Biz hakykatdanam Guinness rekordlar kitabyna girerlik bir döwürde ýaşaýarys.
Şonuň üçin taryhda häzirki wagtda başdan geçirýän krizislerden has köp krizis bolmandy.
Şu wagt biz dünýäniň dört bir künjeginde akyla sygmaýan, göz öňüne getirip bolmajak bir garyşyklygy başdan geçirýäris.
Şeýlelik bilen, bu karz dagy bilen uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarys; ol häzirki wagtda bütin dünýäde 350
trillion dollardan hem artdy, ýagny gaýtarylyp bolmajak karzdyr.
Biz häzirki wagtda hiç birimiziň göz öňüne getirip bilmejek bir ýarag bäsleşigini başdan geçirýäris.
Meniň ýaşymdakylaryň we biraz kiçräkleriň ählisi dünýäde iň möhüm zat hökmünde silahlary azaltmak barada
gürrüň edilýän günleri entek hem ýatda saklaýarlar.
Ýene bir ýarag bäsleşigi bolmaly däldir.
Häzirki pursatda biz dünýäniň öň hiç wagt görmedik ýaly bir ýaryşa şaýat bolýarys.
Şol bir wagtyň özünde biz uruşlaryň täzeden gündelik durmuşymyzyň bir bölegine öwrülýändigine şaýat bolýarys.
Uruslar täzeden gündelik durmuşymyzyň bir bölegine öwrüldi: 2022-nji ýyldan bäri Ukrainadaky uruşa
az-köp öwrendik, häzir bolsa Ysraýylyň Eýrana hüjüminden soň Orta Gündogarda uruş başlandy.
Bu zatlaryň ählisi seni hakykatdanam umytsyzlyga salyp biler.
Emma meniň pikirimçe, iň möhüm zat hereketlendiriji güýçleriň nämedigine we ol ýerde
takyk kimleriň işleýändigine ünsli seretmekdir.
Hemme bu garyşyk häzirki wagtda täze Prezident Trampyň ýolbaşçylygyndaky ABŞ administrasiýasynda aks etdirilýär.
Dünýä hiç haçan Trump administrasiýasynda bolup geçen zatlara, esasanam soňky hepde bolup geçen zatlara meňzeş zat görmändir.
Şonuň üçin Trump ilki bilen bu Ysraýylyň Eýrana garşy hüjümi barada oňa habar berilmändigini aýtdy.
Soňra ol aýtdy, ahyrynda oňa habar berlen eken.
Şeýlelik bilen ol Daşary işler sekretaryna aç-açan garşy çykdy.
Soňra onuň razwedka başlygy birnäçe hepde öň beýanat çap edip, Eýranyň ýadro programmasynyň
daşarky dünýä üçin howp döredmeýändigini aýtdy.
Tramp tersini öňe sürdi.
Razwedka başlygynyň aýdan beýanaty bilen ýüzbe-ýüz bolanda, ol diňe şeýle diýip bildi: "Men
bu aýalyň näme diýýändigine gyzyklanmaýaryn."
Öňki administrasiýada, hatda Biden we Obama döwründe hem, şeýle bir zat düýbünden oýlanyp hem bilinmejekdi.
Bu meniň üçin diňe Donald Trampyň sahna arkasyndaky güýçler tarapyndan hakykatdanam öňe-geri itelenýändigini görkezýär.
Şonuň üçin özümize sorag bermeli: Sahna arkasyndaky bu güýçler kimler?
Arkadaky bu güýçler, men hemişe şol barada gürrüň berip gelýärin, sanly-maliýe toplumy.
Bularyň ählisi uly sanly korporasiýalar, bularyň ählisi Wall Street-däki uly baýlyk dolandyryjylarydyr.
Bu güýçler hakykatdanam soňky aýlarda örän güýçli boldy.
Emma bu güýçlerde, aýratyn-da IT kompaniýalarynyň peýdasyna, kiçijik bir üýtgeşiklik boldy.
Şonuň üçin maliýe dünýäsi henizem örän möhümdir, ýöne IT kompaniýalarynda aýratyn bir
kompaniýa elbetde aýratyn möhümdir, we ol Palantir.
Şu bu planetada häzire çenli bolan iň uly maglumat ahtapody.
Palantir diňe bir Ukraina goşunynyň uruş nyşanlaryny däl, eýsem Ysraýyl goşunynyň nyşanlaryny hem guramaýar –
bu bolsa onuň gönüden-göni Eýran bilen Ysraýyl arasyndaky konfliktde gatnaşýandygyny aňladýar.
Palantiriň arkasynda kim bar? Palantiriň arkasynda Peter Thiel atly adam bar.
Meniň pikirimçe, Peter Thiel Birleşen Ştatlaryň uly gizlin güýjüdür, ol meniň nazaryma görä Donald Trumpdan hem möhümdir.
Peter Thiel hem bu täze administrasiýada öz işgärlerini ýerleşdirmekde üstünlik gazandy.
Täze wise-prezident J.D. Vance, Peter Thiel tarapyndan öňe sürlen adamdyr.
