2025-yil 29-martda Kulturhaus Dornbirn "Erkinlik va o'z-o'zini belgilash – Mas'uliyatli fuqaro" tadbirini
huquq ustuvorligi, suverenitet va naqd pul mavzularidagi qiziqarli ma'ruzalar bilan o'tkazdi.
Tadbir Dornbirndagi Shaxsiy Rivojlanish Akademiyasi tomonidan tashkil etildi.
HOCH2.TV siz uchun, aziz tomoshabinlar, barcha reportajlarni yozib olib tahrirladi.
Bugun Kla.TV naqd pulning surilishi haqida Hansjörg Stützle bilan intervyuni taqdim etadi.
Endi biz janob Hansjörg Stützle va naqd pulni saqlash hamda naqd pulni bekor qilish mavzusiga o'tamiz.
Shuningdek, mavzuga bog'liq, garchi biroz o'zgarish bilan.
Hurmatli janob Stützle, balki avvalo sizga bir tez savol.
Nog'd pulni bekor qilish yoki saqlab qolish masalasiga shunchalik chuqur jalb bo'lib qolishingizga nima sabab bo'ldi?
Ha, men uchun bu ancha uzoq vaqt bo'ldi, albatta taxminan 25 yil.
Va avvalo, mantiqiy nuqtai nazardan, chunki erkin to'lov tizimiga qarshi bo'lganlar mavjud.
Va bu asosan moliyaviy sohani anglatadi.
Taxminan 25 yil oldin menga bu mavzu bir payt kelib muhokama qilinishi aniq edi.
Chunki naqd pul ularning biznes-modelini mumkin bo'lgan "bank yugurishlari" shaklida xavf ostiga qo'yadi.
Bu moliyaviy soha asosan doimo pul-kredit tizimiga bo'lgan jamoatchilik ishonchini ma'lum
darajada saqlash bosimi ostida bo'lishini anglatadi.
Agar bu ma'lum bir chegaradan pastga tushsa, fuqarolar xavotirga tushib, bankka borishadi.
U pulni xohlaydi, uni o'z ta'sir doirasiga kiritmoqchi.
Keyin navbatlar paydo bo'ladi, so'ngra banklarda omonatlarni yechishga talpishuv boshlanadi va hokazo.
Va keyin, albatta, katta inqiroz yuz beradi.
O'sha paytda menga oddiygina ravshan ediki, naqd pulni bekor qilishning hech qanday namoyishi yo'q edi.
Ammo 2007–2009 yillardagi moliyaviy inqiroz paytida buning ancha kuchli namoyishi bo'ldi.
Hech kim deyarli sezmadi, ya'ni haqiqiy naqd pulni taqiqlash bilan.
Va bu ko'p e'tiborni tortmadi, chunki u yoqimli eufemizm – ya'ni naqd pul limitlari – bilan tasvirlangan edi.
Naqd pul limiti ma'lum bir chegaradan yuqori bo'lsa, bu allaqachon naqd pul taqiqidir.
Yevropada – aynan shu yerda boshlandi – ma'lum bir chegaradan yuqori naqd pulga taqiq qo'yilgan 18 ta mamlakatimiz bor.
Masalan, Gretsiya naqd pul chegarasi atigi 500 yevro bo'lgan eng past ko'rsatkichga ega mamlakatdir.
Bu shuni anglatadiki, agar siz hozir Gretsiyaga borsangiz va 501 yevro miqdoridagi mehmonxona to'lovini naqd pul
bilan to'lashni istasangiz, bu qonunga zid va jazolanadi.
Gretsiya naqd pul limitini 200 yevrogacha kamaytirishga allaqachon ikki marta urinish qilgan.
Ammo bu mumkin emas edi, chunki 500 yevrolik banknota hanuzgacha qonuniy to'lov vositasi hisoblanadi.
Va bu bizda past naqd pul chegarasi bo'lmasligining yagona sababi.
Ha, va bu rivojlanishlar aniqki, ko'plab fuqarolarning kundalik hayotida ma'lum emas.
Shunday qilib, ba'zi odamlar shunchaki bunga rozi bo'lishadi.
Menimcha, Germaniyada bu taxminan 10 000 yevro atrofida.
Yoki bu mening ma'lumotimmi?
Yo'q, hozirda Germaniyada POS (sotuv nuqtasi)da klassik naqd pul limiti mavjud emas.
Hatto depozitlar uchun ham emas, demak soliq pullarini yuvish va shunga o'xshash holatlar bo'yicha
dalillarni taqdim etish majburiyati shu bilan bog'liqmi?
Aynan, shuning uchun chakana sotuvchilar hisob yuritish majburiyatiga ega, lekin 2027 yildan boshlab butun Yevropa
bo'ylab naqd pul uchun 10 000 yevro chegarasi joriy etiladi.
Mavzu shu.
Allaqachon o'sha darajadan past bo'lgan davlatlar uni saqlab qolishlari mumkin.
Siz naqd pul limitini istalgan vaqtda £10,000 dan pastga o'rnatishingiz mumkin.
Va bu sohada muammoga nisbatan hali ham nisbatan kam xabardorlik bo'lishini qanday izohlaysiz?
Fuqarolar balki hali naqd pullariga bo'lgan tahdid darajasidan bexabar bo'lishi mumkinmi?
Albatta yo'q.
Men hozirgina juda uzoq davom etgan ma'ruza safaridan qaytdim.
Yanvardan beri men faqat ma'ruza o'qish uchun sayohat qilib kelmoqdaman.
Men naqd pulni bekor qilish mexanizmlari haqida ikki soat gapirganda, ko'pchilik shunday deydi:
Men bu muammo ekanini bilardim, lekin uning shunchalik bahsli ekanini anglamagandim.
Ammo Deutsche Bundesbankga quloq solsangiz, hamma narsa mukammal tartibda ko'rinadi.
