1
00:00:00,000 --> 00:00:00,520


2
00:00:00,520 --> 00:00:07,766
2025 елның 29 мартында «Кюльтурхаус Дорнбирн»да «Ирек һәм
үз-үзеңне билгеләү – җаваплы граждан» исемле

3
00:00:07,766 --> 00:00:14,560
чара узды, анда хокук дәүләте, суверенитет
һәм акча темаларына кызыклы чыгышлар яңгырады.

4
00:00:14,560 --> 00:00:18,359
Чараны Дорнбирндагы Шәхси үсеш академиясе оештырды.

5
00:00:18,359 --> 00:00:24,920
HOCH2.TV сезнең өчен, кадерле тамашачылар,
барлык репортажларны яздырып, мөхәррирләде.

6
00:00:24,920 --> 00:00:31,780
Бүген Kla.TV акчаны кулланудан читләштерү
турында Хансйорг Штуцле белән әңгәмә тәкъдим итә.

7
00:00:45,840 --> 00:00:53,679
Хәзер без Хансйорг Штуцле әфәндегә һәм
акчаны саклау һәм акчаны бетерү темасына күчәбез.

8
00:00:53,679 --> 00:00:58,140
Тематик яктан шулай ук бәйле, ләкин бераз борылыш белән.

9
00:01:04,599 --> 00:01:07,640
Хөрмәтле Стутцле әфәнде, бәлки башта сезгә бер тиз сорау.

10
00:01:07,640 --> 00:01:13,719
Сез акчаны бетерү яки саклап калу
мәсьәләсенә ничек шулкадәр тирән катнашып киттегез?

11
00:01:13,719 --> 00:01:19,159
Әйе, минем өчен бу шактый күптән
булды, әлбәттә, якынча 25 ел элек.

12
00:01:19,159 --> 00:01:27,799
Һәм иң беренче чиратта, логик яктан караганда,
чөнки ирекле түләү системасына каршы торучылар бар.

13
00:01:27,799 --> 00:01:30,519
Һәм бу нигездә финанс тармагы.

14
00:01:30,519 --> 00:01:36,920
Якынча 25 ел элек миңа бу теманың бервакыт күтәреләчәге ачык иде.

15
00:01:36,920 --> 00:01:45,480
Чөнки акча мөмкин булган «банк йөгерешләре»
рәвешендә аларның бизнес-моделен куркыныч астына куя.

16
00:01:45,480 --> 00:01:51,394
Бу финанс тармагының асылда һәрвакыт акча
системасына карата җәмәгать ышанычын билгеле бер

17
00:01:51,394 --> 00:01:54,680
дәрәҗәдә саклау өчен басым астында булуын аңлата.

18
00:01:54,680 --> 00:02:01,840
Әгәр бу билгеле бер чиктән түбән төшсә,
гражданнар борчыла башлыйлар һәм банкка баралар.

19
00:02:01,840 --> 00:02:06,640
Ул акчаны тели, аны үз йогынты даирәсенә кертергә тели.

20
00:02:06,640 --> 00:02:10,680
Аннары чиратлар барлыкка килә, аннары банкларда
акча алу өчен йөгерү бар, һәм шундый хәлләр дәвам итә.

21
00:02:10,680 --> 00:02:15,520
Һәм аннары, әлбәттә, зур кризис килеп чыга.

22
00:02:15,520 --> 00:02:21,840
Ул вакытта миңа гади генә ачык иде: наличные
акчаны бетерүнең бернинди чагылышы да юк иде.

23
00:02:21,840 --> 00:02:28,520
Ләкин 2007–2009 еллар финанс кризисы
вакытында моның шактый көчле чагылышы булды.

24
00:02:28,520 --> 00:02:33,479
Чын акча тыюлары булганда моны бик аз кеше генә игътибарга алды.

25
00:02:33,479 --> 00:02:42,599
Һәм ул күп игътибар җәлеп итмәде, чөнки аны матур
эвфемизм – «акча чикләре» – белән тасвирладылар.

26
00:02:42,599 --> 00:02:47,319
Акча чикләүе – билгеле бер чиктән арткан очракта акча тыюы.

27
00:02:47,319 --> 00:02:54,879
Европада – шунда ул башланды – билгеле бер
чик артына акча кабул итүне тыючы 18 ил бар.

28
00:02:54,879 --> 00:03:01,159
Греция, мәсәлән, бары тик 500 евро
булган иң түбән акча чикләүсе булган ил.

29
00:03:01,159 --> 00:03:10,047
Бу димәк, әгәр сез хәзер Грециягә барып, 501
евролык кунакханә хисабын акча белән түләргә

30
00:03:10,047 --> 00:03:15,479
теләсәгез, бу законсыз һәм җәзага тартылуга китерә.

31
00:03:15,479 --> 00:03:25,759
Греция инде акча чикләвен 200 еврога
кадәр киметү өчен ике тапкыр омтылыш ясады.

32
00:03:25,759 --> 00:03:32,360
Ләкин бу мөмкин түгел иде, чөнки 500 евролык
банкнот әле дә законлы түләү чарасы булып тора.

33
00:03:32,360 --> 00:03:36,599
Һәм шул гына сәбәп бездә түбәнрәк акча чикләве юк.

34
00:03:36,599 --> 00:03:41,520
Әйе, һәм бу үсешләр, әлбәттә, күпчелек
гражданнарның көндәлек тормышында билгеле түгел.

35
00:03:41,520 --> 00:03:42,719
Шулай итеп, кайбер кешеләр моны гади кабул итәләр.

36
00:03:42,719 --> 00:03:45,479
Минемчә, Германиядә ул якынча 10 000 евро.

37
00:03:45,479 --> 00:03:46,719
Яки бу минем мәгълүматыммы?

38
00:03:46,719 --> 00:03:52,000
Юк, хәзерге вакытта Германиядә сату
ноктасында (POS) классик акча чикләве юк.

39
00:03:52,000 --> 00:03:55,879
Һәтта депозитлар өчен дә түгел, димәк, салым акчаларын
юу һәм шундый эшләр өчен дәлилләү йөкләнеше шундамы?

40
00:03:55,879 --> 00:04:00,669
Дөрес, шулай итеп сәүдәгәрләр исәп-хисап язуларын алып
барырга тиеш, ләкин 2027 елдан башлап бөтен Европа

41
00:04:00,669 --> 00:04:03,599
буйлап 10 000 евро күләмендә акча чикләве гамәлгә керәчәк.

42
00:04:03,599 --> 00:04:04,360
Бу тема.

43
00:04:04,360 --> 00:04:07,360
Әлеге дәрәҗәдән түбәнрәк булган илләр аны саклап кала ала.

44
00:04:07,360 --> 00:04:10,520
Сез теләсә кайсы вакытта акча чикләвен
10 000 фунттан түбәнрәк итеп куя аласыз.

45
00:04:10,520 --> 00:04:15,039
Һәм сез бу өлкәдә әле дә проблема турында
чагыштырмача аз хәбәрдар булуын ничек аңлатасыз?

46
00:04:15,039 --> 00:04:18,839
Бәлки, гражданнар әле үзләренең
акчаларына янаган куркынычның зурлыгын белмиләрме?

47
00:04:18,839 --> 00:04:20,920
Һич тә юк.

48
00:04:20,920 --> 00:04:25,240
Мин менә озак-озак лекция тур­ыннан кайттым.

49
00:04:25,240 --> 00:04:28,000
Гыйнвардан бирле мин бары тик лекцияләр укырга гына сәяхәт итәм.

50
00:04:28,000 --> 00:04:34,519
Мин акчаны бетерүнең механизмнары турында
ике сәгать сөйләгәндә, күп кешеләр болай ди:

51
00:04:34,519 --> 00:04:39,279
Мин моның проблема икәнен белә идем, ләкин
ул шулкадәр бәхәсле булыр дип уйламаган идем.

52
00:04:39,279 --> 00:04:43,120
Әмма сез Дойче Бундесбанкны тыңлаганда,
барысы да камил тәртиптә кебек тоела.

53
00:04:43,120 --> 00:04:46,839
Алар безгә акча җитәрлек булуын һәм
аның киләчәктә дә саклануын ышандыралар.

54
00:04:46,839 --> 00:04:51,439
Гомумән алганда, гади халыкның,
диләр, нәрсә теләвен генә исәпкә алалар.

55
00:04:51,439 --> 00:04:53,560
Без сезнең өчен кечкенә язма әзерләдек.

