2025-nji ýylyň 29-njy martynda Kulturhaus Dornbirn "Azatlyk we öz-özüni kesgitlemek – jogapkärli raýat" atly çäräni kanun
hökmü, suwerenlik we nagt barada gyzykly çykyşlar bilen geçirdi.
Çäräni Dornbirndäki Şahsy Ösüş Akademiýasy gurady.
HOCH2.TV siziň üçin, eziz tomaşaçylar, ähli habarlary ýazga aldy we redaktirläp tamamlady.
Şu gün Kla.TV nağd pulyň ýerini basmak barada Hansjörg Stützle bilen geçirilen interwýusyny hödürleýär.
Indi bolsa biz jenap Hansjörg Stützle we nagt puly goramak hem-de nagt pulyny ýatyrmak temasyna geçýäris.
Şeýle hem tematik taýdan degişli, ýöne azajyk üýtgeşiklik bilen.
Hormatly janap Stützle, belki-de ilki size bir gysga soragym bar.
Nakit pulu ýatyrmak ýa-da saklamak meselesine näme üçin şonça çuňňur gatnaşdyňyz?
Hawa, meniň üçin bu gaty uzak wagt mundan ozal boldy, takmynan 25 ýyl töweregi.
We ilki bilen, logiki nukdaýnazardan, sebäbi erkin töleg ulgamyna garşydaşlar bar.
We bu esasan maliýe pudagy.
Takmynan 25 ýyl ozal maňa bu temanyň bir pursat geljekde agzaljakdygy anyk boldy.
Çünki nağd pul mümkin bolan "bank çalyşmalary" görnüşinde olaryň iş modelini howp astyna salýar.
Bu, maliýe pudagynyň esasan hemişe pul ulgamyna bolan jemgyýetçilik ynamy belli bir derejede
saklamak üçin basyş astynda bolýandygyny aňladýar.
Eger bu belli bir çäkden aşak düşse, raýatlar aladalanýarlar we bankyň ýanyna barýarlar.
Ol pulu isleýär; ony öz täsir çägine getirmek isleýär.
Soňra nobatlar emele gelýär, soňra banklarda çalt pul çykarmak üçin nobatlar döreýär we ş.m.
We soňra, elbetde, uly krizis ýüze çykýar.
Meniň üçin şol wagt puluň ýatyrylmagynyň hiç hili alamatlarynyň ýokdugy düýbünden düşnükli boldy.
Emma 2007–2009-njy ýyllardaky maliýe krizisi döwründe munuň örän güýçli beýany boldy.
Häsi hem kimdir biri muny hakykatdanam nakd pul gadaganlyklary bilen duýmandy.
Ol köp üns çekmedi, sebäbi oňa "nağd çäklendirmeler" diýen owadan eufemizm bilen düşündiriş berildi.
Nakit çägi belli bir derejesinden ýokary bolan halatynda eýýäm nakit gadaganlygy bolýar.
Ýewropada – şol ýerde başlandy – belli bir çäkden ýokary nağd pul ulanmagy gadagan eden 18 ýurt bar.
Meselem, Gresiýa diňe 500 ýewrolyk iň pes nağd pul çägi bolan ýurtdyr.
Bu, eger häzir Greksiýa barýan bolsaňyz we myhmanhana tölegi hökmünde 501 ýewro tölemek isleseňiz, nagt pul
bilen tölemek kanuna garşy bolup, jezalandyrylýar diýmekdir.
Gresiýa nagt çäkini 200 ýewroya çenli azaltmak üçin eýýäm iki gezek synanyşdy.
Emma bu mümkin däldi, sebäbi 500 ýewrolyk banknota henizem kanuny töleg serişdesi bolup durýar.
We şol ýeke sebäpli bizde pes nagt çäk ýok.
Hawa, we bu ösüşler köp raýatlaryň gündelik durmuşlarynda belli däl.
Şonuň üçin käbir adamlar ony diňe kabul edýärler.
Menimçe, Germaniýada bu takmynan 10 000 ýewro töweregi.
Ýa bu meniň maglumatyma degişli?
Ýok, häzirki wagtda Germaniýada satuw nokadynda klassiki nağd pul çägi ýok.
Hatda depozitler üçin hem däl, şonuň üçin salgyt pul ýuwmak we ş.m. subutnamalary hödürlemek borçludygyny?
Dogry, şonuň üçin satuwçylaryň hasap-kitap saklamagy borjy, ýöne 2027-nji ýyldan başlap, tutuş
Ýewropada nağd tölegler üçin 10 000 ýewro çäk giriziler.
Bu tema.
Şol derejesinden aşakda bolan ýurtlar ony saklap bilerler.
Siz islendik wagt nağd çäkini 10 000 funt sterlinden aşak goýup bilersiňiz.
Bu ugurda meseläniň henizem deňeşdirme taýdan az habarlylygyny nähili düşündirýärsiňiz?
Raýatlar belki-de pullyklaryna bolan howpyň derejesinden henizem habarsyzmy?
Elbetde däl.
Men indi uzak, uzak mahabat syýahatyndan dolandym.
Ýanwardan bäri men diňe lektsiýalar bermek üçin syýahat edýärin.
Men nağd puly ýatyrmak arkasyndaky mehanizmler barada iki sagatlap gürrüň berende, köp adamlar aýdýarlar:
Men munuň mesele bolandygyny bilýärdim, ýöne munuň şonça dawa-jenjeli boljakdygyny düşünmändim.
Emma Deutsche Bundesbanky diňläňizde, hemmesi kämil tertipde ýaly görünýär.
Olar bize ýeterlik nagt bar we onuň dowamlylygynyň howpsuzdygyny kepillendirýärler.
Umuman aýdanyňda, diňe ilatyň näme isleýändigi hasaplanylýar.
