WEBVTT

00:00.626 --> 00:09.710
Ka ho tšoenyeha ke litlamorao tse pharaletseng, MWGFD e kopa
hore tumello ea selekane sa seoa sa WHO e hlakoloe hang-hang.

00:09.710 --> 00:16.052
Ka lengolo le bulehileng la la 5 Phuptjane 2025, Mokgatlo wa
Litsebi tsa Bongaka le Borasaense bakeng sa Bophelo bo Botle,

00:16.052 --> 00:22.187
Tokoloho le Demokerasi (MWGFD e.V.) e ile ea lebisa lengolo le
bulehileng ho litho tsohle tsa Bundestag ea Jeremane le

00:22.187 --> 00:27.646
lipalamente tsa linaha ka la 5 Phuptjane 2025 ho hlakisa
matšoenyeho a tebileng a lipolotiki le a molao a

00:27.646 --> 00:34.085
amanang le Tumellano ea Seoa sa Lefatše ea WHO (PA) le Melao
e Nchafalitsoeng ea Bophelo bo Botle ea Machaba (IHR).

00:34.085 --> 00:42.635
Nyatso ea bona e shebane le khaello ea ponaletso ho ngoleng
litumellano, khetho e seng molaong, khaello ea taolo ea paramente

00:42.635 --> 00:50.920
le monyetla oa ho kena-kenana le boipuso ba sechaba, meaho
ea mmuso o kopaneng le mekhoa ea ho etsa liqeto ka demokrasi.

00:50.920 --> 00:59.094
Lingaka le bo-ramahlale ba MWGFD ba kopa mehato e tiileng e kang
phetolelo ea melaoana e tlamang ka molao ka Sejeremane, therisano

00:59.094 --> 01:06.702
e pharaletseng ea paramente ho li-komiti tsohle tse amehang,
'me qetellong, ho hlakoloa ha tumello ea 'muso oa Jeremane –

01:06.702 --> 01:11.382
kapa, haeba seo se sa khonehe, ho ikhula ha Jeremane ho WHO.

01:11.382 --> 01:18.465
Mamela lengolo le felletseng le rometsweng ho ditho
tsohle tsa Palamente ya Federale le dipalamente tsa dinaha.

01:18.465 --> 01:26.679
Lengolo le bulehileng ho litho tsa Bundestag ea
Jeremane le lipalamente tsa linaha 5 Phuptjane 2025

01:26.679 --> 01:29.569
Ho kgutlela kelellong e tlwaelehileng leano la bophelo bo botle:

01:29.569 --> 01:33.389
Ho hula morao ha tumello bakeng sa
Selekane sa WHO sa Seoa sa Lefatše.

01:33.389 --> 01:38.118
Mokgatlo wa Litsebi tsa Bongaka le Borasaense bakeng sa Bophelo
bo Botle, Tokoloho le Demokerasi (MWGFD e.V.) o

01:38.118 --> 01:42.880
ipiletsa ho boradipolotiki hore ba kgutlele
kelellong e tlwaelehileng maano a tsa bophelo bo botle.

01:42.880 --> 01:50.633
Kamohelo ea sehlopha sa boemeli sa Jeremane ea tumellano ea seoa
sa WHO e tlameha ho hlakoloa hang-hang ke 'muso oa kopanelo –

01:50.633 --> 01:56.356
bonyane ho fihlela mekha ea lipolotiki boemong ba
'muso oa kopanelo le ba linaha e hlahlobile

01:56.356 --> 02:00.539
tumellano ka botlalo le ka pepenene 'me ea e amohela.

02:00.539 --> 02:06.849
Litšokelo tse khahlanong le boipuso ba Jeremane tse patiloeng
selekaneng ha lia lokela ho laoloa feela

02:06.849 --> 02:12.849
boemong ba tsamaiso (ba bonyakgisi), empa li
lokela hape ho sebetsoa boemong ba lipolotiki.

02:12.849 --> 02:18.931
Ka maswabi, ha ho le e nngwe ya ditumellano
tsena tsa WHO e bileng le seabo dipuisanong

02:18.931 --> 02:23.113
tsa kopanelo kapa tumellanong ya kopanelo.

02:23.113 --> 02:30.109
Ho ile ha ntse ho sa kenyeletsoa Bundestag le
lipalamente tsa linaha. Ha ho na mofuta oa Sejeremane.