56
00:04:53,560 --> 00:04:57,137
Узган җәй, минемчә, сез ARDка караган
Германиянең җәмәгать радио-телевизион тапшыру

57
00:04:57,137 --> 00:04:59,720
оешмасы Südwestrundfunk кунагы булган идегез.

58
00:04:59,720 --> 00:05:01,160
Шул нәкъ менә тема иде.

59
00:05:01,160 --> 00:05:03,939
Бәлки без тагын бер кат тиз генә карап чыгарбыз.

60
00:05:06,720 --> 00:05:09,439
Ярар, шул сорауга җавап бирү өчен
студиядә нәкъ менә кирәкле кунак бар.

61
00:05:09,439 --> 00:05:10,439
Stefan Hardt безнең белән.

62
00:05:10,439 --> 00:05:13,560
Ул Бундесбанкның Үзәк акча бүлеген җитәкли.

63
00:05:13,560 --> 00:05:14,000
Хәйерле кич.

64
00:05:14,000 --> 00:05:14,680
Хәйерле кич.

65
00:05:14,680 --> 00:05:19,319
Син күпме вакыт, Бундесбанк күпме
вакыт безгә яңа акча биреп торачак?

66
00:05:19,319 --> 00:05:23,120
Гражданнар акча кулланырга теләгәнче.

67
00:05:23,120 --> 00:05:27,360
Бу барлык кәгазь акчаларга да, барлык вак акчаларга да кагыламы?

68
00:05:27,360 --> 00:05:28,480
Әйе, әлбәттә.

69
00:05:28,480 --> 00:05:35,439
Гомумән алганда, гражданнарның күпчелеге акча
белән түләү мөмкинлеге булуын теләвен әйтә.

70
00:05:35,439 --> 00:05:39,120
Бу халыкның якынча 93 проценты шуны тели.

71
00:05:39,120 --> 00:05:40,800
Һәм аларның барысы да моны эшләми.

72
00:05:40,800 --> 00:05:44,759
Ләкин алар ким дигәндә акчалата
түләү мөмкинлегенә ия булырга телиләр.

73
00:05:44,759 --> 00:05:51,279
Һәм кешеләр акча белән түләргә
теләгәнче, без моны дәвам итәчәкбез.

74
00:05:51,279 --> 00:05:54,279
Акча сөючеләр хәзер тыныч сулыш ала ала.

75
00:05:54,279 --> 00:05:56,879
Сезнең иңнәрегездән авырлык төшкәнен ишетәмме, Стүтцле әфәнде?

76
00:05:56,879 --> 00:06:06,000
Һич тә юк, чөнки бу бик ачык әйтелде: сорау
булганчы, Дойче Бундесбанк моңа тугры калачак.

77
00:06:06,000 --> 00:06:07,399
Һәм менә шунда бөтен проблема.

78
00:06:07,399 --> 00:06:11,240
Сез шулай ук «таләп» нәрсә икәнен билгеләргә теләрсез.

79
00:06:11,240 --> 00:06:13,240
Акчалата түләү коэффициенты нинди дәрәҗәдә булырга тиеш?

80
00:06:13,240 --> 00:06:19,319
Шулай итеп, ахыр чиктә бу безнең, гражданнар буларак, карар
кабул итүебезгә кала – карта белән түлибезме, әллә акча беләнме?

81
00:06:19,319 --> 00:06:21,720
Карта түләүләре ягыннан без монда нигездә шуны әйтәбез.

82
00:06:21,720 --> 00:06:25,680
Мин акчаны бетерү ягындамын, яки
мин акчаны саклап калу ягындамын.

83
00:06:25,680 --> 00:06:29,680
Шулай итеп, монда без исәпкә
алырга тиеш булган бик мөһим нокта бар.

84
00:06:29,680 --> 00:06:40,160
Һәм кызганычка каршы, гражданнарның кулында акча
калмады, чөнки икътисад акчадан баш тартуга күчте.

85
00:06:40,160 --> 00:06:44,040
Димәк, хәзер Германиядә кайбер
сәүдәгәрләр акча кабул итүдән баш тарта.

86
00:06:44,040 --> 00:06:49,800
Һәм без беләбез ки, шушы нигездә
акчаның озак вакытлы яшәп калу мөмкинлеге юк.

87
00:06:49,800 --> 00:06:57,459
Чөнки икътисад безнең, гражданнар буларак,
акча белән түләү мөмкинлегебез булуын билгели.

88
00:07:02,720 --> 00:07:08,399
Ярар, минемчә, син соңгы өлешне әйткәндә
банкир бик тә шат күренмәде, шулай бит?

89
00:07:08,399 --> 00:07:10,160
Әйе, ул аның күз алдында тотканы түгел иде.

90
00:07:10,160 --> 00:07:14,560
Кайчак миңа шундый хис килә: Дойче Бундесбанк һәрвакыт
кешеләрне тынычландырып тору өчен җаваплы, аларны ышандырып:

91
00:07:14,560 --> 00:07:16,360
Акча имин.

92
00:07:16,360 --> 00:07:21,040
Ләкин ахыр чиктә алар моны ихтыяҗга бәйли.

93
00:07:21,040 --> 00:07:28,680
Мин сорадым: «Дойче Банк бундесбанк
ихтыяҗ дип нәрсәне аңлый?» – ул җавап бирмәде.

94
00:07:28,680 --> 00:07:34,399
Наличные акчаны бетерүдә гади генә билгеле бер
механизм бар, аны мин бераз аңлатып бирергә телим.

95
00:07:34,399 --> 00:07:36,000
Без моның өчен дә диаграмма әзерләдек.

96
00:07:36,000 --> 00:07:37,720
Бу бик мөһим нокта.

97
00:07:37,720 --> 00:07:43,000
Әлбәттә, бу структуралар наличные акчаны бетерәләр.

98
00:07:43,000 --> 00:07:48,160
Һәм мин гадәттә ике сәгать ала торган нәрсәне аңлатырга тырышам.

99
00:07:48,160 --> 00:07:50,879
Мин моны биш минуттан соң сынап карыйм.

100
00:07:50,879 --> 00:07:51,680


101
00:07:51,680 --> 00:07:53,279
Вакыт бетә бара, ярыймы.

102
00:07:53,279 --> 00:07:59,160
Шулай итеп, сул якта без наличсыз түләүләр
өчен инфраструктура булдыру кирәклеген күрәбез.

103
00:07:59,160 --> 00:08:03,560
Бу зур проектны тәмамлау өчен дистәләрчә ел кирәк булды.

104
00:08:03,560 --> 00:08:07,079
Германиядә, ким дигәндә, аны тулы дип әйтеп була.

105
00:08:07,079 --> 00:08:09,519
Һәм монда, Австриядә, бәлки әле тау өйләрендә юк.

106
00:08:09,519 --> 00:08:12,079
Ләкин башкача алганда, инфраструктура урнаштырылган.

107
00:08:12,079 --> 00:08:14,879
Бу нигездә хәл ителгән.

108
00:08:14,879 --> 00:08:21,040
Уң якта без күрә алабыз, маркетинг һәм
тавышны көчәйтү табигый рәвештә маркетинг аша бара.

109
00:08:21,040 --> 00:08:28,160
Цифрлы түләүләрне популярлаштыруга
миллиардлаган инвестицияләндерелде.

110
00:08:28,160 --> 00:08:34,399
Һәм күп кешеләр ахыр чиктә бу
системага аны җитди уйламыйча керәләр.

111
00:08:34,399 --> 00:08:40,840
Бераз кызганыч та шул: акчага
каршы реклам кампаниясе дә үткәрелде.

112
00:08:40,840 --> 00:08:46,279
Кызганычка каршы, без моны коронавирус пандемиясе
вакытында кибетләрдә язылган язуларны күргәч сиздек:

113
00:08:46,279 --> 00:08:50,519
Гигиена сәбәпле, зинһар, акчалата түләмәгез һ.б.

114
00:08:50,519 --> 00:08:57,960
Һәм күп кеше моңа ышанды, аннары чынлап та санлы системага керде.

115
00:08:57,960 --> 00:09:01,919
Аннары бездә тема бар: икътисад тарафыннан акчадан баш тарту.

116
00:09:01,919 --> 00:09:04,080
Бу бик бәхәсле тема.

