דאַן זעסטו אַז זיי אַלע האָבן די זעלבע אַגענדע.
אָבער דאָס מיינט נישט אַז עס קען נישט גורם זײַן אַ מלחמה.
ליידער איז מלחמה דער בעסטער געשעפֿט פֿאַר דער הערשנדיקער קלאַס.
וואָס מען ווײַזט אונדז פּובליק איז געוויינטלעך עפּעס ווי אַ סאָופּ־אָפּערע.
אויב איך וויל ווייטער פּראָמאָטירן דעם מאָדעל פֿון דעמאָקראַטיע אין די מעדיע און זאָגן אַז דאָס איז די בעסטע דעמאָקראַטיע וואָס
קיינמאָל איז געווען, דאַן קען איך כּמעט נישט גיין און זאָגן אַז מיר האָבן איצט אַ וועלט־רעגירונג, וואָס למעשה איז אַ
גרופּע פֿון אַכט עלטערע הערן וואָס טרעפֿן זיך אין אַ הינטערצימער און דערנאָך מאַכן באַשלוסן פֿאַר דער גאַנצער וועלט.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס איז נישט מעגלעך.
זייט אַקטיוו, שטייט אויף פֿון דער סאָפֿע און נעמט נישט די קריזיס ווי אַ פֿילם.
עס איז אַלע אונדזערע לעבן, און מיר קענען זיי פאָרמען, ווײַל די צוקונפֿט איז נישט
פֿאָרויס באַשטימט; מיר קענען זי נאָך איצט טוישן.
הײַנט בין איך געפֿאָרן קיין שווייץ צו רעדן מיט אַ באַזונדערן מענטש.
ער איז אַ מענטש וואָס ווייסט ביידע די דעטאַילן און דעם גרויסן בילד, און קען פֿאַרבינדן די
פֿאַרשיידענע אַספּעקטן אין אַ געמיינזאַמען פֿאָדעם.
ער איז געבוירן געוואָרן אין 1978 און איז אַ מוזיקער, מחבר פֿון פֿאַרשיידענע ביכער, אָפּעראַציעס־מאַנאַגער, ראַדיאָ־פּרעזענטער,
אַנטראַפּראַנער און פאַרוואַלטונג־קאָנסולטאַנט.
ער האָט געוווינט און געאַרבעט אין צוואַנציק פֿאַרשיידענע לענדער, רעדט פֿינף שפּראַכן און האָט דערבײַ
אַ גאַנץ גוטן פֿאַרשטאַנד פֿון דער וועלט באַקומען.
ער איז נישט עמעצער וואָס פשוט איבערחזרט די מיינונגען פֿון אַנדערע אָדער פֿאַרשפּרייט נאַראַטיוון,
נאָר ער גייט אַליין צו דער גרונט פֿון די זאַכן.
ברוכים הבאים הײַנט צו סטודיאָ טשור, טאָם־אָליווער רעגענאַוער.
אַ גרויסן דאַנק פֿאַר דער איינלאַדונג. יאָ, איר זענט זייער באַגריסט.
הײַנט רעדן מיר וועגן דער טעמע "מאַכט־סטרוקטורן" אָדער "ווער הערשט די וועלט?"
מײַן ערשטע פֿראַגע – לאָמיר אָנהייבן מיט דער גלאבאלער סיטואַציע – עס איז ווידער מלחמה אין דער וועלט, אין אוקראַיִנע,
אין דער עזה־שטרײַף, אין תימן, און אַלעמען באַוואָפֿנט זיך.
די אייראפעישע פאראייניקונג האט איצט ווידער באַשלאָסן צו אינוועסטירן 150 ביליאָן כדי אויפצושטעלן
פּראָדוקציע־קאַפּאַציטעטן פֿאַר וואָפן און לאָגיסטיק.
אין דער זעלבער צײַט זענען שפּאַנונגען צווישן די הויפּט־מאַכטן, די פארייניקטע שטאַטן, רוסלאַנד און כינע, וואָס וואַקסן ענוֹרמ.
אָבער אייראָפּע, דער מיטל מזרח, אינדיע, פּאַקיסטאַן, איראַן – איבעראַל איז אומרו.
און אין דער זעלביקער צײַט יאָגן מיר זיך צו דער קולמינאַציע פֿון דער מאַשין־תּקופֿה.
אַלץ וואָס מע קען דיגיטאַליזירן, וועט דיגיטאַליזירט ווערן – פֿון געלט, צענטראַלע דיגיטאַלע קראַנטן, ביז קינסטלעכע
אינטעליגענץ, וואָס לעסאָף וועט דורכדרינגען אַלץ און אַלעמען.
מיר האָבן געהערט וועגן מוח־אימפּלאַנטן וואָס מאַכן מענטשן צו אַ מין סייבאָרג – צו אַ מענטש־מאַשין
אָדער אַ מאַשין־מענטש, אויב עס איז בכלל נאָך אַ מענטש.
און מײַן ערשטע פֿראַגע צו אײַך איז: צי זײַנען די אַנטוויקלונגען צופאַלדיק און אומאָפּהענגיק פֿון איינעם צום
אַנדערן, אָדער איז דאָ אַ מין אַגענדע אָדער פּלאַן הינטער זיי?
דאָס הענגט שטענדיק פֿון דײַן פּערספּעקטיוו.
איך רוף עס שטענדיק – אָדער מענטשן ווילן עס רופן – די פּאָלי־קריזיס .
אַזוי, אויף דער איין זײַט, איז דער טעכנאָלאָגישער אַספּעקט, וואָס ריכט זיך צו טראַנס־הומאַניזם אָדער וואָס, אין
פּרינציפּ, רעזולטירט פֿון דער טעכנאָקראַטישער באַוועגונג.
עס האָט זיך אָנגעהויבן אין 1917 אויפֿן אַמעריקאַנער מיזרח־ברעג מיט דער טעכנאָקראַטיע־באַוועגונג , וואָס האָט זיך דערנאָך ווײַטער
אַנטוויקלט – אויב מען פֿאָלגט עס אין פּרטים – אין דער דיגיטאַליזאַציע־אינדוסטריע, די
פּלאַטפֿאָרמע־עקאָנאָמיע אָדער די אויפֿפּאַסונג־עקאָנאָמיע – אָפּהענגיק פֿון דעם ווי איך באַשרײַב עס.
דאָס איז זיכער דער טעכנאָלאָגישער אַספּעקט.
אויף דער אַנדערער זײַט איז, כמובן, דער מיליטערישער אַספּעקט, דאָס הייסט דער מיליטעריש-אינדוסטריעלער קאָמפּלעקס – ווי מען זאָגט.
דער קריג איז קיינמאָל נישט פֿאַרשוווּנדן. אַזוי איז עס נישט ווי אויב איצט איז ווידער אַ קריג. שטענדיק איז געווען קריג.
איך גלייב – אויב איך געדענק ריכטיק – אַז זינט דער גרינדונג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון
אַמעריקע זענען געווען 17 אָדער 14 יאָר אָן מלחמה.
נו, דאָס רעדט פֿאַר זיך.
אַזוי האָבן מיר טאַקע אַ סיטואַציע פֿון 5G־מלחמה, דאָס הייסט פֿינפֿט־גענעראַציע־מלחמה.
און עס איז נישט נאָר קינעטישע מלחמה , נאָר אויך קאָגניטיווע מלחמה , וואָס אויך אָפֿט דיסקוטירט ווערט.
נאטאָ האָט אַן אייגענע וועבזײַט מיטן נאָמען "נאטאָ אינאָוואַציע־צענטער".
דאָרט קומט אַרײַן דער קאָגניטיווער קריג.
און דאָס ברענגט אונדז זייער שנעל צוריק צום אַספּעקט פֿון טעכנאָלאָגיע, ווײַל מיר אַלע זענען באַקאַנט מיט וואָס
איך רוף שטענדיק "סמאָמבז" – אַ קאָמבינאַציע פֿון סמאַרטפֿאָן און זאָמבי – וואָס גייען אַרום אויף דער גאַס.
די מערסטע מענטשן זענען פאַרנומען מיט זייערע סמאַרטפֿאָנען, אפילו ווען זיי גייען מיטן
הונט אָדער נעמען זייער קינד פֿאַר אַ שפּאַציר.
און דאָס איז נאָר אינוואַזיווע טעכנאָלאָגיע.
און דאָס באַווירקט נאַטירלעך אונדזער מוח, אונדזער פיזישן צושטאַנד און אויך די מענטשלעכע גײַסטיקע צושטאַנדן.
דערפֿאַר האָבן מיר דאָס וואָס מען רופֿט אַ איזאָלאַציע־עפּידעמיע.
אַזוי ווערן מענטשן שטענדיק מער אַליין, זיי קאָנצענטרירן זיך אויף דער קאָלאָרפֿולער, דיגיטאַלער וועלט, וואָס איך רוף
"די טרומאַן שאָו", ממש ווי דאָס בוך – דאָס איז דער לעצטער.
נו, עס איז טאַקע שווער צו ענטפֿערן די פֿראַגע קורץ.
ווײַל דאָס איז אַזאַ ברייטע אַגענדע פֿון דער 5G־מלחמה, וואָס – אויף דער איין זײַט – קלאָר ריכט זיך אין דער ריכטונג פֿון
קינעטישער מלחמה און דערמיט אויך ברענגט שטורעמונגען אין דער גלאבאַלער עקאָנאָמיע און אין דעם גלאבאַלן מאָנעטאַרן סיסטעם.
אויף דער אַנדערער זײַט איז דאָ אַ זייער שטאַרקער קאָמפּאָנענט פֿון קאָגניטיווער מלחמה, וווּ מען אַרבעט אויף אַלע פראָנטן.
פֿון דער זײַט פֿון נאַטאָ, פֿון דער זײַט פֿון גרויסע טעק־קאָמפּאַניעס, און דערנאָך אויך, למשל, אין דער
ברייטערער פֿאָרעם פֿון דער טראַנס־הומאַניסטישער אַגענדע, וווּ מיר קומען גיך אָן צו ניוראַלינק אָדער ענלעכע איינהייטן.
וווּ די פֿירמע פֿון אילאָן מאַסק וויל שאַפֿן מוח־אימפּלאַנטן און זיי פֿאַרבינדן מיט קינסטלעכער אינטעליגענץ און דעם וואָלקן.
דאָס איז ביאָ־דיגיטאַלע קאָנווערגענץ, דאָס הייסט די פֿיוזשאַן פֿון מענטש און מאַשין, אין אַ ברייטער זין.