02:30.109 --> 02:35.774
Lipuisano li ile tsa tsamaisoa feela ke Khomishene ea Europe, e
leng eona joale e batlang hore sephetho sa tsona se phethahatsoe

02:35.774 --> 02:38.914
ka ho lekana ho feletseng (1:1) Linaheng tseo e leng Litho.

02:38.914 --> 02:45.272
Ho tloha ka la 1 Phuptjane 2024, Sebokeng sa bo-77 sa Lekgotla la
Lefatshe la Bophelo (WHA), mmuso wa Jeremane o ne o bontshitse

02:45.272 --> 02:50.685
hore ho bonahala o sa tshwenyehe ke taba ya hore Melawana ya
Matjhaba ya Bophelo (IHR) ya maqephe a 60 e ne e

02:50.685 --> 02:56.765
qapilwe ka mokgwa o ka nnang wa ba o kgahlanong le
molao wa matjhaba mme e bolokilwe e le sephiri haholo.

02:56.765 --> 03:03.964
Ho se atlehe ha tumellano ea seoa (PA), e neng e boetse e le
tlas'a qeto, ho bakiloe haholo ke linaha tsa Afrika (tsa kabelo e

03:03.964 --> 03:09.848
lekanang); moifo oa WHA oa Jeremane, o etelletsoeng pele ke
Letona la Bophelo bo Botle Karl Lauterbach,

03:09.848 --> 03:16.180
mohlomong o ka be o amohetse moralo oa tumellano
ea PA ntle le qea-qea ka mofuta ofe kapa ofe.

03:16.180 --> 03:23.687
Sena se boetse se bonahala ho tloha ntlheng ea hore e amohetse
mokhoa oa ho ananela Melao ea Machaba ea Bophelo bo Botle (IHR)

03:23.687 --> 03:27.427
ntle le khanyetso – leha sena se ne se tlola molao o sebetsang:

03:27.427 --> 03:35.118
- Matsatsi a ho qetela a ho kenya ditokiso ha a a ka a bolokwa
(ho ya ka Karolo ya 55 ya IHR, tsena di ne di lokela ho kenngwa

03:35.118 --> 03:43.631
dikgwedi tse nne esale pele; ha e le hantle, tokiso ya ho qetela
e kentwe feela ka letsatsi la ho qetela la kopano ka 9:07 bosiu).

03:43.631 --> 03:46.680
- Melao ea likhetho le eona ha ea lateloa ka nepo:

03:46.680 --> 03:52.198
Ho belaetsa hore na bongata ba litho tse
khethang bo ne bo le teng kannete, mme ha ho a ka ha

03:52.198 --> 03:55.880
e-ba le khetho ea semmuso ka ho phahamisa matsoho.

03:55.880 --> 04:01.466
Ho fihlela kajeno, ha ho eso hlake hore na sephetho sa
seo ho thoeng ke "khetho ea tumellano" se molaong ho hang.

04:01.466 --> 04:08.250
Leha ho le joalo, ho sa tsotellehe boiketsiso bona bo se nang
demokrasi bo tlolang molao oa machaba mabapi le IGT le ho sa

04:08.250 --> 04:15.590
tsotellehe teko e hlakileng e hlolehileng ea ho fihlela tumellano
ea seoa, WHO ha ea ka ea tela mme ea leka ho etsa hore selekane se

04:15.590 --> 04:23.067
amoheloe qetellong lipuisanong tse latelang tsa Boto ea Lipuisano
ea Mebuso (INB), tse ileng tsa bolokoa e le sephiri le tsona.

04:23.067 --> 04:30.809
Ho bonahala e bile katleho: phatlalatsong ea boralitaba e
ntshitsweng ke WHO ka la 15 Mmesa 2025, ho ne ho fanoe maikutlo a

04:30.809 --> 04:37.715
hore likhohlano tsa molao oa litokelo tsa boqapi li ne li
rarollotsoe, hore tumellano e ne e qetella e thehile "maemo a

04:37.715 --> 04:43.113
boithaopo le a tumellano bakeng sa phetisetso ea
theknoloji" le hore joale e ne e emetse qeto

04:43.113 --> 04:46.820
Sebokeng sa bo-78 sa Lekhotla la Lefatše la Bophelo.

04:46.820 --> 04:50.734
Leha ho le jwalo, mantswe a
tumellano a phatlaladitswe morao haholo.