117
00:09:04,080 --> 00:09:09,159
Наличные акча чынлыкта өч бик көчле законнарда канунлаштырылган:

118
00:09:09,159 --> 00:09:17,362
Чынлыкта, бу Германия Федератив Банкы законында да, Европа Үзәк
Банкы уставында да, Европа Берлеге килешүендә дә

119
00:09:17,362 --> 00:09:24,960
шундый итеп урын алган ки, ул законлы түләү
чарасы булып тора һәм сәүдәдә кабул ителергә тиеш.

120
00:09:24,960 --> 00:09:31,458
Бу 2010 елда Комиссия тәкъдиме нигезендә
эшкә кушылды – килешү иреге аргументына

121
00:09:31,458 --> 00:09:35,600
таянып, сәүдәгәрләр наличные акчаны кире кака ала.

122
00:09:35,600 --> 00:09:40,279
Шуңа күрә алар бизнес һәм сәүдәдә
килешү иреген мөһимрәк дип саныйлар.

123
00:09:40,279 --> 00:09:43,399
Буны шулай ук Дойче Бандесбанк та раслады.

124
00:09:43,399 --> 00:09:47,480
Без моны әңгәмәдә дә сөйләштек.

125
00:09:47,480 --> 00:09:53,079
Бу шартлау кебек, бик куркыныч, чөнки бу
аңлатма хәзер сәүдәгәрләргә акча кабул итүдән

126
00:09:53,079 --> 00:09:56,240
баш тартырга рөхсәт ителүен факт итеп куя.

127
00:09:56,240 --> 00:10:03,194
Бу безнең, гражданнар буларак, үз кулыбызда акча –
ягъни сайлау иреге – юк дигән сүз, хәзер икътисад

128
00:10:03,194 --> 00:10:07,039
безгә акча белән түләргә ярыймы-юкмы икәнен хәл итә.

129
00:10:07,039 --> 00:10:09,000
Бу факт.

130
00:10:09,000 --> 00:10:15,519
Аннары бездә тагын бер ягы бар, ул – электрон евроны кертү.

131
00:10:15,519 --> 00:10:20,720
e-евро быел октябрьдә өченче этабына керүе көтелә.

132
00:10:20,720 --> 00:10:25,440
e-euro өчен тәкъдим ителгән кагыйдә бар, ягъни закон проекты.

133
00:10:25,440 --> 00:10:33,720
Европа Берлеге парламенты моны октябрьдә хәл итәчәк дип көтелә.

134
00:10:33,720 --> 00:10:41,134
Һәм аннары киләсе бер, ике яки өч ел эчендә без
чынлап та сату ноктасында, ягъни сәүдәдә

135
00:10:41,134 --> 00:10:46,159
наличные акчага турыдан-туры көндәшкә ия булачакбыз.

136
00:10:46,159 --> 00:10:48,279
Һәм бу, әлбәттә, барысын да китереп чыгара.

137
00:10:48,279 --> 00:10:57,799
Бу өч блок гражданнарны әкренләп бу
системага этәреп, аларны санлы түләүләргә күнектерә.

138
00:10:57,799 --> 00:11:01,720
Һәм менә ул килә – һәм бу иң мөһим нәрсә

139
00:11:01,720 --> 00:11:06,559
– ягъни, «акча түләү өлеше» бик мөһим термин.

140
00:11:06,559 --> 00:11:15,679
Дойче Банк бундесбанкы монда бирелгән
әңгәмәдә шулай ук моны ихтыяҗга бәйләүләрен әйтте.

141
00:11:15,679 --> 00:11:19,360
Мин әйткәнчә, мин Дойче Бундесбанктан
«таләп» дигәндә нәрсәне аңлатуларын сорадым.

142
00:11:19,360 --> 00:11:22,480
Минем исәпләүләрем буенча, ул 15 процент.

143
00:11:22,480 --> 00:11:24,840
Кемдер 10 һәм 15 процент арасында бәхәсләшә ала.

144
00:11:24,840 --> 00:11:29,600
Аннары акча инфраструктурасы артык кыйммәткә әйләнә башлый.

145
00:11:29,600 --> 00:11:34,000
Аннары шулай аталган «пропорциональлек принцибы» кулланыла:

146
00:11:34,000 --> 00:11:42,919
Инфраструктура кешеләр әле дә акча белән түли торган
шартларда артык кыйммәтме — һәм аннары ул җимерелә.

147
00:11:42,919 --> 00:11:53,004
Хәзерге вакытта Германиядә наличные түләүләр өлеше
елга 4 процент, ягъни гомуми алганда 3,8 процент ка

148
00:11:53,004 --> 00:11:58,919
кими – ләкин мин аны 4 процентка түгәрәкләп куям – елга.

149
00:11:58,919 --> 00:12:05,960
Электрон евро кертелгәч, бу экспоненциаль рәвештә артачак һәм без
шведлар кебек башка илләр белән бер үк хәлгә шактый

150
00:12:05,960 --> 00:12:12,399
тиз эләгәчәкбез, анда барлык операцияләрнең бары тик
10–15 проценты гына акчалата түләүләргә туры киләчәк.

151
00:12:12,399 --> 00:12:17,280
Һәм аннары, монда мин кыскача тасвирлаган,
гадәттә миңа ике сәгать вакыт алучы сәбәпләр аркасында,

152
00:12:17,280 --> 00:12:20,519
кызганычка каршы, акча үзенең әһәмиятен югалтты.

153
00:12:20,519 --> 00:12:28,639
Мине кызыксындыра: криптовалюталарга гомуми
тенденция акча белән түләү гадәтләренә ничек йогынты ясый?

154
00:12:28,639 --> 00:12:33,574
Криптовалютаны инде куллана торган провайдерлар
саны көннән-көн арта бара – димәк, бу, ким

155
00:12:33,574 --> 00:12:36,480
дигәндә, онлайн сәүдәдә әле башлангыч этабында гына.

156
00:12:36,480 --> 00:12:40,481
Ләкин наличные исәп-хисапларда, сәүдәдә,
мәсәлән, Германиядә кайбер очракларда чынлап та

157
00:12:40,481 --> 00:12:42,120
нәрсәдер өчен Биткоин белән түләргә инде мөмкинме?

158
00:12:42,120 --> 00:12:44,879
Пиццага барганда крипто белән түлә.

159
00:12:44,879 --> 00:12:51,080
Бу милли банклар тарафыннан чыгарылган санлы түләү
ысуллары белән беррәттән акчага өстәмә куркыныч тудыра аламы?

160
00:12:51,080 --> 00:12:52,279
Гомумән азрак.

161
00:12:52,279 --> 00:12:55,919
Шулай итеп, түләү ысулларына килгәндә, бераз аерырга кирәк.

162
00:12:55,919 --> 00:12:57,799
Бу акча салу турында:

163
00:12:57,799 --> 00:13:03,519
Шулай итеп, югары үзгәрүчәнлек булганда,
ул түләүләр өчен чыннан да яраклы түгел.

164
00:13:03,519 --> 00:13:10,679
Кешеләр көчле спекуляциягә дучар булган
әйберне түләү чарасы итеп кулланырга теләмиләр.

165
00:13:10,679 --> 00:13:15,720
Димәк, бу акча салу турында яки түләү чарасы турында.

166
00:13:15,720 --> 00:13:21,320
Яхшы түләү чарасының кыйммәте тибрәнми,
ягъни кыйммәтендә үзгәрешләр булмый һ.б.

167
00:13:21,320 --> 00:13:27,399
Хәзерге күзлектән караганда – криптовалюталар белән хәлләр
ничек үсүен күзәтербез – мин монда бернинди куркыныч та күрмим.

168
00:13:27,399 --> 00:13:31,480
Э-евро чынлыкта күпкә зуррак куркыныч.

169
00:13:31,480 --> 00:13:36,279
Э-еврога законлы түләү чарасы статусы биреләчәк, һ.б.

170
00:13:36,279 --> 00:13:39,840
Мин хәзер барысын да аңлатып
бетерергә теләмим, чөнки бу бик-бик катлаулы.

171
00:13:39,840 --> 00:13:44,840
Бик кызыклы тема. Күп караучыларны һичшиксез кызыксындырачак:

172
00:13:44,840 --> 00:13:45,799
Нигә кешеләр моны эшли?

173
00:13:45,799 --> 00:13:49,440
Нигә чынлыкта акча киметелә?

174
00:13:49,440 --> 00:13:51,600
Бу бары тик уңайлылык соравы гынамы?