און דאַן, פֿאַרשטייט זיך, קומט בײַ אַ געוויסן מאָמענט די פֿראַגע: אין וועלכן מאָס ביסטו נאָך אַ מענטש?
נו, דאָס איז אַ זייער קאָמפּליצירטע פֿראַגע, אויף וועלכער איך קען גרינג געבן אַ צוויי־שעהדיקן לעקציע.
אַזוי איז שווער צו געבן אַ קורצע ענטפֿער.
אָבער, אויב מען ברעכט עס אַראָפּ, איז די ווירקלעכקייט אַז מיר זענען אין מיטן אַ פּאָליקריזיס און וועלן מסתּמא
שטיין פֿאַר שטערונגען אויף אַן אומפּרעצעדענטירטן מאָסשטאַב.
די פֿראַגע איז, ווי שנעל פּאַסירן די ענדערונגען און אויף וועלכן אופֿן זענען זיי שטורענדיק ?
אַזוי וועט די דיגיטאַליזאַציע – אָדער טעכנאָקראַטישער טראַנס־הומאַניזם – זיכער זײַן אַ שטיקל־שטיקל
פּראָצעס, אַ שטיקל־שטיקל ענדערונג וואָס וועט נעמען דורות ביז זי וועט זיך פֿאַרפעסטיקן.
דער צווייטער קען פּאַסירן פיל שנעלער – קינעטישער קריג – וווּ, אין פּרינציפּ, דער באַשלוסדיקער שיס פֿעלט אין דער ריכטיקער אָרט און
דאַן קען עס אָנצינדן אַ גרויסן ברען – צי דאָס איז אין מיטל מזרח, צי דער סצענאַר איז טײַוואַן, כינע, די פֿאַראייניקטע שטאַטן, אָדער
צי דאָס איז רוסלאַנד, נאטאָ, אוקראַיִנע. אַזוי מיר שטייען זיכער פֿאַר צעשטערנדיקע צײַטן
און, ליידער, מסתּמא אויך פֿאַר צײַטן פֿון קריג.
לאָמיר צוריקקערן צום נאַציאָנאַלן ניוואָ.
עס זענען די קעגנשטעלנדיקע לענדער: די פארייניקטע שטאַטן, רוסלאַנד, כינע.
צי דינען זיי אַלע אַ אַנדערע אַגענדע, אָדער איז עס בעצם די זעלבע זאַך?
פֿון אַ העכערער פּערספּעקטיוו רוף איך דאָס שטענדיק דעם 2D-, 3D- אָדער 4D-ניבו פֿון פּאָליטיק אָדער געאָפּאָליטיק.
אויף דער צוויי־דימענסיאָנאַלער מדרגה זעען מיר אמתדיקע קאָנפליקטן – איצט, כמובן, צווישן אוקראַיִנע און
רוסלאַנד – וווּ מענטשן שטאַרבן, צו פילע מענטשן, אין אַ קינעטישן מלחמה וואָס טאַקע ווערט געפֿירט.
אויף דער העכערער מדרגה, די 3D-מדרגה, אַזוי צו זאָגן, זענען דאָ אינסטיטוציעס ווי די פֿאַראייניקטע נאַציעס אָדער די
באַנק פֿאַר אינטערנאַציאָנאַלע אָפּרעכענונגען אין באַזעל.
און אויב מען קוקט אויף די געשיכטע פֿון דער ערשטער אָדער צווייטער וועלט־מלחמה, למשל, זענען דאָס דווקא די אינסטיטוציעס
און אָרגאַניזאַציעס, וווּ די פֿאַרהאַנדלונגען פֿאָרקומען.
אַזוי, וווּ עס איז נישט קיין מלחמה, וווּ די באַטייליקטע באַשלוס־נעמער זיך טרעפֿן און דערנאָך זען וואָס זיי קענען טאָן.
דאָס מיינט, פֿון דער פּערספּעקטיוו פֿון דעם נאָרמאַלן אַרבעטנדיקן, קריגפֿירנדיקן מיטגליד פֿון דער באַפעלקערונג, אַז
דאָס זעט זיך פֿאַרשטייט זיך אַזוי, און עס איז אויך דער פאַל אַז עס איז אַ קינעטישער קאָנפליקט, אַז עס איז אַ סכנה פֿון קריג.
כינע, אַמעריקע, אַז אין אוקראַיִנע איז אַ מלחמה־צושטאַנד.
אויף דער אַנדערער זײַט, אָבער, מוז מען באַמערקן אַז די 193 מיטגליד־שטאַטן פֿון דער פֿאַראייניקטער נאַציעס האָבן זיך
אַלע פֿאַרפֿליכטעט צו אַגענדע 2030 און שטיצן און דורכפֿירן זי.
דאָס קען מען זייער קלאָר זען אין דעם פאקט אַז אמעריקע איצט פֿירט אַרײַן פּאַלאַנטיר, אַ "אימיגראַציע־אָפּעראַציע־סיסטעם", דאָס
הייסט אַ מיגראַציע־אָפּעראַציע־סיסטעם, וואָס אין דער עיקר זאַמלט אַן אומפּרעצעדענטירטע כּמות דאַטן, דורכפֿירט ביג־דאַטאַ־פּולען
און אַזוי מאַכט דעם טראַנספּאַרענטן בירגער כּמעט אַטראַקטיוו.
עס איז פיל ערגער ווי דאָס.
אַזוי אַלעס – פֿון פֿיטנעס־טראַקערס ביז סמאַרטפֿאָונס – אַלעס וואָס איז בנימצא אין טערמינען פֿון דאַטן וועט ווערן
צוזאַמענגעשטעלט און דאַן, אין פּרינציפּ, אַרויסגעגעבן דורך דעם טעמע פֿון מיגראַציע אויף אַזאַ אופֿן
אַז די פּראָבלעם פֿון מיגראַציע ווערט אָנגעגאַנגען.
די זעלבע זאַך פּאַסירט איצט אין דײַטשלאַנד, כמובן, וווּ זיי זאָגן אַז מיר קריגן איצט
דיגיטאַלע אידענטיפֿיקאַציע און דיגיטאַלע וואָלעטס .
מיר וועלן דאַן דאַרפֿן פּאַסיקע צאָלונג־קאַרטלעך פֿאַר די מיגראַנטן.
דאָס וועט דאַן אַלעס גלאַט קענען ווערן איבערוואכט, און רוסלאַנד טוט פּונקט דאָס זעלבע.
צוויי טעג צוריק זענען באריכטן אָנגעקומען אַז מיגראַציע איז איצט אויך אַ הייס טעמע פֿון דיבאַטע אין רוסלאַנד, אַז דיגיטאַלער
אידענטיטעט ווערט דאָרט אויך איינגעפֿירט, און אַז דיגיטאַל געלט וועט אויך איינגעפֿירט
ווערן דאָרט אין דער פאָרעם פֿון דיגיטאַלע רובלען.
אַזוי, אין פּרינציפּ לויפֿט די אַגענדע גלאַט – אויב מען קוקט אויף די 17 צילן פֿון
נאָכְהאַלטיקייט און דאַן אויף די צוגעהעריקע אונטערצילן.
פּונקט 16 איז באַזונדערס אינטערעסאַנט, ווײַל עס באַהאַנדלט אינסטיטוציעס און אַזוי ווײַטער.
דאַן זעסטו אַז זיי אַלע האָבן די זעלבע אַגענדע.
אָבער דאָס מיינט נישט אַז עס קען נישט גורם זײַן אַ מלחמה.
ליידער איז מלחמה דער בעסטער געשעפֿט פֿאַר דער הערשנדיקער קלאַס.
אויף דער איין זײַט, אין דער אויסרוסטונג, וווּ קאָרפּאָראַציעס קענען זיך באַרײַכערן פּונקט אַזוי ווי זיי האָבן פֿריִער געטאָן
מיטן פֿאַרמאַקאָלאָגיש-דיגיטאַל-פֿינאַנציעלן קאָמפּלעקס דורך פּראָמאָווירן אויסרוסטונג,
ReArm Europe , אאז״וו מיט פֿאָן דער לייען.
דאָס זענען ביליאָנען, הונדערטער ביליאָנען, וואָס דערנאָך פליסן אין די קאָרפּאָראַציעס און אין אַ אויפגעבלאָזענער
בורס־אינפֿראַסטרוקטור און אין שטייגנדיקע אַקציע־פּרײַזן.
אויף דער אַנדערער זײַט איז מלחמה אַליין, כמובן, אַ גוטע געשעפֿט פֿאַר די מענטשן אויף דער דריטער שטאָק אויבן.
אויף דער איין זײַט, קענען זיי אַרײַנפֿירן זאַכן וואָס קיינמאָל וואָלטן נישט געווען מעגלעך אין נאָרמאַלן שלום־צײַט.
אין מלחמה און אין ליבע קען מען טאָן אַלץ, און ליידער איז דאָס פשוט אַזוי.
אין מלחמה קענען זיי דורכפֿירן זאַכן וואָס אַנדערש וואָלטן קיינמאָל נישט געווען מעגלעך, זע דעם
ברעטאָן־וודס פינאַנציעלער סיסטעם נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה.
אָדער בעסער געזאָגט, דאָס איז געווען צוויי טעג פֿאַרן אָפֿיציעלן סוף פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה, ווען מען האָט
שוין געהאַנדלט וועגן דעם נײַעם גלאָבאַלן פינאַנציעלן סיסטעם.
– וואָס ווײַזט אויך, אַז דאָס איז געווען קלאָר דער פּריאָריטעט.
נישט אַז דער קריג ענדיקט זיך און דאָס שטאַרבן האַלט אויף, נאָר אַז דער סיסטעם ווערט איינגעפֿירט; ברעטאָן־וודס און מיט אים דער
הײַנטיקער גלאבאלער פינאַנציעלער סיסטעם און פֿון דאָרט – דאָס מוז מען זען אויף אַ העכערער מדרגה – אויך די
באַנק פֿאַר אינטערנאַציאָנאַלע אָפּרעכענונגען (BIS).
ווען דער קריג ברענט, טרעפֿן זיך די געזאַנדטע און פֿאָרשטייער פֿון די דאָזיקע לענדער אין אַ זייער האַרמאָנישער
אַטמאָספֿערע און האַלטן זייערע פֿאַרוואַלטונגס־זיצונגען, וווּ זיי באַשליסן און פּלאַנירן אינגאַנצן אַנדערע ענינים:
וואָס טוט מען בשעת דער מלחמה און נאָך דער מלחמה, און ווער פאַרדינט די מערסטע?