J.D. Vance bir gezek Donald Trumpyň mümkin däl adamdygyny aýdan adamdyr.
Kim Donald Trumpy jenaýatçy diýdi, soňra pikirini düýbünden üýtgetdi?
We soňra Peter Thiel Trump toparyna eden sadakatlary arkaly ony şonça goldap, J.D. Vance häzir wise-prezident boldy.
Eger Donald Trump bir pursatda wezipesinden çekilse, J.D. Vance onuň ornuna geljek.
Ýa-da bir zat bolup kalsa, ol prezidentlik orny üçin ilkinji dalaşgär bolar.
Emma ol Peter Thiel toparyndan ýeke däl.
Peter Thiel, gyzykly ýagdaýda, Elon Musk bilen bilelikde PayPal-y esaslandyrandygy üçin
şol atlandyrylýan PayPal mafýasyna degişlidir.
Elon Musk hem Peter Thiel bilen örän ýakyn.
We soňra David Sacks atly bir adam bar, ol häzir Donald Trumpyň süni aň we kriptowalýuta boýunça geňeşçisi.
We bu adamlar hakykatdan hem jogapkärdir.
Bu adamlar hem Donald Trumpy dolandyrýarlar.
Şonuň üçin biz Donald Trumpy görýäris, ol bir beýanatyndan başga beýanata üýtgeýär, irden bir zat aýdýar,
günortan başga zat aýdýar we agşam ýene-de özüne garşy gelýär.
Şonuň üçin men pikir edýärin, sahna arkasynda hakykatdanam ipleri kim çekýändigine seretmelimiz gerek.
We bu adamlar hakykatdanam Peter Thielyň töweregindedirler.
Gowy, şu wagt bu adamlaryň başdan geçirýän esasy meselesi näme?
Ilki bilen, olar soňky ýyllarda durmuşa geçirilen ähli gün tertibine gatnaşdylar.
Bu gün tertibi, ilki bilen, dünýäniň ähli künjegindäki kiçi we orta telekeçilik kärhanalaryna basyş etdi.
Dünýä boýunça kiçi we orta telekeçilik kärhanalary hem barha azaldylyp, uly derejede ýok edildi.
Elbetde, Amazon ýaly, tutuş satuw pudagyny ele geçirip, şonuň netijesinde dünýäniň dört bir künjegindäki millionlarça satuwçyny
işsiz galdyran kompaniýalar hem munuň döremegine goşant goşdy.
Şonuň üçin bu orta gatlak örän agyr zyýana sezewar boldy. Emma munuň netijesi näme boldy?
Netijede, ştatlarda salgyt girdejileri her ýerde ýetmeýär.
Şonuň üçin orta gatlak ilatyň esasy salgyt girdejilerini üpjün edýän bölegi boldy, sebäbi dünýäniň
ähli iri korporasiýalary gaty az salgyt töleýärler.
Şonuň üçin esasy ýük kiçi we orta telekeçilik kärhanalaryna düşýär.
Eger orta gatlak ýok edilmäge dowam etse, onda salgyt girdejileri hem tebigy ýagdaýda azaldylar.
Şonuň üçin döwletler has-da köp karz alýarlar we bu tebigy ýagdaýda karzlar seýligine getirýär.
Bu karzlar ýelpermesi häzirki wagtda ýaşaýan pul ulgamyny gowşadýar.
Elbetde, tehnokrasiýa aristokratiýasynyň güýji esaslanýan pul ulgamy.
Bu örän möhüm hadysa – Thiel we onuň adamlarynyň häzirki wagtda göreşýän örän uly meselesi.
Olar ýüzbe-ýüz bolmaly indiki mesele häzirki wagtda başga bir uly global mesele bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyzdyr,
ýagny sun'iy aňyň iş dünýäsine girip gelmegidir.
Sun'iy aň boýunça iň soňky gözlegler gaty gorkunç: dünýäde 1,4 milliarddan gowrak iş orny sun'iy aň sebäpli howp astynda.
Bu, eger bu adamlar işlerini hem ýitirseler, olar tebigy ýagdaýda salgyt töleýjiler we sarp
edijiler bolmakdan el çekjekdigini aňladýar.
Bu, 3000 ýyl bäri ýaşaýan pul ulgamyň geljekde işlemejekdigini aňladýar.
Şonuň üçin olar tebigy ýagdaýda arka planda meýilnama düzüp goýýarlar.
Bu planda bolsa fon arkasynda maliýe ulgamyny täze maliýe ulgamy bilen çalyşmak göz öňünde tutulýar.
Şonuň üçin biz arassa sanly pul alarys.
We bu sanly pul soňra CBDC görnüşinde merkezi dolandyryljak.
Bu diňe esasy merkezi banklara walýuta çykarmaga rugsat beriljekdigini aňladýar.
Ahyrynda hemmämiziň diňe bir hasaby bolmaly we ol hasap merkezi bankda bolmaly.
Elbetde, kiçi banklar ýolboýy hem ýok edilmeli.