Ular bizga naqd pul yetarli ekanini va uning uzluksiz mavjudligi kafolatlanganini ta'kidlaydilar.
Umuman olganda, odamlar faqat aholining taxminan nima xohlayotganini hisobga oladi.
Biz siz uchun kichik bir yozuv tayyorladik.
O'tgan yozda, menimcha, siz ARDga tegishli nemis jamoat teleradiokompaniyasi Südwestrundfunk mehmon bo'lgansiz.
Mana aynan shu mavzu edi.
Ehtimol yana bir tez nazar tashlaymiz.
Xo'sh, studiyada aynan shu savolga javob berish uchun to'g'ri mehmon bor.
Stefan Hardt biz bilan.
U Bundesbankning Markaziy naqd pul bo'limini boshqaradi.
Xayrli kech.
Siz qancha vaqt davomida, Bundesbank qancha vaqt davomida bizga yangi naqd pul ta'minlashni davom ettiradi?
Fuqarolar naqd pul ishlatishni xohlayotganicha.
Bu barcha naqd pul banknotlari va barcha mayda tangalar uchun ham amal qiladimi?
Ha, albatta.
Aslida, fuqarolarning katta qismi naqd pul bilan to'lash imkoniyatiga ega bo'lishni xohlashlarini aytadi.
Bu aholining taxminan 93 foizini tashkil etadi.
Va ularning barchasi buni qilmaydi.
Ammo ular kamida naqd pulda to'lash imkoniyatiga ega bo'lishni xohlashardi.
Va odamlar naqd pul bilan to'lashni xohlaganicha, biz buni taqdim etishni davom ettiramiz.
Naqd pul ixlosmandlari endi xotirjam nafas olishlari mumkin.
Janob Stützle, yelkangizdan og'irlik tushayotganini eshitayapmanmi?
Umuman yo'q, chunki bu aniq aytilgan: talab mavjud bo'lganicha, Deutsche Bundesbank bunga rioya qiladi.
Va aynan shu butun muammo.
Siz shuningdek talab nima ekanligini ham aniqlab olishni xohlashingiz mumkin.
Nakd pul to'lov nisbatining qanchalik yuqori bo'lishi kerak?
Va shunday qilib, oxir-oqibat qaror berish biz fuqarolarning zimmasida – karta bilan to'laymizmi yoki naqd pulda?
Bu asosan karta to'lovlari bo'yicha aytayotgan narsamiz.
Men naqd pulni bekor qilish tarafdorman, yoki men naqd pulni saqlab qolish tarafdorman.
Shunday ekan, bu yerda biz hisobga olishimiz kerak bo'lgan muhim nuqtadir.
Afsuski, fuqarolarning qo'lida naqd pul qolmadi, chunki iqtisodiyot naqd pulni rad etishga o'tdi.
Bu shuni anglatadiki, hozir Germaniyada ba'zi chakana sotuvchilar naqd pulni qabul qilishni rad etmoqda.
Va biz bilamizki, shu asosda naqd pul uzoq muddatda omon qolish imkoniyatiga ega emas.
Chunki iqtisodiyot biz, fuqarolar sifatida, naqd pul bilan to'lash imkoniyatiga egamizmi yoki yo'qligini belgilaydi.
Xo'sh, menimcha, oxirgi gapni aytganingda bankir unchalik xursand bo'lib ko'rinmadi, to'g'rimi?
Ha, bu uning nazarda tutgani emas edi.
Ba'zan menga shunday tuyuladiki, Deutsche Bundesbank har doim odamlarni ishontirish, ularga tasalli berish uchun mas'uldek:
Naqd pul xavfsiz.
Ammo oxir-oqibat, ular buni talabga bog'laydilar.
Men savol berdim: Deutsche Bundesbank talab ostida nimani tushunadi – va u javob bermadi.
Naqd pulni bekor qilishda ma'lum bir mexanizm ishtirok etadi, uni biroz tushuntirib bermoqchiman.
Biz buning uchun ham diagrammani tayyorladik.
Bu juda muhim nuqta.
Albatta, bu tuzilmalar naqd pulni bekor qilmoqda.
Va men odatda ikki soatga cho'ziladigan narsani tushuntirishga harakat qilaman.
Men buni besh daqiqadan keyin sinab ko'raman.
Vaqt tugab bormoqda, yaxshimi?
Shunday qilib, chap tomonda naqdsiz to'lovlar uchun infratuzilma yaratilishi kerakligini ko'rishimiz mumkin.
Bu o'nlab yillar davom etgan ulkan loyiha edi.
Kamida Germaniyada bu to'liq deb aytish mumkin.
Va bu yerda Avstriyada, ehtimol hali tog' uylarda emas.
Ammo aks holda infratuzilma mavjud.
Bu asosan hal qilingan.
O'ng tomonda marketing va tovushni kuchaytirish marketing orqali tabiiy ravishda sodir bo'lishini ko'rishimiz mumkin.
Raqamli to'lovlarni targ'ib qilishga milliardlab sarmoya kiritilgan.
Va ko'pchilik odamlar oxir-oqibat bu tizimga unga unchalik e'tibor bermasdan kirishadi.
Biroz achinarli tomoni shundaki, naqd pulga qarshi reklama kampaniyasi ham amalga oshirildi.
Afsuski, biz buni koronavirus pandemiyasi paytida do'konlarda belgilar osilganida payqadik:
Gigiyena sabablariga ko'ra, iltimos, naqd pul va hokazo bilan to'lamang.
Va ko'pchilik bunga ishonib, haqiqatan ham raqamli tizimga kirdi.
Keyin mavzu: iqtisodiyot tomonidan naqd pulni rad etish.
Bu juda bahsli mavzu.
Naqd pul aslida uchta juda kuchli qonunda qonuniy ravishda mustahkamlangan:
Aslida, Bundesbank to'g'risidagi qonunda, Yevropa Markaziy Banki ustavida va Yevropa Ittifoqi shartnomasida shunday
tarzda mustahkamlanganki, u qonuniy to'lov vositasi bo'lish imtiyoziga ega va savdoda qabul qilinishi shart.