Size kiçijik bir ýazgy taýýarladyk.
Geçen tomus, meniň pikirimçe, siz ARD-e degişli Germaniýanyň jemgyýetçilik efir berijisi Südwestrundfunk-da myhman boldyňyz.
Bu takyk şol tema boldy.
Belki biz ýene bir gezek çaltça seredeliň.
Şeýdip, şol soraga jogap bermek üçin studiýada meniň takyk myhmanım bar.
Stefan Hardt biziň bilen.
Ol Bundesbankyň Merkezi Nakhady Bölüminiň başlygy.
Gowy agşam.
Siz näçe wagtlap, Bundesbank näçe wagtlap bize täze nağd pul üpjün etjek?
Raýatlar nagt pul ulanmak isleýänçä.
Bu ähli banknotlara, ähli kiçi pullara degişli mi?
Hawa, elbetde.
Esasan, raýatlaryň aglabasy nagt tölemek mümkinçiliginiň bolmagyny isleýändigini aýdýarlar.
Bu, ilatyň takmynan 93 göteriminiň muny isleýändigini aňladýar.
Hemmesi hem şeýle etmeýär.
Emma olar azyndan nagt tölemek mümkinçiligine eýe bolmak isleýärler.
Adamlar nagt tölemegi isleýänçä, biz hem ony bermegi dowam etdireris.
Nakhady söýüjiler indi rahat dem alyp bilerler.
Men siziň çeňňekleriňizden bir agyrlygyň aýrylýandygyny eşidýärinmi, janap Stützle?
Mutlak däl, sebäbi bu gaty düşnükli beýan edildi: talap bar bolança, Deutsche Bundesbank munuň ugrunda durar.
Meseläniň hemmesi şunda.
Siz hem talabyň nämedigini kesgitlemek isläp bilersiňiz.
Nakit töleg derejesi näçe ýokary bolmaly?
Şonuň üçin ahyrsoňunda karar bermek bize, raýatlara degişlidir – kartoçka bilen töleýärismi ýa-da nağd pul bilen?
Bu esasan kartoçka tölegleri babatynda aýdýan zatymyz şol.
Men nagt puly ýatyrmagyň tarapdary, ýa-da nagt puly saklamagyň tarapdary.
Şonuň üçin bu ýerde göz öňünde tutmaly möhüm nokatdyr.
Gynansak-da, raýatlaryň elinde nagt pul galmady, sebäbi ykdysadyýet nagt puly ret etmäge tarap öwrüldi.
Bu, Germaniýada häzir käbir satuwçylaryň nagt puly kabul etmekden ýüz öwürýändigini aňladýar.
We biz bilýäris, bu esasa görä nağd pulyň uzak möhletde ýaşap galmak mümkinçiligi ýok.
Iqtisadyýet biz raýatlar hökmünde nagt tölemegiň mümkinçiliginiň bardygyny ýa ýokdugyny kesgitleýär.
Men pikirimçe, soňky sözleriňi aýdanyňda bankir gaty-da hoşal görünmedi, şeýle dälmi?
Hawa, bu onuň pikirinde bolan zat däldi.
Käwagt maňa şeýle duýgy gelýär: Deutsche Bundesbank hemişe adamlary ynandyrmak, olara kepillik bermek jogapkärçiligine eýe:
Nagy pulyň howpsuz.
Emma ahyrynda olar ony talap bilen baglanyşdyrýarlar.
Men sorag berdim: Deutsche Bundesbank talap diýilende näme many berýär? – ol jogap bermedi.
Nagt pulyň ýatyrylmagyna degişli belli bir mehanizm bar, ony biraz düşündirmek isleýärin.
Biz munuň üçin diagrammany hem taýýarladyk.
Bu örän möhüm nokat.
Elbetde, gurluşlar nagt puly ýatyryp barýarlar.
Men adatça iki sagady alýan bir zady düşündirmäge synanyşýaryn.
Men muny bäş minutdan soň synanyşaryn.
Wagt gutarýar, dogry.
Şonuň üçin çep tarapda nagt pul bolmaz tölegler üçin infrastruktura döredilmeli bolandygyny görüp bilýäris.
Ol tamamlanmagy onlarça ýyl alýan uly taslama boldy.
Almanýada, azyndan, onuň doly bolandygyny aýdyp bolýar.
Bu ýerde, Awstriyada, belki-de heniz dag öýlerinde däl.
Ýöne başga tarapdan, infrastruktura bar.
Bu esasan karar berildi.
Sag tarapda marketing we ses güýçlendirişiň marketing arkaly tebigy ýagdaýda amala aşyrylýandygyny görüp bilýäris.
Sanly tölegleri wagyz etmäge milliardlarça maýa goýuldy.
We köp adamlar ahyrynda bu ulgama ony köp oýlanman girýärler.
Biraz gynandyryjy tarapy şunda: nağd pulyň garşysyna hem bir mahabat kampaniýasy geçirildi.
Gynansak-da, biz muny koronawirus pandemiýasy döwründe dükanlarda belgiler asylan mahaly gördük:
Higiýena sebäplerinden, nagt pul we ş.m. bilen tölemäň.
Köp adamlar munuň hakykatdygyna ynanyp, soňra hakykatdan hem sanly ulgama girdiler.
Soňra temamyz bar: ykdysadyýetiň nagt puly ret etmegi.
Bu örän dawa-jenjeli mowzuk.
Näğd pul hakykatdanam üç örän güýçli kanunlarda kanunlaşdyrylan:
Hakykatda, bu Bundesbank Kanunynda, ECB-niň Statutynda we ÝB Şertnamasynda şeýdip berkidilen we onuň
kanuny töleg serişdesi bolmak imtiýazy bar, şonuň üçin söwdada kabul edilmegi hökmanydyr.