איך קען אייך רעפֿערירן צו מיין אַרטיקל מיטן טיטל "דער בריקס־בּלף ".
דאָס באַטרעפֿט דעם קאָנגלאָמעראַט אויף פינאַנציעלער מדרגה, דאָס הייסט די אַזיאַטישע באַנקען, די באַנק פֿאַר
אינטערנאַציאָנאַלע אָפּרעכענונגען, דעם אינטערנאַציאָנאַלן מאָנעטאַרן פֿאָנד, די וועלטבאַנק און ווי זיי זענען פֿאַרבונדן.
און עס איז אויך אַ שיינער ציטאַט פֿון דעם פֿריִערדיקן הויפּט פֿון דער כינעזישער צענטראַל־באַנק, וואָס האָט געזאָגט:
מיר קאָנקורירן נישט מיטן מערבֿדיקן פינאַנציעלן סיסטעם, מיר דערגאַנצן אים.
און ווען מענטשן שטענדיק זאָגן, "יאָ, אָבער עס איז דאָ די אַלטערנאַטיווע סיסטעם, די כינעזישע אַלטערנאַטיווע
SWIFT־סיסטעם," איז זי אַזוי אַלטערנאַטיוו, אַז מען רופט זי פשוט אַנדערש און זי לויפט אויף דער SWIFT־נעץ.
טעכניש איז עס פשוט דער SWIFT־נעץ מיט אַ אַנדערן נאָמען.
עס איז נישטאָ קיין אַלטערנאַטיוו.
זיי אַרבעטן צוזאַמען זייער האַרמאָניש אויף דעם מדרגה און זאָרגן דערפֿאַר אַז, ווי אין דער
פאַרגאַנגענהייט, זיי פינאַנצירן מלחמות אויף ביידע זײַטן.
אַז זיי פֿינאַנצירן דיסראַפּשאַנז אויף ביידע זײַטן און אָרגאַניזירן און סטרוקטורירן זיי אויף
אַזאַ אופֿן, אַז אַלע באַטייליקטע דערפֿון נוץ האָבן.
יאָ. אַזוי, די – איר האָט איצט דערמאָנט פֿאַרשיידענע דיסראַפּטיווע געשעענישן – זענען זיי פֿאַרבונדן,
אָדער זענען זיי זאַכן וואָס – ווי איך האָב שוין געפרעגט – זענען פּאַראַלעל און נאָר צופֿאַלנדיק פֿאַרבונדן?
אָדער קענסטו זען אַ געמיינזאַמען פֿאָדעם וואָס לויפֿט דורך דעם אַלעם?
אַזוי קענסטו קלאָר זען דעם געמיינזאַמען פֿאָדעם, און דאָס הענגט בעצם פֿון ווי ווייַט צוריק דו גייסט.
אַזוי, אויב מיר צוריקגיין צום סוף פֿון דעם 19טן יאָרהונדערט און צום אָנהייב פֿון דעם 20סטן יאָרהונדערט, איז
איינע פֿון די באַשטימענדיקע טעמעס זיכער געווען יוגעניק .
יוגעניקס איז געווען אַ דערפֿינדונג פֿון די בריטישן.
אין פּרינציפּ איז דאָס געווען אַ ראַסישע דאָקטרין, די ברידינג פֿון דער מענטשלעכער ספּעציע און
די אָפּטימיזאַציע פֿון דער מענטשלעכער ספּעציע.
דאָס איז אויך געווען וואָס האָט זיך אַריבערגעשפּרייט פֿון גרויסבריטאַניע קיין אַמעריקע.
דאָרט זענען אויך געגרינדעט געוואָרן אַ יוגעניק־באַוועגונג און אַ יוגעניק־ראַט.
אַזוי זענען דאָס געווען אָפֿיציעלע רעגירונגס־אינסטיטוציעס וואָס זענען געווען פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַרן אָפּטימיזירן די אַרטן.
און, פֿאַרשטייט זיך, די קאַסטע וואָס באַטײַטנדיק האָט קאָנטראָלירט און געשטיצט דעם מאָדעל פֿון יוגעניק, האָט נאַטירלעך
געצילט צו האָבן אַ יחסֿיש טומלדיקע, ניט־פֿאָדערנדיקע, געהאָרזאַמע אַרבעטער־קלאַס און אַ הערשנדיקע
קאַסטע וואָס קען נוצן די ווײַטער־וואַרפֿבאַרע מאַסע.
אַזוי איז איין באַשטימענדיקער פֿאַקטאָר זיכער יוגעניק, וואָס מיר טרעפֿן הײַנט ווי ביאָעטיק, ווי ביאָ־דיגיטאַלע קאָנווערגענץ.
און דער טערמין טראַנס־הומאַניזם בפרט איז געשאַפֿן געוואָרן דורך דזשוליאַן האַקסלי, דער
הויפּט פֿון דער בריטישער יוגעניק־געזעלשאַפֿט.
ער איז צוויי מאָל געווען דירעקטאָר פֿון דער בריטישער יוגעניק־געזעלשאַפֿט און שפּעטער איז ער
געוואָרן דער ערשטער דירעקטאָר־גענעראַל פֿון יונעסקאָ.
דער טערמין "יִוגעניק" דערשיינט זייער אָפֿט אין דעם גרינדונג־דאָקומענט פֿון יונעסקאָ, און דאַן,
כמובן, איז עס למעשה אַ געמיינזאַמער פֿאָדעם וואָס לויפֿט דורך די גאַנצע געשיכטע שוין איבער הונדערט יאָר.
און ווען, נאָך דער רעזשים פֿון אַדאָלף היטלער און דער NSDAP (נאַציאָנאַל־סאָציאַליסטישע דײַטשע אַרבעטער־פּאַרטיי אונטער
אַדאָלף היטלער) און דער נאַציסטישער תקופה, איז מען דערקענט געוואָרן אַז עס איז בעסער נישט מער צו רעדן וועגן יוגעניק – ווײַל
דאָס איז, כמובן, געווען וואָס אַדאָלף היטלער האָט פֿאַרטרעטן אין זײַן ווערסיע פֿון ראַסישער דאָקטרין – האָט מען
דאַן געזאָגט, מיר רופן עס – דאָס הייסט, דזשוליאַן האַקסלי האָט געזאָגט – מיר רופן עס טראַנס־הומאַניזם.
דאָס קלינגט פיל מער פּראָגרעסיוו, ווייניקער חשדדיק ווי ראַסישע דאָקטרין, אָבער אין פּרינציפּ זענען דאָס די
אַגענדעס וואָס מיר טרעפֿן הײַנט אין אַ נײַער פאָרעם.
לעסאָף, זענען זיי אַלע באַזירט אויף יוגעניק.
און דער צווייטער קאָמפּאָנענט איז טעכנאָקראַטיע .
דאָס איז וואָס איז אַרויסגעקומען אין ניו־יאָרק אין 1917 און דאַן איז געוואָרן טעכנאָקראַסי אינק. אין די 1930ער יאָרן.
און דאָס זענען די צוויי דאָמינאַנטע, איך מיין, אונטערליגנדיקע – איך זאָג נישט פּלענער, זיי זענען קאָנצעפּטן – לעסאָף
זענען זיי קאָנצעפּטן וואָס זענען איבער דורות ווידערהאָלט גענוצט געוואָרן און אין פֿאַרשיידענע אופנים פּאַקירט.
אָבער לעסאָף זענען דאָס די באַשטימענדיקע פֿאַקטאָרן וואָס געווינען אַ פֿוס־האַלט און דעפֿינירן די צײַטן, סײַ אין קינעטישן
קריגספֿירונג און סײַ אין קאָגניטיוון קריגספֿירונג, ווי אויך אין ענדערונג און דיסראַפּשאַן אויף די
געזעלשאַפֿטלעכע, סאָציאַלע און פּסיכאָלאָגישע ניוואָען.
אַזוי אויב דו ווילסט עס אָפּטיילן, איז דאָס יוגעניק און טעכנאָקראַטיע.
דאָס זענען, כמובן, צוויי באַוועגונגען וואָס לעסאָף זענען געצילט קעגן מענטשן.
עס רעדט מען וועגן פֿאַרבעסערן מענטשן דורך מוח־אימפּלאַנטן, ווײַל זיי ווערן פֿאַרוואַנדלט אין דער דאָזיקער "טומע מאַסע".
איר קענט זען אַז מענטשן ווערן באַוווּסט אויסגעזעצט צו זאַכן וואָס זענען נישט גוט פֿאַר זיי – למשל סמאַרטפֿאָנען, וואָס
מאַכן זיי צו "סמאָמבז" – נאָר כדי דערנאָך זיי אַ לייזונג אָנבאָטן וואָס לעסאָף ווידער אַרבעט קעגן זיי.
וואָס פֿאַר מענטשן טרײַבן דאָס פאָרויס?
שווער, יאָ. מען קען נישט קוקן אין די געדאַנקען פֿון די באַטייליקטע און קען נאָר ספּעקולירן.
אָבער מען קען אַ סך אויסלייזן פֿון די שריפטן.
און אין דער ענדע האָט עס נאָך עפּעס פֿון דעם – יאָ, מענטשן זאָגן דאָס הײַנט – נעאָ־פֿיודאַליזם אָדער נעאָ־קאָלאָניאַליזם.
און איך זאָג שטענדיק אַז דאָס איז טאַקע דער זעלבער קאָלאָניאַליזם און פֿעאָדאַליזם וואָס האָט שטענדיק
געשטאַנען, נאָר די מכשירים פֿון דער קאַסטע האָבן זיך געענדערט.
– אַזוי וואָס איר קענט טאָן הײַנט אין טערמינען פֿון פּראָפּאַגאַנדע און מעדיע־מאַניפּולאַציע,
וואָס לעסאָף קומט אויס צו קאָגניטיווער מלחמה.
לסוף, עס גייט נישט בדרך־כלל וועגן דעם אינהאַלט פֿון דער אָנזאָג, נאָר וועגן דער ריזיקער מאָס אינפֿאָרמאַציע.
זייער ווייניק מענטשן קענען טאַקע נאָך באַשטימען, וועלכע נייעס זיי אָננעמען, און פילטרירן וואָס איז וויכטיק און וואָס נישט.
אַזוי, פֿון דעם בליק־ווינקל, די ליטעראַטור פֿון דער קאַסטע, וואָס שרײַבט זייער אָפֿן וועגן וואָס זי פּלאַנירט צו טאָן,
האַלט זיך כּמעט שטענדיק צו זאָגן אַז עס איז דער געדאַנק פֿון פֿיודאַליזם, אַז זיי פילן זיך ווי די אויסגעקליבענע.
