WEBVTT

00:00.626 --> 00:09.710
I-MWGFD, exhalabile ngemiphumela enobungozi obubanzi, ibongoza
ukuba urhwebo lwe-WHO lwesifo esosulelayo lurhoxiswe kwangoko.

00:09.710 --> 00:15.961
Kwileta evulelekileyo enomhla wama-5 kuJuni 2025, uMbutho
weeNgcali zezoNyango neeNzululwazi zezeMpilo, Inkululeko

00:15.961 --> 00:23.088
noDemokhrasi (MWGFD e.V.) ibhalele ileta evulelekileyo kuwo onke
amalungu e-German Bundestag nakwii-palamente zamazwe ngomhla we-5

00:23.088 --> 00:28.023
kuJuni 2025 ukutsalela ingqalelo kwiinkxalabo ezinzulu
zezopolitiko nezomthetho ezingqonge

00:28.023 --> 00:34.085
iSivumelwano se-WHO seNtsholongwane (PA) kunye neMigaqo
eHlaziyiweyo yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe (IHR).

00:34.085 --> 00:42.223
Uqagelo lwabo lugxile ekungabikho kolwazi olucacileyo ekubhalweni
kwezivumelwano, ivoti engekho mthethweni, ukungabikho kolawulo

00:42.223 --> 00:47.349
lwepalamente kunye nongenelelo olunokubakho
kulawulo-zizwe lwesizwe, kwizakhiwo zomanyano

00:47.349 --> 00:50.920
kunye neenkqubo zokwenza izigqibo zedemokhrasi.

00:50.920 --> 00:57.737
Oogqirha nezenzululwazi be-MWGFD bafuna amanyathelo aqinileyo
afana nokuguqulelwa kwezivumelwano ngokwasemthethweni

00:57.737 --> 01:04.139
kwisiJamani, udliwano-ndlebe olubanzi lwepalamente kuzo zonke
iikomiti ezifanelekileyo, kwaye, ekugqibeleni,

01:04.139 --> 01:11.382
ukurhoxiswa kwemvume karhulumente waseJamani – okanye,
ukuba oko akunakwenzeka, ukuphuma kweJamani kwi-WHO.

01:11.382 --> 01:18.465
Mamela ileta epheleleyo eyathunyelwa kuwo onke
amalungu ePalamente yeFederal neepalamente zamazwe.

01:18.465 --> 01:26.679
Ileta evulelekileyo kumalungu ePalamente yaseJamani
yomdibaniso kunye neepalamente zamazwe 5 Juni 2025

01:26.679 --> 01:29.569
Ukubuyela kwingqiqo kwinkqubo yezempilo:

01:29.569 --> 01:33.389
Ukurhoxiswa kwemvume kwiSivumelwano
se-WHO seNtsholongwane yeHlabathi.

01:33.389 --> 01:39.542
Umbutho weeNgcali zezoNyango nabaSonzululwazi wezeMpilo,
iNkululeko noDemokhrasi (MWGFD e.V.) ubongoza oosopolitiki

01:39.542 --> 01:42.880
ukuba babuyele kwingqiqo kwimigaqo-nkqubo yezempilo.

01:42.880 --> 01:49.982
Ukwamkelwa kwesivumelwano sobhubhane se-WHO liqela laseJamani
kufuneka kurhoxiswe ngoko nangoko ngurhulumente womdibaniso –

01:49.982 --> 01:55.929
ubuncinci de amaqela ezopolitiko kwinqanaba
likarhulumente womdibaniso nakweli steyiti ayiphonononge le

01:55.929 --> 02:00.539
sivumelwano ngokucokisekileyo nangokungafihlisiyo aze bayamkele.

02:00.539 --> 02:08.705
Izisongelo kubuzwe baseJamani ezifihliweyo kwisivumelwano
akufuneki zilawulwe kwinqanaba lolawulo (lwabaphathiswa),

02:08.705 --> 02:12.849
kodwa kufuneka zikwajongwe nakwinqanaba lezopolitiko.

02:12.849 --> 02:18.537
Okusibuhlungu kukuba, akukho nasinye kwezi
zivumelwano zimbini ze-WHO esidlalile indima

02:18.537 --> 02:23.113
kwiingxoxo zombutho okanye kwisivumelwano sombutho.

02:23.113 --> 02:30.109
Zombini iBundestag neepalamente zamazwe ziye
zahlala zingabandakanywanga. Akukho nguqulelo yesiJamani.

