1
00:00:00,000 --> 00:00:00,626


2
00:00:00,626 --> 00:00:09,710
I-MWGFD, exhalabile ngemiphumela enobungozi obubanzi, ibongoza
ukuba urhwebo lwe-WHO lwesifo esosulelayo lurhoxiswe kwangoko.

3
00:00:09,710 --> 00:00:15,961
Kwileta evulelekileyo enomhla wama-5 kuJuni 2025, uMbutho
weeNgcali zezoNyango neeNzululwazi zezeMpilo, Inkululeko

4
00:00:15,961 --> 00:00:23,088
noDemokhrasi (MWGFD e.V.) ibhalele ileta evulelekileyo kuwo onke
amalungu e-German Bundestag nakwii-palamente zamazwe ngomhla we-5

5
00:00:23,088 --> 00:00:28,023
kuJuni 2025 ukutsalela ingqalelo kwiinkxalabo ezinzulu
zezopolitiko nezomthetho ezingqonge

6
00:00:28,023 --> 00:00:34,085
iSivumelwano se-WHO seNtsholongwane (PA) kunye neMigaqo
eHlaziyiweyo yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe (IHR).

7
00:00:34,085 --> 00:00:42,223
Uqagelo lwabo lugxile ekungabikho kolwazi olucacileyo ekubhalweni
kwezivumelwano, ivoti engekho mthethweni, ukungabikho kolawulo

8
00:00:42,223 --> 00:00:47,349
lwepalamente kunye nongenelelo olunokubakho
kulawulo-zizwe lwesizwe, kwizakhiwo zomanyano

9
00:00:47,349 --> 00:00:50,920
kunye neenkqubo zokwenza izigqibo zedemokhrasi.

10
00:00:50,920 --> 00:00:57,737
Oogqirha nezenzululwazi be-MWGFD bafuna amanyathelo aqinileyo
afana nokuguqulelwa kwezivumelwano ngokwasemthethweni

11
00:00:57,737 --> 00:01:04,139
kwisiJamani, udliwano-ndlebe olubanzi lwepalamente kuzo zonke
iikomiti ezifanelekileyo, kwaye, ekugqibeleni,

12
00:01:04,139 --> 00:01:11,382
ukurhoxiswa kwemvume karhulumente waseJamani – okanye,
ukuba oko akunakwenzeka, ukuphuma kweJamani kwi-WHO.

13
00:01:11,382 --> 00:01:18,465
Mamela ileta epheleleyo eyathunyelwa kuwo onke
amalungu ePalamente yeFederal neepalamente zamazwe.

14
00:01:18,465 --> 00:01:26,679
Ileta evulelekileyo kumalungu ePalamente yaseJamani
yomdibaniso kunye neepalamente zamazwe 5 Juni 2025

15
00:01:26,679 --> 00:01:29,569
Ukubuyela kwingqiqo kwinkqubo yezempilo:

16
00:01:29,569 --> 00:01:33,389
Ukurhoxiswa kwemvume kwiSivumelwano
se-WHO seNtsholongwane yeHlabathi.

17
00:01:33,389 --> 00:01:39,542
Umbutho weeNgcali zezoNyango nabaSonzululwazi wezeMpilo,
iNkululeko noDemokhrasi (MWGFD e.V.) ubongoza oosopolitiki

18
00:01:39,542 --> 00:01:42,880
ukuba babuyele kwingqiqo kwimigaqo-nkqubo yezempilo.

19
00:01:42,880 --> 00:01:49,982
Ukwamkelwa kwesivumelwano sobhubhane se-WHO liqela laseJamani
kufuneka kurhoxiswe ngoko nangoko ngurhulumente womdibaniso –

20
00:01:49,982 --> 00:01:55,929
ubuncinci de amaqela ezopolitiko kwinqanaba
likarhulumente womdibaniso nakweli steyiti ayiphonononge le

21
00:01:55,929 --> 00:02:00,539
sivumelwano ngokucokisekileyo nangokungafihlisiyo aze bayamkele.