04:50.734 --> 04:57.962
Taba ea hore khubu ea tumellano, e leng tsamaiso ea PABS
(Phihlello ea Meroalo le Kabo ea Melemo), e ile ea fetisetsoa

04:57.962 --> 05:03.475
"sehlomathisong" sa tumellano, se lokelang ho
boela se buisanngoa le ho etsoa qeto ka sona

05:03.475 --> 05:07.209
hamorao, le eona e ile ea pataloa ka bokhabane.

05:07.209 --> 05:14.950
Hape ha ho a ka ha buuoa ka ho ikhula ha United States le
Argentina ho WHO (27 Mots'eanong 2025) ka lebaka la

05:14.950 --> 05:22.226
"liphapang tsa motheo" le paballo ea boipuso ba naha
litabeng tsa bophelo bo botle mabapi le taolo ea seoa.

05:22.226 --> 05:29.820
Hape ha ho a ka ha buuoa ka ho ikhula ho phatlalalitsoeng ha
Slovakia – naha eo e hana ho amohela tumellano e sa ntseng e

05:29.820 --> 05:38.017
raloa ho fihlela mmuso le paramente ba bone sengolwa se feletseng
sa tumellano mme ba fana ka tumello ya bona ho latela seo.

05:38.017 --> 05:41.634
Tona-kholo ya Slovakia, Fico, o ile a dula a tiile.

05:41.634 --> 05:47.023
O ile a kopa hore ho be le pepenene ho ena le ditumellano
tsa sephiring, mme a ferekana hore kgetho, e leng setsi

05:47.023 --> 05:50.217
se nang le demokerasi ho feta tsohle, e lokela ho thibelwa.

05:50.217 --> 05:58.283
Empa sena ke sona hantle se etsahetseng bosiu haholo ka la 20
Mots'eanong 2025, ha ka sephiring, oa bo-78 WHA e ile ea fetisa

05:58.283 --> 06:06.414
ka khutso le ka sephiri karolo ea pele ea tumellano e tsosang
khang ea seoa – ntle le tsebiso ea sechaba, ntle le boitokisetso

06:06.414 --> 06:13.770
bo hlakileng, ntle le ngangisano, ntle le phatlalatso ea moralo
oa tumellano, ntle le ho nka karolo ha mekhatlo ea

06:13.770 --> 06:21.446
sechaba, ntle le kamohelo efe kapa efe ea demokrasi le
ntle le mekhoa e sebetsang ea molao ea ho kena lipakeng.

06:21.446 --> 06:27.880
Leha ho le jwalo, bonngwe ba bohata le kamohelo ya
semmuso di pata ho se dumellane ho tswelang pele:

06:27.880 --> 06:33.022
Seo esale e le taba ea ngangisano e matla ka lilemo tse fetang
tharo – e leng tsamaiso ea PABS – se

06:33.022 --> 06:38.103
hlalositsoe bocha e le "sehlomathiso" 'me se
beiloe ka thoko bakeng sa lipuisano tse telele.

06:38.103 --> 06:42.797
PABS e ikemiselitse ho laola kabo ea lefats'e ea lisampole tsa
likokoana-hloko tse bakang mafu le

06:42.797 --> 06:48.032
tlhahisoleseling ea liphatsa tsa lefutso (ho kenyeletsa
le ho batho ba ikemetseng) le khoebo ea tsona.

06:48.032 --> 06:51.695
Lipuisano li reretsoe ho tsoela pele ho fihlela ka 2026.

06:51.695 --> 06:55.110
Tumellano ea seoa e ke ke ea qala ho sebetsa pele ho nako eo.

06:55.110 --> 06:58.333
Leha ho le jwalo, ha ho na merero ya ho
sebetsana le taba ya diphuputso tsa ho eketsa

06:58.333 --> 07:00.782
bokgoni ba mafu, re se re sa bue ka ho di thibela.

07:00.782 --> 07:09.119
Ha hoa lekana hore Letona le letjha la Bophelo bo Botle la
Federale, Nina Warken, a bolele ka matla hore "lefatse le hloka

07:09.119 --> 07:16.703
WHO e matla" – ebe o e fa €10 milione e eketsehileng ka
nako e kgutshwane ho lefella tahlehelo ya ditjhelete ka

07:16.703 --> 07:20.563
lebaka la ho ikgula ha US le ho emiswa ha dithuso tsa USAID.