Bu 2010-njy ýylda Komissiýanyň tekliby esasynda hereket geçirildi – şertnama azatlygy argumenti bilen
dükandarlaryň nagt puly ret etmäge hukugy bardygyny öňe sürüp.
Şonuň üçin olar işewürlik we söwda ugurlarynda şertnama azatlygyny has möhüm hasaplaýarlar.
Bu hem Deutsche Bundesbank tarapyndan tassyklanyldy.
Biz munuň barada interwýuda hem gürrüň etdik.
Bu partlaýjy we örän howply, sebäbi bu düşündiriş häzirki wagtda satuwçylaryň nagt puly ret
etmäge rugsat berilýändiginiň hakykatdygyny aňladýar.
Bu, biz raýatlar hökmünde elimizde nagt pul – ýagny saýlaw azatlygy – ýokdugyny, tersine ykdysadyýetiň
häzir biziň nagt pul bilen tölemäge rugsat berjekdigini ýa bermejekdigini kesgitleýändigini aňladýar.
Bu hakykat.
Soňra başga bir tarap bar, ol e-ýewronyň girizilmegi.
E-ýewro bu ýylyň oktýabrynda üçünji tapgyryna girer diýlip garaşylýar.
e-euro üçin teklip edilen düzgün bar, ýagny kanun taslamasy.
Ýewropa Bileleşiginiň Parlamentiniň munuň boýunça oktýabrda karar bermegi garaşylýar.
We soňra indiki bir, iki ýa-da üç ýylyň dowamynda biz hakykatdanam satuw nokadynda, ýagny perakende
satuwda nağd pula gönüden-göni bäsdeşimiz bolar.
Elbetde, şol zat hemmesini döredýär.
Bu üç blok raýatlaryň bu ulgama barha itilmegine we sanly töleglere öwrenmegine sebäp bolýar.
Indi bolsa, Ine, gelýär – we bu iň möhüm zatdyr.
– ýagny, "nağd töleg derejesi" örän möhüm bir termindir.
Deutsche Bundesbank hem şu ýerde geçirilen interwýuda ony talap bilen baglanyşdyrýandygyny aýtdy.
Men aýdşym ýaly, Deutsche Bundesbank-dan talap diýleni bilen näme göz öňünde tutulýandygyny soradym.
Meniň hasaplamalaryma görä, ol 15 göterim.
Adam 10 we 15 göterim arasynda mübahisä girip biler.
Soňra nagt pul infrastrukturasy gaty gymmat bolup başlaýar.
Soňra şonuň ýaly atlandyrylýan "deňagramlylyk ýörelgesi" ulanylýar:
Infrastruktura adamlar henizem nagt pul bilen töleýän ýagdaý bilen deňeşdirilende gaty gymmatmy – we soňra ol çöker.
Häzirki wagtda Germaniýada nagt tölegleriň paýy ýyllyk 4 göterim ýa-da jemi 3,8 göterim
azalýar – ýöne men ony 4 göterime ýetirýärin.
E-ýewro girizilende, bu eksponensial derejede artar we biz gysga wagtda Şwesiýa ýaly beýleki ýurtlardaky ýagdaý bilen
meňzeş ýagdaýda bolarys; ol ýerde nagt tölegler ähli amallaryň diňe 10 ýa-da 15 göterimini düzüp biler.
Soňra, gynansak-da, pul bu ýerde gysgaça beýan eden sebäplerim üçin öz ähmiýetini ýitirýär, bu adatça maňa iki sagat wagt alýar.
Meni gyzyklandyrýan zat şundan ybarat: Kriptowalýutalara bolan umumy ugur nağd töleg endiklerine nähili täsir edýär?
Kriptovalyutany ulanýan üpjün edijileriň sany barha köpelýär – şonuň üçin bu, iň bolmanda onlaýn
söwdada, henizem başlangyç tapgyrynda bolup biler.
Emma nağd pul amallarynda, dükandan satyn alyşlarda, mysal üçin, Germaniýada käbir ýagdaýlarda
hakykatdan hem Bitcoin bilen bir zady tölemek mümkinmi?
Pizza üçin çykanyňda kriptopul bilen töleg et.
Bu milli banklar tarapyndan çykarylan sanly töleg usullary bilen birlikde nağd pula goşmaça howp salyp bilermi?
Umuman azrak.
Şonuň üçin töleg serişdelerine gelende, biraz tapawutlandyrmaly.
Bu pul maýa goýmak barada:
Şonuň üçin ýokary üýtgeýişlilik bolanda, tölegler üçin hakykatdanam amatly däl.
Adamlar güýçli spekulýasiýa sezewar bolan zady töleg serişdesi hökmünde ulanmak islemeýärler.
Şonuň üçin ýa pul maýa goýmak barada, ýa töleg serişdesi barada.
Oňat töleg serişdesi durnuksyzlykdan, ýagny bahasynyň üýtgemelerinden azat bolmalydyr.
Şu wagtky nukdaýnazardan kriptowalýutalar bilen ýagdaýlaryň nähili ösjekdigini göreris – mende munuň hiç hili howpy ýok.
E-ýewro hakykatdanam has uly howp salýar.
E-ýewro kanuny töleg serişdesi hukugy we ş.m. berler.
Men häzir hemmesini düşündirmek islemeýärin, bu örän, örän çylşyrymly.
Örän gyzykly tema. Köp tomaşaçylary gyzyklandyrjak zat:
Adamlar näme üçin şeýle edýärler?
Näme üçin nağd pul hakykatdanam azaldylýar?
Bu diňe amatlylyk meselesi mi?
Ýa-da muny ahyrynda raýatlary garaşly we hukuklaryndan mahrum etmek, mysal üçin sosial gözegçilik arkaly, maksat edinýän
bir gündelik tertibiň bir bölegi hökmünde aç-açan görýärsiňizmi?