22
00:02:00,539 --> 00:02:08,705
Izisongelo kubuzwe baseJamani ezifihliweyo kwisivumelwano
akufuneki zilawulwe kwinqanaba lolawulo (lwabaphathiswa),

23
00:02:08,705 --> 00:02:12,849
kodwa kufuneka zikwajongwe nakwinqanaba lezopolitiko.

24
00:02:12,849 --> 00:02:18,537
Okusibuhlungu kukuba, akukho nasinye kwezi
zivumelwano zimbini ze-WHO esidlalile indima

25
00:02:18,537 --> 00:02:23,113
kwiingxoxo zombutho okanye kwisivumelwano sombutho.

26
00:02:23,113 --> 00:02:30,109
Zombini iBundestag neepalamente zamazwe ziye
zahlala zingabandakanywanga. Akukho nguqulelo yesiJamani.

27
00:02:30,109 --> 00:02:38,914
Iingxoxo beziqhutywa yiKomishoni yaseYurophu yodwa, ngoku efuna
ukuba isiphumo sezo ngxoxo siphunyezwe ngqo kumazwe angamalungu.

28
00:02:38,914 --> 00:02:44,438
Ngaphakathi komhla woku-1 kuJuni 2024, kwiNkomfa yama-77
yeHlotyeni lezeMpilo leHlabathi (WHA), urhulumente waseJamani

29
00:02:44,438 --> 00:02:50,008
wayesele ebonakalisile ukuba akubonakali kumkhathaza into yokuba
iMithetho yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe (IHR) enamaphepha

30
00:02:50,008 --> 00:02:56,765
angama-60 yayicwangciswe ngendlela ekunokwenzeka ukuba ichasene
nomthetho wamazwe ngamazwe kwaye yayigcinwe iyimfihlo kakhulu.

31
00:02:56,765 --> 00:03:03,532
Into yokuba isivumelwano sobhubhane (PA), esasisaphathwe isigqibo
ngaso, asizange siphumelele, ibangelwe kakhulu ngamazwe

32
00:03:03,532 --> 00:03:09,628
ase-Afrika (equity); iqela laseJamani le-WHA, elikhokelwa
nguMphathiswa wezeMpilo uKarl Lauterbach, mhlawumbi

33
00:03:09,628 --> 00:03:16,180
beliya kusivumela isicwangciso sesivumelwano
se-PA ngaphandle kokuthandabuza kulo naluphi na uhlobo.

34
00:03:16,180 --> 00:03:23,566
Oku kukwabonakala kwisibakala sokuba yamkela inkqubo
yokuvuma iMigaqo yezeMpilo yeHlabathi (IHR) ngaphandle

35
00:03:23,566 --> 00:03:27,427
kokuchasa – nangona oku kwaphula umthetho osemthethweni:

36
00:03:27,427 --> 00:03:34,994
- Imiqathango yokugqibela yokungenisa izilungiso ayizange
ihlonitshwe (ngokweSigaba 55 se-IHR, ezi zazingafanele zingeniswe

37
00:03:34,994 --> 00:03:40,284
kwiinyanga ezine ngaphambili; eneneni,
isilungiso sokugqibela songezwe kuphela ngosuku

38
00:03:40,284 --> 00:03:43,631
lokugqibela lwengqungquthela ngo-9:07 p.m.).

39
00:03:43,631 --> 00:03:46,680
- Imigaqo yokuvota nayo ayilandelwanga ngokuchanekileyo:

40
00:03:46,680 --> 00:03:51,952
Kuyathandabuzeka ukuba uninzi lwamalungu
avotayo lwalukho na ngokwenene, kwaye akuzange

41
00:03:51,952 --> 00:03:55,880
kubekho ngevoti esemthethweni ngokuphakamisa izandla.

42
00:03:55,880 --> 00:04:01,466
Kude kube namhlanje, akukacaci nokuba isiphumo sohlobo olubizwa
ngokuba 'yivoti yokuvumelana' sisemthethweni na konke konke.