Bu 2010 yilda Komissiya tavsiyasi bilan ishga tushirildi – shartnoma erkinligi argumentiga ko'ra
chakana sotuvchilar naqd pulni rad etishlari mumkin.
Shuning uchun ular biznes va savdoda shartnoma erkinligini muhimroq deb hisoblaydilar.
Bu ham Deutsche Bundesbank tomonidan tasdiqlangan.
Biz buni intervyuda ham muhokama qildik.
Bu portlovchi, juda xavfli, chunki bu talqin shuni anglatadiki, endi chakana sotuvchilarga naqd
pulni rad etishga ruxsat berilgani haqiqatga aylandi.
Bu shuni anglatadiki, biz, fuqarolar sifatida, endi qo'limizda naqd pul – ya'ni tanlash erkinligi – yo'q,
balki iqtisodiyot endi bizga naqd pul bilan to'lashga ruxsat beriladimi yoki yo'qligini belgilaydi.
Bu haqiqat.
Keyin bizda yana bir jihat bor, bu e-evro joriy etilishidir.
e-evro bu yil oktyabr oyida uchinchi bosqichga o'tishi kutilmoqda.
e-evro uchun taklif etilgan tartib-qoidalar mavjud, ya'ni qonun loyihasi.
Yevropa Ittifoqi parlamenti bu borada oktyabrda qaror qabul qilishi kutilmoqda.
Va keyin keyingi bir, ikki yoki uch yil ichida biz aslida POSda, ya'ni chakana savdoda naqd pulga
to'g'ridan-to'g'ri raqobatchiga ega bo'lishimiz mumkin.
Va bu, albatta, hamma narsani keltirib chiqaradi.
Ushbu uchta blok fuqarolarni tobora ko'proq ushbu tizimga itaradi va ularni raqamli to'lovga shartlaydi.
Va endi bu kelmoqda – va bu eng muhim narsa
– ya'ni, "naqd to'lov nisbati" juda muhim atama hisoblanadi.
Deutsche Bundesbank shuningdek bu yerda bergan intervyusida ular buni talabga bog'layotganini aytdi.
Men aytganimdek, men Deutsche Bundesbankdan ular talab deganda nimani nazarda tutayotganliklarini so'radim.
Mening hisob-kitoblarimga ko'ra, bu 15 foiz.
10 foizdan 15 foizgacha bahslashish mumkin.
Keyin naqd pul infratuzilmasi juda qimmatga tushadi.
Keyin shunday deb ataladigan "proportsionallik tamoyili" qo'llaniladi:
Infratuzilma odamlar hali ham naqd pul bilan to'layotganlariga nisbatan juda qimmatmi – va keyin u qulab tushadi.
Hozirda Germaniyada naqd pul to'lovlari ulushi yiliga 4 foizga, yoki jami 3,8 foizga kamaymoqda
– lekin men uni 4 foizga yuqoriroq aytayapman.
e-evro joriy etilganda bu eksponensial o'sadi va biz nisbatan tez orada Shvetsiya kabi boshqa mamlakatlar bilan bir xil
vaziyatga tushib qolamiz, u yerda naqd pul to'lovlari barcha tranzaksiyalarning atigi 10–15 foizini tashkil etishi mumkin.
Va keyin, afsuski, naqd pul bu yerda qisqacha bayon qilgan sabablarga ko'ra eskiradi, bu odatda menga ikki soat vaqt oladi.
Meni qiziqtiradiki: kriptovalyutalarga bo'lgan umumiy tendensiya naqd pul to'lovlari xulq-atvoriga qanday ta'sir qiladi?
Kriptovalyutadan foydalanayotgan provayderlar soni tobora ortib bormoqda – shuning uchun bu, hech
bo'lmaganda onlayn savdo sohasida, hali boshlang'ich bosqichda.
Ammo naqd pul tranzaksiyalarida, chakana savdoda, masalan, Germaniyada ba'zi hollarda
haqiqatan ham nimanidir Bitcoin bilan to'lash mumkinmi?
Pitsaga chiqqaningda kriptovalyuta bilan to'la.
Bu milliy banklar tomonidan chiqarilgan raqamli to'lov usullariga qo'shimcha ravishda naqd
pulga ham qo'shimcha tahdid solishi mumkinmi?
Umuman olganda kamroq.
Shunday qilib, to'lov usullari masalasiga kelganda, biroz farq qilishingiz kerak.
Bu pulni investitsiya qilish haqida:
Shunday qilib, o'zgaruvchanlik yuqori bo'lganda , bu to'lovlar uchun mos emas.
Insonlar kuchli spekulyatsiyaga uchrab turgan narsani to'lov vositasi sifatida ishlatishni xohlamaydilar.
Demak, bu yoki pulga sarmoya kiritish haqida, yoki to'lov vositasi haqida.
Yaxshi to'lov vositasida beqarorlik, ya'ni qiymatning o'zgarishi va hokazo bo'lmaydi.
Shunday qilib, hozirgi nuqtai nazardan – kriptovalyutalar bilan vaziyat qanday rivojlanishini
ko'ramiz – men bunda hech qanday xavf ko'rmayapman.
E-evro aslida ancha katta xavfdir.
e-evroga qonuniy to'lov vositasi maqomi va hokazolar beriladi.
Men hozir hamma narsani tushuntirishni xohlamayman, bu juda, juda murakkab.
Juda qiziqarli mavzu. Bu albatta ko'plab tomoshabinlarni qiziqtiradi:
Nega odamlar buni qilishadi?
Nega naqd pul aslida kamaytirilmoqda?
Bu faqat qulaylik masalasi emasmi?