מענטשן רעדן ליב וועגן "בלוי בלוט", די אַריסטאָקראַסיע וואָס האַלט זיך פֿאַר העכער ווי די אַלגעמיינע באַפעלקערונג, אָבער איך זאָג
שטענדיק אַז קיינער האָט נישט דאָס רעכט צו הערשן איבער אַנדערע.
קיינער האָט נישט, דאָס איז קיינמאָל נישט געשען, און עס וועט קיינמאָל נישט געשען.
אַלע מענטשן זענען גלייַך, אָבער די מענטשן קלאָר זעען דאָס נישט אַזוי.
יאָ. דערנאָך, אין די אַלטערנאַטיווע מעדיע, רעדט מען אָפֿט וועגן אַ נײַער וועלט־אָרדענונג – אין דעם זין פֿון אַן אויטאָריטאַרישער,
צענטראַליזירטער רעגירונג – אַז באַשטימטע קלובס/קלאַנז דיסקוטירן זאַכן הינטער
פֿאַרשלאָסענע טירן, כדי דערנאָך צו נוץ ברענגען דער וועלט.
די הויפּטשטראם־מעדיע, פֿאַרשטייט זיך, באַטראַכט דאָס ווי אַ קאָנספּיראַציע־טעאָריע.
די פֿראַגע איז, וואָס איז אייער מיינונג וועגן דעם? וואָס איז ריכטיק?
יאָ, איך מײן, דער טערמין "קאָנספּיראַציע־טעאָריע" גייט צוריק צו אַ CIA־דאָקומענט, וואָס איך
האָב נאָר ווידער לינקט אין דעם איצטיקן אַרטיקל.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס איז אין יענער צײַט אַרויסגעגעבן געוואָרן צו דיסקעדיטירן די קריטיקער פֿון דער דזשאָן פֿ. קענעדי־געשיכטע – מיט
אַנדערע ווערטער, יעדער וואָס האָט געהאַט צווייפֿל וועגן דער אָפֿיציעלער דערציילונג און דעם וואָרען־באַריכט, אאז״ו, איז
דעמאָלט באַשמוצט געוואָרן ווי אַ קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער, אַזוי אַז, אין פּרינציפּ, זענען געמאַכט
געוואָרן פּרוּוון צו שטיל מאַכן די דיסידענט־שטימען.
אַזוי, פֿאַרשטייט זיך, איז דאָס אַ פֿריימינג־טערמין , פּונקט ווי דער טערמין "קאָראָנאַ־לייקער" אָדער עפּעס
אַזוינס איז גענוצט געוואָרן בעת דעם קאָראָנאַווירוס־קריזיס.
דאָס זאָל מען נישט נעמען ערנסט.
אויסער דעם, דו מוזט עס אַזוי זען: קאָנספּיראַציע איז די כּלל, נישט די אויסנעם.
אויב איך בין אַן אָנגעשטעלטער און אַרבעט פֿאַר אַ פֿירמע, און מײַן אויפֿזעער שטערט מיך אויף עפּעס אַן
אופֿן, וואָס זאָל איך טאָן מיט מײַנע פֿינף קאָלעגעס?
איך באַראַט זיך מיט אַנדערע און פּרוּוו צו גרינדן אַ גרופּע וואָס קען אָדער עפּעס טאָן
דערפֿון, אָדער קלאָר מאַכן אַז דו ביסט נישט אַליין.
נו, מע קען דאָס רופן אַ קאָנספּיראַציע.
אָבער לעסאָף איז עס אַ צוזאַמענאַרבעט.
אַזוי איז קאָאָפּעראַציע דאָס וואָס באַשטימט אונדז ווי מענטשלעכע באַשעפֿענישן.
דאָס איז ספּאָנטאַנער סדר.
ווען מיר ווילן עפּעס אָרגאַניזירן אין דער קהילה אָדער צווישן אונדזערע פֿרײַנד, אָרגאַניזירן מיר זיך ספּאָנטאַן
דורך רופן מענטשן וואָס קענען העלפֿן אונדז, און דאַן בויען מיר אַ קליינע גרופּע וואָס טוט די זאַכן.
אַזוי טוען די מענטשן דאָס זעלבע.
און זיכער זענען דאָ אומצאָליקע קרײַזן.
פֿיל פֿון זיי זענען איצט גוט באַקאַנט.
דער באַקאַנטסטער איז דער וועלט־עקאָנאָמישער פֿאָרום.
פֿאַר מיר איז דאָס מער ווי דער מאַרקעטינג־אָפּטייל, וואָס איז אויך זייער עפנטלעך.
דערנאָך זענען די בילדערבערג־קאָנפֿערענצן.
דאַן איז באָהעמיאַן גראָוו.
דאָ איז לע סערקל.
עס זענען אומצאָליקע אינסטיטוציעס, טאַנק־טאַנקס און פֿונדאַציעס, וווּ מענטשן זיך טרעפֿן אין קליינע גרופּעס צו
פאָרמירן אַ אַגענדע – אַזאַ וואָס אין אַ ברייטער זין נאָכגייט יוגעניק און טראַנס־הומאַניזם.
און דאָס איז וואָס איך רוף קאָאָפּעראַציע. עס איז די נאָרמאַלעסטע זאַך אין דער וועלט.
דער פּראָבלעם, כמובן, איז אַז מיר, ווי די אַלגעמיינע באַפעלקערונג, האָבן אַנדערע זאַכן אויף וואָס צו קאָנצענטרירן זיך.
כדי אַז מיר זאָלן זיך קאָנצענטרירן אויף דעם פּאָזיטיוון.
ווען מיר גרינדן שותפֿותן, ווילן מיר גרינדן אַ קאָאָפּעראַטיוו, ווילן מיר מאַכן אַ חילוק אין אונדזער קרײַז פֿון פֿרײַנד,
אפֿשר טאָן עפּעס אין דער קהילה און אין דער לאָקאַלער ראַט.
דאָס זענען פּאָזיטיווע אַספּעקטן.
דאָס איז קאָאָפּעראַציע פֿאַר דעם גוטן פֿון דער גרופּע, אין וועלכער איר זענט.
כאָטש עס איז גאַנץ קלאָר אַז די קרײַזן, וואָס זיך טרעפֿן הינטער פֿאַרשלאָסענע טירן צו
קאָאָפּערירן, אַרבעטן בכלל קעגן דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג.
ווײַל זיי דורךצװענגען אַ אַגענדע, פֿאַר וועלכע קיינער פֿון אונדז האָט נישט געשטימט, און וועגן וועלכער מיר אָפֿט
גאָרנישט וויסן, אויב מיר זיך נישט אַקטיוו דערמיט באַשעפֿטיקן, עס פאָרשן און זיך דערמיט באַציִען.
דאָס מיינט אַז פֿאַר מיר האָט דאָס גאָרנישט צו טאָן מיט קאָנספּיראַציע.
דאָס איז בעיקר אָרגאַניזירטע קרימינאַליטעט.
אויב איך האָב אַ מאַנדאַט ווי אַ פּאָליטיקער און בין געמיינט צו רעפּרעזענטירן דעם ווילן פֿון דעם פֿאָלק –
אויב מען נעמט עס אַזוי – דאַן וואָלט איך נאַטירלעך געמוזט הערן דעם ווילן פֿון דעם פֿאָלק.
אָבער עס איז די באַקאַנטע פּרינסטאָן־שטודיע, וואָס איך שטענדיק וויל דערמאָנען, פֿון 2017 – איך גלייב, אָדער 2015 –
וואָס האָט אונטערזוכט די קורעלאַציע צווישן די שטימ־כוונה און רעאַלפּאָליטיק, און האָט געפֿונען אַז זי איז נול.
אַזוי דעמאָלט איז דער קאָפּ אין אַ אמעריקאַנער פּובליקאַציע געווען: "אַמעריקע איז ניט מער אַ
דעמאָקראַטיע; אייראָפּע זאָל זיך אָפּהיטן פֿאַר וואָס קומט."
אַזוי, דו קענסט עס רופן אַ קאָנספּיראַציע־טעאָריע אויב דו ווילסט, אָבער דאָס זענען נאָר מענטשן וואָס זענען אָדער אַקטיוו באַטייליקט
אין פּראָפּאַגאַנדע און ווילן אונדז דערמיט דיסקרידיטירן.
אָדער דאָס זענען די מענטשן וואָס האָבן זיך נישט באַהאַנדלט מיט דעם ענין און, אין אַ ברייטער זין, פּרוּוון פֿאַרשטיין וואָס
קאָאָפּעראַציע מיינט ווען מען באַטראַכט זיך אַ טייל פֿון אַ קאַסטע וואָס באַזיצט אָדער לפּחות קאָנטראָלירט די מערהייט
פֿון די מיטלען פֿון פּראָדוקציע, טעכנאָלאָגיע און אינדוסטריע.
אַזוי, יאָ, איך האָב די נטיה צו לאַכן וועגן דעם טערמין.
איך נעם דאָס נישט ממש ערנסט.
דער פאקט איז אַז די קאַסטע איז נישט ממש "גרינ" צווישן זיך, ווײַל מאַכט פֿאַרלאָקט זיי צו נעמען נאָך און
נאָך פֿאַר זיך – שטענדיק ווילן זיי זײַן דער איינציקער.
ווי האַלט זיך דאָס אַלץ צוזאַמען?
ווי קען מען זיך פאָרשטעלן אַז עס זעט אויס ווי אַ פּלאַן וואָס זיי האָבן דורכגעפֿירט דורכער דורות, כאָטש זיי טאַקע קענען
נישט צוזאַמענאַרבעטן – ווי למשל איצט אויף דער קהילה־שטאָק, וווּ מענטשן ווילן עפּעס טאָן פֿאַר דעם דאָרף?
ווי זאָל מען זיך דאָס פֿאָרשטעלן?
ווי אַזוי אַרבעט די צוזאַמענהאַנג?
אין פאַרוואַלטונג, מענטשן האָבן ליב צו רעדן וועגן פאַרוואַלטונג דורך פּאָליטיק.
אַזוי שטעלט איר אויף שוץ־באַריערן, און אין פּרינציפּ איז דאָס עפּעס ווי טראַנס־הומאַניזם, אויגעניק אָדער טעכנאָקראַטיע.
דאָס מיינט אַז מען באַוועגט זיך אין אַ באַשטימטן ריכטונג לויט אַ דערציילונג, אַ אידעאָלאָגיע, אָדער אַ באַגריף.
פֿאַרשטייט זיך, אַז עס זענען אויפֿן וועג אָפּוועג און שטערונגען.