43
00:04:01,466 --> 00:04:08,705
Nangona kunjalo, nangona le ntshontsho-zizwe ingeyomdemokhrasi
ephula umthetho wamazwe ngamazwe ngokumalunga ne-IGT kwaye

44
00:04:08,705 --> 00:04:15,943
nangona umzamo wokufikelela kwisivumelwano sobhubhane wawusilele
ngokucacileyo, i-WHO ayizange incame yaza yazama ukwenza

45
00:04:15,943 --> 00:04:23,067
lesi sivumelwano samkelwe kwiingxoxo ezalandelayo
zeBhodi yoManyano yoLawulo (INB), ezazigcinwe ziyimfihlo nazo.

46
00:04:23,067 --> 00:04:31,931
Kuyabonakala ukuba ngempumelelo: kwingxelo ekhutshwe yi-WHO
ngomhla we-15 kuTshazimpuzi 2025, kwabonakala ngathi iingxabano

47
00:04:31,931 --> 00:04:38,447
ngomthetho wepatent bezisonjululwe, ukuba isivumelwano
ekugqibeleni sidale "iimeko zokuzithandela

48
00:04:38,447 --> 00:04:46,820
nezivumelwano zokudluliselwa kobuchwepheshe" kwaye ngoku
belindele isigqibo kwiNkomfa yama-78 yeHlabathi lezeMpilo.

49
00:04:46,820 --> 00:04:50,734
Noko ke, amagama esivumelwano apapashwe kade kakhulu.

50
00:04:50,734 --> 00:04:58,505
Inyaniso yokuba umongo wolu vumelwano, inkqubo ye-PABS (Pathogen
Access and Benefit Sharing), wathunyelwa ngaphandle

51
00:04:58,505 --> 00:05:07,209
kwisihlomelo sovumelwano, esiza kuphinda sixoxwe kwaye
sigqitywe ngomhla oza kulandela, nayo yafihlakalelwa ngobunono.

52
00:05:07,209 --> 00:05:14,915
Akukho kwakhona kukhankanywa ngokurhoxa kwe-United States
ne-Argentina kwi-WHO (27 Meyi 2025) ngenxa "yokungaboni ngasonye

53
00:05:14,915 --> 00:05:22,226
okuyisisiseko" kunye nokulondolozwa kobukhosi besizwe kwimicimbi
yezempilo ngokubhekiselele kulawulo lwezifo ezosulelayo.

54
00:05:22,226 --> 00:05:28,992
Kwaye akukho nasiphi na isingxelo esenziweyo ngokurhoxa
kweSlovakia okubhengeziweyo – eli lizwe liyala ukuvuma

55
00:05:28,992 --> 00:05:34,651
isivumelwano esisayilwayo de urhulumente
nepalamente babone umbhalo opheleleyo wesivumelwano

56
00:05:34,651 --> 00:05:38,017
baze banike imvume yabo ngokusekelwe kuloo nto.

57
00:05:38,017 --> 00:05:41,634
INkulumbuso yaseSlovakia uFico uye wema ngqongqo.

58
00:05:41,634 --> 00:05:46,910
Ubize ukuba kubekho ukungafihli nto endaweni yezivumelwano
zasemfihlakalweni waza wakhala ngokuba eyona ndlela

59
00:05:46,910 --> 00:05:50,217
yedemokhrasi kuzo zonke iziko, ukuvota, kufuneka kuthintelwe.

60
00:05:50,217 --> 00:05:57,640
Kodwa yile nto kanye eyenzekileyo ngokuhlwa komhla wama-20 kuMeyi
2025, xa ngasemva kweengcango ezivaliweyo, i-78th I-WHA yavuma

61
00:05:57,640 --> 00:06:04,193
ngokuzolileyo nangasese icandelo lokuqala lesivumelwano
esiphikisanayo sobhubhane – ngaphandle kwesaziso kuluntu,

62
00:06:04,193 --> 00:06:10,514
ngaphandle kolungiselelo olucacileyo, ngaphandle
kwengxoxo-mpikiswano, ngaphandle kokupapashwa kwesicwangciso

63
00:06:10,514 --> 00:06:17,357
sesivumelwano, ngaphandle kokuthatha inxaxheba kwamaqela
oluntu, ngaphandle kwayo nayiphi na ingqwalasela yedemokhrasi

64
00:06:17,357 --> 00:06:21,446
nangaphandle kweendlela ezisebenzayo zomthetho zokungenelela.

