Na mokolo ya 29 sanza ya misato 2025, Kulturhaus Dornbirn ayambaki likita "Bonsomi & Komipona – Mwana
mboka ya mokumba" na masolo ya ntina na ntina ya boyangeli na nse ya mibeko, bokonzi mpe mbongo.
Lisanga yango ebongisamaki na Académie mpo na Bokoli ya Moto na Moto na Dornbirn.
HOCH2.TV mpe bakangaki mpe babongisaki rapport oyo.
– Lelo, Kla.TV elakisi Philipp Kruse na likambo: Mibeko ya OMS: "Ya pwazɔ banda na A kino Z mpe esengeli kobwakama mobimba!"
Eteni ya liboso: Mokakatano
Sikawa nalingi kobenga Mongombo Kruse mpo azala molobi ya mibale. Ezali esengo kozala na bino awa.
Iyo, Mongombo Kruse, toyiaki sik'oyo maloba ya ebandeli ya Mama Tagberger mpo na certificat ya vaccination ya elektroniki.
Na moboko, yango ekokani malamu mpenza na motó ya likambo na yo.
Bongo, soki otali bilembo nyonso ya Corona, esengeli koloba ete, soki totali na sima, ezalaki libungi monene, etumba ya monene
mpo na kobwaka bonsomi ya bato oyo bazali na mokumba, boye te?
Ya solo mpenza. Bokoli nde motó ya likambo ya liyangani ya lelo.
Nalingi kolobela na mokuse likambo moko oyo ebimisamaki déjà na mobongisi, Erwin Rigo.
Sikawa, na mibeko na biso, kokokisa mbula ya mobeko elingi koloba kaka kozala mokolo.
Kasi na sima ya likambo oyo ezali – ndenge balobaki yango malamu – bososoli ya mozindo koleka oyo ebongisamaki na Immanuel Kant.
Bokoli na ndimbola ya: kokoka koloba mpo na ngai moko, kozwa pɔsɔ na makambo ya politiki.
Mpe Kant atiaki bokoli oyo na kati ya eleko ya Eklɛrɛzime.
Koyeba ezali kobima ya moto na bomwana oyo ye moko amipesaki.
Na lolenge oyo, alimboli ete ezalela ya ebandeli ya bato ezali mpenza kozanga bokoli,
mpe esengeli ete bázwa bokoli na bango liboso.
Asengeli kosala mosala mpo na yango, asengeli komilengele mpo na yango.
Mpo bokoli esangani ntango nyonso na likambo ya liboso ya kozala na mayele ya kosala makambo malamu – elingi koloba, likoki
ya komona malamu makambo oyo ekobima na misala ya moto ye moko.
Mpe bongo lelo tokomi na ezalela moko ya mpasi mingi, na ndenge ete makambo ya moboko – oyo ezali, solo, masɛngami mpo na kozwa
ekateli ya mayele – ekangami na mabɔkɔ ya bato moko mpe etindami na lolenge moko na
likolo tii na nse na boumeli ya krizi oyo mobimba.
Na suka, ebongisamaki na OMS mpe elekisamaki na mabɔkɔ na mabɔkɔ epai ya baguvernema mpe na nzela ya baguvernema.
Kaka bongo, nalingi kokata lisolo awa, mpo yango mpenza nde likambo.
Kokola esɛngaka bonsomi ya kopona, mpe bonsomi ya kopona esɛngaka mpe likoki ya kotalela maponi mpe banzela ya kosala ekeseni.
Kasi tango, lokola tomonaki na ntango wana, pene na nzela mosusu epesamaka te uta likolo.
Ntango balobi: Oyo ezali virus ya liwa, mpe moto nyonso oyo alobi ndenge mosusu azali kokosa.
Ntango balobi ete bamekameko ezali ya kotyela motema mpe ya libateli.
Ntango balobi: Toza na mangwele awa oyo ebatelaka yo mpenza.
Mpe soki olobi: Mibeko oyo ezali kosala malamu, mpe moto nyonso oyo atɛmɛli yango azali,
ndenge balobaka, komitiya ye moko monguna ya bato.
Bongo, likambo ya bokoli to ya komipona ekoki kozala te.
Mpe likambo oyo esalemaki kaka na mboka moko te.
Na tango wana, ezalaki mpenza kotiyama na makasi na mokili mobimba, longwa likolo kino na nse, ndenge olobi.
Mpe yango nde mpenza likambo oyo OMS alingi lelo, oyo azali naino kolanda.
Akanisaki te na komituna mpo na eleko wana, kasi nde ekeseni.
Azali mpenza koluka kokomisa yango mobeko oyo esalelamaka tii lelo.
Liloba ya ntina: kontra ya pandemi, boye te?
Iyo, ezali solo.
Bongo, kozwa bango moko bokonzi ya bansango ezalaki likambo oyo emonanaki ntango nyonso
na boumeli ya crise mobimba ya coronavirus.