Bir pursat gelende elektron töleg serişdelerine elýeterliligi kadalaşdyrmak nagt pulyňkydan has aňsat bolar?
Şonuň üçin adamlar aýdýarlar: "Näğd pul — azatlygyň pul görnüşidir", elektron pul bolsa, elbetde,
daşardan gelýän girişden gaçynmazlyk üçin çäklendirilendir.
Munyň arkasyndaky maksat şolmy?
Elbetde, köp motiw bar.
Siz "Cui Bono" nukdaýnazaryndan çemeleşmeli, ýagny ondan kim peýda görýär?
We soňra, elbetde, belli bir jogaplara gelýärsiňiz.
Men bu temany uly çuňlukda seljermeýärin, sebäbi bu hakykatdanam esasy temadan ünsümi sowýar.
Men hakykatdan hem puluň ýatyrylmagynyň we bu aýlawyň arkasyndaky mehanizmler we gurluşlar barada gürleýärin.
Bu has-da çylşyrymly: siz nağd pul üçin şert döredýärsiňiz, emma şol şertde nağd pul ýaşap bilmeýär.
Bu, nagt pulyň häzir hüjüm astynda durýandygyny aňladýar.
Bir tarapdan, ony ykdysadyýet ret edip biler.
Emma meniň pikirimçe, has-da dramatik bolan zat, döwlet nagt puly ret etmek arkaly has-da köp müdahale edýär.
Men Germaniýa barada biraz has köp zat bilýänim üçin Germaniýany mysal getirýärin.
Meselem, basseýnler indi nağd pul kabul etmeýärler, we ilkinji açyk basseýnler hem indi nağd pul kabul etmeýärler.
Awtoulag duralgalary we duralga ýerleri indi nagt pul kabul etmeýär, hatda döwlet edaralary hem indi nagt pul kabul etmeýär.
Mysal üçin, Düsseldorfda ähli raýat gulluk edaralary nağdsyz edildi – diňe demirýol menzilinde ýerleşýän biri başga.
Bu has howply, sebäbi ondan hiç hili gaça durup bolmaýar.
Bu, raýatlaryň bu ulgama barha köpräk mejbur edilýändigini aňladýar, bu örän, örän howplydyr.
Bu ahyrynda döwletden hem nagt puly gaýtadan kabul etmäge borçly bolmagyny talap etmelidigimizi aňladýar.
Men hem bu soragy 'Jogapkärli raýatlar' atly wakanyň temasy bilen baglanyşykly berýärin.
Sebäbi bir zat aýdyň: eger indi nağd pul bilen tölemeýän bolsaňyz, elektron usulda nähili
töleseniz-de, ahyrynda bu anonim töleg bolmaýar.
Hawa, elbetde.
Mesele şunda.
Nagy pul hemişe anonim tölegdir.
Men islendik ýere baryp bilýärin, islendik zadyň pulyny töläp bilýärin. Heç kim meniň kimdigimi soramaýar.
Olar meniň pulumy alýarlar we maňa gyzyklanmaýarlar.
Karta bilen töleg edende, aýdalyň, portfelimiň takmynan ählisi, maliýe taryhym hemmesi töleg bilen birlikde iberilýär.
Häzirki ýagdaýymdan başlap, hasabymda bolup geçýän zatlara we men näme edýändigime çenli.
Şonuň üçin men esasy maksadyň doly düşnüksiz däldigini soradym: bu ýerde raýatlaryň döwlet tarapyndan her
wagt we her ýerde netijeli yzarlanyp, doly aç-açan edilýän totalitarizm görnüşini döretmek.
Hawa, men häzirlikçe ony açyk goýmak isleýärin.
Ýöne bir zady doly aýdyp bilerin: erkin jemgyýet gözegçilik edilip bilinmeýän erkin töleg ulgamyna hökmanylykda mätäçdir.
We elbetde, sanly ähli zat aňsatlyk bilen gözegçilikde saklanýar. Hakykatda, jemgyýet
şonda çekinjek we boýun egiji bolup başlaýar.
Şonuň üçin eger bu çäräniň tölegi şu gün diňe elektron görnüşde tölenilse, siziň şu gün şu ýerde bardygyňyz hasaba alynar.
Teoretiki taýdan, indi siz hem "persona non grata" bolup bilersiňiz ýa-da şol derejä bellenersiňiz.
Men hemmämiziň şeýle bolýandygymyzy çaklaýaryn.
Ýok, bagtymyza, heniz däl. Muny doly aç-açan aýtmaly.
Gowy, men ýanwar aýyna çenli hiç hili hüjüm çekmedim, sebäbi men her zady gaty faktlara esaslanyp mübahiseleşdim.
Emma soňky lektsiýa syýahatymdan bäri gynansak-da, ol başlandy we bu hakykatlara
esaslanmaýar, tersine hekaýa goşmaça zatlar goşulýar.
Bu örän, örän howply, meniňçe biraz gynandyryjy.
Elbetde.
Şonuň üçin hemmesi hakykata laýyk görnüşde hödürlenmegiň möhümdir.
Bu hem seni hüjüm edilmejek edýär we hiç kim muny inkär edip bilmez.
Bularyň ählisi obýektiw hakykata esaslanýar, şonuň üçin bu müzakere üçin örän möhüm goşantdyr.
Şonuň üçin maňa ýene-de köp sag boluň.
Sag boluň.
Biz temalara laýyk gelmek üçin tertibi biraz üýtgetdik, şonuň üçin indi janap Stützle-den ýene-de maňa goşulmagyny haýyş edýärin.
Hawa, pul barada öň aýdanlaryň henizem ýadyma täze.
Bu iki leksiýanyň arasyndaky wagt aralygy iň gysga bolýan pursatdyr.