דעמאָלט, כמובן, זענען אויך אינערלעכע קאָנפליקטן.
דאָס איז זייער קלאָר אין אַמעריקע, וווּ עס איז דער קאָנסערוואַטיווער בלאָק, וואָס אין יענער צײַט האָט
באַשטאַנען פֿון דזשאָרדזש בוש און דיק טשייני און אַזוי ווייטער.
און די גאַנצע קליקה איז דער קאָנסערוואַטיווער מאַכט־בלאָק און אַ משפּחה־קלאַן וואָס האָט געהאַט מאַכט אין
אַמעריקע שוין איבער הונדערט יאָר – בפרט די בוש־משפּחה.
און דאַן, פֿאַרשטייט זיך, איז דאָ דער מער דעמאָקראַטיש אָריענטירטער מאַכט־בלאָק – למשל, בײַדען (יעצט אין
דער יונגער דור), דזשאָרדזש סאָראָס און ביל גייטס, וואָס זענען די פינאַנצירער פֿון דעם מער לינקן בלאָב.
דערווייַל זענען די קאָנסערוואַטיוון אין מאַכט.
דאַן האָבן מיר פינאַנציערער ווי פּיטער טיל, וואָס זעט זיך אַליין ווי ליבעראַל־קאָנסערוואַטיוו.
פֿאַרשטייט זיך, עס איז אַן אינערלעכער מאַכט־קאַמף, ווײַל למעשׂה דרייט זיך אַלץ אַרום ווער עס זיצט בראש און ווער עס האָט די
שליטה אינעם נײַעם וועלט־אָרדענונג אָדער אינעם איצטיקן סיסטעם.
אַזוי זענען זיכער קאָנפליקטן צווישן זיי.
אָבער וואָס איז זייער קאָנסיסטענט (שטאַביל, קאַנסטאַנט) איז אַז מען האַנדלט שטענדיק לויט אַ אַגענדע.
אַזוי אַז עס שטענדיק באַוועגט זיך צו טעכנאָקראַטיע.
דו קענסט דאָס איצט אויך אין דײַטשלאַנד זען.
אין פּרינציפּ איז נישט וויכטיק ווער איז אין מאַכט, אפילו איצט נאָך דער וואַל.
וואָס מען פֿאָרזעצט ווײַטער איז די גרינע עקאָנאָמיע מיט CO2־טראַקירונג און עמיסיעס־האַנדל.
גאָרנישט פֿון דעם וועט נישט אָפּגעשאַפֿט אָדער געענדערט ווערן.
– פֿאַרקערט, עס איז איצט פֿולצײַטיקע ביאָמעטרישע אויפֿפּאַסונג מיט e-ID און דיגיטאַלע בירגער-וואָלעטס און ענלעכע אינסטרומענטן.
סיבות: מיר האָבן איצט דעם מיגראַציע־קריזיס, מיר דאַרפֿן פֿאַרשטאַרקן די אינערלעכע זיכערהייט און זיך בעסער פּאָזיציאָנירן.
איצט פֿירן מיר אײַן ביאָמעטריע און עלעקטראָנישע אידענטיפֿיקאַציע (e-ID) כּדי צו פֿאַרהיטן וואַל־שווינדל, אאַז״וו, פּונקט ווי אין
אַמעריקע, בעת די פֿריִערדיקע רעגירונג האָט אויסגעפֿירט די זעלבע סיסטעם, געוואָלט די זעלבע ביאָמעטריע, די
זעלבע מאַסן־אויפֿפּאַסונג, צוליב אַן אַנדערש ריזיקאָ־פּאָטענציאַל, דהײַנו, דער ווירוס.
און דאַן האָט מען געזאָגט אַז פֿאַר געזונט און גלאבאלער געזונט, דאַרפֿן מיר איצט דרינגענדיק ביאָמעטרישע איבערוואכונג
און 2G אָדער 3G טראַקירונג און דיסטאָפּיע פֿון QR-קאָדן .
אַזוי אין דער סוף קריגסטו דעם זעלבן מאָדעל; ער טוישט זיך בכלל נישט.
אין פּרינציפּ, דער איינציקער זאַך וואָס ענדערט זיך איז דער מאַרקעטינג־געצייג.
ווי אַזוי קען מען עפּעס פּרוּוון עס צו מאַכן געשמאַק פֿאַר דער באַפעלקערונג.
דאָס מיינט אַז די פֿאַרשיידענע גרופּעס, וואָס מעגלעך זעען נישט איין מיט איינאנדער, האָבן אָבער אַ געמיינזאַמע ציל.
איך האָב דאָס געפיל אַז זיי ווילן נעמען אַוועק פֿון דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג אַזוי פיל ווי מעגלעך.
צי עס איז קאָגניטיוו אָדער מאַטעריעל, כדי עס צו האַלטן פֿאַר זיך.
צי זענען זיי מער מסתּמא יחידים, משפּחות אָדער גרויסע קאָרפּאָראַציעס?
ווי קוקן אויס די מאַכט־סטרוקטורן?
אוי וויי, ווי לאַנג וועט די לעקציע דויערן?
עס איז אַ ריזיקע נעץ, אַזוי איז עס אוממעגלעך צו געבן אַ פּינטלעכן ענטפֿער.
אויף דער איין זײַט זענען דאָ משפּחה־קלאַנען, ווי די בושעס, וואָס זײַנען שוין הונדערט יאָר באַטייליקט אין דער אמעריקאַנער
פּאָליטיק, גרונטלעך האָבן זיך אָנגעזאַמלט מיט רעסורסן און גרונטלעך האַנדלען ווי אַ קרימינעלער קלאַן, וואָס איבער
און איבער קומט צו מאַכט אָדער שוין איז געווען אין מאַכט.
די קענעדיס זענען נישט פיל בעסער.
זיי האָבן געמאכט זייער געלט פֿון אָפּיום-, וואַפֿן- און אַלקאָהאָל-שמוגל און זענען
געוואָרן גרויסע שפּילערס אין דער אינדוסטריע.
דאָס איז דער גאַנץ אמעריקאַנער מזרח־ברעג, פּרינציפּיעל באַזירט אויף די יורשים פֿון דער
מזרח־אינדיע־קאָמפּאַניע און אויף דעם אָפּיום־האַנדל.
איר קענט אויך לייענען וועגן דעם אין די הויפּט־שטראם־מעדיע, אַז האַרוואַרד און פּרינסטאָן און אַלע די אוניווערסיטעטן זענען
למעשה געגרינדעט געוואָרן דורך פֿריִערדיקע אָפּיום־באַראָנען.
און די קענעדיס זענען נישט קיין אויסנאַם.
אַזוי, אויף דער איין זײַט, זענען זיכער די משפּחה־קלאַנען.
אויף דער אַנדערער זײַט, זענען דאָ נעצווערק ווי די בילדערבערג־קאָנפֿערענץ.
עס איז זיכער אינטערעסאַנט, אַז אויף דער איין זײַט האָט מען דזשאָרדזש סאָראָס, פּיטער טייל אָדער עריק שמיט, וואָס אין
פּרינציפּ זייער עפנטלעך רעפּרעזענטירן קעגנשטעליקע אידעאָלאָגיעס.
איינער איז לינקס־ווינג ליבעראַל – אין דעם פאַל פֿון עריק שמידט, דער פֿריִערדיקער CEO פֿון גוגל – און דער
צווייטער איז רעכטס־ווינג ליבעראַל־קאָנסערוואַטיוו, פּיטער טיל.
זיי זענען גאָר קעגן איינעם דעם אַנדערן אין דער עפֿנטלעכקייט און אין די מעדיע, אָבער דאַן טרעפֿן זיי זיך
בײַ דער בילדערבערג־קאָנפֿערענץ, וווּ ביידע זענען מיטגלידער פֿון דער סטירינג־קאָמיטעט.
וואָס דאַן מיינט אַז דאָרט ווערט דיסקוטירט עפּעס אַנדערש ווי דאָס וואָס מיר זעען אין די מעדיע, וווּ רובֿ דערפון איז מסתּמא
נאָר פֿאַר אַ שאָו, אָדער בעסער געזאָגט, וווּ מענטשן פשוט פּרוּוון צו באַקומען שטימען אָדער מאַכט אין דער עפנטלעכקייט.
– בעת אין דער הינטערגרונט, זאַכן ווי דיגיטאַליזאַציע און טראַנס־יומאַניזם ווערן ווײַטער
פֿאָרגעזעצט און אַלע זענען אויף דער זעלבער זײַט.
אַזוי, מענטשן זײַנען געוויינטלעך אויך פרײַנד אין זייער פּריוואַטן לעבן.
דו זעסט דאָס שטענדיק אין דעם בונדעסטאַג, ווען זיי זאָגן, מיר דיסקוטירן אין דער שמועס־שאָו –
עפּעס די גרינע קעגן די CDU, די לינקע און די AfD.
און דאַן, צום סוף, שטייען זיי אַרום ערגעץ בײַ אַ פּאַנעל, לאַכן צוזאַמען און האָבן שפּאַס.
עס איז בעצם אַ קלוב.
און וואָס מען ווײַזט אונדז פּובליק, איז געוויינטלעך עפּעס ווי אַ זייף־אָפּערע.
יאָ. דו ביסט זייער גוט אין מאַכן די זאַכן פּובליק.
ווי קען מען מאַכן אַז מענטשן זאָלן הערן צו דיר?
קודם־כּל, איך וויל נישט אַז קיינער זאָל הערן צו מיר.
איך וויל טאַקע אַז מענטשן זאָלן הערן צו זיך אַליין און צו זייער אינטואַציע, זייער אינערלעכן קול און זייער אייגענעם געוויסן.
ווייל, ווי איך האָב פריער געזאָגט, איז ניטאָ קיין רעכט צו הערשן.
עס איז אויך קיינער וואָס קען דיר אָדער מיר עפּעס באַפֿעלן.
דער איינציקער זאַך וואָס זאָל אונדז פֿירן אין לעבן איז אונדזער פּערזענלעכע פֿאַרשטאַנד פֿון דער רעאַליטעט.
און דאָס איז עפּעס וואָס יעדער מוז פֿאַר זיך באַשליסן אויף אַ זייער סוביעקטיוון אופֿן.
דאָס מיינט אַז וואָס איך טאָן איז בעצם צו זאַמלען אינפֿאָרמאַציע און דאַן מאַכן זי בנימצא – און, איבער אַלץ, אַרײַננעמען אַלע
מקורות וואָס איך נוצן צו דערגרייכן מײַן מסקנה – אַזוי אַז לייענער קענען זיך אַליין נאָכגיין מײַן ריזאָנירונג
און דאַן באַשליסן צי זיי קומען צו דער זעלביקער מסקנה.