175
00:13:51,600 --> 00:13:57,875
Яки сез моны ачык итеп, ахыр чиктә гражданнарны бәйле итүгә
һәм аларның хокукларыннан мәхрүм итүгә, мәсәлән, социаль

176
00:13:57,875 --> 00:14:01,879
контроль аша юнәлдерелгән планның бер өлеше дип карыйсызмы?

177
00:14:01,879 --> 00:14:06,759
Бер мәлдә электрон түләү чараларына керүне акчага караганда
табигый рәвештә күпкә җиңелрәк итеп көйләү мөмкин булачак?

178
00:14:06,759 --> 00:14:11,267
Шуңа күрә кешеләр әйтә: «Наличные – ирекнең
тәңкәләп саналган чагы», ә электрон акча,

179
00:14:11,267 --> 00:14:14,120
әлбәттә, читтән керүдән мәңге чикләнгән, диярсең.

180
00:14:14,120 --> 00:14:16,519
Шуның артында мотив шулмы?

181
00:14:16,519 --> 00:14:18,399
Әйе, әлбәттә, күп мотивлар бар.

182
00:14:18,399 --> 00:14:23,519
Сез «Cui Bono» ягыннан карарга
тиеш, ягъни кем моның белән файда күрә?

183
00:14:23,519 --> 00:14:26,320
Һәм аннары, әлбәттә, сез билгеле җавапларга килеп җитәсез.

184
00:14:26,320 --> 00:14:32,559
Мин үзем бу теманы тирәнтен өйрәнмим, чөнки ул
чынлап та төп темадан игътибарны читкә юнәлтә.

185
00:14:32,559 --> 00:14:39,480
Мин чынлыкта акчаны бетерүнең, бу циклның артында
торган механика һәм структуралар турында сөйлим.

186
00:14:39,480 --> 00:14:48,200
Бу күпкә нечкә: син акча өчен
мохит тудырасың, анда акча яши алмый.

187
00:14:48,200 --> 00:14:52,759
Бу акча хәзер һөҗүм астында дигәнне аңлата.

188
00:14:52,759 --> 00:14:56,240
Бер яктан, аны икътисад кире кагарга мөмкин.

189
00:14:56,240 --> 00:15:05,879
Ләкин минемчә, тагын да драматикрагы шул:
дәүләт акчаны кире кагып, көннән-көн күбрәк тыкшына.

190
00:15:05,879 --> 00:15:09,480
Мин Германияне мисал итеп китерәм,
чөнки аның турында мин бераз күбрәк беләм.

191
00:15:09,480 --> 00:15:14,240
Мәсәлән, йөзү бассейннары хәзер акча кабул итми,
һәм беренче ачык бассейннар да хәзер акча кабул итми.

192
00:15:14,240 --> 00:15:22,000
Машина кую урыннары һәм парковкалар хәзер акча кабул
итми, хәтта дәүләт учреждениеләре дә акча кабул итми.

193
00:15:22,000 --> 00:15:27,257
Мисал өчен, Дюссельдорфта барлык гражданнар
офислары наличные акча кабул итми – тик

194
00:15:27,257 --> 00:15:30,759
тимер юл вокзалында урнашкан бер офис кабул итә.

195
00:15:30,759 --> 00:15:34,039
Бу күпкә куркынычрак, чөнки син
аны бөтенләй читләтеп уза алмыйсың.

196
00:15:34,039 --> 00:15:44,240
Бу гражданнарның көннән-көн күбрәк бу
системага мәҗбүр ителүен аңлата, бу бик, бик куркыныч.

197
00:15:44,240 --> 00:15:51,320
Бу ахыр чиктә безгә дәүләтнең кабат акча кабул
итәргә мәҗбүр булуын да таләп итә дигән сүз.

198
00:15:51,320 --> 00:15:56,080
Мин шулай ук «Җаваплы гражданнар»
чара темасына карата бу сорауны бирәм.

199
00:15:56,080 --> 00:16:00,317
Чөнки бер нәрсә ачык: әгәр дә сез хәзер акчалата
түләмисез икән, электрон ысул белән ничек кенә

200
00:16:00,317 --> 00:16:02,639
түләсәгез дә, ул ахыр чиктә инде аноним түләү түгел.

201
00:16:02,639 --> 00:16:03,600
Әйе, һичшиксез.

202
00:16:03,600 --> 00:16:04,039
Менә шунда мәсьәлә.

203
00:16:04,039 --> 00:16:05,480
Наличные акча һәрвакыт аноним түләү булып тора.

204
00:16:05,480 --> 00:16:07,957
Мин теләсә кайда бара алам, теләсә нәрсәгә түли
алам. Миңа беркем дә кем булуымны сорамый.

205
00:16:07,957 --> 00:16:09,559
Алар минем акчамны алалар һәм миңа кызыксынмыйлар.

206
00:16:09,559 --> 00:16:15,720
Карта белән түләгәндә, әйтерсең лә, минем бөтен
портфелем һәм бөтен финанс тарихым түләү белән бергә тапшырыла.

207
00:16:15,720 --> 00:16:21,679
Мин хәзер кайда булуымнан башлап, аккаунтымда
нәрсәләр булуы һәм мин нәрсә белән шөгыльләнүем.

208
00:16:21,679 --> 00:16:28,301
Шуңа күрә мин төп максат бераз аңлашылмаучан түгелме дип сорадым:
монда тоталитаризм формасын урнаштыру, шуның

209
00:16:28,301 --> 00:16:34,600
аша гражданнарны дәүләт һәрвакыт һәм һәр җирдә
нәтиҗәле күзәтеп, аларны тулысынча ачык итү.

210
00:16:34,600 --> 00:16:37,440
Ярар, әлегә моны ачык калдырырга теләр идем.

211
00:16:37,440 --> 00:16:46,539
Ләкин бер нәрсәне төгәл әйтә алам: ирекле җәмгыятькә
күзәтеп булмый торган ирекле түләү системасы һичшиксез кирәк.

212
00:16:55,399 --> 00:17:04,160
Һәм барлык санлы мәгълүмат, әлбәттә, бик җиңел күзәтелә ала.
Чынлыкта, җәмгыять шуннан соң куркак һәм буйсынучан булып китә.

213
00:17:04,160 --> 00:17:14,559
Шулай итеп, әгәр бу чара бүген бары тик санлы
рәвештә түләнсә, сезнең бүген монда булуыгыз теркәлер иде.

214
00:17:14,559 --> 00:17:20,680
Теоретик яктан, хәзер сез дә «persona non
grata» булып калырга яки билгеләнергә мөмкин.

215
00:17:20,680 --> 00:17:23,539
Мин уйлыйм, без барыбыз да шулай.

216
00:17:25,079 --> 00:17:29,039
Юк, бәхеткә каршы, әле түгел. Мин
моны тулысынча дөрес итеп әйтергә тиеш.

217
00:17:29,039 --> 00:17:37,279
Ярар, мин гыйнварга кадәр бернинди һөҗүм дә кичермәдем,
чөнки мин барысын да фактларга нигезләнеп бәхәсләштем.

218
00:17:37,279 --> 00:17:42,726
Ләкин минем соңгы лекция турдан бирле,
кызганычка каршы, ул башланды, һәм ул фактларга

219
00:17:42,726 --> 00:17:46,400
нигезләнмәгән, киресенчә, вакыйгага яңа детальләр өстәлә.

220
00:17:46,400 --> 00:17:49,640
Һәм бу бик, бик куркыныч, һәм миңа бу бераз үкенечле тоела.

221
00:17:49,640 --> 00:17:50,279
Әлбәттә.

222
00:17:50,279 --> 00:17:53,240
Шуңа күрә сез барысын да шундый
фактларга нигезләнеп тәкъдим итүегез мөһим.

223
00:17:53,240 --> 00:17:56,400
Бу шулай ук сине җиңеп булмаслык итә,
һәм моны беркем дә кире кагып булмый.

224
00:17:56,400 --> 00:18:01,799
Бу барысы да объектив фактларга
нигезләнгән, шуңа күрә бу бәхәскә бик мөһим өлеш.

225
00:18:01,799 --> 00:18:03,480
Шулай итеп, миннән тагын бер кат бик зур рәхмәт.

226
00:18:03,480 --> 00:18:05,579
Рәхмәт.

227
00:18:08,480 --> 00:18:12,951
Без темаларга туры килсен өчен тәртипне
бераз үзгәрттек, шуңа күрә хәзер мин Стүтцле

228
00:18:12,951 --> 00:18:16,900
әфәндегә тагын бер кат миңа кушылырга сорыйм.