65
00:06:21,446 --> 00:06:27,880
Noko ke, umanyano lobuxoki nokwamkelwa
ngokusesikweni kufihla ukungavumelani okuqhubekayo:

66
00:06:27,880 --> 00:06:34,940
Into ebiyinkxoxo-mpikiswano eshushu iminyaka engaphezu kwemithathu
– kanye i-PABS system – ichazwe ngokutsha 'njengesihlomelo'

67
00:06:34,940 --> 00:06:38,103
yaza yabekwa ecaleni ukuze kubekho iingxoxo ezinde.

68
00:06:38,103 --> 00:06:43,387
I-PABS ijolise ekulawuleni ukusasazwa kwihlabathi jikelele
kweesampulu zeentsholongwane kunye nolwazi

69
00:06:43,387 --> 00:06:48,032
lwemfuza (kuquka nakubathathi-nxaxheba
abazimeleyo) kunye nokwenziwa kwazo urhwebo.

70
00:06:48,032 --> 00:06:51,695
Iingxoxo ziya kuqhubeka kude kube ngu-2026.

71
00:06:51,695 --> 00:06:55,110
Isivumelwano sobhubhane
asinakuqala ukusebenza de kube lelo xesha.

72
00:06:55,110 --> 00:07:00,782
Nangona kunjalo, akukho zicwangciso zokujongana nomba wophando
lwe-gain-of-function, kungasathethwa ke ngokuba kuthintelwe.

73
00:07:00,782 --> 00:07:08,511
Akwanelanga ukuba uMphathiswa omtsha wezeMpilo weFederal uNina
Warken abhengeze ngokugxininisa ukuba "ihlabathi lidinga i-WHO

74
00:07:08,511 --> 00:07:15,313
eyomeleleyo" – aze emva koko ayinike i-euro ezizizigidi ezili-10
ezengezelelweyo okwethutyana ukuze kuhlawulwe

75
00:07:15,313 --> 00:07:20,563
ilahleko yenkxaso-mali evele ekurhoxisweni
kwe-US nasekumisweni kweenkxaso-mali ze-USAID.

76
00:07:20,563 --> 00:07:27,164
Ingakumbi hayi xa, kwiintsuku nje ezimbalwa ngaphambili – ngomhla
wesi-2 kuTshazimpuzi 2025 – owayesakuba nguMphathiswa wezeMpilo

77
00:07:27,164 --> 00:07:33,663
uKarl Lauterbach, ngexesha lotyelelo olukhawulezileyo kwiZiko
le-WHO loBuchule bezoSasazeko lweZifo eziNtsholongwane neziGulayo

78
00:07:33,663 --> 00:07:40,315
(iCharité/RKI) eBerlin, ekunye noMlawuli-Jikelele we-WHO uTedros
Ghebreyesus, wonyusa isibophelelo saseJamani nge-euro ezizizigidi

79
00:07:40,315 --> 00:07:45,177
ezibini ezongezelelweyo, safikelela kwinani
lilonke le-euro ezizigidi ezingama-317 – ngesigqibo

80
00:07:45,177 --> 00:07:47,513
esibanzi esithi: "I-WHO ayinakushiywa ngaphandle!"

81
00:07:47,513 --> 00:07:51,266
Kuya kube kuchaneke ngakumbi
ukutsho ukuthi: "I-WHO ayinakulungiseka!"

82
00:07:51,266 --> 00:07:56,000
I-China ngoku ivumile ukuhlawulela imali eseleyo.

83
00:07:56,000 --> 00:08:04,200
Oku kukwaphakamisa imibuzo esisiseko, efana naleyo echaphazela
imvelaphi yoMlawuli-Jikelele we-WHO, izizathu zokurhoxa kwe-United

84
00:08:04,200 --> 00:08:11,774
States kwi-WHO, kunye nokunyulwa koMphathiswa wezeMpilo
waseNorth Korea uJong Min Pak kwiBhodi eLawulayo ye-WHO.