איך געפֿין זיי בכלל זייער לאָגיש און וואָלט נישט געוויסט ווי צו אויסטרעפֿן אַ אַנדערן.
אָבער יעדער איז פֿרײַ צו באַשליסן פֿאַר זיך אַליין.
איך וויל בכלל נישט אַז מענטשן גלייבן מיר.
דאָס ערגסטע וואָס איר קענט טאָן איז פשוט אָננעמען און צופּאַסן מיינונגען און גלייבן עמעצן אַנדערן.
דו זאָלסט נאָר הערן צו זיך אַליין.
און וואָס איך האַלט פֿאַר וויכטיק איז, אַז מיר זאָלן אויך נוצן די ריכטיקע טערמינען.
אַזוי, ווען איך רוף זיך אַ קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער אָדער עפּעס אַזוי, טו איך קלאָר אַ טובה פֿאַר מענטשן.
איר וועט נישט געפֿינען די טערמינען אין מיינע טעקסטן.
ווײַל עס גייט נישט שטענדיק וועגן קאָנספּיראַציעס, נאָר וועגן אָרגאַניזירטן קרימינעל.
און אין פּרינציפּ איז דאָ דער זייער פּשוטער אויסדרוק: פֿאָלגט די געלט.
אַזוי גייסטו נאָך דעם געלט, ווי יעדער דעטעקטיוו וואָלט געטאָן, יעדער אינספּעקטאָר וואָס וויל אַ פשע לייזן.
איך טו דאָס זעלבע.
און מיט יעדן פֿון מײַנע אַרטיקלען קענט איר נעמען לעגאַלע שריט אין געריכט און האָבן אַ גוטן שאַנס צו
געווינען, ווײַל אין פּרינציפּ איז אַלץ דאָקומענטירט.
און נישט מיט סתּם וועבזײַטל־ווידעאָ פֿון מיסטער XY, וואָס האָט געהערט פֿון עמעצן אַז דאָס קען זײַן דער פֿאַל, נאָר געוויינטלעך
מיט אָריגינעלע דאָקומענטן פֿון יונעסקאָ, דער סי־אײַ־עי, אאַז״וו.
דאַן קענסטו פֿאַר זיך לייענען וואָס די מענטשן טאַקע טאָן און שרײַבן, וואָס זיי אַנאָנסירן, וואָס זיי צוגעבן און אָנערקענען
נאָך דער צוריקבליק – וואָס אָפֿט פּאַסירט נאָר דעקאַדעס שפּעטער.
אַזוי מוזסטו נוצן די ריכטיקע טערמינען.
דערפֿאַר נוץ איך טערמינען ווי "אָבסערוואַציע־עקאָנאָמיע" .
אין פּרינציפּ איז דאָס נישט נאָר פולצײַטיקע אויפֿפּאַסונג, נאָר מאַכן געלט פֿון פולצײַטיקער אויפֿפּאַסונג.
נאָך אַלעס, די גרויסע טעק־פֿירמעס וואָס גראָבן דאָס גאָלד פֿון אונדזער צײַט – דאָס הייסט דאַטן –
פֿאַרדינען פֿון דעם נאַטירלעך ריזיקע סומעס געלט.
אָבער זיי געבן אויך די דאַטן ווײַטער צו דער רעגירונג אָדער צו די געהיימע דינסטן.
די, אין זייער ריי, האָבן נאַטירלעך צוטריט צו יחיד־הרעטיקער, ניט־גלויביקע קריטיקער וואָס אויף אַ מין אופֿן
אויסדריקן זיך אויף אַזאַ אופֿן וואָס דעליגיטימירט דעם שטאַט.
דאָס מיינט אַז דאָס איז אַ זייער אומגעזונטע נעץ.
און בניטאָ מוסאָליני האָט דאָס אין יענער צײַט באַשריבן ווי די פּערפעקטע פֿאָרעם פֿון פֿאַשיזם: "קאָרפּאָראַטיזם."
ווען דער שטאַט און די קאָרפּאָראַציעס פֿאַרמישן זיך אין אַ אומגעזונטער מאַכט־סטרוקטור. און דאָס איז פּונקט וואָס מיר האָבן.
דערפֿאַר איז די מאַכט־סטרוקטור אַזוי ריזיק, פֿאַרווירנדיק און שווער צו דעפֿינירן, ווײַל פּאָליטיק האָט, אין
פּרינציפּ, שוין לאַנג אויפֿגעהערט קיין באַשלוסן צו נעמען.
אין פּרינציפּ מאַכן לאַנג שוין סופּראַנאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציעס, זייערע אַגענטן, זייערע טאַנק־טאַנקס און גופים
ווי די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען באַשלוסן, וואָס דערנאָך שטעלן אונדז אַ אַגענדאַ 2030 און סאַסטיינאַביליטעט־צילן, פֿאַר וועלכע
קיינער פֿון אונדז קיינמאָל האָט נישט געשטימט, אָבער וואָס דערנאָך ווערן דורכגעפֿירט און
דורכגעצווונגען דורך די באַטייליקטע נאַציאָנאַלע רעגירונגען.
אין פּרינציפּ גייט דאָס קעגן דעם ווילן פֿון דער באַפעלקערונג, וואָס האָט ניט געשטימט
דערפֿאַר און האָט אויך נישט קיין וואָרט אין דער זאַך.
פֿאַר מיר איז פּאָליטיק נאָר דער אויספֿיר־אָפּטייל פֿון אַ איבערנאַציאָנאַלער סטרוקטור, וואָס הייסט
נישט וועלט־רעגירונג, נאָר גלאבאַלע פאַרוואַלטונג.
און דאָס וועט זיכער אין אַ געוויסן מאָמענט פֿירן צו אַ שטענדיק שטאַרקער גלאבאלער רעגירונג־סטרוקטור.
לפּחות ווען מיר סוף־כּל־סוף וועלן מוזן באַצאָלן אַ סאַסטיינאַביליטי־שטייער צו די
פֿאַראייניקטע נאַציעס, וואָס איז שוין דיסקוטירט געוואָרן.
אָבער די נאַציאָנאַלע רעגירונגען וועלן, כמובן, ווײַטער עקזיסטירן.
ווײַל דאָס איז וואָס דו זעסט.
דאָרט קען איך סימולירן דעמאָקראַטיע און שטימען, און נאָך אלץ געבן די שטימערס דאָס געפיל אַז זיי
נעמען אָנטייל, וואָס אין דער ענדע נישט אמת איז.
דאָס מיינט אַז די איין־וועלט־רעגירונג, וואָס עטלעכע מענטשן פֿאַרשרעקן, וואָס וואָלט געווען באַזירט ערגעץ אין זשענעװע אָדער
ניו־יאָרק, וועט מסתּמא נישט קומען צו עקזיסטענץ, נאָר אַנשטאָט דעם וועלן מיר ווייטער האָבן
די אונטערטיילונגען וואָס מיר שוין איצט האָבן?
פּינקט, דאָס איז אויך נישט צו פאַרקויפן.
אַזוי, אויב איך וויל ווייטער פּראָמאָטירן דעם מאָדעל פֿון דעמאָקראַטיע אין די מעדיע און זאָגן אַז דאָס איז די בעסטע
דעמאָקראַטיע וואָס קיינמאָל איז געווען, קען איך נישט ממש גיין און זאָגן אַז מיר האָבן איצט אַ וועלט־רעגירונג, וואָס למעשה איז
אַ גרופּע פֿון אַכט עלטערע הערן וואָס טרעפֿן זיך אין אַ הינטערצימער און דערנאָך מאַכן באַשלוסן פֿאַר דער גאַנצער וועלט.
פֿאַרשטייט זיך, אַזוי אַרבעט עס נישט. מענטשן ווייסן דאָס אויך.
דערפֿאַר וועלן די נאַציאָנאַלע רעגירונגען זיכער ווײַטער עקזיסטירן, אָבער עס וועלן שטענדיק זײַן נײַע אינסטרומענטן
וואָס פֿאָדערן און פֿאַרזיכערן איבערנאַציאָנאַלע סאָווערעניטעט.
ווי למשל דער WHO־טראַקטאַט, וואָס וועט נאַטירלעך פֿאַרזיכערן אַז ניט מער די נאַציאָנאַלע רעגירונגען, נאָר אַ
סופּראַנאַציאָנאַלע סטרוקטור באַשטימט וואָס פּאַסירט אין יעדן לאַנד אין דעם געזונטהייט־סעקטאָר.
יאָ.
פארוואס מיינסטו, אַז מענטשן טאָן דאָס אויסהאַלטן?
עס ווערן מער און מער מענטשן וואָס פֿאַרשטיין אַז זיי זענען אומצופֿרידן מיט זייערע רעגירונגען און וואָלטן אפֿשר אפילו באַגריסן
אַ נײַעם אָנהייב און אפילו מסכּים זײַן צו אַ וועלט־רעגירונג.
יאָ, עס זענען אַ איבערראַשנדיקער צאָל מענטשן וואָס מיינען אַז עס איז נישט אַזוי שלעכט.
אָבער דאָס זענען געוויינטלעך די מענטשן וואָס קוקן נישט גוט.
יעדער וואָס באַטראַכט זיך אַ דעמאָקראַט – בפרט איצט אין שווייץ, ווי אַ גראַסראָט־דעמאָקראַט – וויל האָבן השפּעה אין זײַן קהילה.
אין אַנדערע ווערטער, ער וויל האָבן אַ מיינונג, זיך באַטייליקן אין דעם באַשלוס־פּראָצעס, זײַנע פּונקטן – פּראָס און
קאָנס – בײַצוטראָגן, און דאַן עפּעס דערגרייכן אַ קאָנסענסוס.
דאָס איז טאַקע וואָס דעמאָקראַטיע איז.
עס איז אַ פּראָצעס, אָפֿט אויך אַ קאָנפליקט, אַ דיסקוסיע, אַ דיסקורס וואָס דאַרף ווערן געקלערט ערגעץ.
און, פֿאַרשטייט זיך, דאָס פּאַסירט נישט.
איך מיין אַז פילע מענטשן פֿאַרשטייען דאָס טאַקע נישט, ווײַל זיי פשוט האָבן נישט די צײַט אין זייער נאָרמאַלן אַרבעט־לעבן.