07:20.563 --> 07:27.225
Haholo-holo eseng ha, matsatsi a seng makae feela pele ho moo –
ka la 2 Mmesa 2025 – Mongoli oa mehleng oa Bophelo bo Botle Karl

07:27.225 --> 07:33.679
Lauterbach, nakong ea ketelo e potlakileng Setsing sa WHO sa
Bohlale ba Mafu a Seoa le A Qholotsoang (Charité/RKI) Berlin, a

07:33.679 --> 07:40.393
ena le Motsamaisi-Kakaretso oa WHO, Tedros Ghebreyesus, o ile a
eketsa boitlamo ba Jeremane ka li-euro tse ling tse limilione tse

07:40.393 --> 07:45.077
peli ho fihla palong e feletseng ea li-euro tse
limilione tse 317 – ka qeto e akaretsang e

07:45.077 --> 07:47.513
reng: "WHO ke ea bohlokoa bo ke keng ba lekanngoa!"

07:47.513 --> 07:51.266
Ho ka be ho ne ho nepahala ho re: "WHO e ke ke ea lokisoa!"

07:51.266 --> 07:56.000
China e se e dumetse ho lefella tjhelete e setseng.

07:56.000 --> 08:03.847
Sena se boetse se hlahisa lipotso tsa motheo, tse kang tse mabapi
le semelo sa Motsamaisi-Kakaretso oa WHO, mabaka a ho ikhula

08:03.847 --> 08:11.774
ha United States ho WHO, le ho khethoa ha Letona la Bophelo
la North Korea, Jong Min Pak, ho Boto ea Phethahatso ea WHO.

08:11.774 --> 08:14.242
Ha se taba ea lichelete feela.

08:14.242 --> 08:21.825
Ho e-na le hoo, re lokela ho hlahloba ka hloko, ho sekaseka le ho
ela hloko ka botlalo liketso tse sa kholiseheng tsa WHO ho

08:21.825 --> 08:28.124
fihlela joale, maemo a eona a lipolotiki, lihlopha tsa
eona tsa tšebelisano ('mehlala, le WEF, metheo e

08:28.124 --> 08:32.125
fapaneng, jj.) le litaba le merero ea litumellano tse reriloeng.

08:32.125 --> 08:39.317
Kganetso ya lefatshe ka bophara e se e fokolitse boemo ba WHO mme
e lebisitse ho etseng ditumellano morerong o ntlafaditsweng wa

08:39.317 --> 08:45.441
selekane – mohlala, ka ho fokotsa matla a mekgwa ya thibelo, ho
fokotsa matla a phethahatso le ho chechisetsa

08:45.441 --> 08:51.347
morao mehato e tiileng ya ho kenella
ditshebetsong tsa boikarabelo ba bophelo bo botle ba naha.

08:51.347 --> 08:59.392
Ho sa na le dintlha tse ngata tsa bohlokwa tse setseng – jwalo ka
tokelo ya tataiso le kgokahanyo, mokgwa wa One Health, dipotso

08:59.392 --> 09:06.494
tsa ditjhelete, tlhahiso le kabo ya meriana le mekento, mekgwa ya
dijithale ya tlhokomelo, tshebediso ya thepa ya

09:06.494 --> 09:13.560
bohlale, matla a WHO a ho hlalosa, karolo ya Seboka
sa Mekgatlo, le tlhokeho ya tshireletso ya molao.

09:13.560 --> 09:21.846
Sena sohle se lokela ho tsosa motho ofe kapa ofe ea nahanang,
haholo-holo ha ho shejoa tšusumetso e kholo ea indasteri

09:21.846 --> 09:29.891
ea meriana, nalane ea konteraka le ts'ebetso eohle – ho
kenyeletsoa le ba maemong a boikarabello ba lipolotiki.

09:29.891 --> 09:37.763
MWGFD e batla: - hore litumellano tsa WHO (IHR le PA) li
fetoleloe ka Sejeremane bakeng sa lipuisano tsa sechaba

09:37.763 --> 09:42.519
le tsa paramente (phetolelo ea molao, e tlamang ka molao);

09:42.519 --> 09:48.041
- ho laela Ditshebeletso tsa Saense tsa Palamente ya
Jeremane hore di hlahlobe ditumellano bakeng sa

09:48.041 --> 09:51.769
ditlamorao tsa tsona mahlakoreng ohle (tlhahlobo ya dikotsi);

09:51.769 --> 09:58.058
- Litumellano tsa WHO tse fetotsoeng (IHR le PA) li tlameha ho
tšohloa ka botlalo le ho amoheloa eseng feela

09:58.058 --> 10:05.089
Komiting ea Bophelo bo Botle kapa Komiting ea Lichelete,
empa le likomiting tsohle tse amehang tsa Bundestag.