Yoki buni oxir-oqibat fuqarolarni ijtimoiy nazorat orqali qaram va huquqsiz qilishga qaratilgan
bir kun tartibining bir qismi deb aniq ko'rasizmi?
Bir payt kelib elektron to'lov vositalariga kirishni naqd pulga qaraganda tabiiy ravishda
ancha osonroq tartibga solish mumkin bo'ladi?
Shuning uchun odamlar "Naqd pul — bu erkinlikning bosilgan ko'rinishi" deydilar, elektron pul esa,
albatta, tashqi kirishdan cheklangan, deyish mumkin.
Bu uning ortidagi motivmi?
Albatta, ko'plab motivlar bor.
Siz "Cui Bono" jihatiga qarab harakat qilishingiz kerak, ya'ni kim undan foyda ko'radi?
Va keyin, albatta, siz ma'lum javoblarga kelasiz.
Men o'zim bu mavzuga chuqur kirib bormayman, chunki bu aslida asosiy mavzudan chalg'itadi.
Aslida men gapirayotgan narsa naqd pulni bekor qilish va bu tsikl ortidagi mexanizmlar va tuzilmalardir.
Bu bundan ancha nozikroq: siz naqd pul uchun shunday muhit yarataysizki, naqd pul unda omon qololmaydi.
Bu shuni anglatadiki, naqd pul hozir hujum ostida.
Bir tomondan, bu iqtisodiyot tomonidan rad etilishi mumkin.
Ammo, meningcha, yanada dramatik tomoni shundaki, davlat naqd pulni rad etish orqali tobora ko'proq aralashmoqda.
Men Germaniyani misol qilib keltiryapman, chunki u haqida biroz ko'proq bilaman.
Masalan, suzish havzalari endi naqd pulni qabul qilmaydi va birinchi ochiq havzalar ham endi naqd pulni qabul qilmaydi.
Avtoturargohlar va to'xtash joylari endi naqd pulni qabul qilmaydi, hatto davlat idoralari ham naqd pulni qabul qilmaydi.
Masalan, Dusseldorfda barcha fuqarolar idoralari naqd pulsiz qilingan – faqat temiryo'l
vokzalida joylashgan bittasi bundan mustasno.
Bu ancha xavfliroq, chunki undan umuman qochib bo'lmaydi.
Bu shuni anglatadiki, fuqarolar tobora ko'proq ushbu tizimga majburlanmoqda, bu esa juda, juda xavfli.
Bu shuni anglatadiki, oxir-oqibat, biz davlatni yana naqd pulni qabul qilishga majbur qilishimiz ham kerak.
Men ham 'Mas'uliyatli fuqarolar' tadbiri mavzusi bo'yicha shu savolni beryapman.
Chunki bitta narsa aniq: agar siz naqd pulda to'lamasangiz, elektron to'lov qanday amalga
oshirilmasin, oxir-oqibat bu anonim to'lov bo'lmaydi.
Ha, albatta.
Aslida shu nuqta.
Naqd pul har doim anonim to'lovdir.
Men istalgan joyga bora olaman, istalgan narsani sotib olishga pulim yetadi. Hech kim mendan kimligimni
so'ramaydi. Ular pulimni olishadi va menga qiziqmaydilar.
Kartam bilan to'laganimda, deyarli butun portfelim, butun moliyaviy tarixim, to'lov bilan birga yetkaziladi, deyish mumkin.
Hozirgi joyimdan tortib hisobimda sodir bo'layotgan voqealargacha, men nima qilayotganim.
Shuning uchun men asosiy maqsad aniq emasligini so'radim: bu yerda fuqarolar har doim va har joyda davlat
tomonidan samarali kuzatiladigan hamda shaffof qilinadigan totalitarizm shaklini o'rnatish emasmi?
Xo'sh, hozircha buni ochiq qoldirmoqchiman.
Ammo bitta narsani aniq ayta olamanki: erkin jamiyat nazorat qilib bo'lmaydigan erkin to'lov tizimisiz bo'lishi mumkin emas.
Va albatta, raqamli bo'lgan hamma narsani juda oson kuzatish mumkin. Aslida, jamiyat o'shanda qo'rqoq bo'lib qola boshlaydi.
Shunday qilib, agar bu tadbir bugun faqat raqamli to'lov orqali to'lansa, sizning bugun bu yerda ekanligingiz qayd etiladi.
Nazariy jihatdan, endi siz ham "persona non grata" bo'lib qolishingiz yoki shunday deb e'lon qilinishingiz mumkin.
Menimcha, hammamiz shundaymiz.
Yo'q, baxtimizga hali emasman. Bu haqda to'liq rostgo'y bo'lishim kerak.
Xo'sh, men yanvargacha umuman hech qanday hujumga uchramadim, chunki men hamma narsani
faktlarga asoslangan tarzda bahslashardim.
Ammo oxirgi ma'ruza safarimdan beri, afsuski, bu boshlandi va u faktlarga asoslanmagan,
balki voqealarga turli qo'shimchalar kiritilmoqda.
Va bu juda, juda xavfli, bu menga biroz afsusli tuyuladi.
Albatta.
Shu sababli hamma narsani shunday ob'ektiv tarzda taqdim etishingiz ham muhimdir.
Bu ham sizni hujum qilib bo'lmas qiladi va buni hech kim inkor eta olmaydi.
Bu barchasi ob'ektiv faktlarga asoslangan, shuning uchun bu bahsga juda muhim hissa qo'shadi.
Shunday qilib, yana men tomonimdan katta rahmat.
Rahmat.
Mavzularga mos kelishi uchun tartibni biroz o'zgartirdik, shuning uchun endi janob
Stützle'dan yana menga qo'shilishini so'rayman.
Ha, ilgari naqd pul haqida aytganlaringiz hanuz xotiramda.
Bu ikki ma'ruza orasidagi vaqt oralig'i eng qisqa bo'lgan paytdir.
Shu sababli bu yerda yechim qismiga o'tish eng oson, chunki biz uzluksiz davom etishimiz mumkin.