85
00:08:11,774 --> 00:08:14,242
Ayikho nje ngemiba yezemali.

86
00:08:14,242 --> 00:08:22,136
Endaweni yoko, kufuneka sihlolisise ngokucokisekileyo, sihlalutye
kwaye siqaphele ngokupheleleyo izenzo ze-WHO ezingakholisiyo

87
00:08:22,136 --> 00:08:28,213
ukuza kuthi ga ngoku, izimvo zayo zezopolitiko,
imanyano yayo (umz. ne-WEF, iziseko ezahlukeneyo,

88
00:08:28,213 --> 00:08:32,125
njl.njl.) kunye nomxholo neenjongo zezivumelwano ezicetywayo.

89
00:08:32,125 --> 00:08:39,844
Inkcaso yehlabathi sele ibuthathamisile isikhundla se-WHO yaza
yakhokelela ekutyhweni kwezinye izinto kwisivumelwano

90
00:08:39,844 --> 00:08:46,632
esihlaziyiweyo – umzekelo, ngokuthambisa iindlela
zolawulo lolwazi, ukunciphisa amandla okunyanzelisa,

91
00:08:46,632 --> 00:08:51,347
nokulibazisa ungenelelo olucacileyo kumagunya ezempilo esizwe.

92
00:08:51,347 --> 00:08:59,033
Zininzi izinto ezibalulekileyo ezisaseleyo – ezifana nelungelo
lokwalathisa nokulungelelanisa, indlela ye-One Health, imiba

93
00:08:59,033 --> 00:09:05,782
yezemali, imveliso nokusasazwa kwamayeza nentlawulo, iindlela
zokucupha ngedijithali, ukuphathwa kwepropathi

94
00:09:05,782 --> 00:09:13,560
enobukrelekrele, amandla e-WHO okuchaza, indima yeNkomfa
yamaLungu, kunye nokungabikho kokhuselo olusemthethweni.

95
00:09:13,560 --> 00:09:21,495
Konke oku kufanele kubangele inkxalabo kuye nawuphi na umntu
onengqondo, ingakumbi xa kujongwe impembelelo enkulu

96
00:09:21,495 --> 00:09:29,891
yeshishini lamachiza, imbali yesi sivumelwano kunye nenkqubo
iphela – kuquka nabo baphezulu kwezikhundla zopolitiko.

97
00:09:29,891 --> 00:09:38,337
I-MWGFD ifuna: - ukuba izivumelwano ze-WHO (IHR ne-PA) ziguqulelwe
ngesiJamani ukuze zisetyenziswe kwingxoxo yoluntu neyepalamente

98
00:09:38,337 --> 00:09:42,519
(inguqulelo esemthethweni, ebophelelayo ngokomthetho);

99
00:09:42,519 --> 00:09:47,747
- ukuyalela iiNkonzo zeNzululwazi zePalamente
yaseJamani ukuba zihlole izivumelwano

100
00:09:47,747 --> 00:09:51,769
ngokweziphumo zazo kumacala onke (uhlalutyo lomngcipheko);

101
00:09:51,769 --> 00:09:58,352
- Izivumelwano ze-WHO eziguqulelweyo (i-IHR ne-PA) kufuneka
zixoxwe ngokweenkcukacha kwaye zamkelwe kungekuphela

102
00:09:58,352 --> 00:10:05,089
kwiKomiti yezeMpilo okanye kwiKomiti yezeMali,
kodwa nakuzo zonke iikomiti ezifanelekileyo zeBundestag.

103
00:10:05,089 --> 00:10:10,412
- ukuqinisekisa uvavanyo lwempembelelo yepalamente
– kuquka ngeengxoxo neempikiswano phakathi

104
00:10:10,412 --> 00:10:14,020
kwamaqela ezopolitiko kwintlanganiso iyonke yeBundestag;

105
00:10:14,020 --> 00:10:20,370
- ukuba zombini ezi zivumelwano ziphathwe ngendlela
efanayo kwiipalamente zamaphondo, njengoko imiba yezempilo

106
00:10:20,370 --> 00:10:24,520
ichaphazela ngqo isakhiwo solawulo-luhlangothi selizwe lethu;

107
00:10:24,520 --> 00:10:31,785
- olo nxibelelwano namajelo eendaba kunye noluntu
lukwachonga iimeko ezinokuba yingozi kuzo zombini iikhontrakthi.