10:05.089 --> 10:10.767
- ho netefatsa tlhahlobo ea tšusumetso ea paramente –
ho kenyeletsa ka lipuisano le ngangisano lipakeng tsa

10:10.767 --> 10:14.020
mekha e fapaneng kopanong e akaretsang ea Bundestag;

10:14.020 --> 10:20.492
- hore litumellano ka bobeli li sebetswe ka tsela e tshwanang
mapalong a liprofinse, kaha ditaba tsa bophelo bo botle di

10:20.492 --> 10:24.520
ama ka kotloloho sebopeho sa mmuso wa kopanelo wa naha ya rona;

10:24.520 --> 10:31.785
- hore puisano le mecha ya phatlalatso le setjhaba e boetse
e supa dintlha tse ka bakang kotsi ho dikonteraka ka bobedi.

10:31.785 --> 10:35.808
Melemo le mathata a tlameha ho
hlahiswa ka ho hlaka le ka ho toba.

10:35.808 --> 10:40.745
Ho hloka pepenene le tšusumetso ea
lipolotiki ha ho sa lokela ho mamelloa.

10:40.745 --> 10:51.824
- hore mmuso o hana tumellano ya sewa: mmuso o tlameha
ho ikgula selekaneng sa IHR pele ho la 19 Phupu 2025.

10:51.824 --> 10:59.183
Ho seng jwalo, Jeremane e lokela ho latela
mokgwa wa Amerika le Argentina mme e tlohe ho WHO.

10:59.183 --> 11:03.846
- hore dipuisano pakeng tsa Khomishene ya
Yuropa le WHO nakong e tlang di tla hokahanngwa

11:03.846 --> 11:06.925
haufi-ufi le ditsamaiso tsa dipalamente tsa naha.

11:06.925 --> 11:12.859
Sephetho se seng le se seng sa nakwana sa WGIHR (Sehlopha sa
Tshebetso sa Melawana ya Matjhaba ya Bophelo bo Botle) kapa

11:12.859 --> 11:18.981
sa INB (Boto ya Dipuisano ya Mebuso e Fapaneng) se tlameha
ho hlahlojwa ke paramente mme se lokiswe ha ho hlokahala.

11:18.981 --> 11:27.933
– hore mosebetsi wa baemedi le baemedi ba Jeremane ba WHO ho
WGIHR, INB kapa dikomiting tse tswanang tsa EU o hokahanngwe

11:27.933 --> 11:33.256
mme o dumellanwe mofuteng o pharaletseng haholo wa paramente.

11:33.256 --> 11:39.855
Mosebetsi oa hau ha o amane feela le leano la bophelo bo botle,
empa hape o bula tsela bakeng sa liqeto tsa lipolotiki tse nang

11:39.855 --> 11:46.610
le litlamorao tse pharaletseng makaleng a mang a mangata a maano
– joalo ka lichelete, moruo (oa temo), litaba tsa kantle ho naha,

11:46.610 --> 11:50.974
EU le molao oa motheo, setso le mecha ea
phatlalatso, lipatlisiso, litaba tsa lehae,

11:50.974 --> 11:54.392
basebetsi le litaba tsa sechaba, le mafapha a mang.

11:54.392 --> 12:01.211
IHR le PA di beha boipuso ba naha ya rona kotsing, di tlola
metheo ya rona ya molaotheo le ya demokerasi,

12:01.211 --> 12:07.997
mme di bapala ka motheo wa molaotheo wa rona,
e leng tsamaiso e lokolohileng ya demokerasi.

12:07.997 --> 12:15.798
Melaoana e reriloeng ea IHR le litumellano tsa seoa e beha
kotsing boipuso ba Jeremane le linaha tse ling, e hanyetsa metheo

12:15.798 --> 12:22.340
ea mantlha ea puso ea molao le demokerasi, 'me e ka
'na ea kena-kenana le khubu ea molaotheo oa rona – e

12:22.340 --> 12:25.300
leng tsamaiso ea motheo ea demokerasi e lokolohileng.

12:25.300 --> 12:28.224
Lebitsong la mokgatlo MWGFD e.V.