Demak, muammo shundaki, oldin aytganimizdek, naqd pul tobora ortib borayotgan bosim ostida qolyapti.
Va endi eng muhim savol: har birimiz naqd pulning yo'qolishini yoki orqada qolishini oldini olish uchun nima qila olamiz?
Ha, qisqa savol, uzun javob: bu nihoyatda qiyin.
Bizda haqiqatan ham shunday vaziyat yuzaga keldi: birinchidan, iqtisodiyot naqd pulni rad etishi
mumkin, ikkinchidan, davlat naqd pulni rad etadi.
Shu bilan bog'liq, faqat davlat tomonidan chiqarilgan yagona pul – naqd pul!
Va davlat o'z pulini rad etadi. Bu o'zi allaqachon ahmoqlik.
So'nggi bir necha yil davomida men uzoq vaqtdan beri ranjiganman, chunki naqd pul asosan erkin qulash holatida.
Deutsche Bundesbank statistikalariga ko'ra, naqd pul o'z qadrini saqlab qola olmayapti.
Oxirgi statistika 2023 yilda e'lon qilindi. Germaniyada naqd pul bilan to'lov qilish darajasi bo'yicha
mahsulotlarning 51 foizi hanuzgacha naqd pul bilan to'lanadi.
U yiliga to'rt foizga kamaytiriladi.
Bu shuni anglatadiki, hozir, 2025 yilda, biz asosan 43 foizga yetganmiz.
Agar e-euroning to'g'ridan-to'g'ri raqibi ham qo'shilsa, 2030 yilga kelib naqd pul to'lovlari tezda 15 foizga
yoki undan pastga tushib ketishini ko'rishimiz mumkin.
Va aynan shu butun muammo.
Men o'zim ham naqd pulni qonun bilan himoya qilish bo'yicha mutlaqo siyosiy iroda yo'qligidan juda ranjidim.
Naqd pul mutlaqo huquqiy himoyaga muhtoj!
Va bitta huquqiy kafolat shundaki, biz yana naqd pul bilan to'lashni tanlash erkinligiga ega bo'lamiz.
Bu oxir-oqibat fuqarolarning qo'liga qaytadi.
Buni amalga oshirish uchun bizga asosan savdo sohasida hamda davlat idoralari
o'rtasida "majburiy qabul qilish" siyosati kerak.
Endi – va bugun biz mas'uliyatli fuqarolar haqida gaplashayapmiz – fuqarolarga oxir-oqibat yana ovoz berish imkoniyati beriladi.
Shunday qilib, bizga yana tanlash erkinligi kerak, va menimcha bu muhim.
Bugun ham siyosiy iroda yo'q.
Ammo naqd pulni qonunda mustahkamlash uchun noyob imkoniyat paydo bo'ldi.
Bu siyosiy jihatdan ma'qul bo'lgani uchun emas, balki hokimiyatdagilar va
siyosatchilar boshqa narsani xohlashlari uchun.
Ular e-evroni xohlashadi.
majburiy
Ular buni amalga oshirishyapti – hozircha shunday ko'rinadi.
Shu sababli e-evro uchun "taklif etilgan tartib" e'lon qilindi va ular e-evroni qonuniy to'lov vositasi bo'lishini xohlashmoqda.
Bu shuni anglatadiki, ular naqd pul bo'yicha taklif etilgan qoidani o'sha kuni chiqarishga majbur bo'lishdi.
Chunki hozirda naqd pul yagona qonuniy to'lov vositasidir.
Demak, paradoksal ravishda, e-evroning joriy etilishi dastlab naqd pulni himoya qiladi va kafolatlaydi, deyish mumkinmi?
Yo'q, mutlaqo yo'q.
Shunday qilib, odatda bu yaxshi bo'lardi. Biz buni hozir shu yerda ko'rishimiz mumkin.
Nizom loyihasiga ko'ra, e-evro do'konlarda qonuniy to'lov vositasi sifatida qabul qilinadi
– hech bo'lmaganda kelishuv loyihasiga ko'ra.
Ha, lekin siz ularni boshqa narsani ham qoidaga kiritishga majbur qilganingiz uchun.
Demak, ikkalasi ham qoidada kafolatlangan, to'g'rimi?
Yo'q, ikkita taklif etilgan qoida mavjud.
Ikki taklif etilgan tartib-qoidalar mavjud – biri e-evro, ikkinchisi naqd pul uchun.
Bu juda muhim nuqta.
Qiziqarli jihati shundaki, naqd pul bo'yicha taklif etilgan tartib naqd pulni savdoda qabul qilish bo'yicha hech
qanday majburiyat yoki majburlovchi choralarni joriy etmaydi.
Kamida shunday deyilgan.
Bu o'zi aslida ahmoqlik.
Bu kelajakda bizda ikki xil qonuniy to'lov vositasi bo'lishini anglatadi – e-euro va kamroq imtiyozli, ya'ni naqd pul.
Va hammasi, naqd pulni bekor qilishda bo'lgani kabi, tasodifan sodir bo'ladi.
Yevropa Komissiyasi yuristlar, iqtisodchilar va biznes boshqaruvchilari bilan to'la.
Va ular xato qilishdi, ya'ni: naqd pul – do'konlarda qabul qilishga hech qanday majburiyat yo'q.
Xoʻp, bu juda hayratlanarli, deb oʻylayman.
Ammo hozirda bizda imkoniyat bor, ya'ni harakat qilish.
Kelgusi oylar ichida eshik yana yopiladi.
Bu naqd pul ham e-yevro bilan tenglashtiriladi va chakana sotuvchilar uchun uni qabul qilish majburiy bo'ladi.
Bu mutlaqo zarur, mutlaqo zarur.
Endi biz asosan qaror qabul qiluvchilarga katta bosim o'tkazishimiz kerak, shunda bu ham
xalq irodasi ekanligiga ishonch hosil qilinsin.