Şonuň üçin bu ýerde çözgüt bölegine geçmek iň aňsydyr, sebäbi biz üznüksiz dowam edip bileris.
Şeýlelik bilen mesele şundan ybarat: öňem aýdanymyz ýaly, nağd pul barha artýan basyş astynda galýar.
Indi iň möhüm sorag: her birimiz nağd pullaryň ýitmegini ýa-da yzda galmagyny öňüni almak üçin näme edip bileris?
Hawa, gysga sorag, uzyn jogap: bu örän kyn.
Biz hakykatdanam şeýle ýagdaýda: birinjiden, ykdysadyýet nagt puly ret edip biler we ikinjiden, döwlet nagt puly ret edýär.
Şu babatda aýtsak, diňe döwlet tarapyndan çykarylan pul nagtdyr!
Döwlet öz pullaryny ret edýär. Bu özüniň özi eýýäm absurd.
Soňky birnäçe ýyl bäri men uzak wagtlap gaharlandym, sebäbi nagt pul esasan erkin düşýär.
Deutsche Bundesbankyň statistikalaryna görä, nagt öz ornuny saklap bilmeýär.
Iň soňky statistika 2023-nji ýylda neşir edildi. Germaniýada nagt töleg derejesi boýunça
önümleriň 51 göterimi henizem nagt pul bilen tölenýär.
Ol ýyllyk dört göterim azaldylýar.
Bu, häzir 2025-nji ýylda, biz esasan 43 göterime barabar bolýarys diýmekdir.
Eger e-euro bilen gönüden-göni bäsdeş bolan bu ulgam goşulsa, onda 2030-njy ýyla çenli nagt tölegleriň 15
göterime ýa-da ondan aşak düşendigini örän çalt görüp bileris.
Hem-de şol düýbünden mesele.
Men özüm pulu kanun esasynda goramak üçin syýasy iradeň düýbünden ýoklugyna gaty nägile boldum.
Nagyda pul hakykatdanam kanuny goraga mätäç!
We bir hukuk goragy şundan ybaratdyr: biz ýene-de nagt tölemek üçin saýlamak azatlygyna eýe bolarys.
Ahyrynda ol raýatlaryň ellerine gaýdýar.
Muny gazanmak üçin esasan söwdada we döwlet edaralarynda hem hökmany kabul ediş syýasatyna mätäçligimiz bar.
Bu pursatdan başlap – we şu gün biz jogapkärli raýatlar barada gürleşýäris – raýatlar
ahyrynda ýene ses bermek mümkinçiligine eýe bolýarlar.
Şonuň üçin bize ýene-de saýlaw azatlygy gerek, we men munyň möhümdigine ynanýaryn.
Häzirki güne çenli syýasy isleg henizem ýok.
Emma nagt puly kanuna girizmek üçin özboluşly bir mümkinçilik döredi.
Syýasy taýdan islenýändigi üçin däl, eýsem häkimiýetdäki adamlar we syýasatçylar başga zat isleýändigi üçin.
Olar e-ýewro isleýärler.
mecbury
Olar muny amala aşyrýarlar – häzirlikçe şeýle görünýär.
Şonuň üçin e-ýewro üçin teklip edilen düzgünnama çykaryldy we olar e-ýewronyň kanuny töleg serişdesi bolmagyny isleýärler.
Bu, olaryň şol bir gün içinde nagt üçin teklip edilen düzgünnamany çykarmaga mejbur bolandyklaryny aňladýar. Sebäbi
häzirki wagtda nagt diňe kanuny töleg serişdesi bolup durýar.
Şeýlelikde, paradoksal ýagdaýda, e-ýewronyň girizilmegi, aýdylyş ýaly, ilkinji nobatda nagt puly gorar we kepillendirer?
Ýok, asla däl.
Adatça bu gowy bolardy. Biz muny häzir şu ýerde görüp bilýäris.
Taslama düzgünnamaya görä, e-euro dükanlarda kanuny töleg serişdesi hökmünde kabul
ediljek – azyndan taslama ylalaşyga görä.
Hawa, ýöne siz olaryň düzgünnamada beýleki zady hem goşmaga mejbur edilendigini aýtdyňyz.
Şonuň üçin ikisi-de düzgünnamada kepillidir, dälmi?
Ýok, iki teklip edilen düzgün bar.
Iki teklip edilen düzgün bar – biri e-euro üçin, beýlekisi nagt üçin.
Bu örän möhüm nokat.
Gyzgyn pul baradaky teklip edilen düzgünnamanyň söwdada gyzgyn pulu kabul etmäge hiç hili borç
ýa-da mejburlyk goýmaýandygyny bellemek gyzyklydyr.
Iň bolmanda şeýle diýilýär.
Bu hakykatdan hem özüçe gülkünçdir.
Bu geljekde biziň iki dürli kanuny töleg serişdesine eýe boljakdygymyzy aňladýar – e-ýewro we az hukukly, ýagny nağd pul.
Hemmesi, nagt puluň ýatyrylmagy bilen hemişe bolşy ýaly, tötänleýin bolýar.
Ýewropa Komissiýasy hukukçylardan, ykdysadyýetçilerden we iş dolandyryjylardan doly.
Olaryň ýalňyşlyk etmegi ýüze çykdy, ýagny: nağd pul – dükanda kabul etmäge borçlanma ýok.
Gowy, bu meniň pikirimçe örän täsin.
Emma häzir biziň bir mümkinçilik bar, ýagny hereket etmäge.
Geljek aýlarda gapy ýene-de ýapylar.
Şol nagt pul e-ýewro bilen deňleşdiriler we satuwçylaryň ony kabul etmegi hökmany bolar.
Bu doly zerurdyr, doly zerurdyr.
Indi biz esasan karar berijilere uly basyş etmeli, munuň hem halkyň islegi bolup durýandygyny üpjün etmek üçin.