ווער האָט צײַט צו פֿאַרברענגען פֿיר, זעקס אָדער אַכט שעה צו פֿאָרשן עפּעס אין אָוונט, ווען
עס איז נישט פאָרגעשטעלט אין אַ גוט געשריבן בוך?
ווען מען רעדט מיט מענטשן אויף דער גאַס, באַקומט מען דעם געפיל אַז אַלע גייען נאָר מיט די זאַכן, אַז זיי זענען
פּאָטענציעל אומצופֿרידן, אָבער טאַקע טאָן זיי גאָרנישט דערפֿון.
די מעדיע זאָגט אונדז אַז פֿרילאַנס־זשורנאַליסטן ווי דו און איך מאַכן אויפֿן העכסטן 20 פּראָצענט פֿון דער באַפעלקערונג.
צי איז דאָס טאַקע דער פאַל?
ניין, איך זע עס נישט אַזוי.
איך ציטיר שטענדיק גערן דעם בײַשפּיל פֿון די רעפֿערענדומס אין דער שווייץ – אין יענער צײַט וועגן
דעם ענין פֿון קאָראָנאַ און דעם קאָוויד־געזעץ.
עס איז געווען דער ערשטער רעפֿערענדום, וואָס אין אָנהייב האָט אפילו אָפּגעװיזן דעם געזעץ.
איך האָב געקוקט אויף די פּראָיעקציעס – אָדער פאָרויסזאָגן – און אין אַ געוויסן מאָמענט, מיין איך, איז דער רעזולטאַט
געווען אַז 47 פּראָצענט האָבן דאָס געזעץ אָפּגעזאָגט, וואָס האָט געמיינט אַז עס איז לעצטנס דורכגעגאַנגען.
אָבער 47 פּראָצענט פֿון דער באַפעלקערונג האָבן שוין אין דער ערשטער רעפֿערענדום זיך אויסגעדריקט קעגן די דורכפֿירונג פֿון דעם
רעזשים – דעם איבערוואכונג־טראַקינג און, לעסאָף, קאָנטראָל־סיסטעם.
און איך גלייב אַז אַ גרויסער טייל פֿון דער מעדיע־באַריכטונג וועגן דעם קריטישן בלאָז איז גאָר איבערגעטריבן.
ווייל, נאַטירלעך, מוז מען מאַכן אַז מענטשן פילן זיך אַז זיי זענען אויף אַ מין אופֿן דער פרעמדער, משוגענער, קריטישער טייל פֿון דער
באַפעלקערונג און אַז זיי זענען די אַבסאָלוטער מינאָריטעט, יאָ.
דאַן פֿילסטו זיך לויט דעם אוממעכטיק.
דאָס שאַפֿט נאַטירלעך אַ געפיל פֿון מאַכטלאָזיקייט און הילפֿלאָזיקייט, און ברענגט מענטשן צו בלײַבן אומטעטיק
אין דער היים, זיצן אויף דער סאָפֿע אין אַפּאַטיע און, כמובן, זיך געערגערט פילן, אַז זיי קענען גאָרנישט טאָן.
אָבער איך זע עס גאַנץ אַנדערש, ווייל ווי איך האָב געזאָגט, ווען מען גייט אַרויס אין דער שטאָט, אין דער אַנאַלאָגער וועלט, און
רעדט מיט מענטשן, איז עס גאַנץ זעלטן צו טרעפֿן עמעצן וואָס טאַקע מיינט אַז אַלץ איז גרויס, וואָס איז טאַקע ענטוזיאַסטיש
וועגן דער דײַטשער רעגירונג, דער אַמעריקאַנער רעגירונג, צי עס איז טראמפ אָדער זײַנע פֿאָרגייער, אָדער דער שווייצער רעגירונג.
דו וועסט כּמעט קיינער נישט טרעפֿן אין עפנטלעכע ערטער, אין פּאַבֿס, אויף באַנען, וואָס איז טאַקע ענטוזיאַסטיש דערפֿון.
די מענטשן וואָס מען טרעפֿט דאָרט און וואָס רעדן טאַקע פּאָזיטיוו וועגן דעם, זענען לויט מײַן באַמערקונג אין מינאָריטעט.
דאָס איז 20, 18, 25, 15 פּראָצענט, לויט וווּ דו גייסט, אפֿשר אפילו 30 פּראָצענט.
אָבער איך גלייב אַז דאָס איז די מינאָריטעט.
און איך גלייב אַז 60, 70 פּראָצענט פֿון דער באַפעלקערונג האָבן פֿאַרשטאַנען אַז מען באַטריגט זיי, אַז דאָס אַלץ איז
אַ פֿאַסאַדע, און אַז עס איז אַ גרויסער אומצופֿרידנקייט.
איך גלייב אַז פֿון זיי – לאָמיר זאָגן 60 פּראָצענט אָדער 70 פּראָצענט – אַ גרויסער טייל פֿון דער גרופּע
טראָץ דעם נאָך ניט דרייט זיך דאָס עפנטלעך אויסצודריקן.
ווייל, פֿאַרשטייט זיך, איז דאָ אַ מורא אַז דײַן אַרבעטער־געבער וועט עס אַנטדעקן, אַז דו וועסט ליידן נאַכטיילן בײַ דער אַרבעט,
אַז מען וועט דיר מער נישט דערלויבן זיך אָנצושליסן צום טעניס־קלוב אָדער שיס־קלוב, און אַז דײַנע פֿרײַנד וועלן דיך
באַטראַכטן ווי אַ אויסגעוואָרפֿענער וואָס שטיצט פרעמדע טעאָריעס.
אָבער איך גלייב אַז אויב מען רעדט עפענלעך וועגן דעם – און דאָס איז מײַן דערפֿאַרונג – וועט מען
שנעל באַמערקן אַז פילע מענטשן זענען זייער קריטיש.
די וויכטיקסטע זאַך איז נישט צו נוצן די טערמינען וואָס די הערשנדיקע קלאַס האָט אונדז
פאָרגעלייגט און וואָס די פּראָפּאַגאַנדע־מאַשין נוצט.
אַזוי רעד נישט וועגן קלימאַט־ענדערונג; ווען עמעצער רעדט מיט דיר וועגן קלימאַט־ענדערונג, רעד וועגן סביבה־שוץ.
ווען מען רעדט וועגן קאַפּיטאַל־אַקומולאַציע און בייזע ביליאָנערן ווי עלאָן מאַסק, דאַן רעדט מען אויך וועגן די בייזע ביליאָנערן ווי
סאָראָס און גייטס, וואָס לעצטנס אָרגאַניזירן זיך קרימינעל און קאָלאַבאָרירן צו אַרײַנפֿירן זאַכן,
פֿאַר וועלכע קיינער פֿון אונדז האָט נישט געשטימט.
און פּרוּווט באַשרײַבן זאַכן מיט טערמינען וואָס זענען מער פּינטלעך.
דאָס זענען נישט קאָנספּיראַציע־טעאָריעס; דאָס גייט וועגן אָרגאַניזירטן קרימינעלן און
אויספֿאָרשנדיקן זשורנאַליזם; דאָס גייט וועגן קרימינאַליסטיק.
אפילו מיטן איבערוואכונגס־שטאַט, איז עס נישט נייטיק וועגן דעם איבערוואכונגס־שטאַט אַליין, נאָר וועגן דער עקאָנאָמיע פֿון
איבערוואכונג, ווײַל עס איז אַ זייער נאָענטע קאָאָפּעראַציע צווישן קאָרפּאָראַציעס, דעם שטאַט־אַפּאַראַט און די געהיימע דינסטן.
אַזוי, אויב איר פּרוּווט זיך צו דערנענטערן צו מענטשן מיטן ריכטיקן וואָקאַבולאַר, קענט איר אויך זייער
קאַנסטרוקטיוו רעדן מיט דער – אין ציטאַט־צייכנס – אַנדערער זײַט.
איך דערלעב דאָס מאָל נאָך מאָל, ווען איך רעד מיט מענטשן וואָס מען וואָלט באַשרייבן ווי גאָר "וואָוק" אָדער "פון אַ גאָר אַנדערער
זײַט פֿון דער פּלויט", וואָס קענען מיט מיר פֿירן גרויסע שמועסן וועגן דעם, ווײַל איך בין אויך פֿאַר סביבה־שוץ
און קיינער וויל נישט האָבן מיקראָפּלאַסטיק אין זײַן עסן.
איך בין אויך נישט פֿאַר סופּער־ביליאָנערן ווי מאַסק, סאָראָס אָדער גייטס, וואָס קענען ניצן זייער געלט צו קויפן אַזוי
פיל השפּעה אַז זיי טויטן מענטשן אין אַמעריקע און אפריקע מיט מעדיצינען, דורך קאַמפּאַניעס וואָס זענען למעשה נאָר שעדלעך.
פֿון סטעריליזאַציע ביז טויטן, אַלץ וואָס איז געשען אין דער פאַרגאַנגענהייט.
אַזוי, ווען מען פּרוּווט פשוט אויפֿהייבן מענטשן – און איך מיין אַז יעדער דאַרף זיך דאָ אַ ביסל איבערקוקן – ווײַל, פֿאַרשטייט
זיך, אַ סך מענטשן זענען נאָך שטאַרק אַנטוישט פֿון דער קוראָנאַווירוס־קריזיס, פֿון
זייערע שכנים, פֿון זייערע אַרבעט־געבער.
אָבער אויב דו ביסט אַ ביסל בעסער אינפֿאָרמירט און האָסט אַ ביסל מער אינזיכט ווי אַנדערע און האָסט די זאַכן אויסגעפֿונען,
דאַן האָסטו אויך אַ אחריות צו אַ ביסל נאָכגעבן און זײַן דער מער ראַציאָנעלער און נאָך שטענדיק זיך צו דערנענטערן צו מענטשן.
ווײַל מיר זײַנען איין מין, מוזן מיר עפּעס טיילן דעם לעבעדיקן פּלאַץ צוזאַמען.
און אויב מיר וועלן ווייטער זײַן צעטיילט צווישן פּראָ־קאָראָנאַ און אַנטי־קאָראָנאַ, פּראָ־מיגראַציע און אַנטי־מיגראַציע, און
פּראָ־טראמפ, אַנטי־טראמפ, מערץ און בלאק־ראָק אין דײַטשלאַנד. ווי מער אַזעלכע צעטיילנדיקע נאַראַטיוון ווערן
אַרײַנגעבראַכט אין דער באַפעלקערונג, אַזוי מער מוזן מיר זיך באַהאַנדלען מיט זיך אַליין און מיט האָריזאָנטאַלע קאָנפליקטן.