229
00:18:24,480 --> 00:18:28,799
Әйе, син элек акча турында әйткәннәрең әле дә хәтеремдә.

230
00:18:28,799 --> 00:18:31,599
Шул вакытта ике лекция арасындагы вакыт аралыгы иң кыска була.

231
00:18:31,599 --> 00:18:37,440
Шуңа күрә монда чишелеш өлешенә күчү иң
җиңел, чөнки без өзлексез дәвам итә алабыз.

232
00:18:37,440 --> 00:18:41,519
Шулай итеп, без алдан әйткәнчә,
проблема шунда: акчага басым көчәя бара.

233
00:18:41,519 --> 00:18:50,279
Һәм хәзер иң мөһим сорау: акча югалмасын яки
артта калмасын өчен без һәркайсыбыз нишли алабыз?

234
00:18:50,279 --> 00:18:57,079
Әйе, кыска сорау, озын җавап: бу бик авыр.

235
00:18:57,079 --> 00:19:07,200
Чыннан да бездә шундый хәл бар: беренчедән, икътисад
акчаны кире кага ала, икенчедән, дәүләт акчаны кире кага.

236
00:19:07,200 --> 00:19:13,559
Шуны әйткәндә, бары тик дәүләт
тарафыннан чыгарылган акча – ул наличные!

237
00:19:13,559 --> 00:19:21,839
Һәм дәүләт үз акчасын кире кага. Бу үзе үк инде абсурд.

238
00:19:21,839 --> 00:19:29,920
Соңгы берничә ел дәвамында мин озак вакыт буе рәнҗеп
йөрдем, чөнки акча фактик рәвештә ирекле төшү хәлендә.

239
00:19:29,920 --> 00:19:35,400
Deutsche Bundesbank статистикасына
караганда, акча үз кыйммәтен саклый алмый.

240
00:19:35,400 --> 00:19:43,078
Соңгы статистика 2023 елда басылып чыкты.
Германиядә акчалата түләү дәрәҗәсе буенча

241
00:19:43,078 --> 00:19:48,640
әйберләрнең 51 проценты әле дә акчалата түләнә.

242
00:19:48,640 --> 00:19:51,839
Ул ел саен дүрт процентка кими.

243
00:19:51,839 --> 00:19:56,640
Бу димәк, хәзер, 2025 елда, без нигездә 43 процентта торабыз.

244
00:19:56,640 --> 00:20:04,252
Әгәр моңа e-euroның туры көндәше дә өстәлсә, 2030
елга акчалата түләүләрнең 15 процентка яки

245
00:20:04,252 --> 00:20:09,039
аннан да түбәнрәккә төшүен бик тиз күрергә мөмкинбез.

246
00:20:09,039 --> 00:20:11,279
Һәм менә шунда бөтен проблема.

247
00:20:11,279 --> 00:20:17,480
Мин үзем дә акчаны закон белән яклау өчен сәяси
ихтыярның бөтенләй булмавына бик нык рәнҗедем.

248
00:20:17,480 --> 00:20:20,559
Кэшкә һичшиксез юридик яклау кирәк!

249
00:20:20,559 --> 00:20:27,160
Һәм бер хокукый гарантия шунда ки, без тагын бер
кат акча белән түләргә сайлау ирегенә ия булачакбыз.

250
00:20:27,160 --> 00:20:32,279
Ахыр чиктә ул гражданнарның кулына кире кайта.

251
00:20:32,279 --> 00:20:40,039
Моңа ирешү өчен безгә нигездә сәүдәдә һәм дәүләт
органнарында «мәҗбүри кабул итү» сәясәте кирәк.

252
00:20:40,039 --> 00:20:46,313
Бу ноктадан башлап – һәм бүген без җаваплы
гражданнар турында сөйләшәбез – гражданнар

253
00:20:46,313 --> 00:20:49,640
ахыр чиктә яңадан тавыш бирү мөмкинлегенә ия.

254
00:20:49,640 --> 00:20:53,940
Шулай итеп, безгә яңадан сайлау иреге
кирәк, һәм мин моның мөһим булуын уйлыйм.

255
00:21:00,279 --> 00:21:05,440
Бүген дә сәяси ихтыяр юк.

256
00:21:05,440 --> 00:21:13,160
Ләкин акчаны канунга кертү өчен уникаль мөмкинлек туды.

257
00:21:13,160 --> 00:21:21,880
Сәяси яктан теләнерлек булганы өчен түгел, ә
хакимияттәгеләр һәм сәясәтчеләр башка нәрсә теләгәннәре өчен.

258
00:21:21,880 --> 00:21:23,960
Алар электрон евроны телиләр.

259
00:21:23,960 --> 00:21:24,279
мәҗбүри.

260
00:21:24,279 --> 00:21:28,960
Алар моны тормышка ашыра – хәзерге вакытта шулай күренә.

261
00:21:28,960 --> 00:21:39,599
Шуңа күрә электрон еврога «тәкъдим ителгән регламент» чыгарылды
һәм алар электрон евроның законлы түләү чарасы булуын телиләр.

262
00:21:39,599 --> 00:21:47,010
Бу аларны шул ук көнне акчага кагылышлы тәкъдим
ителгән кагыйдә чыгарырга мәҗбүр итте. Чөнки

263
00:21:47,010 --> 00:21:51,480
хәзерге вакытта акча — бердәнбер законлы түләү чарасы.

264
00:21:51,480 --> 00:21:59,319
Димәк, парадоксаль рәвештә, электрон евро кертелүе,
әйтергә кирәк, башта акчаны саклап һәм гарантияләп торачакмы?

265
00:21:59,319 --> 00:22:00,801
Юк, һич тә юк.

266
00:22:00,801 --> 00:22:06,647
Гадәттә ул яхшы булыр иде. Без моны хәзер монда күрә алабыз.

267
00:22:06,647 --> 00:22:11,077
Регламент проектына караганда, e-euro
кибетләрдә законлы түләү чарасы буларак кабул

268
00:22:11,077 --> 00:22:14,920
ителәчәк – ким дигәндә килешү проектына караганда.

269
00:22:14,920 --> 00:22:18,440
Әйе, ләкин син аларны шул кагыйдәгә икенче
әйберне дә кертергә мәҗбүр иттеләр дип әйттең.

270
00:22:18,440 --> 00:22:20,799
Шулай итеп, икесе дә кагыйдада гарантияләнгән, шулай бит?

271
00:22:20,799 --> 00:22:22,713
Юк, ике тәкъдим ителгән кагыйдә бар.

272
00:22:22,713 --> 00:22:29,834
Ике тәкъдим ителгән кагыйдә бар – берсе
электрон евро өчен, икенчесе накть акча өчен.

273
00:22:29,834 --> 00:22:32,440
Бу бик мөһим нокта.

274
00:22:32,440 --> 00:22:39,440
Кызыклысы шунда ки, акчага кагылышлы тәкъдим ителгән кагыйдә
сәүдәдә акча кабул итүгә бернинди бурыч та, мәҗбүрият тә йөкләми.

275
00:22:39,440 --> 00:22:41,480
Ким дигәндә, шулай дип язылган.

276
00:22:41,480 --> 00:22:44,542
Бу үзе үк чыннан да абсурд.

277
00:22:44,542 --> 00:22:54,318
Бу киләчәктә бездә ике төрле законлы түләү чарасы булачак дигәнне
аңлата – электрон евро һәм азрак өстенлекле, ягъни кәгазь акча.

278
00:22:54,318 --> 00:22:58,444
Һәм барысы да, акчаны бетерү кебек,
һәрвакыттагыча очраклы рәвештә була.

279
00:22:58,444 --> 00:23:04,230
Европа Комиссиясе юристлар, икътисадчылар
һәм бизнес-администраторлар белән тулы.

280
00:23:04,230 --> 00:23:11,559
Һәм алар хата ясадылар, ягъни: акча –
кибетләрдә аны кабул итәргә мәҗбүр итми.

281
00:23:11,559 --> 00:23:14,006
Әйе, бу шактый гаҗәеп, дип уйлыйм.

282
00:23:14,006 --> 00:23:21,781
Ләкин хәзер бездә мөмкинлек бар, ягъни гамәлгә керешергә.

283
00:23:21,781 --> 00:23:25,994
Киләсе айларда ишек янә ябылачак.