Şonuň üçin men bu maksat üçin petisiýa gurdum.
- Bu www.bargelderhalt.eu salgysyndaky petisiýa bolup, häzirki wagtda onda 126 000 gol bar.
Mesele şunda: bu ýeterlik däl.
Biz onuň ilatyň wekilleri bolýandygyna göz ýetirmeli.
Şonuň üçin men diňe sorap durýaryn – we bu hem şu gün kömek üçin çagyryşdyr – petisiýany gol çekip, ony başgalara iberiň we ş.m.
Petisiýany başlatanymyzda, metbugat makalasyny 350 gazetä iberdik. Diňe üç jogap aldyk.
Jogap şeýle boldy: Geljekde bize ýene ýazmaň.
Bu, elbetde, ýagdaýlaryň örän erbetdiginiň alamaty.
Şeýle-de bolsa, biz häzire çenli 126 000 ses aldyk.
Emma bize azyndan 300 000 gerek.
Meniň aýtjak maksadym, degişli döwlet edaralaryna basyş edip bilmek üçin hakykatdanam million çägine ýetmegimiz gerekdi.
Prinsipde, islendik adam bu petisiýany gol çekip biler, ol awstrialy bolmagyna garamazdan – şweýsar
raýatlary hem prinsipde munuň ýaly edip bilerler.
Biz bu petisiýanyň tarapynda ses bermelidiris.
We bu talap: dükkanlarda we elbetde döwlet edaralarynda nagt pul kanuny töleg serişdesi hökmünde kabul edilmelidir.
Bu esasan talap we çözgütdir.
Mesele şunda: bu ýyl karar berler!
Bu, biziň örän, örän az wagtymyz bardygyny aňladýar.
Bu, elbetde, soragy döredýär: Ýewropa Parlamentiniň hakykatdan hem öz pikirlerini we isleglerini özbaşdak
kesgitleýän jogapkärli agzalardan nä derejede düzülenidigine?
Köp adamlarda hem zerur tehniki başarnyklar ýetmeýär.
Biz käbir ýagdaýlarda parlament toparynyň kararlary diňe möhür bilen tassyklanylýandygyny bilýäris.
We munuň, şeýle diýsek, milli parlamentlerdenem has köp, Ýewropa Parlamentiniň ýapyk gapylarynyň arkasynda işlenip düzülýändigi.
Bu ýerde basyşyň ep-esli bolmalydygyny aňladýar. Her zatdan öň, jemgyýetçilik basyşy ep-esli bolmalydygyny aňladýar.
Şonda indi san bermek üçin, ululyk tertibi näçe? Hakyky bir öwrülişik gazanmak, parlamentiň içinde
hakykatdan-da kritik hereketi döretmek üçin näçe "ýüzlenijiniň" gerekdigini aýdarsyňyz?
Parlament birdir.
Teklip edilen düzgünnamany häzirki wagtda Ýewropa Parlamentiniň ECON komiteti ara alyp maslahatlaşýar, bu hem
üýtgeşmeleriň henizem girizilip biljekdigini aňladýar.
Bu, ilkinji ädimiň ECON komitetine basyşy artdyrmakdygyny aňladýar.
Muny gazanmak üçin men köp zat edýärin.
Belki diňe maglumatyňyz üçin: pul petisiýasynyň kömegi bilen biz häzirki wagtda jemi 65 000 agzasy bolan jemgyýet döretdik.
Bu, biz pul üçin lobbi döretmäge synanyşýandygymyzy we şonuň arkaly bilelikdäki
hereketleri amala aşyryp biljekdigimizi aňladýar.
We biz belli bir gatnaşmakly işjeňlikleri geçirýäris.
Biz häzirki wagtda ECON komitetini halkyň islegine has ýakynlaşdyrmak üçin giň gerimli hat
ýazmak kampaniýalaryny gurnamaga synanyşýarys.
Soňky hat ýazmak kampaniýasyna 1 300 adam gatnaşdy. Elbetde, degişli hatlar iberilýär.
Bu, biz ilki bilen ECON komitetine basyş etmelidigimizi aňladýar.
Şeýle-de bolsa, bu meseläniň täze düşünjesi ilat we syýasatçylar arasynda döredilmeli.
Şonuň üçin örän, örän möhüm nokat.
Nagy pulyň kanun bilen kepillendirilmegi zerurdyr – ýagny, ol dükanlarda we döwlet edaralarynda kabul edilmelidir.
Men diňe sorapýaryn, öňem aýdşym ýaly, 146 000 – eger muny hakykatdanam tutuş Ýewropa
boýunça diýseňiz – hakykatdanam şonça köp däl.
Bu, has-da ep-esli köp bolmalydygyny aňladýar.
Şonuň üçin sorag şundan ybarat: hakykatdanam bal almak üçin bu ýerde maksat näme diýerdiň?
Men pikirimçe, million çägä ýetmelimiz gerek.
Men şu wagt Germaniýa barada örän berk degişýärin.
Şu pursatda hem ol gaty görünmeýär.
Bir millionda bolsa basyşy duýmaga başlaýarys.
Bu arzuw pikir däl; biz diňe bir zat etmelimiz.
Men mahabrat syýahatynda boldum we köpeltijiler bilen has ýakyn aragatnaşyk gurmak synanyşdym.
Bu, şu gün men lektsiýa syýahatymy tamamlaýandygymy aňladýar.
Indiki iki aýyň dowamynda men bu petisiýa barada habarlylygy artdyrmak we hakykatdanam million çäkine ýetmek üçin meni
interwýu üçin çagyrýan YouTube kanallaryna uly üns berjek.