02:30.109 --> 02:38.914
Iingxoxo beziqhutywa yiKomishoni yaseYurophu yodwa, ngoku efuna
ukuba isiphumo sezo ngxoxo siphunyezwe ngqo kumazwe angamalungu.

02:38.914 --> 02:44.438
Ngaphakathi komhla woku-1 kuJuni 2024, kwiNkomfa yama-77
yeHlotyeni lezeMpilo leHlabathi (WHA), urhulumente waseJamani

02:44.438 --> 02:50.008
wayesele ebonakalisile ukuba akubonakali kumkhathaza into yokuba
iMithetho yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe (IHR) enamaphepha

02:50.008 --> 02:56.765
angama-60 yayicwangciswe ngendlela ekunokwenzeka ukuba ichasene
nomthetho wamazwe ngamazwe kwaye yayigcinwe iyimfihlo kakhulu.

02:56.765 --> 03:03.532
Into yokuba isivumelwano sobhubhane (PA), esasisaphathwe isigqibo
ngaso, asizange siphumelele, ibangelwe kakhulu ngamazwe

03:03.532 --> 03:09.628
ase-Afrika (equity); iqela laseJamani le-WHA, elikhokelwa
nguMphathiswa wezeMpilo uKarl Lauterbach, mhlawumbi

03:09.628 --> 03:16.180
beliya kusivumela isicwangciso sesivumelwano
se-PA ngaphandle kokuthandabuza kulo naluphi na uhlobo.

03:16.180 --> 03:23.566
Oku kukwabonakala kwisibakala sokuba yamkela inkqubo
yokuvuma iMigaqo yezeMpilo yeHlabathi (IHR) ngaphandle

03:23.566 --> 03:27.427
kokuchasa – nangona oku kwaphula umthetho osemthethweni:

03:27.427 --> 03:34.994
- Imiqathango yokugqibela yokungenisa izilungiso ayizange
ihlonitshwe (ngokweSigaba 55 se-IHR, ezi zazingafanele zingeniswe

03:34.994 --> 03:40.284
kwiinyanga ezine ngaphambili; eneneni,
isilungiso sokugqibela songezwe kuphela ngosuku

03:40.284 --> 03:43.631
lokugqibela lwengqungquthela ngo-9:07 p.m.).

03:43.631 --> 03:46.680
- Imigaqo yokuvota nayo ayilandelwanga ngokuchanekileyo:

03:46.680 --> 03:51.952
Kuyathandabuzeka ukuba uninzi lwamalungu
avotayo lwalukho na ngokwenene, kwaye akuzange

03:51.952 --> 03:55.880
kubekho ngevoti esemthethweni ngokuphakamisa izandla.

03:55.880 --> 04:01.466
Kude kube namhlanje, akukacaci nokuba isiphumo sohlobo olubizwa
ngokuba 'yivoti yokuvumelana' sisemthethweni na konke konke.

04:01.466 --> 04:08.705
Nangona kunjalo, nangona le ntshontsho-zizwe ingeyomdemokhrasi
ephula umthetho wamazwe ngamazwe ngokumalunga ne-IGT kwaye

04:08.705 --> 04:15.943
nangona umzamo wokufikelela kwisivumelwano sobhubhane wawusilele
ngokucacileyo, i-WHO ayizange incame yaza yazama ukwenza

04:15.943 --> 04:23.067
lesi sivumelwano samkelwe kwiingxoxo ezalandelayo
zeBhodi yoManyano yoLawulo (INB), ezazigcinwe ziyimfihlo nazo.

04:23.067 --> 04:31.931
Kuyabonakala ukuba ngempumelelo: kwingxelo ekhutshwe yi-WHO
ngomhla we-15 kuTshazimpuzi 2025, kwabonakala ngathi iingxabano

04:31.931 --> 04:38.447
ngomthetho wepatent bezisonjululwe, ukuba isivumelwano
ekugqibeleni sidale "iimeko zokuzithandela

04:38.447 --> 04:46.820
nezivumelwano zokudluliselwa kobuchwepheshe" kwaye ngoku
belindele isigqibo kwiNkomfa yama-78 yeHlabathi lezeMpilo.

04:46.820 --> 04:50.734
Noko ke, amagama esivumelwano apapashwe kade kakhulu.

04:50.734 --> 04:58.505
Inyaniso yokuba umongo wolu vumelwano, inkqubo ye-PABS (Pathogen
Access and Benefit Sharing), wathunyelwa ngaphandle

04:58.505 --> 05:07.209
kwisihlomelo sovumelwano, esiza kuphinda sixoxwe kwaye
sigqitywe ngomhla oza kulandela, nayo yafihlakalelwa ngobunono.