We uly banklar soňra aýrylyp atylmaly bolar.
Olar şondan soň diňe gymmatlyk kagyzlary söwdasynda ýa-da türevi kazinoda işjeň bolarlar.
Emma häzirki wagtda Peter Thiel we onuň ähli kärdeşleriniň öňünde duran esasy mesele şundan ybaratdyr:
bu täze ulgamy parahatçylykly ornaşdyrmak mümkin däl.
Nigeriýada uly göwrümli synag geçirildi.
Öňräk synaglar Gündogar Karib deňzi Bileleşiginde we Baham adalarynda geçirildi, häzir bolsa
käbir beýleki örän kiçi döwletlerde hem geçirilýär.
We bu synaglaryň ählisi bir netijäni görkezdi, ýagny adamlar bu täze puly öz islegleri bilen kabul etmek islemeýärler.
Şonuň üçin bu maksada ýetmek üçin adamlara basyş etmeli.
We iň uly basyşy nirede edip bilersiňiz?
Iň uly basyş uruş açmak arkaly ýerine ýetirip bilner.
Adamlarda uruş gorkusyny döredip, iň uly basyşy ýetirmek bolýar.
Şu wagt dünýäniň dört bir künjeginde giňden ýaýran Üçünji jahan urşundan gorkmak, adamlary gorkuzmak we olary adaty şertlerde
kabul etmezdi ýaly çäreleri girizmek üçin ajaýyp serişdedir.
Indi meniň üçin Eýran urşy barada iň gyzykly zat sorag däl:
Donald Trump häzir takyk haçan zarba urar?
Ýa näme üçin hemmesi garaşylýandan has köp wagt alýar?
Ýa şahsy yarasalar nire gidýär?
Munuň ýerine, meniň pikirimçe, bu kontekstde soragyna jogap bermek örän möhüm bolar: Bu uruş häzir näme üçin bolýar?
Men pikirimçe, ilki bilen bu uly üns sowýar.
Ol hemmäni gorkuzar.
Emma bu hem häzirki ulgamyň uly göwrümli talanyşygyny aňladýar, ol çökmäge höküm edilendir.
Hakykat şundan ybarat: bu uruşdan köp pul gazanyp bolýar.
Şonuň üçin sanly we maliýe korporasiýalary tarapyndan goldanýan ýarag kompaniýalary bu uruşdan uly girdeji gazanýarlar.
Bu bir zat.
Ikinjisi, kiçi we orta telekeçilik kärhanalary basyş astynda galmagy dowam eder.
Eger häzirki wagtda Eýrana uly hüjüm hakykatdanam amala aşyrylýan bolsa, biz Eýranyň
Hormuz boğazyny ýapjakdygyny garaşyp bileris.
Eger Hormuz boğazy Eýran tarapyndan ýapylyp ýa-da maksatlaýyn ýok edilse, onda dünýä zerur tebigy gazynyň 20
göterimini we suwuklandyrylan gazynyň 25 göterimini ýitirer.
Iň köp kim ejir çekjek?
Kiçi we orta telekeçilikden başga hiç kim däl, sebäbi Günbatarda energiýanyň bahalary şonda bu ýerde asmana çykar.
Uly korporasiýalar hemmesi munuň üstünden aňsatlyk bilen geçerler.
Bu uly korporasiýalar üçin mesele däl.
Emma kiçi we orta telekeçilik kärhanalary, energiýa we benzin üçin birden köp tölemeli bolansoň, elbetde örän agyr zarba urýar.
Soňra, elbetde, başga bir saýlaw edilýär.
Şonuň üçin meniň pikirimçe, bu ýerde ýadyňyzda saklamaly örän möhüm bir hadysa bar: bu çemeleşme ýene-de
kiçi we orta telekeçilik kärhanalaryny nyşana alýar.
Elbetde, bu kiçi we orta telekeçilikleriň garşy göreşjekdigini we adamlaryň hem garşy göreşmegi dowam etdirjekdigini aňladýar.
Bu bolsa öňümizde örän, örän tolgunly döwürleriň garaşýandygyny aňladýar.
Men pikirimçe, bu çaknyşyk indi gaçynmaz.
Men pikir edýärin, biz bu urşa gowy girip barýarys.
Men şeýle hem ynanýaryn, häzir G7 çäginde Donald Trump bilen duşuşan Ýewropa
döwletleriniň başlyklary – duşuşyk soňra çalt bes edildi.
Olar Ýewropada ýene-de duşuşdylar ýa-da geljek birnäçe gün içinde duşuşarlar.
Men munyň hemmesiniň diňe ünsü sowurmak üçin ulanylýan taktika diýip pikir edýärin.
Uruş uzak wagtdan bäri kesgitlenipdir, bu anyk. Uruş bolar.
We biz täzelenişi ilerletmegi dowam etdireris.
Biz uruş ykdysadyýetine geçmegi dowam etdireris.
Bu üýtgeşiklik adamlary örän basyşa salmak we adaty şertlerde mümkin bolmajak zatlary ýerine ýetirmek üçin ulanylýar.