284
00:23:25,994 --> 00:23:33,185
Бу акча шулай ук электрон евро белән тигезләшәчәк,
һәм сәүдәгәрләр өчен аны кабул итү мәҗбүри булачак.

285
00:23:33,185 --> 00:23:36,960
Бу һичшиксез кирәк, һичшиксез кирәк.

286
00:23:36,960 --> 00:23:43,453
Хәзер безгә нигездә карар кабул итүчеләргә зур басым ясарга
кирәк, бу шулай ук халыкның теләге булуын тәэмин итү өчен.

287
00:23:43,453 --> 00:23:47,841
Шулай итеп, мин бу максат өчен петиция оештырдым.

288
00:23:47,841 --> 00:23:56,640
Бу www.bargelderhalt.eu сайтында урнаштырылган
петиция, анда бездә хәзерге вакытта 126 000 имза бар.

289
00:23:56,640 --> 00:23:59,039
Мәсәлә шунда ки, бу җитми.

290
00:23:59,039 --> 00:24:04,811
Без моның халыкны чагылдыруын тәэмин итәргә тиешбез.

291
00:24:04,811 --> 00:24:12,609
Шулай итеп, мин гади генә сорыйм – һәм бу шулай ук бүгенге ярдәм
соравы – петицияне имзалагыз, аны башкаларга җибәрегез һ.б.

292
00:24:12,609 --> 00:24:23,085
Без петицияне башлап җибәргәндә, без 350 газетага бер
мәкалә җибәрдек. Һәм без бары тик өч җавап кына алдык.

293
00:24:23,085 --> 00:24:27,713
Һәм җавап болай булды: киләчәктә безгә тагын язмагыз.

294
00:24:27,713 --> 00:24:30,440
Бу, әлбәттә, хәлләр бик начар булуын күрсәтә.

295
00:24:30,440 --> 00:24:35,158
Шулай да без әлегә кадәр 126 000 тавыш алдык.

296
00:24:35,158 --> 00:24:38,537
Ләкин безгә ким дигәндә 300 000 кирәк.

297
00:24:38,537 --> 00:24:45,137
Мин әйтәм, тиешле дәүләт органнарына басым ясый алуым
өчен без чынлап та миллион чиккә җитәргә тиеш булыр идек.

298
00:24:45,137 --> 00:24:49,602
Принципиаль яктан, бу петицияне теләсә кем
имзалый ала, алар австрияле булулары мөһим түгел –

299
00:24:49,602 --> 00:24:52,289
принципиаль яктан швейцариялеләр дә имзалый ала.

300
00:24:52,289 --> 00:24:55,443
Без бу петицияне яклап тавыш бирергә тиешбез.

301
00:24:55,443 --> 00:25:02,135
Һәм менә таләп: кибетләрдә, әлбәттә, дәүләт органнарында
да акчаны законлы түләү чарасы буларак кабул итәргә.

302
00:25:02,135 --> 00:25:04,430
Бу нигездә таләп һәм чишелеш.

303
00:25:04,430 --> 00:25:07,839
Мәсәлә шунда: ул быел хәл ителәчәк!

304
00:25:07,839 --> 00:25:11,152
Бу бездә бик, бик аз гына вакыт калганын аңлата.

305
00:25:11,152 --> 00:25:17,211
Бу, әлбәттә, сорау тудыра: Европа парламенты
чыннан да үз фикерләрен һәм теләкләрен үзе билгели

306
00:25:17,211 --> 00:25:20,780
торган җаваплы депутатлардан нинди дәрәҗәдә тора?

307
00:25:20,780 --> 00:25:22,800
Күпләрнең дә кирәкле техник күнекмәләре юк.

308
00:25:22,800 --> 00:25:26,511
Без кайбер очракларда парламент төркеме
карарлары гади генә рәвештә раслана икәнен беләбез.

309
00:25:26,511 --> 00:25:32,359
Һәм, әйтергә кирәк, бу хәл милли парламентлардагыдан да
күбрәк Европа парламентында ябылган ишекләр артында хәл ителә.

310
00:25:32,359 --> 00:25:38,079
Бу монда басым шактый зур булырга тиеш дигән сүз.
Иң мөһиме, җәмәгать басымы шактый зур булырга тиеш.

311
00:25:38,079 --> 00:25:48,050
Хәзер санны, зурлык дәрәҗәсен күрсәтү өчен. Чын үсешкә
ирешү, парламентта чын-чынлап критик хәрәкәт тудыру өчен кирәк

312
00:25:48,050 --> 00:25:54,619
булган «мөрәҗәгать итүчеләр» саны күпме булыр дип уйлыйсыз?

313
00:25:54,619 --> 00:25:56,347
Парламент бер.

314
00:25:56,347 --> 00:26:02,743
Тәкъдим ителгән кагыйдә хәзерге вакытта Европа
Парламентының Икътисад һәм финанслар буенча комитетында

315
00:26:02,743 --> 00:26:06,196
карала, һәм бу этапта әле үзгәрешләр кертергә мөмкин.

316
00:26:06,196 --> 00:26:09,562
Бу беренче адым итеп ECON комитетына басымны арттыру дигән сүз.

317
00:26:09,562 --> 00:26:11,599
Мин моңа ирешү өчен күп эшләр башкарам.

318
00:26:11,599 --> 00:26:17,557
Мөгаен, сезнең мәгълүмат өчен генә: акча җыю
петициясе өлешчә ярдәме белән без хәзерге вакытта

319
00:26:17,557 --> 00:26:20,720
барлыгы 65 000 әгъзадан торган җәмгыять булдырдык.

320
00:26:20,720 --> 00:26:27,931
Бу без акча өчен лобби булдыруга тырышабыз дигән
сүз, шуның белән без уртак гамәлләр башкара алачакбыз.

321
00:26:27,931 --> 00:26:30,799
Һәм без билгеле катнашучанлык чараларын үткәрәбез.

322
00:26:30,799 --> 00:26:37,839
Без хәзерге вакытта зур күләмле хат язу кампанияләре оештырып,
ECON комитетын халыкның ихтыяҗларына якынайтырга тырышабыз.

323
00:26:37,839 --> 00:26:44,158
Соңгы хат язу кампаниясендә 1 300 кеше
катнашты. Һәм, әлбәттә, тиешле хатлар җибәрелә.

324
00:26:44,158 --> 00:26:47,015
Бу безгә иң элек ECON комитетына
басым ясарга кирәк дигәнне аңлата.

325
00:26:47,015 --> 00:26:52,352
Шулай да бу мәсьәләгә карата халык арасында да,
сәясәтчеләр арасында да яңа аң булдыру зарур.

326
00:26:52,352 --> 00:26:54,759
Шулай итеп, бик, бик мөһим нокта.

327
00:26:54,759 --> 00:27:01,200
Наличные акчалар закон белән гарантияләнергә тиеш – ягъни
алар кибетләрдә һәм дәүләт органнарында кабул ителергә тиеш.

328
00:27:01,200 --> 00:27:05,385
Мин бары тик сорашам, чөнки, әйткәнемчә, 146
000 – әгәр син моны чынлап та бөтен Европа

329
00:27:05,385 --> 00:27:07,521
буйлап дип әйтсәң – чынлап та шулкадәр күп түгел.

330
00:27:07,521 --> 00:27:09,000
Бу димәк, алар күпкә күбрәк булырга тиеш.

331
00:27:09,000 --> 00:27:15,319
Димәк, сорау шунда: сез ничек әйтер идегез:
чынлап та балллар җыю өчен монда максат нәрсә?

332
00:27:15,319 --> 00:27:19,519
Ярар, минемчә безгә миллион билгесенә җитәргә кирәк.

333
00:27:19,519 --> 00:27:22,200
Мин хәзерге вакытта Германиягә бик нык ишарә итәм.

334
00:27:22,200 --> 00:27:25,939
Һәрхәлдә, ул хәзер бөтенләй күренми.

335
00:27:25,939 --> 00:27:27,559
Һәм миллионга җиткәч без басымны сизә башлыйбыз.

336
00:27:27,559 --> 00:27:31,524
Бу теләк кенә түгел; безгә гади генә итеп берәр эш эшләргә кирәк.

337
00:27:31,524 --> 00:27:40,285
Мин лекцияләр туры белән йөрдем һәм күпләп
таратучылар белән якынрак элемтә урнаштырырга тырыштым.

