Bongo, lisusu, ngai Beate Pfeil, nazali membre ya MWGFD, nazali na lingomba ya Baavoka mpo na Kolimbola, nazali na komite ya
batoli ya KRiStA, elingi koloba Lisanga ya Bazuzi mpe Baprokilere ya Botɛmɛli, mpe na lingomba ya Baavoka ya Bonsomi mpe,
solo, mpe na lingomba ya Hippocrate, bongo na bisika nyonso.
Nasepeli mingi mpenza mpo bozali banso awa lelo, mpe nalingi kozongela lisusu oyo Sonja alimboli na kitoko mingi uta na ngambo
ya monganga na likambo oyo, mpo na kokundolela bino kitoko ya ebandeli – bokoki kokamwa sikoyo – ya
kitoko ya ebandeli ya ebongiseli na biso ya mibeko.
Mpe tango nabandaki koyekola mibeko na 1987, nakanisaki ata moke te ete bato oyo bazali kosala manifestation na bingumba
na mobeko-likonzi oyo bakokutana na mikakatano na bapolisi.
Mpo na ngai, banda na ebandeli, ata na tango nazalaki koyekola, phrase ya liboso na kati ya Mobeko oyo
ya Moboko ezalaki ya motuya koleka, elingi koloba:
Lokumu ya moto ezali ya kobukama te; kopesa yango limemia mpe kobatela yango ezali mokumba ya bakonzi nyonso ya Leta.
Mpe yango nde lotomo ya moboko oyo lotomo mosusu nyonso ya moboko mpe ya bomoto euti, elandami mbala moko na lotomo
ya bokoli ya bonsomi ya bomoto, lotomo ya moboko ya bonsomi.
Iyo, mpe likanisi ya moboko na sima ya makambo oyo nyonso ezali: tozali na leta mpe na ebongiseli ya mibeko – kasi mpo na nini?
Projet ya liboso ya Mobeko-Moboko elobaki polele ete Leta ezali mpo na bato, kasi bato te mpo na Leta.
Elingi koloba, mpo na nini tosengeli mpenza na Leta mpe na mibeko, to mpe tosengeli na yango?
Makanisi na sima ya likambo oyo ezali ya kokesenisa bonsomi na ngai na bonsomi na yo mpe
kotia mibeko mosusu mpo na bolamu ya bato nyonso.
Yango wana, ezalaka ntango nyonso likambo ya koluka nzela ya katikati oyo ebongi mpe koyokanisa matomba.
Yango elingi koloba ete leta azwaka bokonzi na lolenge oyo—mpe biso nyonso tomonaki ndenge babebisaki bokonzi wana
na ndenge ya monene na boumeli ya mibu mitano oyo eleki.
Awa, leta bapesaka nguya oyo esengeli mpenza kokitisa.
Yango wana tozali na likanisi ya boyangeli na nse ya mibeko, yango wana tozali na bokabwani ya ba nguya ya Leta, mpe yango
wana tozali na likanisi ya bokokani, oyo kolanda yango, bokoti nyonso na makoki na biso oyo esengi ndimbola na Leta
esengeli kolakisama na bilembetele, esengeli kozala na ntina ya sembo, mpe esengeli kozala ebongi, ya ntina, mpe ya kokoka.
Bango batalelaki ata moko te na kati ya bamesures oyo babengi ya coronavirus – mpe yango ekamwisaki ngai makasi.
Yango ezali théorie, kasi ezali kaka solo mpo na ngai, mingi koleka mpo ete balandaki yango te.
Mpe solo, namitunaki: Nini esalemaki kuna banda mobu 2020?
Bonsomi mpe lokumu ya bomoto ezalaki wapi tango – na kombo ya pandemi oyo babengi bongo kasi emonisami na siansi ata
mokolo moko te – bapekisaki bonsomi na lolenge ya monene oyo mpenza ekoki kokanisa te, mpe babukaki mibeko ya mobeko-likonzi?
Bonsomi mpe lokumu ya bomoto ezalaki wapi mpe ezali wapi, ntango bato ya mayele mpe bana mboka, kolandaka bizaleli na bango ya
malamu, balakisaki kozanga bilembetele mpo na mibeko ya coronavirus, kasi babebisaki nkombo na bango,
bakangaki bango monoko, balongolaki bango na misala to kutu bafundisaki mpe bapesaki bango bitumbu?
Baninga na bango bazali kati na biso lelo. Bonsomi mpe lokumu ya bomoto ezalaki wapi ntango batɛmɛli ya
kimya, na mbala moko, bamikutaki na nse ya mobulu ya bapolisi oyo ezalaki mpasi ya kondima?
Bonsomi mpe lokumu ya bomoto ezalaki wapi ntango, mingi mingi mpo na bana, bazalaki kotangisa bango kotosa na ndenge ya
komonisa bango likambo, mpe batomboki bazalaki kotika bango pembeni na mabe mpe kotinda bango bakufa bango moko?
Bonsomi, bomoko ya nzoto mpe lokumu ya bomoto ezalaki wapi ntango bato basengelaki koleka na komekama ya ba gènes na nkombo ya
bomoko oyo balimbwelaki na ndenge ya lokuta, mpe ntango baye baboyaki mangwele wana ya ba gènes mpo na bantina ya malamu
bazalaki kolakisama na miso, ntango "pandemi ya baye bamitii te" ekomaki slogan oyo ekabolaki mabota, boninga mpe société mobimba?