Oyo ezali banda kala mingi mpenza mpe esalemi mpenza na OMS na boumeli ya mibu 10 kino 15 oyo eleki.
Mpe mobeko oyo ya moboko, na nse ya motó ya likambo 'Infodemics' , esengeli kokɔtisa yango na kati ya boyokani ya bokono ya
pandemi – oyo esengeli naino kosolola – mpe na kati ya mbongwana na Mibeko ya Mokili Mobimba ya
Bokolongono oyo esili kosololama mpe kondimama.
Yango elingi koloba ete tozali na bokangisi to formalisation ya makambo oyo tosili komona.
Yango elingi koloba, solo, ete tokoki kozela eloko nyonso longola sé lisolo ya polele, ete tokoyoka makanisi
ekeseni mpe tokosala débat ya bonsomi na kati ya bato ya mayele – kasi ezali nde bokeseni mpenza:
Bokangami ya zando ekokoma lisusu makasi koleka, mpe na ndenge wana, ekokitisa makoki ya bana mboka
ya kosala bikateli mpe bokoli na bango ya makanisi.
Eloko mosusu ya ntina mingi ezali, elingi koloba bopusi ya kobanga mpe ya makambo ya likama.
Bato nyonso bayebi ete bobangi ekangaka makasi mpenza makanisi ya bonsomi.
Mpe ezali mpenza na ntango wana nde likoki ya kosala makambo na mayele mpo na yo moko ekangamaka.
Mpe awa tokoki kozonga epai ya Kant mpe na likanisi na ye ya liboso ete ezali mpenza bokoli nde esengeli koteyama.
Osengeli koluka sango oyo na makasi.
Osengeli komeka kotala na mozindo makambo ya kobombana mpe na nsima kozala na mpiko ya kosala.
Kant amonaki yango malamu mpenza.
Na nsima, esengeli ozala na mpiko ya kosala na boyokani na yango, ata soki ekomi mwa mpasi.
Mpe yango ezali kaka likambo ya boyekoli.
Sikawa tozwaki libaku ya koyekola yango na boumeli ya mibu minei oyo eleki.
Tosali komitiela ngenga na yango mpe esengeli tómonisa yango polele koleka na mikolo mizali koya na nse
ya boyokani oyo etali pandemi – mpo na kopekisa yango.
Mongongu Ghebreyesus, mokonzi ya OMS, na ebandeli akanisaki ete boyokani ya pandemi esalama
"kosinyama mpe kokangama" kino na mobu 2024.
Na chance, nakoloba ete, likambo oyo elongi te tii sikoyo.
Kasi tomoni awa ete programme ezali kokoba malamu.
Na yango, makambo ya ntina mpo na 2025 elakisi nzela polele.
Awa, bazali kosala makasi nyonso mpo na komimesenisa na likambo oyo ekoki kokimama te, soki tokoki koloba bongo.
Boyokani oyo ya pandemi mpe, koleka nyonso, mbongwana na mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba, elingi koloba nini mpenza mpo
na bonsomi ya moto na moto, na ndenge ya kobwaka Mibeko ya Nuremberg, lisalisi ya makasi, kozanga lisusu
bonsomi ya kopona mpo na mangwele, mpe bongo na bongo?
Nini ekozala na makambo na yango?
Iyo, ozali kolobela mpenza kokweya na lokumu oyo toyokaki na boumeli ya mibu minei eleki, oyo ekoma sikoyo lokola ezaleli.
Bato bayebisamaki te ete biloko wana ezalaki biloko ya sika mpenza mpe emekamaki naino te.
Ntango balakisaki yango, ezalaki na bilembeteli ya siansi te mpo na koloba ete: esalaka malamu, ezali na likama te.
Ezalaki expérience moko ya classique.
Mpe ba données oyo, biloko oyo, balakisaki yango lokola nde ezali mpenza na libateli mpe esalaka
malamu lokola mangɔngɔ nyonso mosusu ya ordinaire.
Yango ezali bokosi.
Mpe soki sikoyo okanisi ete oyo ezali kaka komeka, na yango lokola avocat osengeli koyeba ete kosala bomeki epekisami
makasi na nse ya Code ya Nuremberg mpo na mabe ya nsomo oyo esalemaki na tango ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba.
Oyo ezali mobeko ya mokili mobimba ya kotosa!
Bótala ndenge bato ya awa bazali kopema, bazali kobeta maboko, atako nazali kaka koloba likambo oyo emonanaka polele.
Oyo ezali mobeko ya mokili mobimba oyo esengeli kotosa, bino basi na bino mibali.