338
00:27:40,285 --> 00:27:44,592
Бу бүгеннән башлап мин лекция турны тәмамлыйм дигән сүз.

339
00:27:44,592 --> 00:27:51,685
Киләсе ике ай дәвамында мин бу петицияне киң җәмәгатьчелеккә
җиткерү һәм без аны чынлап та миллион имзага

340
00:27:51,685 --> 00:27:58,077
җиткерә алсын өчен мине интервьюга чакырган
YouTube каналларына зур игътибар бирәчәкмен.

341
00:27:58,077 --> 00:28:04,859
Мин чынлап та ярдәм сорап мөрәҗәгать итәм: әгәр сезнең
тапшыручылар, газеталар һ.б. белән элемтәләрегез

342
00:28:04,859 --> 00:28:11,349
булса, зинһар, элемтәгә керегез, шул рәвешле мин бу
петицияне тәкъдим итә алсын һәм ул күбрәк кешегә күренсен.

343
00:28:11,349 --> 00:28:15,556
Аннары ул җиңел генә миллион билгесенә җитә ала.

344
00:28:15,556 --> 00:28:17,400
Миңа моның белән һәркемнең ярдәме кирәк.

345
00:28:17,400 --> 00:28:21,599
Бу шулай ук мин бүген монда басып
торуымның төп сәбәпләренең берсе.

346
00:28:21,599 --> 00:28:23,940
Шуның өчен бик зур рәхмәт.

347
00:28:29,429 --> 00:28:31,720
Һәм сез моны мәсьәлә тасвирламасында кыскача телгә алган идегез.

348
00:28:31,720 --> 00:28:36,165
– Әлбәттә, сорау: бер яктан карта, икенче яктан наличные?

349
00:28:36,165 --> 00:28:38,119
Принципиаль яктан, бу сайлау карары төре кебек.

350
00:28:38,119 --> 00:28:43,440
Бу, принципиаль яктан, сез дә мөмкин кадәр күбрәк акчаны
наличные түләп үзегез дә эш итә аласыз дигән сүз, шулай бит?

351
00:28:43,440 --> 00:28:47,410
Шулай итеп, бүгенге исем «Җаваплы ватандаш».

352
00:28:47,410 --> 00:28:54,079
Бу шуны аңлата: гражданнарның җаваплы булулары өчен безгә иң
элек сайлау иреге һәм без нәрсә тудырганыбызны аңлау кирәк.

353
00:28:54,079 --> 00:29:01,421
Без беләбез, үзәк банклар акчаның киләчәген ихтыяҗга бәйлиләр.

354
00:29:01,421 --> 00:29:07,296
Бу караштан караганда, чыннан да хәзер бездә
акча мәсьәләсендә турыдан-туры демократия бар –

355
00:29:07,296 --> 00:29:11,962
чөнки акчаны саклап калу өчен тавыш бирү кәгазе бар.

356
00:29:11,962 --> 00:29:17,590
Мәсәлән, тавыш бирү бюллетене болай күренә.

357
00:29:17,590 --> 00:29:24,906
Бу без федераль сайлаулар кебек һәр
дүрт ел саен тавыш бирмибез, ә киресенчә:

358
00:29:24,906 --> 00:29:29,920
Без һәр көн саен ясаган һәр сатып алу белән акчаны сайлыйбыз!

359
00:29:29,920 --> 00:29:38,559
Бу җаваплы гражданнарның аккага ихтыяҗны мөмкин кадәр югары
дәрәҗәдә тотарга тиешбезлеген аңлавы мәсьәләсе дигән сүз.

360
00:29:38,559 --> 00:29:41,812
Бу иң мөһим нәрсә, ягъни бу фактны аңлау.

361
00:29:41,812 --> 00:29:49,700
Димәк, киләсе тапкыр кибеткә барганда без тавыш бирү
кәгазебезне тапшырачакбыз: акчаны саклап калу өчен

362
00:29:49,700 --> 00:29:54,880
– ләкин акчаны бетерү өчен дә тавыш бирү кәгазе бар.

363
00:29:54,880 --> 00:30:00,626
Һәм сездә шулай ук: «Ярар, мин карта яки мобиль
телефон аша түләрмен» дип әйтү мөмкинлеге бар.

364
00:30:00,626 --> 00:30:05,599
Һәм моны әйткәндә, син башка берни дә
әйтмисең, бары тик: «Мин акчаны бетерү ягында» дисең.

365
00:30:05,599 --> 00:30:07,440
Менә шунда аның асылы.

366
00:30:07,440 --> 00:30:16,312
Мин монда сезнең каршында басып торуымның сәбәбе –
кешеләргә үз гамәлләре белән нәрсә тудырганын гади генә аңлату.

367
00:30:16,312 --> 00:30:20,126
Әйе, һәм мин моны уйлап караучы
җаваплы гражданнарны күрергә телим:

368
00:30:20,126 --> 00:30:26,839
Мин бу тавыш бирү кәгазе белән нәрсә тудырам,
һәм мин бу тавыш бирү кәгазе белән нәрсә тудырам.

369
00:30:26,839 --> 00:30:29,532
Бу бердәнбер сәбәп – мин үз карарларын
кабул итә алырлык гражданнарны телим.

370
00:30:29,532 --> 00:30:33,839
Һәм җаваплы гражданнар өчен бу тема
буенча бик-бик яхшы хәбәрдар булу мөһим.

371
00:30:33,839 --> 00:30:35,740


372
00:30:43,432 --> 00:30:45,999
Хәзерге вакытта «Петиция күпме вакыт
дәвам итәчәк?» дигән сорау бирелә.

373
00:30:45,999 --> 00:30:52,086
Ул Европа парламенты моңа тавыш биргәнче эшләячәк.

374
00:30:52,086 --> 00:30:57,516
Мин әйтер идем, ул иң соң 2025 елның октябренә кадәр эшләячәк.

375
00:30:57,516 --> 00:30:59,254
Безгә моның шул вакыйгадан алда булуын карарга кирәк.

376
00:30:59,254 --> 00:31:08,319
Ләкин, мөгаен, 2025 елда булмас, чөнки шул
вакытта e-euro үсешнең өченче этабына керәчәк.

377
00:31:08,319 --> 00:31:09,720
Әйе, бәяләвегез өчен бик зур рәхмәт.

378
00:31:09,720 --> 00:31:14,767
Шуңа күрә Эрвин Риго оештырган мондый чаралар
бик мөһим, чөнки без бу мәсьәләләр турында

379
00:31:14,767 --> 00:31:17,830
гомуми халык арасында хәбәрдарлыкны арттыра алабыз.

380
00:31:17,830 --> 00:31:20,914
Чөнки күп кеше шулай эшли, әлбәттә, бу бүлмәдәгеләр
арасында бу сан чамадан тыш күп, ләкин гомуми халык

381
00:31:20,914 --> 00:31:22,992
арасында күпчелек кеше моны эшләми. Әйе, кызганычка каршы.

382
00:31:22,992 --> 00:31:25,032
Әйе, һәм мин моңа берни өстәргә телим.

383
00:31:25,032 --> 00:31:29,119
Сез аны үзегез www.bargelderhalt.eu сайтында имзалый аласыз.

384
00:31:29,119 --> 00:31:35,279
Әгәр дә сез анда тартманы билгеләсәгез, сез
автоматик рәвештә җәмгыять әгъзасы булачаксыз.

385
00:31:35,279 --> 00:31:40,367
Монда петициянең алга таба барышы
турында хәбәр алырга теләвегез күрсәтелә.

386
00:31:40,367 --> 00:31:42,594
Һәм аннары син җәмгыятьнең бер өлеше буласың.

387
00:31:42,594 --> 00:31:44,568
Җәмгыять бик мөһим.

388
00:31:44,568 --> 00:31:51,013
Чөнки хәтта без петиция белән уңышка ирешсәк тә,
ул бары тик акчаның ирекле төшүен генә туктатачак.

389
00:31:51,013 --> 00:31:55,466
Ләкин финанс тармагының маркетинг чаралары тагын да алга китә.

390
00:31:55,466 --> 00:32:02,121
Бу безгә әзерләнергә кирәк дигән сүз; без
акча өчен, ирек өчен лобби булдырырга тиешбез.

391
00:32:02,121 --> 00:32:04,688
Ябылу чыгышы һәм йомгаклау бик яхшы.

392
00:32:04,688 --> 00:32:08,160
Шуның белән уңышлар телим, һәм бу мәсьәләдә яхшы эшне дәвам ит.