Ata soki bakonzi bayebaki banda na ebandeli ete oyo ezalaki lokuta ya polele!
Matomba ya politiki oyo babengi ya kokanga emonani naino te kino lelo, mpe mabe na yango
ekómi na bonene oyo mpenza ekoki kokanisa te.
Awa tomoni ndenge bato bazoki na nzoto mpe na makanisi, mpe ndenge bomoi na bango ya
nkita ebebi, mpo na mibeko oyo ezangi tina mingi.
Mpo na nini makambo oyo nyonso esalemaki? Talá mwa ndimbola ya mokuse uta na ngai:
Tozali na etumba ya makanisi banda liboso ya 2020, kasi ekómi makasi koleka banda na ntango wana.
Bapanzi-nsango ya ndenge moko ezali, babimisi bobangi, bato bazali koyoka bobangi, tozali koyekola lokota ya propagande.
Iyo, moto oyo aboyaka coronavirus, motɛmɛli ya mibeko, moto ya masolo ya complot...
Tozali na ba monopoles oyo tomonaka lokola ya solo, ata na nzela ya Mobeko ya Misala ya Numérique ya Lisanga ya Mpoto,
oyo na bosolo epesaka nzela na censure ya mpambampamba. Tozali na bokeli ya bililingi ya sika ya banguna.
Biro mpo na Bobateli ya Mibeko-Mokonzi ekomi sikoyo mpenza agence oyo etɛlɛmɛli bobateli ya mibeko-mokonzi – na
ndenge bazali kolongola Leta na bokonzi na yango, oyo ezali na ntina mpo na bobateli ya mibeko-mokonzi.
Na maloba mosusu, tozali awa na ezalela oyo ebongi mpenza mpo na propagande, manipulation mpe bosukoli bongo.
Mpe mokano ya solo ya propagande oyo ezali nini? Nakoki komilimbola yango kaka boye:
Mwana mboka, oyo mbala mosusu azalaki na mokumba na ebandeli, bakozongisa ye na ezalela ya moto ya nse ya bokonzi.
Esengeli básala biso bato ya botosi mpe tólanda kaka lisolo ya likama – ata mpo na ntina nini.
Mpe makanisi oyo ezali lisusu na boyokani te na misisa ya leta ya bonsomi mpe ya demokrasi oyo etongami na mobeko-likonzi.
Emonani polele ete tozali na bizaleli ya bokonzi ya makasi mpe ya bokonzi ya mobimba awa.
Mpe mpo na ngai, yango elingi koloba ete nayebi ete motuya ya mibeko nyonso emonanaka kaka
na bizaleli ya bato oyo bapesaka yango bomoi.
Mpe molimo, molimo ya ebandeli na sima ya Mobeko oyo ya Moboko, ezalaki lolenge ya bokristo ya kotalela bomoto, bato oyo bazali
na bonsomi mpe bapesami lokumu ya bomoto, babotami na bonsomi.
Mpe lolenge bato ya Epoque ya Myanzano bazalaki komona bomoto, ya moto kobima na bomwana oyo ye moko amipesaki.
Eteni monene ya société na biso sikoyo elongwe na likambo oyo.
Mpo na ngai, yango nde ntina ya monene koleka oyo ezali kosala ete biloko nyonso ezika kuna.
Mpe, solo, makambo oyo nyonso ezali kopesama makasi na bibongiseli oyo elongwe na mokano na yango ya ebandeli, lokola
ONU mpe OMS, oyo nazali kosala mosala makasi mpo na komonisa polele, mpe Lisanga ya Mpoto (UE)
mpe elongwe mosika na mikano na yango ya ebandeli.
Kasi likambo moko ezali polele mpo na ngai: libaku na biso ezali na kati ya misisa oyo
ya mayele, oyo mpe esimbaki Mobeko ya Moboko.
Ezali likambo ya kokanisa: tozali na bonsomi!
Tozali na lokumu! Tomiponeli biso moko! Ndenge balobaki lelo: biso nde bokonzi!
Yango wana, mpo na ngai – lokola nawuti na mosala ya kotɛlɛmɛla ntomo ya bato mpe nayebi malamu ndenge nini
esengeli kozala na motema molai – ezali na ntina tótikala makasi, na kimya mpe na motema molai.
Esengeli kotɛlɛmɛla na makanisi oyo ya moboko.
Bikolo oyo eleka biso bazwaki makanisi oyo na ntalo oyo ekoki kolobelama te.
Tózongela lisusu komona pole oyo ezali na sima ya bonsomi mpe ntomo ya bomoto!
Tózonga lisusu koyeba nguya na biso moko, kasi na lolenge ya bokebi!
Tókoba kosolola na limemia na baninga na biso bato!
Tótikala na motema polele mpo na makanisi na bango! Tókoba komeka kolonga bokabwani na
kati mpe na libándá ya lingomba na biso monene!
Tókoba komema mitungisi na biso epai ya bato ya politiki, bapanzi sango mpe bato ya mibeko, ata soki emonani lokola ezangi ntina!
Tósimba makasi elongo na emonaneli ya mokili ya malamu koleka, epai wapi kimya, bonsomi mpe lokumu ya
bomoto ekozonga lisusu na esika na yango ya sembo!