05:07.209 --> 05:14.915
Akukho kwakhona kukhankanywa ngokurhoxa kwe-United States
ne-Argentina kwi-WHO (27 Meyi 2025) ngenxa "yokungaboni ngasonye

05:14.915 --> 05:22.226
okuyisisiseko" kunye nokulondolozwa kobukhosi besizwe kwimicimbi
yezempilo ngokubhekiselele kulawulo lwezifo ezosulelayo.

05:22.226 --> 05:28.992
Kwaye akukho nasiphi na isingxelo esenziweyo ngokurhoxa
kweSlovakia okubhengeziweyo – eli lizwe liyala ukuvuma

05:28.992 --> 05:34.651
isivumelwano esisayilwayo de urhulumente
nepalamente babone umbhalo opheleleyo wesivumelwano

05:34.651 --> 05:38.017
baze banike imvume yabo ngokusekelwe kuloo nto.

05:38.017 --> 05:41.634
INkulumbuso yaseSlovakia uFico uye wema ngqongqo.

05:41.634 --> 05:46.910
Ubize ukuba kubekho ukungafihli nto endaweni yezivumelwano
zasemfihlakalweni waza wakhala ngokuba eyona ndlela

05:46.910 --> 05:50.217
yedemokhrasi kuzo zonke iziko, ukuvota, kufuneka kuthintelwe.

05:50.217 --> 05:57.640
Kodwa yile nto kanye eyenzekileyo ngokuhlwa komhla wama-20 kuMeyi
2025, xa ngasemva kweengcango ezivaliweyo, i-78th I-WHA yavuma

05:57.640 --> 06:04.193
ngokuzolileyo nangasese icandelo lokuqala lesivumelwano
esiphikisanayo sobhubhane – ngaphandle kwesaziso kuluntu,

06:04.193 --> 06:10.514
ngaphandle kolungiselelo olucacileyo, ngaphandle
kwengxoxo-mpikiswano, ngaphandle kokupapashwa kwesicwangciso

06:10.514 --> 06:17.357
sesivumelwano, ngaphandle kokuthatha inxaxheba kwamaqela
oluntu, ngaphandle kwayo nayiphi na ingqwalasela yedemokhrasi

06:17.357 --> 06:21.446
nangaphandle kweendlela ezisebenzayo zomthetho zokungenelela.

06:21.446 --> 06:27.880
Noko ke, umanyano lobuxoki nokwamkelwa
ngokusesikweni kufihla ukungavumelani okuqhubekayo:

06:27.880 --> 06:34.940
Into ebiyinkxoxo-mpikiswano eshushu iminyaka engaphezu kwemithathu
– kanye i-PABS system – ichazwe ngokutsha 'njengesihlomelo'

06:34.940 --> 06:38.103
yaza yabekwa ecaleni ukuze kubekho iingxoxo ezinde.

06:38.103 --> 06:43.387
I-PABS ijolise ekulawuleni ukusasazwa kwihlabathi jikelele
kweesampulu zeentsholongwane kunye nolwazi

06:43.387 --> 06:48.032
lwemfuza (kuquka nakubathathi-nxaxheba
abazimeleyo) kunye nokwenziwa kwazo urhwebo.

06:48.032 --> 06:51.695
Iingxoxo ziya kuqhubeka kude kube ngu-2026.

06:51.695 --> 06:55.110
Isivumelwano sobhubhane
asinakuqala ukusebenza de kube lelo xesha.

06:55.110 --> 07:00.782
Nangona kunjalo, akukho zicwangciso zokujongana nomba wophando
lwe-gain-of-function, kungasathethwa ke ngokuba kuthintelwe.

07:00.782 --> 07:08.511
Akwanelanga ukuba uMphathiswa omtsha wezeMpilo weFederal uNina
Warken abhengeze ngokugxininisa ukuba "ihlabathi lidinga i-WHO

07:08.511 --> 07:15.313
eyomeleleyo" – aze emva koko ayinike i-euro ezizizigidi ezili-10
ezengezelelweyo okwethutyana ukuze kuhlawulwe

07:15.313 --> 07:20.563
ilahleko yenkxaso-mali evele ekurhoxisweni
kwe-US nasekumisweni kweenkxaso-mali ze-USAID.

