kotɛmɛla likambo oyo ezali ebele, mingi mpenza soki bana-kelasi ya bilenge bazali na mibu 13 to 14 mpe balingi
te bázwa mangwɛlɛ bango moko, mpe balobaka yango polele na mokanda to na tribinale ya mboka na ntina na amande ya euro 250.
Ngai moko nazalaki na yango – kasi ezali mpe na bikateli mosusu oyo ezali na mobeko mpo ete baboti bakoka, ntango mwana akokisi
mibu 17, koloba: "Nalingi yango te mpo na bantina ebele, ezali na litomba te, ezali na libateli te, bongo na
bongo." Na ntango wana, baboti bakoki te kotinda mwana na makasi mpe na yango bakoki te kopesama etumbu.
Iyo, ekateli ya sika ya tribinale emonisi ete kotɛmɛla ezali na litomba.
Bongo, rapport moko ebimaki na Telegram mpo na Braunschweig... ɛɛ, esika tomonaki mpenza ndenge mobeko ya vaccination ya surélé
ya makasi ezalaki pɛtɛɛ mpe balobaka ete ekoki kowangana te.
Bongo tata abundaki mpe alongaki, amonaki amande te, afutaki mpe mbongo ya tribinale te.
Makambo oyo ezalaki kotɛlɛmɛla mwana na ye ya mobali esukisami.
Mpe emonani ete ezali likambo ya moko te; lokola olobi kaka, emonani lokola esalemaka mbala na mbala.
Kasi, sikoyo ezali nde elembeteli ya solo ete nzela ya mibeko mpe ya siansi ezali, mpe ete botɛmɛli esalaka soki
emonisami na lolenge ya mayele, ya limemia mpe ya bwania.
Iyo, mpe okutanaka mpe na bazuzi mpe minganga oyo bandimaka likambo oyo.
Bato mingi bazali bongo te, mpo bandimaka na motema moko ete, ya liboso, oyo ezali sikoyo mobeko.
Mpe esali sikoyo mbula ntuku misato nazali avoka.
Kino mibu mitano eleki, ngai mpe nazalaki kokanisa ete bato ya mibeko bazalaki na makanisi malamu mpe na bantina ya solosolo.
Lelo nayebi... ete na makambo etali ba pandɛmi, mibeko ya kokanga bokono, coronavirus, suru, boyokani ya WHO mpo na ba pandɛmi mpe
makambo mosusu ebele, bakisa mpe bonsomi ya koloba, solo, mobɔngisi-mibeko azali te na bolingo na
biso, kasi azali nde komonisa matomba ya bato mosusu.
Mpe wana ezali matomba ya batɛmɛli ya bǎna mboka.
Mpe yango ezali koyeba ya bololo.
Nsima ya mbula 25 lokola avoka, mpo na COVID-19, mpe mabe oyo basaleli Mobeko ya Bobateli na Bokono – mpe kaka zuzi moko
ya ntina mingi oyo bazali naino koluka na tribinale ya etuka.
Mpo soki azali na kritik, akotika tribinale ya etuka te mpe bakotinda ye na tribinale ya etuka
ya likolo to na Tribinale Fédérale ya Bosembo te.
Mpo bozali na mposa ya bazuzi oyo bakondima, oyo bakosunga lisolo ya politiki na esika ya kobwaka yango.
Nazali na elikya makasi ete buku na ngai, oyo elobeli makambo nyonso ya mibeko, ekosalisa baboti oyo
likambo etali bango mpo bálongisa likambo na bango.
Yango ezali mpo ete mbala mingi, soki ozali na assurance ya frais de justice te, frais ya avoka elekaka amande na motuya.
Bongo buku yango, oyo ekosenga, nayebi te, euro 20 to 25, ezali ya ntalo moke mpenza.
Mpe na nsima okoki kotinda yango mpe koloba, tala, ekomami awa mpe awa. Ozali na
ndingisa te ya kosalela mobeko oyo na lolenge oyo.
Yango ezali mpenza mabe.
Mobeko oyo ezali ya bosembo te.
Emonani polele ete ezali kokutana te.