393
00:32:08,160 --> 00:32:10,099
Рәхмәт.

394
00:32:23,173 --> 00:32:27,060
Интервьюда җавапсыз калган сорауларга
җавап бирү өчен: Нигә син моны эшлисең?

395
00:32:27,060 --> 00:32:29,580
Нигә чынлыкта акча киметелә?

396
00:32:29,580 --> 00:32:41,019
Җавап әле бирелмәгән, без Стүтзле әфәнденең кызыклы
чыгышын Kla.TV программасын күрсәтеп тәмамларбыз.

397
00:32:42,839 --> 00:32:47,288
Властькә уйланмаган омтылыш аша акчаны юк итү

398
00:32:47,288 --> 00:32:57,271
АКШ хөкүмәте дөнья күләмендә акчаны көннән-көн
тизрәк бетерү өчен җаваплы иң көчле көчләрнең берсе.

399
00:33:37,703 --> 00:33:06,361
АКШ Халыкара үсеш агентлыгы (USAID) ярдәме белән
2012 елда «Нактан да яхшырак альянс» оештырылды.

400
00:33:06,361 --> 00:33:12,309
Шуннан бирле бу акчаны бөтендөнья күләмендә
бетерүне киң күләмдә пропагандалау өчен кулланыла.

401
00:33:12,309 --> 00:33:21,399
АКШның бу йөкләмәгә бирелүенең сәбәбе шунда: бөтендөнья буенча
наличные акчасыз түләү операцияләре АКШ компанияләре контролендә.

402
00:33:21,399 --> 00:33:28,762
Бу АКШ хөкүмәтенә турыдан-туры булмаса да аерым илләрнең,
банкларның, компанияләрнең һәм хәтта шәхесләрнең финанс

403
00:33:28,762 --> 00:33:34,170
операцияләрен күзәтергә, әгәр алар аның
теләгенә туры килмәсә, аларны акчасыз түләү

404
00:33:34,170 --> 00:33:38,058
операцияләреннән читләштерергә мөмкинлек бирә.

405
00:33:38,058 --> 00:33:45,977
Бу куркыныч көч факторы, хәзер ул АКШның
хәрби өстенлегенә диярлек тиң булырга мөмкин.

406
00:33:45,977 --> 00:33:52,715
Наличные акчаларны куллануны киметү
белән АКШның көче автоматик рәвештә арта.

407
00:33:52,715 --> 00:34:00,571
Хәзер без бу финанс стратегларының зур түләү хезмәт күрсәтүчеләр
яки халыкара банк системалары аша үз көчләрен

408
00:34:00,571 --> 00:34:09,477
киңәйтүгә юнәлгән алымнарын дөньяның төрле
почмакларыннан алынган берничә мисал ярдәмендә карыйбыз:

409
00:34:09,477 --> 00:34:18,401
Халыкара түләү хезмәте күрсәтүче VISA акчалата
түләүләрне алыштыру өчен интенсив чаралар кертте.

410
00:34:18,401 --> 00:34:24,916
500 000 АКШ долларына кадәр бюджет белән
АКШтагы барлар, кафелар һәм рестораннар акча

411
00:34:24,916 --> 00:34:30,001
кабул итүне туктатсалар, финанслау алачаклар.

412
00:34:30,001 --> 00:34:40,487
Моннан тыш, VISA Болгария хөкүмәтен акча алу чикләрен ике
этапта якынча 500 еврога кадәр киметергә йогынты ясарга тырышты.

413
00:34:40,487 --> 00:34:46,377
АКШтан алынган саннар монда конкрет
икътисади мәнфәгатьләрнең уенда торуын дәлилли.

414
00:34:46,377 --> 00:34:53,990
2018 елда анда кредит карталары белән генә
түләүләр 90 миллиард АКШ доллары чыгымнары тудырды.

415
00:34:53,990 --> 00:35:01,935
Клиентлар күбесенчә түләгән һәм наличсыз түләү
хезмәте күрсәтүчеләрнең кесәләренә агып киткән акча.

416
00:35:01,935 --> 00:35:07,006
Ләкин бу акчаның күбрәк күчерелеп
барылуының бердәнбер нәтиҗәләре түгел.

417
00:35:07,006 --> 00:35:13,737
Грециядәге кискен вакыйгалар наличные
акчаны бетерү нәтиҗәләре турында күзаллау бирә.

418
00:35:13,737 --> 00:35:20,429
Анда гражданнар җитәрлек күләмдә наличсыз түләүләр
ясамасалар, салым җәзаларына дучар ителәләр, ә бизнеслар нигездә

419
00:35:20,429 --> 00:35:24,829
VISA кебек компанияләр белән килешү төзүгә мәҗбүр ителәләр.

420
00:35:24,829 --> 00:35:33,211
Өйдә сакланган акча да хакимият органнарына хәбәр ителергә
тиеш, һәм аның чыганагы исбатланмаса, ул конфискацияләнәчәк.

421
00:35:33,211 --> 00:35:42,441
Һәм менә шушында ике өлкә – түләү хезмәтләре күрсәтүчеләр
һәм халыкара банк системалары – мәнфәгатьләре бергә бара:

422
00:35:42,441 --> 00:35:49,557
Түбәндәге бүлек бу өлкәләрнең сәгать механизмының тешчәләре
кебек бер-берсенә килеп тоташып, финанс ресурсларын, хәтта

423
00:35:49,557 --> 00:35:54,295
шәхси милекне дә контрольгә алу өчен эшләвен ачык күрсәтә.

424
00:35:54,295 --> 00:35:59,786
Икътисадны стимуллаштыру өчен Европа Үзәк Банкы күп еллар
дәвамында төп процент ставкаларын киметү юнәлешендә эшли.

425
00:35:59,786 --> 00:36:05,845
Саклау счетларындагы тискәре процент ставкалары
акрынлап милкен тартып алуга тиң булганлыктан, инвесторлар

426
00:36:05,845 --> 00:36:10,025
акчаларын алып чыгарып, кыйммәт югалтудан саклана алалар.

427
00:36:10,025 --> 00:36:17,900
Ләкин үз активларыңны үзең билгеләү Европа
Үзәк Банкының йогынты ясау мөмкинлекләрен чикли.

428
00:36:17,900 --> 00:36:24,819
Хәзер Халыкара валюта фондының тискәре процент ставкалары
системасын гамәлгә ашыру турында эш кәгазендә акчага

429
00:36:24,819 --> 00:36:33,197
инвестицияләнгән активларга кагыла торган шул ук процент
ставкасына туры килгән алмашу комиссиясе салу тәкъдим ителә.

430
00:36:33,197 --> 00:36:45,260
Мәсәлән, әгәр процент ставкасы -5% тискәре булса,
банкоматтан 100 евро алуга сезгә 95 евро гына кайтартылачак.

431
00:36:45,260 --> 00:36:59,437
Нәтиҗәдә акчаның саклык чарасы һәм түләү ысулы буларак җәлеп
итүчәнлеге кискен кими, бу акчаны ахыр чиктә бетерүгә юл ача.

432
00:36:59,437 --> 00:37:06,601
Проф. Ханс-Вернер Зинн, ifo институтының
элекке президенты һәм икътисад белгече, болай ди:

433
00:37:06,601 --> 00:37:12,777
Әгәр Европа Үзәк Банкы евроның наличные акчасын
бетерергә теләсә, Германия де-маркны кире кайтарырга тиеш.

434
00:37:12,777 --> 00:37:17,303
Акча ирекнең мөһим өлеше.

435
00:37:17,303 --> 00:37:21,596
Акча – сайлау иреге дигән сүз.

436
00:37:21,596 --> 00:37:28,164
Шуңа күрә аны бөтенләй югалткан
кеше өчен ул ун тапкыр кыйммәтлерәк.

437
00:37:28,164 --> 00:37:32,641
Фёдор М. Достоевский, рус язучысы.

438
00:37:39,783 --> 00:37:46,720
Хөрмәтле тамашачылар, Дорнбирнда булган бу вакыйга турында
алдагы репортажларны инде HOCH2.TV сайтында карый аласыз.

439
00:37:46,720 --> 00:37:49,179
Сез бу программа астында сылтамаларны таба аласыз.

440
00:37:49,179 --> 00:37:53,613
Без бу мөмкинлектән файдаланып, HOCH2.TV-га
аларның искиткеч хезмәттәшлеге өчен рәхмәт белдерәбез.