Shuning uchun men shu maqsadda petitsiya tashkil qildim.
Bu www.bargelderhalt.eu manzilidagi petitsiya bo'lib, hozirda unda 126 000 ta imzo mavjud.
Muammo shundaki, bu yetarli emas.
Biz uning aholini vakillik qilishini ta'minlashimiz kerak.
Shuning uchun men shunchaki so'rayman – va bu bugungi kunda yordam chaqirig'i hamdir –
iltimosnomani imzolang, uni boshqalarga uzating va hokazo.
Petitsiyani ishga tushirganimizda, biz matbuot maqolasini 350 ta gazetaga yubordik. Va biz faqat uchta javob oldik.
Va javob shunday bo'ldi: Iltimos, kelajakda yana bizga yozmang.
Bu, albatta, vaziyatning juda yomon ekanligini ko'rsatadi.
Va shunga qaramay, hozirgacha biz 126 000 ovoz oldik.
Ammo bizga kamida 300 000 kerak.
Ya'ni, men tegishli hukumat idoralariga bosim o'tkazishim uchun haqiqatan ham millionlik chegaraga yetishimiz kerak bo'lardi.
Prinsip jihatdan, bu petitsiyani har kim imzolashi mumkin, ular avstriyalik bo'lishidan qat'i nazar – shveysariyalik
fuqarolar ham prinsip jihatdan buni qilishlari mumkin.
Biz shunchaki ushbu petitsiyani qo'llab-quvvatlab ovoz berishimiz kerak.
Va mana talab: do'konlarda va, albatta, davlat idoralarida naqd pul qonuniy to'lov vositasi sifatida qabul qilinishi kerak.
Bu asosan talab va yechimdir.
Muammo shundaki, bu yil qaror qilinadi!
Bu degani, bizda juda, juda oz vaqt bor.
Bu tabiiy ravishda savol tug'diradi: Yevropa Parlamenti aslida qanchalik mas'uliyatli a'zolardan iborat,
ular o'zlari haqiqatan nima o'ylashlarini va nima xohlayotganlarini o'zlari hal qiladilar?
Ko'pchilikda shuningdek zarur texnik ko'nikmalar ham yetishmaydi.
Biz bilamizki, ba'zi hollarda parlament guruhi qarorlari shunchaki muhrlanadi.
Va bu, deyish mumkinki, milliy parlamentlarga qaraganda Yevropa Parlamentida ham yopiq
eshiklar ortida yanada ko'proq muhokama qilinmoqda.
Bu shuni anglatadiki, bu yerda bosim sezilarli bo'lishi kerak. Eng muhimi, jamoatchilik bosimi sezilarli bo'lishi kerak.
Xo'sh, endi raqamni aytish uchun, kattalik tartibi. Haqiqiy yutuqqa erishish, ya'ni Parlamentda haqiqiy
inqilobiy harakatni boshlash uchun qancha "iltimosnoma beruvchilar" kerak, deb o'ylaysiz?
Parlament bitta.
Taklif etilgan tartib-qoidalar hozirda Yevropa Parlamentining Iqtisodiy va Pul Siyosati Qo'mitasi (ECON) tomonidan muhokama
qilinmoqda va bu bosqichda o'zgartirishlar kiritish mumkin.
Bu shuni anglatadiki, birinchi qadam ECON qo'mitasiga bosimni oshirishdir.
Men bunga erishish uchun ko'p ishlar qilaman.
Ehtimol, faqat ma'lumot uchun: naqd pul petitsiyasi tufayli qisman biz hozirda jami 65 000
nafar a'zosi bo'lgan hamjamiyatni rivojlantirdik.
Bu shuni anglatadiki, biz birgalikda harakatlar olib borish uchun naqd pul uchun lobbi tashkil etishga harakat qilyapmiz.
Va biz ma'lum ishtirok etish faoliyatlarini amalga oshiramiz.
Biz hozirda ECON qo'mitasini xalq irodasiga yaqinlashtirish maqsadida keng ko'lamli maktub yozish
kampaniyalarini tashkil etishga harakat qilmoqdamiz.
So'nggi maktub yozish kampaniyasida 1 300 kishi ishtirok etdi. Va, albatta, tegishli maktublar jo'natilmoqda.
Bu shuni anglatadiki, biz avvalo ECON qo'mitasiga bosim o'tkazishimiz kerak.
Shunga qaramay, bu masala bo'yicha aholi va siyosatchilar orasida yangi xabardorlik yaratilishi kerak.
Demak, juda, juda muhim nuqta.
Naqd pul qonunda mustahkamlanishi kerak – ya'ni do'konlarda va davlat idoralarida qabul qilinishi shart.
Men faqat so'rayapman, chunki aytganimdek, 146 000 – agar bu haqiqatan ham butun Yevropa bo'ylab bo'lsa – unchalik ko'p emas.
Bu degani, ancha ko'proq bo'lishi kerak.
Demak, savol shuki, siz nima deysiz: haqiqatan ham ball olish uchun bu yerda maqsad nima?
Xo'sh, menimcha, biz million belgisiga yetishimiz kerak.
Hozir men Germaniyaga juda qattiq murojaat qilmoqdaman.
Baribir hozir deyarli ko'rinmayapti.
Va millionga yetganda bosimni his qila boshlaymiz.
Bu xayoliy orzu emas; biz shunchaki biror narsa qilishimiz kerak.
Men ma'ruza safarida bo'ldim va ko'paytiruvchilar bilan yaqinroq aloqani o'rnatishga harakat qildim.
Bu shuni anglatadiki, bugungi kundan boshlab men ma'ruza safarimni yakunlayapman.
Keyingi ikki oy davomida men ushbu petitsiya haqida xabardorlikni oshirish maqsadida meni intervyularga taklif
qiladigan YouTube kanallariga katta e'tibor qarataman – shunda biz haqiqatan ham million belgisiga erisha olamiz.