Esalelaka kaka industrie ya nkisi, mpe nakolakisa yango.
Ezali na ntina te. Ebatelaka moto moko te.
Nakolakisa yo ete bituluku ya bato oyo basengeli kobatelama ezali te.
Bolukiluki moko te emonisi ete mwasi ya zemi oyo azwi mangwele te akufi na masangu, ndenge
moko mpe nkoko mobali ya maladi to mwana moke.
Mpe elembo ata moko te ezali komonisa ete encephalite, méningite mpe, koleka nyonso, SSPE oyo emonanaka sima ya
mibu 6 kino 20, euti na suru nakwaki ntango nazalaki mwana moke. Iyo. Wana ezali lokuta ya mpamba.
Oyo ezali ba études ya lokuta, oyo RKI mpe kutu Cour Constitutionnelle Fédérale bazali sikoyo
kotalela, ba études ya lokuta. Nalimboli yango.
Professeur Andreas Sönnichsen mpe apesaki lisungi awa mpe lisusu amonisaki polele na mayele
makambo ya bozoba na kati ya bolukiluki oyo.
Na kati ya mokanda ya ndimbola ya mobeko, na eteni nyonso, ezali na biyano ya kokamwa, mpe
likolo ya nyonso, maladi ya surélé esilá libela.
Allemagne, na bosolo, ezwaki lokumu oyo na mobu 2022.
Na yango, ntina ezali ata moko te, mpo mokano ya mangwele ya masangu ya kotinda ezali ya kosilisa masangu.
Mpe immunité collective, oyo balobaka ezali 95%, motango oyo ezali se komata, emonani polele ete ezali na
litomba ya ba kompani ya nkisi... yango esilaki kokokisama banda kala, esali sikoyo mibu ebele.
Tango bana babandi kelasi, baekzame ya kokota na kelasi emonisaka ete 97 likolo ya nkama na bango bazwi mangwele.
Mpe na motango moke mpenza, mbala mosusu 92 likolo ya nkama mpo na mangwele ya mibale, oyo, kolanda bolukiluki ebele ya mokili
mobimba, ezali na ntina te mpo ete bato mingi, 95 kino 98 likolo ya nkama ya bato nyonso oyo bazwi mangwele,
bazwaka ba anticorps nsima ya mangwele ya liboso mpe na yango, bamonanaka ete bazali na bokengi ya nzoto.
Bazali kokosa biso mpe koloba biso lokuta. Mpe nazali na elikya ete nakoki komonisa yango polele mpe na ndenge wana kosalisa
baboti oyo likambo yango etali na kati ya sanza mibale to misato.
Kozongisa ntango ezali mayele, kotɛmɛla ezali lolenge ya kobundisa yango.
Eza mpe malamu kofuta amande ya euro 150 to 200 mpe na sima, mingi mingi tango bakopesa yo amande ya mibale, koloba ete oyo
eza etumbu ya mbula na mbula, ya sanza motoba na sanza motoba, ya sanza misato na sanza misato, ya pɔsɔ na pɔsɔ to ya mokolo
na mokolo, kolanda ndenge ebongi na bakonzi ya bokolongono.
Bato ya mibeko mpe Cour Constitutionnelle Fédérale bazali kaka koloba ete mangwele ya surélé ezali ya bolingo.
Na yango, Cour Constitutionnelle Fédérale ezali mpenza na kati ya botutani. Mpe bikateli oyo, oyo nalobelaki mokuse
liboso, ezali kozela na Cour Constitutionnelle Fédérale banda mibu minei mpo ete endimi mpenza botutani oyo.
Na ngambo moko, bana basengeli kaka kokende na kelasi. Esengelaki ezala ya bolingo, kasi ezali na amande
mpe bafutisi ya etumbu. Eloko moko ezali malamu te awa.
Eloko moko ezali mabe, yango ezali na boyokani te.
Mpe yango emonisi polele ndenge mobeko oyo ezali ya bosembo te. Lisusu, nalakisi ete esengeli te kotia amande mpe kopekisa
bato kokota esika ya mosala ya bokolongono ezali mpe na ntina te, kasi ezali na nse ya bokonzi ya bakonzi ya bokolongono.
