Koronawirus bilen birlikde, mRNA tehnologiýasy diýlip atlandyrylýan täze sanjym tehnologiýasy ornaşdyryldy.
Bu mRNA ösüşleriniň däp bolan manyda sanjym däldigini düşünmek möhümdir.
Adamlara immun ulgamy işjeňleşdirýändigi aýdylýan gowşadylyp we zyýansyz ýagdaýa getirilen patogen däl-de, hassanyň öýjüklerini
täze beloklary öndürmäge mejbur edýän genetiki kod girizilýär.
Şonuň üçin mRNA sanjymy hem mRNA gen injeksiýasy ýa-da gen terapiýasy diýlip atlandyrylýar.
Şprits bilen berilýän mRNA kiçijik sferiki lipid iki gatlakly bilayerde gaplanýar .
Bu lipid nanopartikülalar, ýa-da gysgaça LNP-lar, mRNA-nyň öýjäge girmegine mümkinçilik berýär.
Moderna we BioNTech fond biržasynda paýlary söwdalanýan iki derman kompaniýasydyr.
Olar koronawirus pandemiýasy döwründe milliardlarça girdeji gazandylar.
Diňe tiz ygtyýar berlen ýagdaýynda-da, mRNA maddalary 2020-nji ýylyň dekabryndan başlap köp
ýurtlarda adamlara köp mukdarda enjeksiyon edildi.
Derman senagaty SARS-CoV-2 koronawirusyna garşy bu gen sanjymy howpsuz, täsirli we hiç hili ýan
täsiri ýok diýip, jemgyýeti ýalňyşdyryp aldady.
Kritiki we duýduryş sesleri böhtan atyldy, senzura edildi, gysyş astyna alyndy we ykdysady taýdan batyrldy.
Gaty tapawutlylykda, Dr Sabine Stebel 4-nji maý 2025-nji ýylda çap edilen "DrBine's" habarnamasynyň "Aktiw bazaryna ýalan aýdyp
bolmaýar (näsaglara we hökümetlere meňzeş däl)" atly makalasynda BioNTech we Moderna-nyň
hasabatlarynda aktiw bazaryna näme habarlary berenini nygtaýar.
BioNTech we Moderna mRNA koronawirus waksinalarynyň, ýagny Comirnaty® we Spikevax®-iň öndürijileridir.
2018-nji ýylda Moderna paýdarlar bazary hasabatynda maýa goýujy paýdarlar üçin aşakdakylary ýazdy:
"Barlag maksatly önümlerimiziň köpüsi LNP-de (lipid nanopartikuly) düzülýär we berilýär, LNP-lerimizi has-da kämilleşdirsek-de,
olaryň islenmeýän täsirleriniň bolmazlygyna kepillik ýok."
Immun reaksiýalary, infuziýa reaksiýalary, komplement reaksiýalary, antitel reaksiýalary.
Bu görnüşdäki köp sanly ýan täsirler öňki LNP-lerde eýýäm synlandy.
Eger dowam edýän ýa-da geljekki kliniki synaglarymyzyň haýsydyr birinde möhüm ýaramaz wakalar ýa-da beýleki ýan
täsirler ýüze çyksa, kliniki synaglarymyz üçin gatnaşyjylary ýygnamakda kynçylyk çekip bileris.
ýa-da biz barlaglarymyzy ýa-da ösüş tagallalarymyzy düýbünden bes etmäge mejbur bolup bileris.
Hatda ýan täsirler dermanyň marketing ygtyýarnamasyny almakda ýa-da saklamakda päsgelçilik döretmese-de,
peýda-howp gatnaşygynyň amatlyzlygy ygtyýar berlen önümiň bazarda kabul edilmegine täsir edip biler.
Bu ösüşleriň haýsydyr biri biziň işimize, maliýe ýagdaýymyza we geljekki mümkinçiliklerimize möhüm ýaramaz täsir ýetirip biler.
2021-nji ýylyň ahyrynda, mRNA waksiniň şertli satuw ygtyýarnamasyny alandan we millionlarça gezek ulanylandan soň,
Moderna geň galdyryjy ýagdaýda öňki beýanatlaryny gaýtalady.