Men hakykatdanam kömek soraýaryn: eger-de siziň köpeldijiler, gazetler we ş.m. bilen gatnaşyklaryňyz bar bolsa, haýyş
edýärin, meniň bilen aragatnaşyk gurup, bu petisiýany hödürlemäge we onuň has giňden görünmegine kömek ediň.
Şonda ol aňsatlyk bilen million çägine ýetip biler.
Meniň bu işde hemmäňiziň kömegine mätäçligim bar.
Bu hem meniň şu gün şu ýerde durmagymyň esasy sebäpleriniň biridir.
Munuň üçin köp sag boluň.
We siz ony meseläniň beýanynda öňde gysgaça belläp geçdiňiz.
– Elbetde, sorag: bir tarapda kartoçka, beýleki tarapda nagt?
Prinsipde, bu bir görnüş saýlaw kararyna meňzeýär.
Bu, prinsipde, mümkin boldugyça köp pulu nağd töläp, özüňiz hem bir zady edip bilersiňiz diýmek, dälmi?
Şu günki at "Jogapkärli raýat".
Bu, raýatlaryň jogapkär bolmagy üçin, ilki bilen saýlaw azatlygyna we näme
döredýändigimizi duýmak duýgusyna mätäçdigimizi aňladýar.
Biz bilýäris, merkezi banklar nagt pulyň geljegini talaba baglaýarlar.
Bu nukdaýnazardan, hakykatdanam häzirki wagtda nagt pul babatynda göni demokratiýa bar –
sebäbi nagt puly saklamak üçin ses beriş kagyz bar.
Mysal üçin, ses beriş kagzy şeýle görünýär.
Bu, federal saýlawlar ýaly her dört ýylda ses bermeýändigimizi, eýsem:
Her gün her satyn alyşymyzda nagt pulu saýlaýarys!
Bu, jogapkärli raýatlaryň nagt pul talaby mümkin boldugyça ýokary saklamaly bolandygymyzy duýup bilmek meselesi diýmekdir.
Bu iň möhüm zat, ýagny bu hakykatyň habarlylygy.
Bu, indiki gezek söwda etmäge baranymyzda ses beriş kagyzymyzy tabşyrjakdygymyzy aňladýar – ýa nagt
puly saklamak üçin, ýa-da nagt puly ýatyrmak üçin.
Siz şeýle hem: "Okej, men kartoçka ýa-da mobil telefon arkaly tölejek" diýmegi saýlap bilersiňiz.
Şeýle diýmek bilen, siz başga hiç zat aýdmaýarsyňyz, diňe: men nagt puly ýatyrmagyň tarapdary.
Munuň esasy manysy şol.
Meniň siziň öňüňizde şu ýerde durmagymyň sebäbi, adamlara olaryň hereketleriniň netijelerini düşündirmekdir.
Hawa, we men munuň üstünde pikir edýän jogapkärli raýatlary görmek isleýärin:
Men bu ses beriş kagzy bilen näme döredýärin, we men bu ses beriş kagzy bilen näme döredýärin.
Bu ýeke-täk sebäpdir – men öz kararlaryny kabul edip bilýän raýatlary isleýärin.
Jogapkärli raýatlar üçin bu tema barada örän, örän gowy habarly bolmak möhümdir.
Häzirki wagtda petisiýanyň näçe wagt dowam etjekdigi soralýar.
Ol Ýewropa Parlamentiniň oňa ses berýänçä dowam eder.
Men aýdardym, iň soňy 2025-nji ýylyň oktýabryna çenli işlejekdigini.
Biz munuň şondan öň gelýändigini görmeli.
Emma ähtimal 2025-nji ýylda däl, sebäbi şol wagt e-ýewro ösüşiniň üçünji tapgyryna giriziler.
Hawa, bahaňyz üçin köp sag boluň.
Şonuň üçin Erwin Rigo tarapyndan guralan şuňa meňzeş çäreler örän möhümdir, şonda biz bu meseleler
barada ilatyň arasynda habarlylygy artdyryp bileris.
Çünki köp adamlar şeýle edýär, bu otagda bolsa, elbetde, deňsiz derejede uly sanly adamlar edýär, emma
umumy ilatda köp adamlar etmeýär. Hawa, gynansakda.
Hawa, we men munuň üstüne bir zat goşmak isleýärin.
Siz ony www.bargelderhalt.eu salgysynda özüňiz gol çekip bilersiňiz.
Eger şol ýerde gutujy belläp goýsaňyz, awtomatik ýagdaýda jemgyýetiň bir bölegine öwrülersiňiz.
Bu petisiýanyň mundan beýläkki ösüşi barada habar berilmek isleýäniňizi görkezýär.
we soňra sen jemgyýetiň bir bölegi bolýarsyň.
Jemgyýet örän möhümdir.
Çünki hatda petisiýa bilen üstünlik gazansak-da, bu diňe nagt pulyň erkin düşmegini togtadyp biler.
Emma maliýe pudagynyň marketing çäreleri has-da ilerleýär.
Bu biziň özümizi taýýarlamaly; pul we azatlygymyz üçin lobbi döretmelidiris diýmekdir.
Gaty gowy jemleýji sözler we gysgaça mazmuny.
Şonda üstünlikler we bu meseläniň üstünde gowy işleriňi dowam etdir.
Sag boluň.
Interwýuda jogapsyz galan soraglary çözmek üçin: Näme üçin muny edýärsiňiz?
Näme üçin nağd pul hakykatdanam azaldylýar?
- heniz jogaby berilmedik, biz janap Stützle-niň gyzykly goşandyny Kla.TV programmasyny görkezmek bilen jemläris
"Hökümet güýjini soragsyz gözläp, nagt pulu ýok etmek"
ABŞ hökümeti dünýäde nagt pulyň barha çalt aradan aýrylmagyna jogapkär güýçli güýçlerden biridir.