Bongo, soki nalingi te koloba ete mobeko oyo ezali mabe, Madame Bahner alobi ete ezali mabe, nalingi te kokende
mosika kino wana, kasi nazali na bonsomi ya kokata likambo, namoni ete bantina na bango ezali kondimisa mpenza.
Mpe mwa moke ... boyeba ete kaka 5% ya baboti nde batalelaka likambo oyo na ndenge ya kotyela ntembe.
Nazali kolikia ete pourcentage ekomata mwa moke, ɛɛ, yango emonani polele.
Mpo ezali likambo ya mpamba mpe ya kozanga ntina, lokola suru ezali te, mpe ata soki ezalaki, ezali
likama te, mpe tolingi te kotia bana na likama yango.
Mpe ya solo, oyo ezali mangwele ya bana mike.
Ya solo, tolingi yango te.
Mpe na likambo oyo, nalingi kopesa bino matondi, Mongombo Wildung, mpo na kopesa ngai nzela ya kolakisa
bino buku na ngai mpe projet na ngai ya sika, mpe mpo na kosolola na bino na ntina na yango.
Nazali na motuna mosusu moko mpo na kosukisa.
Tokoki kolikya to esengeli tólikya ete bakozongisa lisusu mangwele mosusu ya makasi na nse
ya mibeko oyo ya bokolongono ya mokili mobimba?
Iyo. Iyo, nakoloba iyo, polele mpenza.
Toyebi yango uta na RDA.
Toyebi yango te, kasi esengeli tótánga mpe tóyékola yango esika mosusu, ata ngai moko, kowuta na bikólo mosusu
ya Lisanga ya Mpótó mpe bikólo mosusu na mokili mobimba.
Bopɛngwi te kokɔta to kokita na mpɛpɔ soki bozwá mangwele ya fièvre jaune to typhoïde te, to biloko mosusu.
Na ekolo Tchéquie, ezali na mangwele libwa ya makasi, mpe Cour de Justice ya Europe endimi yango.
Mpe nakosalela lisusu mituya oyo, oyo guvɛnɛmá ya Tchéquie etangi kuna, mpo na komonisa ete
mangwele ezali na likama mingi koleka bokono yango moko.
Ya solo, tozali awa... mpe nazobanga ete bazuzi ya tribinale bazali bato ya politiki oyo bandimaka biloko nyonso.
Namoni ete kanyaka mpe ndenge bato ya bosambisi batalelaka bato ya makasi epanzani mingi, mpe
likambo oyo ekamwisi ngai makasi mpe ebangisi ngai.
Mpe nazobanga ete ezali bongo. Motuna na yo, polele mpe na mokuse, ezali soki bato ya awa bakoloba te,
bakotɛlɛma te mpe bakotɛmɛla te, likambo oyo elongaki na 2022.
Tozwi nzela na nsima moke mpo na kopekisa mangwele ya kotiya na makasi mpo na coronavirus na Allemagne.
Awa mpe, mpe yango ezali ntina ya buku na ngai, maladi ya masɔkɔ ezali elembo ya programme mobimba ya mangwele.
Mpe sikoyo, nandimaka lisusu mangwele ata moko te.
Ngai mpe nayebi moto te oyo akufaki na tétanos.
Ngai mpe nayebi cas moko te ya maladi ya mbwa.
Ngai mpe nayebi moto moko te oyo akufaki na difteri.
Nayokaki kala te ete tosu ya makasi ekoki kozala mabe mpenza, ete okoki ata kokufa na mpema na yango.
Kasi mwana moke na lopitalo mpo na likambo wana, oyo bakobakisa ye ngenga awa kaka... Nalingi koloba, ngai
mpe nazali na makambo na mesa na ngai oyo ekamwisaka.
Mpe minganga bakosaka bazuzi mpe bakonzi ya bokolongono.
Bazali kokómisa likama ya liwa monene koleka.