07:20.563 --> 07:27.164
Ingakumbi hayi xa, kwiintsuku nje ezimbalwa ngaphambili – ngomhla
wesi-2 kuTshazimpuzi 2025 – owayesakuba nguMphathiswa wezeMpilo

07:27.164 --> 07:33.663
uKarl Lauterbach, ngexesha lotyelelo olukhawulezileyo kwiZiko
le-WHO loBuchule bezoSasazeko lweZifo eziNtsholongwane neziGulayo

07:33.663 --> 07:40.315
(iCharité/RKI) eBerlin, ekunye noMlawuli-Jikelele we-WHO uTedros
Ghebreyesus, wonyusa isibophelelo saseJamani nge-euro ezizizigidi

07:40.315 --> 07:45.177
ezibini ezongezelelweyo, safikelela kwinani
lilonke le-euro ezizigidi ezingama-317 – ngesigqibo

07:45.177 --> 07:47.513
esibanzi esithi: "I-WHO ayinakushiywa ngaphandle!"

07:47.513 --> 07:51.266
Kuya kube kuchaneke ngakumbi
ukutsho ukuthi: "I-WHO ayinakulungiseka!"

07:51.266 --> 07:56.000
I-China ngoku ivumile ukuhlawulela imali eseleyo.

07:56.000 --> 08:04.200
Oku kukwaphakamisa imibuzo esisiseko, efana naleyo echaphazela
imvelaphi yoMlawuli-Jikelele we-WHO, izizathu zokurhoxa kwe-United

08:04.200 --> 08:11.774
States kwi-WHO, kunye nokunyulwa koMphathiswa wezeMpilo
waseNorth Korea uJong Min Pak kwiBhodi eLawulayo ye-WHO.

08:11.774 --> 08:14.242
Ayikho nje ngemiba yezemali.

08:14.242 --> 08:22.136
Endaweni yoko, kufuneka sihlolisise ngokucokisekileyo, sihlalutye
kwaye siqaphele ngokupheleleyo izenzo ze-WHO ezingakholisiyo

08:22.136 --> 08:28.213
ukuza kuthi ga ngoku, izimvo zayo zezopolitiko,
imanyano yayo (umz. ne-WEF, iziseko ezahlukeneyo,

08:28.213 --> 08:32.125
njl.njl.) kunye nomxholo neenjongo zezivumelwano ezicetywayo.

08:32.125 --> 08:39.844
Inkcaso yehlabathi sele ibuthathamisile isikhundla se-WHO yaza
yakhokelela ekutyhweni kwezinye izinto kwisivumelwano

08:39.844 --> 08:46.632
esihlaziyiweyo – umzekelo, ngokuthambisa iindlela
zolawulo lolwazi, ukunciphisa amandla okunyanzelisa,

08:46.632 --> 08:51.347
nokulibazisa ungenelelo olucacileyo kumagunya ezempilo esizwe.

08:51.347 --> 08:59.033
Zininzi izinto ezibalulekileyo ezisaseleyo – ezifana nelungelo
lokwalathisa nokulungelelanisa, indlela ye-One Health, imiba

08:59.033 --> 09:05.782
yezemali, imveliso nokusasazwa kwamayeza nentlawulo, iindlela
zokucupha ngedijithali, ukuphathwa kwepropathi

09:05.782 --> 09:13.560
enobukrelekrele, amandla e-WHO okuchaza, indima yeNkomfa
yamaLungu, kunye nokungabikho kokhuselo olusemthethweni.

09:13.560 --> 09:21.495
Konke oku kufanele kubangele inkxalabo kuye nawuphi na umntu
onengqondo, ingakumbi xa kujongwe impembelelo enkulu

09:21.495 --> 09:29.891
yeshishini lamachiza, imbali yesi sivumelwano kunye nenkqubo
iphela – kuquka nabo baphezulu kwezikhundla zopolitiko.

09:29.891 --> 09:38.337
I-MWGFD ifuna: - ukuba izivumelwano ze-WHO (IHR ne-PA) ziguqulelwe
ngesiJamani ukuze zisetyenziswe kwingxoxo yoluntu neyepalamente

09:38.337 --> 09:42.519
(inguqulelo esemthethweni, ebophelelayo ngokomthetho);

09:42.519 --> 09:47.747
- ukuyalela iiNkonzo zeNzululwazi zePalamente
yaseJamani ukuba zihlole izivumelwano

09:47.747 --> 09:51.769
ngokweziphumo zazo kumacala onke (uhlalutyo lomngcipheko);

09:51.769 --> 09:58.352
- Izivumelwano ze-WHO eziguqulelweyo (i-IHR ne-PA) kufuneka
zixoxwe ngokweenkcukacha kwaye zamkelwe kungekuphela

09:58.352 --> 10:05.089
kwiKomiti yezeMpilo okanye kwiKomiti yezeMali,
kodwa nakuzo zonke iikomiti ezifanelekileyo zeBundestag.