ABŞ Halkara Ösüş Agentliginiň (USAID) kömegi bilen 2012-nji ýylda "Nagtdan Has Gowy" Bileleşigi döredildi.
Şondan bäri bu puluň dünýä derejesinde doly ýatyrylmagyny giň gerimde wagyz etmek üçin ulanylýar.
ABŞ-nyň bu borçnamany öz üstüne almagynyň sebäbi, dünýäde nagtdolsyz töleg amallarynyň ABŞ
kompaniýalary tarapyndan hökmranlyk edilmegidir.
Bu, ABŞ hökümetine gönüden däl ýagdaýda aýratyn ýurtlaryň, banklaryň, kompaniýalaryň we hatda şahslaryň maliýe amallaryny
gözegçilikde saklamaga we olar isleglerine laýyk hereket etmese, nagtdanysyz töleg amallaryndan çetleşdirmäge mümkinçilik berýär.
Bu uly güýç faktoruny aňladýar, häzir ol ABŞ-nyň harby üstünligine golaý derejede uly bolmagy mümkin.
Nagy pulyň ulanylyşyny azaltmak bilen ABŞ-nyň güýji awtomatik ýagdaýda artýar.
Indi biz bu maliýe strategiýaçylaryň uly töleg hyzmat üpjün edijileri ýa-da halkara bank ulgamlary arkaly
güýjüni giňeltmek üçin ulanan çemeleşmesine dünýäniň dürli künjeginden birnäçe mysal bilen seredýäris:
Halkara töleg hyzmaty üpjün edijisi VISA nagt tölegleriň ornuny tutmak üçin çynlakaý çäreleri girizdi.
500 000 ABŞ dollaryna çenli býujet bilen ABŞ-daky barlar, kafeler we restoranlar nağd puly
kabul etmegi bes edende maliýe goldawy alarlar.
Mundan başga-da, VISA Bolgariýa hökümetini nagt çäkini iki ädimde takmynan 500 ýewroya çenli azaltmaga täsir ýetirmäge synanyşdy.
ABŞ-dan alnan sanlar bu ýerde elýeterli ykdysady bähbitleriň howp astynda durýandygyny subut edýär.
2018-nji ýylda diňe kredit kart tölegleri şol ýerde 90 milliard ABŞ dollary möçberinde çykdajy döretdi.
Esasan müşderiler tarapyndan tölenip, nagtdüzümsiz töleg hyzmatlaryny üpjün edijileriniň ceplerine akdy.
Emma bu nagt pulyň ulanylyşynyň artmagynyň ýeke-täk netijeleri däl.
Gresiýadaky çalt we keskin ösüşler nağd puly ýatyrmagyň netijeleriniň nähili boljakdygy barada düşünje berýär.
Ol ýerde raýatlar ýeterlik kemsiz töleg etmezlikleri halatynda salgyt jerimelerine sezewar edilýärler,
kärhanalar bolsa esasan VISA ýaly kompaniýalar bilen şertnama baglaşmaga mejbur edilýärler.
Öýde saklanýan nağd pul hem häkimiýetlere habar berilmeli we onuň gelip çykyşy subut edilmeýän halatynda konfiskasiýa edilýär.
Şu ýerde iki ugur – töleg hyzmatlaryny üpjün edijiler we halkara bank ulgamlary – gyzyklanmalary bir-birine gabat gelýär:
Aşakdaky bölüm, bu ugurlaryň sagadyň dişli mehanizmi ýaly bir-birine gabat gelip, hususy mülke çenli
maliýe serişdeleriniň üstünden dolandyryşy ele almak üçin niýetlenendigini aýdyň görkezýär.
Ykdysadyýeti höweslendirmek üçin ECB birnäçe ýyl bäri esasy göterim nyrhlaryny azaltmak boýunça işleýär.
Ýygym hasaplaryndaky negatiw göterimler haýal-haýal eýeçiligi eýelemek bolup durýandygy üçin, maýa goýujylar puluny
çekip alyp bahanyň pese gaçmagyndan özlerini gorap bilerler.
Emma, öz serişdeleriň üstindäki bu öz-özüni kesgitlemek ECB-niň täsir çägini çäklendirýär.
IMF-niň negatiw göterimli faiz ulgamyny durmuşa geçirmek baradaky iş dokumentinde häzir maýa goýlan serişdeler üçin
degişli şol bir göterim derejesine deň gelýän nagt pullara alyş-çalyş tölegini girizmek teklip edilýär.
Mysal üçin, -5% negatiw göterim derejesi bilen bankomatdan 100 € çekeniňizde, size nağd 95 € berler.
Netijede nagt pul tygşytlaýyş serişdesi we töleg guraly hökmünde öz çekijiligini ep-esli ýitirer, bu
bolsa ahyrynda nagt pulyň ýatyrylmagyna ýol açar.
Prof. Hans-Werner Sinn, ifo Institutyň öňki prezidenti we ykdysadyýet boýunça hünärmeni, şunuň ýaly aýdýar:
ECB eger ýewro nagt pullaryny ýatyrmak islese, Germaniýa D-Markany täzeden girizmeli.
Nagy pul azatlygyň möhüm bölegidir.
Pul saýlaw azatlygyny aňladýar.
Şonuň üçin ony düýbünden mahrum edilen adam üçin on esse gymmatlydyr.
Fýodor M. Dostoýewski, rus ýazyjysy.
Hormatly tomaşaçylar, Dornbirnde geçirilen bu wakanyň goşmaça habarlaryny HOCH2.TV-de eýýäm tomaşa edip bilersiňiz.
Bu programmanyň aşagynda baglanyşyklary taparsyňyz.
Bu mümkinçilikden peýdalanyp, HOCH2.TV-e ajaýyp hyzmatdaşlyklary üçin minnetdarlyk bildirýäris.