Men aslida yordam so'rayapman: agar sizda ko'paytiruvchilar, gazetalar va hokazo bilan aloqalaringiz bo'lsa,
iltimos, aloqani o'rnating, shunda men bu petitsiyani taqdim eta olaman va u ko'proq ko'rinishga ega bo'ladi.
Keyin u osongina million belgisiga yetishi mumkin.
Buning uchun hammamizning yordamimiz kerak.
Bu ham bugun bu yerda turishimning asosiy sabablaridan biridir.
Buning uchun juda katta rahmat.
Va siz muammo tavsifida buni qisqacha tilga olgansiz.
– Albatta, savol: bir tomonda karta, boshqa tomonda naqd pul?
Prinsip jihatdan, bu bir turdagi saylov qaroriga o'xshaydi.
Bu, printsip jihatidan, imkon qadar ko'proq naqd pul to'lab, o'zingiz ham biror narsa qila olasiz, to'g'rimi?
Shunday qilib, bugungi sarlavha "Masp'u'iyatli fuqaro".
Bu shuni anglatadiki, fuqarolar mas'uliyatli bo'lishi uchun avvalo tanlash erkinligi va
nimani keltirib chiqarayotganimizni anglash zarur.
Biz markaziy banklar naqd pulning kelajagini talabga bog'layotganini bilamiz.
Bu nuqtai nazardan qaraganda, haqiqatan ham hozirda naqd pul masalasida bevosita demokratiyaga egamiz – chunki naqd
pulni saqlab qolish bo'yicha ovoz berish varag'i mavjud.
Va ovoz berish byulleteni, masalan, quyidagicha ko'rinadi.
Bu shuni anglatadiki, biz federal saylovlar va hokazo holatlarda bo'lgani kabi har to'rt yilda ovoz bermaymiz, balki:
Har kuni qiladigan har bir xaridimiz bilan naqd pulni tanlaymiz!
Bu mas'uliyatli fuqarolar pulga bo'lgan talabni iloji boricha yuqori darajada ushlab turishimiz
kerakligini anglash masalasi ekanligini anglatadi.
Bu eng muhim narsa, ya'ni bu haqiqatni anglashdir.
Demak, keyingi safar xaridga borganimizda biz ovoz berish byulletenimizni topshiramiz: naqd pulni saqlab qolish uchun
– lekin naqd pulni bekor qilish uchun ham byulleten mavjud.
Va sizda shuningdek: "Xo'p, men kartam yoki mobil telefonim orqali to'layman" deb aytish imkoniyati ham mavjud.
Va buni aytish bilan siz hech narsa demaysiz, balki: men naqd pulni bekor qilishni qo'llayman.
Mana shu uning mohiyati.
Men bu yerda sizning oldingizda turganimning sababi shunchaki odamlarga ularning qilayotgan
harakatlari nimaga olib kelayotganini tushuntirishdir.
Ha, va men buni o'ylab ko'radigan mas'uliyatli fuqarolarni ko'rishni istardim:
Men bu ovoz berish varag'i bilan nima keltiraman, va men bu ovoz berish varag'i bilan nima keltiraman.
Bu yagona sabab – men o'z qarorlarini qabul qila oladigan fuqarolarni xohlayman.
Va mas'uliyatli fuqarolar uchun bu mavzu bo'yicha juda, juda yaxshi xabardor bo'lish muhimdir.
Hozirda savol shuki, petitsiya qancha davom etadi?
U Yevropa Parlamentining unga ovoz berishigacha davom etadi.
Menimcha, u eng kech 2025 yil oktyabrigacha ishlaydi.
Biz uning shundan oldin kelishini ko'rishimiz kerak.
Ammo ehtimol 2025 yilda bo'lmaydi, chunki aynan o'sha paytda e-evro rivojlanishining uchinchi bosqichiga kiradi.
Ha, bahongiz uchun juda katta rahmat.
Shu sababli Erwin Rigo tomonidan tashkil etilgan bunday tadbirlar juda muhim, chunki ular orqali biz bu masalalar
bo'yicha keng jamoatchilikning xabardorligini oshira olamiz.
Chunki ko'pchilik shunday qiladi, albatta bu xonada nisbatan ko'proq odamlar shunday qiladi, lekin keng
jamoatchilik orasida ko'pchilik bunday qilmaydi. Ha, afsuski.
Ha, va men bunga biror narsa qo'shmoqchiman.
Siz uni o'zingiz www.bargelderhalt.eu manzilida imzolashingiz mumkin.
Va agar siz u yerdagi qutichani belgilab qo'ysangiz, avtomatik ravishda hamjamiyat a'zosi bo'lasiz.
Bu petitsiyaning keyingi rivoji haqida xabardor qilinishni xohlaysizmi, deb ko'rsatiladi.
Va keyin siz hamjamiyatning bir qismisiz.
Jamoa nihoyatda muhimdir.
Chunki hattoki biz petitsiya bilan muvaffaqiyat qozonsak ham, bu naqd pulning erkin qulashini to'xtatadi, xolos.
Ammo moliyaviy sohaning marketing choralari bundan ham olg'a boradi.
Bu shuni anglatadiki, biz o'zimizni tayyorlashimiz kerak; naqd pul va erkinligimiz uchun lobbi yaratishimiz kerak.
Juda chiroyli yakuniy so'zlar va xulosalar.
Buning uchun omad tilayman va bu masalada yaxshi ishni davom ettiring.
Rahmat.
Intervyuda javobsiz qolgan savollarni hal qilish uchun: Nega buni qilasiz?
Nega naqd pul aslida kamaytirilmoqda?
- hali javob berilmagan savolni qoldirgan holda, biz janob Stützle'ning qiziqarli hisobotini
Kla.TV dasturini namoyish etish bilan yakunlaymiz.