ווי מיר האָבן געזען אין 2008 מיט דער אָקופּיי וואַל סטריט באַוועגונג, ליגט דער פּראָבלעם אויף שפּיץ.
און די לעצטע מאָל, ווען מענטשן פֿון לינקס און רעכטס האָבן צוזאַמען אַרויפֿגעקוקט, איז געווען אָקופּיי וואָל סטריט.
עס איז געווען אַ ריזיקער אימפּעט איבער אַ גאַנץ ברייטן ספּעקטרום, וווּ מענטשן האָבן פֿאַרשטאַנען: דאָס זענען די צענטראַלע
באַנקען, דאָס זענען די גרויסע באַנקען וואָס מיר מוזן ראַטעווען מיט אונדזער געלט, מיט ביליאָנען פֿון אונדזער שטײַער־געלט.
און זיי האָבן נישט געהאַט דעם האָריזאָנטאַלן קאָנפליקט.
און דאַן, בפרט אין אַמעריקע, איז געווען די טיי־פּאַרטיי־באַוועגונג און וואָס איז באַקאַנט
געוואָרן ווי די פּראָגרעסיווע "וואָוק"־באַוועגונג .
ווידער אַמאָל זענען מענטשן פֿאַרשלאָסן אין אַ האָריזאָנטאַלן קאָנפליקט און שלאָגן זיך קעפּ איינעם דעם
אַנדערן אַנשטאָט טאַקע צו באַהאַנדלען דעם פּראָבלעם, וואָס איז געוויינטלעך אַ בליק אַרויף.
יאָ.
און אין וועלכן מאָס זײַנען מיר איצט אין דער רחמנות פֿון דעם פּראָצעס, אָדער קענען מיר זיך
פאַרטיידיקן, זיך באַוואָפֿענען קעגן וואָס ער זאָל אונדז טאָן?
מיר שטימען דערמיט און דערפֿאַר געבן מיר אים די מאַכט.
אויף דער אַנדערער זײַט, ווען מיר נעמען מאַכט פֿאַר זיך, נעמען מיר עס אַוועק פֿון זיי – די געלעגנהייטן, אַזוי צו זאָגן.
ווי מער מענטשן טאָן דאָס, אַזוי גרעסער און מער פולשטענדיק ווערט דער פּראָצעס.
וואָס ראַטסטו מענטשן? וואָס זאָלן זיי טאָן?
קודם־כּל, דו מוזט פֿאַרשטיין אַז ווי מער פּראָפּאַגאַנדע עס איז, אַזוי מער צווייפֿלדיקע, שיזאָפרענישע
דערציילונגען ווערן אַרײַנגעוואָרפֿן אין דער מיש, און אַזוי מער עס פּאַסירט אויפֿרעגונג־פֿירונג.
אַזוי, הײַנט איז די טעמע A, און מיר מוזן זײַן אויפגעבראַכט וועגן דעם.
דער קומענדיקער טאָג איז טעמע ב אויף דער אַגענדע, און מען מוז זיך דערפֿון אויפֿרעגן.
ווי מער דאָס פּאַסירט, אַזוי מער איז דאָס אַ צייכן אַז אין דעם אייבער־טאַוער איז אַ געוויסע מאָס פּאַניק,
ווײַל, נאַטירלעך, דער צוטרוי צו פּאָליטיק און צום שטאַט איז שוין דעקאַדעס לאַנג אַראָפּגיין.
דער צוטרוי צו עפֿנטלעכער סערוויס־שידור פֿאַלט.
די באַטייליקונג פֿון וויילער פֿאַלט און ווערט קלענער.
דאָס מיינט אַז מער און מער מענטשן קלאָר דערקענען וואָס פֿאַר אַ רעגירונג זיי האָבן, און אַז זי טאַקע האָט נישט פיל צו
טאָן מיט דעמאָקראַטיע. זיי זענען אַנטוישט און ווענדן זיך אַוועק.
און רוב מענטשן טוען דאָס, כמובן, מיט אַ געוויסן גראַד פֿון אַגאָניע – דאָס הייסט, אַנטוישונג – ווײַל זיי פשוט ווילן זיך
ניט מער דערמיט אָפּגעבן, נאָר זיי קאָנצענטרירן זיך אויף זייער פּריוואַט לעבן, אויף די זאַכן וואָס זיי קענען השפּעה האָבן.
און דאָס איז טאַקע ריכטיק.
אויב איך וואָלט איצט נישט געשריבן וועגן דעם, וואָלט איך אָפֿט אפילו נישט געקוקט אויף די זאַכן, ווײַל אָפֿט איז
דאָס וואָס מען דיר פאָרשטעלט פשוט אַ באַליידיקונג צו דײַן אינטעליגענץ, מיט זײַן גראָטעסקער דערציילונג .
אָבער וואָס איר טאַקע דאַרפֿט די מענטשן ראַטן איז צו פֿאַרשטיין: מיר זענען נאָך מער!
אַזוי, אויב מען נעמט די אומשטאַנדן פֿון אַ רעגירונג מיט אירע פּאָליציי־כוחות אָדער ציוויל־דינסט און מען פֿאַרגלייכט דאָס מיט
דער צאָל מענטשן וואָס לעבן אין דעם לאַנד, דאָס הייסט די באַפעלקערונג, זעט מען אַ ריזיקן אַנטשטעלונג צווישן דעם
אַפּאַראַט – דעם שטאַט־אַפּאַראַט, דעם סיסטעם, ווי מען וויל עס רופן – און די באַפעלקערונג, וואָס טאַקע האַלט די מאַכט.
דאָס איז טאַקע דער געדאַנק הינטער דעמאָקראַטיע, אַז דער סאָווערן באַשליסט.
דאָס געפיל איז באַזונדער שטאַרק אין שווייץ.
און דאַן קריגסטו זייער שנעל דעם געפיל אַז מען דיקטירט דיר עפּעס פֿון פֿעדעראַלער בערן, אויב מען האָט דיך דאָרט נישט געפרעגט.
יעצט האָבן מיר די אייראפעישע פֿריימווערק־אַגרימענטן, וואָס זאָגן: "מיר פּרוּוון אויף אַן אופֿן אַרומצוגיין דעם
רעפֿערענדום, און עס דאַרף נישט גיין פֿאָר דעם הויז פֿון שטאַטן."
דו פּרוּווסט זיך אויף עפּעס אַרויסצוקריכן.
און מענטשן מוזן פשוט זיך אַקטיוו באַטייליקן.
דעמאָקראַטיע איז אַ פּראָצעס. אויב איר האָט זי שוין ווי דער "בעסטער מאָדעל" – און זי איז מסתּמא איינער פֿון די בעסטע מאָדעלן
וואָס מיר ווייסן און האָבן, און מיר האָבן אויך עטלעכע פּראַקטישע דערפֿאַרונג מיט איר – אויב איר ווילט זיך באַטייליקן אין איר
און אַקטיוו ברענגען אַרויס עטלעכע פּאָזיטיווע רעזולטאַטן, דאַן מוזט איר זיך אַרײַנמישן, און דאָס מוזט איר טאָן אויף אָרט.
ווײַל מען קען נישט באַאײַנפֿלוסן דעם פֿעדעראַלן ראַט אין בערן פֿון טשור.
אָבער וואָס איר קענט טאָן איז צו מאַכן די לאָקאַלע ראַט זיך אויפֿהייבן און אויפמערקזאַם
זײַן, בײַשטײַערן און באַשטימען פּריאָריטעטן.
און אויב גענוג גמיינדן טוען דאָס, און גענוג גמיינד־פֿירער נעמען דאַן אַקציע אין דעם קאַנטאָן, און דער קאַנטאָן נעמט דאַן
אַקציע אין בערן, דאַן האָט איר זיכער די מאַכט צו מאַכן אַ חילוק.
אַזוי וואָלט קאָראָנאַ זיכער זיך אַנדערש אַנטוויקלט, אויב נישט וואָלטן געווען אַזוי פֿיל
פֿרײַע מעדיע־אויסגאַבעס און אַזוי פֿיל קעגנשטעל.
זייט אַקטיוו, שטייט אויף פֿון דער סאָפֿע און קוקט נישט אויף דער קריזיס ווי אויף אַ פֿילם.
עס איז אַלע אונדזערע לעבן, און מיר קענען זיי פאָרמען, ווײַל די צוקונפֿט איז נישט
פֿאָרויס באַשטימט; מיר קענען זי נאָך איצט טוישן.
יאָ, אַ גרויסן דאַנק פֿאַר אײַער אָפּשאַצונג און פֿאַרן טיילן אײַער וויסן מיט אונדז.
איז דאָ עפּעס אַנדערש וואָס איר וואָלט געוואָלט זאָגן די צוקוקערס צום סוף?
יאָ, דאָס איז כּמעט געווען אַ שליס־דערקלערונג, אָבער דו מוזט פֿאַרשטיין אַז דו אַליין ביסט די מאַכט, די
ענדערונג, די פּאָזיטיווע צוקונפֿט, און אַז דאָס לעבן איז שיין.
לעבן איז שיין, און אַלץ אַנדערש וואָס מענטשן פּרוּוון אונדז איבערצײַגן – צי עס איז מורא, צי זיי ווילן אונדז
מאַכן מוראדיק פֿון מלחמות, מוראדיק פֿון דיגיטאַליזאַציע, אאז״וו – איז אַלעס אַ מיטל צו קאָנטראָל.
לעבן איז שיין.
דו זאָלסט פֿירן אַ מאָטיווירט, פריילעך און צופֿרידן לעבן מיט דײַן משפּחה און דײַן היימישער קהילה, און אין קיין פאַל זיך נישט לאָזן
דריקן אין דעם שטימונג פֿון מורא אָדער אַגאָניע , וואָס די מעדיע – די פּראָפּאַגאַנדע־מאַשין – וויל אונדז אַרײַנדריקן;
ווײַל דעמאָלט, לעסאָף, וועלן זיי שוין האָבן דערגרייכט זייער ציל.
די צוקונפֿט איז נישט דאָ צו ווערן פאָרויסגעזאָגט, נאָר צו ווערן געשאַפֿן – ווי אַנטואַן דע סענט־עקסופּערי אַמאָל האָט געזאָגט.
און איך גלייב אַז דאָס זאָל מען טאָן דורך זײַן אַקטיוו און פֿירן אַ גליקלעך לעבן, ווײַל אַ גליקלעך לעבן איז די אמתע רעוואָלוציע.
אַ גרויסן דאַנק פֿאַר דעם אינטערוויו. אַלץ גוטס צו אײַך, הער רעגענאַוער.
אַ דאַנק פֿאַר דער איינלאַדונג.