108
00:10:31,785 --> 00:10:35,808
Iinzuzo nezingeloncedo kufuneka
ziboniswe ngokucacileyo nangokuthe ngqo.

109
00:10:35,808 --> 00:10:40,745
Ukungabikho kokungafihli nto kunye
nempembelelo yezopolitiko akufuneki kusavunyelwa.

110
00:10:40,745 --> 00:10:47,239
- ukuba urhulumente akavumelani nesivumelwano
sobhubhane: urhulumente kufuneka arhoxe

111
00:10:47,239 --> 00:10:51,824
kwisivumelwano se-IHR ngomhla we-19 kaJulayi 2025.

112
00:10:51,824 --> 00:10:59,183
Kungenjalo, iJamani kufuneka ilandele indlela
yaseMelika neyase-Argentina ize ishiye i-WHO.

113
00:10:59,183 --> 00:11:03,263
- ukuba iingxoxo phakathi kweKomishoni
yaseYurophu ne-WHO kwixesha elizayo ziya

114
00:11:03,263 --> 00:11:06,925
kunxulunyaniswa ngokusondeleyo neenkqubo zePalamente yesizwe.

115
00:11:06,925 --> 00:11:12,960
Isiphumo ngasinye esingeyiyo yonke se-WGIHR (iQela elisebenzayo
leMigaqo yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe) okanye i-INB (iBhodi

116
00:11:12,960 --> 00:11:18,981
yokuThethathethana phakathi kweeRhuluneli) kufuneka
siphononongwe yiPalamente kwaye silungiswe ukuba kuyimfuneko.

117
00:11:18,981 --> 00:11:28,081
– ukuba umsebenzi wabathunywa nabameli baseJamani be-WHO
kwi-WGIHR, i-INB okanye kwiikomiti ze-EU ezifanayo ulungelelaniswe

118
00:11:28,081 --> 00:11:33,256
kwaye uvunyelwane ngaye kwimeko yepalamente ebanzi kakhulu.

119
00:11:33,256 --> 00:11:39,972
Umsebenzi wakho awubandakanyi kuphela umgaqo-nkqubo wezempilo,
kodwa ukwavula indlela kwizigqibo zezopolitiko ezinempembelelo

120
00:11:39,972 --> 00:11:46,258
ebanzi kwezinye iinkalo ezininzi zomgaqo-nkqubo – ezifana
nezemali, uqoqosho (lwezolimo), imicimbi yangaphandle, i-EU

121
00:11:46,258 --> 00:11:50,664
nomthetho womgaqo-siseko, inkcubeko namajelo
eendaba, uphando, imicimbi yasekhaya,

122
00:11:50,664 --> 00:11:54,392
ezabasebenzi nemicimbi yentlalo, kunye namanye amasebe.

123
00:11:54,392 --> 00:12:01,154
I-IHR ne-PA zibeka esichengeni ubukhosi belizwe lethu, zaphula
imigaqo yethu yomgaqo-siseko nedemokhrasi, kwaye

124
00:12:01,154 --> 00:12:07,997
zidlala ngomongo woMthetho wethu oSisiseko,
oluyiloo nkqubo isisiseko yedemokhrasi ekhululekileyo.

125
00:12:07,997 --> 00:12:15,644
Imigaqo-nkqubo ecetywayo ye-IHR nezivumelwano zobhubhane zibeka
esichengeni ubukhosi baseJamani namanye amazwe, ziyaphikisana

126
00:12:15,644 --> 00:12:22,190
nemigaqo esisiseko yolawulo lomthetho nodemokhrasi,
kwaye zinokuphazamisa undoqo womgaqo-siseko wethu – olu

127
00:12:22,190 --> 00:12:25,300
lulungiselelo olusisiseko olukhululekileyo lwedemokhrasi.

128
00:12:25,300 --> 00:12:28,224
Egameni lombutho i-MWGFD e.V.