Hokimiyatni beparvo izlash orqali naqd pulni bekor qilish
AQSh hukumati dunyo bo'ylab naqd pulni tobora tezroq bekor qilishda mas'ul bo'lgan qudratli kuchlardan biridir.
Shundan beri bu naqd pulni butun dunyo bo'ylab ommaviy bekor qilishni targ'ib qilish uchun ishlatilmoqda.
AQShning bu majburiyatni o'z zimmasiga olishining sababi shundaki, dunyo bo'ylab naqd pulsiz
to'lov tranzaksiyalari AQSh kompaniyalari nazoratida.
Bu AQSh hukumatiga bilvosita ayrim mamlakatlar, banklar, kompaniyalar va hatto shaxslarning moliyaviy tranzaksiyalarini
kuzatish va ular uning istagiga muvofiq harakat qilmasa, naqdsiz to'lov tranzaksiyalaridan chetlatish imkonini beradi.
AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligi (USAID) yordami bilan Better than Cash Alliance 2012 yilda tashkil etildi.
Bu jiddiy kuch omilini anglatadi, u hozirda deyarli AQShning harbiy ustunligi darajasida bo'lishi mumkin.
Naqd pul ishlatishni kamaytirish orqali AQShning qudrati avtomatik ravishda oshadi.
Endi biz bu moliyaviy strateglarning katta to'lov xizmatlari provayderlari yoki xalqaro bank tizimlari orqali o'z
qudratini kengaytirish bo'yicha yondashuvini dunyo bo'ylab bir nechta misollar yordamida ko'rib chiqamiz:
Xalqaro to'lov xizmati provayderi VISA naqd pul to'lovlarini almashtirish uchun intensiv chora-tadbirlarni joriy qildi.
500 000 dollargacha byudjet bilan, AQShdagi barlar, kafe va restoranlar naqd pulni qabul
qilishni to'xtatsalar, moliyalashtirish oladilar.
Bundan tashqari, VISA Bolgariya hukumatini naqd pul limitini ikki bosqichda taxminan 500
yevrogacha pasaytirishga ta'sir o'tkazishga urindi.
AQShdan olingan ma'lumotlar shuni isbotlaydiki, bu yerda aniq iqtisodiy manfaatlar xavf ostida turibdi.
2018 yilda faqat kredit karta to'lovlari u yerda 90 milliard AQSh dollariga teng xarajatlarni keltirib chiqardi.
Asosan mijozlar tomonidan to'langan va naqdsiz to'lov xizmatlari provayderlarining cho'ntagiga oqib tushgan pul.
Ammo bu naqd pulning tobora kamroq ishlatilishining yagona oqibatlari emas.
Gretsiyadagi keskin rivojlanishlar naqd pulni bekor qilish oqibatlari haqida tasavvur beradi.
U yerda fuqarolar yetarli miqdorda naqdsiz to'lovlar qilmasa, soliq jazolariga tortiladi, korxonalar esa asosan VISA
kabi kompaniyalar bilan shartnoma tuzishga majbur qilinadi.
Uyda saqlanayotgan naqd pul ham hokimiyat organlariga xabar qilinishi kerak va uning
kelib chiqishi isbotlanmasa, musodara qilinadi.
Va aynan shu yerda ikki sohaning – to'lov xizmatlari provayderlari va xalqaro bank tizimlari – manfaatlari bir-biriga mos keladi:
Quyidagi bo'lim shuni aniq ko'rsatadiki, bu sohalar moliyaviy resurslar, xususiy mulkka qadar nazoratni qo'lga kiritish
maqsadida soat mexanizmi g'ildiraklari kabi o'zaro moslashadi.
Iqtisodiyotni rag'batlantirish maqsadida Yevropa Markaziy Banki bir necha yildan beri
asosiy foiz stavkalarini pasaytirib kelmoqda.
Jamg'arma hisoblaridagi salbiy foiz stavkalari asta-sekin mulkni tortib olishga teng bo'lgani uchun,
investorlar pullarini yechib olish orqali qadriyat yo'qotilishidan o'zlarini himoya qilishlari mumkin.
Biroq, o'z aktivlari ustidan bunday o'z-o'zini belgilash Yevropa Markaziy Bankining ta'sir doirasini cheklaydi.
Xalqaro Valyuta Jamg'armasining salbiy foiz stavkasi tizimini joriy etish bo'yicha ishchi hujjatida endi naqd pulga investitsiya
qilingan aktivlarga tatbiq etiladigan foiz stavkasiga teng valyuta almashinuvi to'lovini joriy etishni taklif qilmoqda.
Masalan, -5% salbiy foiz stavkasi bo'lsa, bankomatdan 100 yevro olganingizda sizga naqdda 95 yevro beriladi.
Natija shuki, naqd pulning jamg'arma vositasi va to'lov vositasi sifatidagi jozibadorligi keskin pasayadi, bu
esa oxir-oqibat naqd pulni bekor qilish yo'lini ochadi.
Prof. Hans-Werner Sinn, ifo instituti sobiq prezidenti va iqtisodiy ekspert, izoh beradi:
Agar Yevropa Markaziy Banki yevro naqd pulni bekor qilmoqchi bo'lsa, Germaniya DMni qayta joriy etishi kerak.
Naqd pul erkinlikning muhim qismi hisoblanadi.
Pul tanlash erkinligini anglatadi.
Shuning uchun uni butunlay yo'qotgan kishi uchun u o'n baravar qimmatliroq bo'ladi.
Fyodor M. Dostoevsky, rus yozuvchisi.
Hurmatli tomoshabinlar, Dornbirndagi ushbu voqea bo'yicha qo'shimcha hisobotlarni
HOCH2.TV'da allaqachon tomosha qilishingiz mumkin.
Ushbu dastur ostida havolalarni topasiz.
Biz ushbu imkoniyatdan foydalanib, HOCH2.TVga ajoyib hamkorliklari uchun minnatdorchilik bildiramiz.