10:05.089 --> 10:10.412
- ukuqinisekisa uvavanyo lwempembelelo yepalamente
– kuquka ngeengxoxo neempikiswano phakathi

10:10.412 --> 10:14.020
kwamaqela ezopolitiko kwintlanganiso iyonke yeBundestag;

10:14.020 --> 10:20.370
- ukuba zombini ezi zivumelwano ziphathwe ngendlela
efanayo kwiipalamente zamaphondo, njengoko imiba yezempilo

10:20.370 --> 10:24.520
ichaphazela ngqo isakhiwo solawulo-luhlangothi selizwe lethu;

10:24.520 --> 10:31.785
- olo nxibelelwano namajelo eendaba kunye noluntu
lukwachonga iimeko ezinokuba yingozi kuzo zombini iikhontrakthi.

10:31.785 --> 10:35.808
Iinzuzo nezingeloncedo kufuneka
ziboniswe ngokucacileyo nangokuthe ngqo.

10:35.808 --> 10:40.745
Ukungabikho kokungafihli nto kunye
nempembelelo yezopolitiko akufuneki kusavunyelwa.

10:40.745 --> 10:47.239
- ukuba urhulumente akavumelani nesivumelwano
sobhubhane: urhulumente kufuneka arhoxe

10:47.239 --> 10:51.824
kwisivumelwano se-IHR ngomhla we-19 kaJulayi 2025.

10:51.824 --> 10:59.183
Kungenjalo, iJamani kufuneka ilandele indlela
yaseMelika neyase-Argentina ize ishiye i-WHO.

10:59.183 --> 11:03.263
- ukuba iingxoxo phakathi kweKomishoni
yaseYurophu ne-WHO kwixesha elizayo ziya

11:03.263 --> 11:06.925
kunxulunyaniswa ngokusondeleyo neenkqubo zePalamente yesizwe.

11:06.925 --> 11:12.960
Isiphumo ngasinye esingeyiyo yonke se-WGIHR (iQela elisebenzayo
leMigaqo yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe) okanye i-INB (iBhodi

11:12.960 --> 11:18.981
yokuThethathethana phakathi kweeRhuluneli) kufuneka
siphononongwe yiPalamente kwaye silungiswe ukuba kuyimfuneko.

11:18.981 --> 11:28.081
– ukuba umsebenzi wabathunywa nabameli baseJamani be-WHO
kwi-WGIHR, i-INB okanye kwiikomiti ze-EU ezifanayo ulungelelaniswe

11:28.081 --> 11:33.256
kwaye uvunyelwane ngaye kwimeko yepalamente ebanzi kakhulu.

11:33.256 --> 11:39.972
Umsebenzi wakho awubandakanyi kuphela umgaqo-nkqubo wezempilo,
kodwa ukwavula indlela kwizigqibo zezopolitiko ezinempembelelo

11:39.972 --> 11:46.258
ebanzi kwezinye iinkalo ezininzi zomgaqo-nkqubo – ezifana
nezemali, uqoqosho (lwezolimo), imicimbi yangaphandle, i-EU

11:46.258 --> 11:50.664
nomthetho womgaqo-siseko, inkcubeko namajelo
eendaba, uphando, imicimbi yasekhaya,

11:50.664 --> 11:54.392
ezabasebenzi nemicimbi yentlalo, kunye namanye amasebe.

11:54.392 --> 12:01.154
I-IHR ne-PA zibeka esichengeni ubukhosi belizwe lethu, zaphula
imigaqo yethu yomgaqo-siseko nedemokhrasi, kwaye

12:01.154 --> 12:07.997
zidlala ngomongo woMthetho wethu oSisiseko,
oluyiloo nkqubo isisiseko yedemokhrasi ekhululekileyo.

12:07.997 --> 12:15.644
Imigaqo-nkqubo ecetywayo ye-IHR nezivumelwano zobhubhane zibeka
esichengeni ubukhosi baseJamani namanye amazwe, ziyaphikisana

12:15.644 --> 12:22.190
nemigaqo esisiseko yolawulo lomthetho nodemokhrasi,
kwaye zinokuphazamisa undoqo womgaqo-siseko wethu – olu

12:22.190 --> 12:25.300
lulungiselelo olusisiseko olukhululekileyo lwedemokhrasi.

12:25.300 --> 12:28.224
Egameni lombutho i-MWGFD e.V.