Natalaka toli ya mangwele ya RSV mpo na bana ya sika-sika, mangwele ya sika. Bana bazali na mikolo misato to minei ya
kobotama, basepelaka ntango bakoki kopema, mpe na mbala moko bazali déjà kotubama mangwele ya sika mpe ya likama mpo na RSV.
RSV ezali nini?
Ezali virus ya kopema.
Ezali kokosola, miyoyo, fɛfɛlɛ, zolo etanga – bilembo ya momeseno, ɛɛ, virus ya miyoyo.
Kasi soki tozwi sikoyo vaccin ya sika awa uta na Sanofi, wana esengeli na ngai na mbala moko kotia mobeko ya kopesa lapolo.
Mpe yango, na makanisi na ngai, ezali kobebisa ba parlements mpe ba tribinale, ete bato bandimaka makambo oyo nyonso.
Kasi, malako ya RKI na STIKO elobi mpenza ete RSV ebomaka te, ete likama ya liwa ezali te.
Ata mpo na mwana oyo abotami liboso ya tango, oyo azali na esika babatelaka bana ya sika mpe azali mpenza na
makasi te mpe esengeli bapesa ye mpema na masini, ata na ntango wana likama ya liwa ezali te.
Kasi monganga ya clinique nde azali koloba yango.
Napesaki mpe likambo, oyo ezali likambo ya nsɔni.
Clinique Helios Erfurt elobi ete esengeli bábɔtɔla bana oyo bauti kobotama mbala moko contre RSV.
Baboti bango mibale bazali kotɛmɛla.
Monganga apesi bosengi ya lombango na tribinale ya libota.
Zuzi atalaka te soki bokono ya RSV ebimi, nini bazali kosala mpo na yango, soki bayebisi yango mpe ndenge nini ezali mpenza
likama. Atunaka baboti te, ayokaka bango te, akendeke na clinique te, abimisaka mobeko mpe ngonga
mibale na sima, mwana moke azwi mangwele ya RSV.
Oyo ezali ba cas na mesa na ngai.
Mpe nazali komona oyo ezali kosalema awa.
Mpe ɛɛ, tosengeli komizela na oyo eleki mabe.
Iyo, balingi kotiya biso nionso mangwele.
Nakomaki mpe oyo na buku na ngai ya OMS mpe nazali na elikya ete sikoyo nakoki kokuseya yango na mokuse.
Liloba oyo ebimisamaki awa na ntina na coronavirus na Ministre na biso ya Leta ya ntango wana mpo
na Boyokani mpe Bokoli ya nkita, Svenja Schulze.
Iyo, mingi mpenza na oyo etali COVAX, oyo ezali mwango moko mpo na kokabola mangwele na lombangu mpenza, kasi te na mibu
zomi, kasi na mikolo nkama, na koleka mibeko nyonso ya libateli.
Mobeko ya Nkisi ememami na nzela mabe, bazali kokitisa motuya na yango mpe bazali kosalela yango mpo na koloba na lokuta ete,
kolanda na ba test, ba test ya PCR, coronavirus, toyebi ete tozalaki na bamilio ya ba test ya
PCR oyo ebimaki positif, kasi bamilio ya liwa te.
Schulze, ministre, alobi ete likambo ya ntina ezali ete bádɔzi ya mangwele epesama na mabɔkɔ ya likoló, kaka
te na bingumba binene, kasi mpe na bamboka ya mosika.
Yango esɛngi kobongisa banzela ya komema biloko lokola bakartɔ ya transport, bafrigo, ba seringue, nkisi ya kopɛtɔla mpe ba
gants, mpe lisusu misala ya kopesa sango mpe ya koyebisa bato.
Mpe oyo ezali likambo ya moko te mpo na coronavirus na masangu.
Balingi kotiya mangwele na mokili mobimba mbala na bamiliare mbula na mbula mpo na mitindo nyonso ya
bamaladi oyo balobaka ete ezali bamaladi ya liwa.
Wana nde mwango, mpe tosengeli kokanga yango.
Iyo, matondi mingi, Mama Bahner.
Matondi mingi mpo na makanisi na bino ya mayele.
Mpe tókoba.
Makambo malamu mpe tikalá malamu.
Na esengo.
Matondi mpo na mposa na bino.