BioNTech 2019-njy ýylyň ahyryndaky fond bazary hasabatynda mRNA-waksinası Comirnaty® barada şol bir zady ýazýar:
"Önüm dalaşgärlerimiz niýetlenşi ýaly işlemeýär, islenmeýän goşmaça täsirler döredip biler ýa-da olaryň tassyklanmagyny
gijikdirip ýa-da öňüni alyp biljek, tassyklanan dermanyň satuw profilini çäklendirip biljek ýa-da bazarda
tassyklanylandan soň möhüm negatiw netijelere getirip biljek beýleki häsiýetleri görkezip biler."
BioNTech-iň 2022-nji ýylky hasabatynda aýdylýar: "Biz işläp düzýän önüm dalaşgärlerimiz netijeli bolmazlygy, diňe ortaça
netijeli bolup galmagy, ýa-da bazarda tassyklanmagyna päsgel berip biljek ýa-da söwda ulanylyşyny çäklendirip
biljek islenmeýän ýa-da niýetlenmedik ýan täsirleri, toksiklikleri ýa-da beýleki häsiýetleri bolmagy mümkin."
Dünýäniň dört bir künjegindäki milliardlarça adama iki ýyllyk köpçülikleýin synaglardan soň, täsirçiligi we
howpsuzlygy baradaky soraglar köpden bäri anyklanmaly däldimi?
Ýöne ýok, hatda 2023-nji ýylyň ahyrynda hem bu sorag ähtimal henizem çözülmän galar,
diýip BioNTech öz ýyllyk hasabatynda ýazdy:
"Biz COVID-19 waksinamyzyň tiz ulanyş üçin tassyklanan ýa-da şertli bazara çykarmak ygtyýarnamasy berlen ýurtlarda
hemişelik tassyklamany almak üçin ýeterlik täsirçiligini ýa-da howpsuzlygyny subut edip bilmesek bolýar."
BioNTech-iň 2024-nji ýyllyk hasabatynda aýdylýar: "Biz COVID-19 واکsiniňize garşy önüm jogapkärçiligi boýunça
da'walary aldyk we geljekde hem goşmaça önüm jogapkärçiligi boýunça da'walary almagy garaşýarys."
Eger önümlerimiziň we/ýa-da önüm dalaşgärlerimiziň zyýan ýetirdi diýen iddialara garşy özümizi üstünlikli
gorap bilmesek, uly jogapkärçilikler ýüze çykyp biler.
Moderna we BioNTech-den gelýän bu fond biržasy hasabatlary derman senagaty, syýasatçylar we köpçülik habar beriş serişdeleri
tarapyndan adamlaryň bu lukmançylyk synaglaryna gatnaşdyrmak maksady bilen näçe merhemesiz, maksatlaýyn
ýalan aýdylyp, aldanylandygyny we manipýasiýa edilendigini ýene bir gezek subut edýär.
Her iki kompaniýa mRNA sanjymlarynyň möhüm ýan täsirleri döredip biljekdigini aç-açan aýdansoňam, bu maglumaty ilata gizlediler.
Diňe bir zat açyk-aydyn möhüm we kesgitleýji boldy:
Her näçe bahasy bolsa-da peýda gazan! Hatda adam janlarynyň hem!
Bu sanjymlara berlen çalt rugsatnamalar bolany üçin öndürijiler sanjym bilen baglanyşykly
ýaralanmalaryň çykdajylaryny hem ödeýiş talap edilmeýär.
Deňeşdirilýän jogapkärçilik şertleri sanjym öndürijileri bilen baglaşylan şertnamalara girizildi.
Bu, tiz kömek rugsatnamalarynyň kanuny häsiýetinden gelip çykýar.
Mysal üçin, ÝB ýurtlary COVID-19 sanjymlarynyň öndürijilerini, eger hassalaryň başdan geçiren ýan
täsirleri üçin jogapkär tutulsa, kompensasiýa berýärler.
Başgaça aýdylanda, aldanýan we zyýan gören adamlar munuň üçin salgytlary bilen tölemeli bolýarlar.
Adamlara garşy amala aşyrylýan şeýle aldaw we galpçylyk ýagdaýynda öfke, gaharlylyk ýa-da beýleki duýgular duýýarsyňyzmy?
Derňew žurnalistleriniň saflaryna goşul we ýalanlary we aldawçylygy ýüze çykar.
Kla.tv erkin kömek esasynda işleýär.
Häzirki zamanamyzyň iň uly bilim hereketiniň bir bölegine öwrüliň!
www.kla.tv/mitwirken
Size mätäç! Kla.tv gönüllüler gözleýär.