Yango elobami na Article 7 ya Pacte ya ONU mpo na Makoki ya Bato mpe ya Politiki. Mpe Article 4 elobi boye:
Mobeko oyo ya makasi esalelamaka ata na tango ya bamaladi ya monene oyo eyebisami na ndenge ya
Leta mpe ekoki kobebisa bomoi ya ekolo mobimba.
Na maloba mosusu, yango ezali mobeko oyo ezangi libaku.
Mpe kobuka mobeko oyo na bato ebele ezali mbeba mabe mpo na bato, kolanda Statut ya Rome.
Tango oyo toye na esika oyo ya monene.
Iyo, ezali na likambo mosusu ya kotalela.
IGV ekendeki mosika koleka na mibeko na yango.
Yango wana, ezali kaka likambo ya monganga te.
Na ndakisa, elobi ete baguvernema basengeli kobundisa sango ya lokuta – to nionso oyo elingi koloba.
Yango elingi koloba botiami ya bandelo na bonsomi ya koloba mpe na makoki mosusu ya moboko.
Bongo mpo na moto nyonso oyo azali kotɛmɛla likambo oyo, oyo azali kosɛnga makoki na ye, oyo azali koloba mabe mpo na bokoli oyo.
Tokotala yango.
Bongo, oyo bazali kobongisa awa ezali kaka te dictature ya bokolongono, kasi ezali moko oyo ekómi
pene ya kokokisa ndimbola ya solo ya liloba dictature.
To boye nalimboli yango mabe?
Ya solo mpenza.
Mpe OMS nde ezali kotambwisa likambo oyo, oyo ezali solo kaka lisanga ya lokuta.
Mpe natangi awa makambo ya ntina koleka, oyo ezali ya kokoka te, kasi ya ntina koleka ya réseau oyo ya lokuta, oyo tolongi naino
te kobongisa na likambo ata moko ya tribinale – ata moke te na mboka oyo balobaka Allemand – na lisalisi ya avocat nyonso te.
Bongo, ba tribinale bazali kaka kokanisa ete SARS-CoV-2 ezali likama ya monene koleka banda grippe ya Espagne.
Balobaka kaka ete likama oyo ya épidémie ekoki komekama kaka na nzela ya ba tests ya PCR.
Mpe balobaka kaka ete mangwele ya COVID-19 oyo esalemi na mRNA ezali na litomba mpe ezali ya
likama te, mpe likambo yango ezali na ntembe te.
Mpe likolo ya nyonso, moto akangani na likanisi ete ezali komeka.
Ya solo, makambo mosusu ezali: kozanga mobimba ya pharmacovigilance mpe lisusu
likambo ete baponeli mosusu esilisi mobimba.
Kasi yango nde mabanga ya litumu ya ndako oyo ya lokuta.
Nasala mpe mosala na administration ya mpako mpe lokola avoka ya mpako.
Mpe wana nde liloba 'web of lies' ezali na ntina mingi mpenza mpo na bokosi ya mpako.
Kasi, na ngambo mosusu, leta azwaka mpasi ata moke te mpo na komona réseau ya lokuta ntango ba
kompani basalelaka ba arrangements ya mindondo-mindondo.
Mpe awa, ye moko atongi yango mpe abatelaka yango bambula na bambula.
Ezali kaka bongo.
Mpe moto nyonso oyo atelemeli lisanga oyo ya lokuta – ndakisa, monganga moko na Zurich – balongoli ye ndingisa na ye ya mosala.
Mpo, na boyebi ya solo ya makambo, apesaki na bato na ye misato ya maladi certificat ya kolongwa na mangwele.
Mpe bongo bakonzi ya bokolongono ya Canton ya Zurich balobi: "Oza moto mabe, oza na nguya ya moto mabe. Ozali
kotia bokolongono ya bato na likama. Tozali kolongola ndingisa na yo ya kosala mosala ya monganga."
Mobali oyo azalaki na nyongo ya 50 000 koleka na sanza, na basanza ya liboso.
Oyo ezali etumbu ya makasi oyo ezali na ntina ya mabe monene.
Nalingi koloba ete lisanga oyo ya lokuta bazali kaka kobatela yango na makasi nyonso tii lelo.
Mpe ɛɛ, yo moko olobelaki yango: mibeko ya sika ya bokolongono elobi polele ete ba états basengeli komipesa mpo na
kobundisa minganga nyonso ya boye mpe bato mosusu – oyo balobaka solo na mpiko – mpe mpo na kopetola ba réseaux sociaux.
Mbula eleki, to mpe sima ya maponami ya Donald Trump, elikya monene ezalaki ete likambo oyo ekobukana.
Na moko ya ba ordonnances na ye ya liboso lokola président, Trump asakolaki mpenza ete Amerika ekolongwa na OMS.
Mpe basusu balandaki ndakisa, lokola Argentine. Na Eropa mpe, sikoyo ezali na mikili oyo mpenza basalaka bongo.
... Ya solo, Slovaquie na Hongrie mpe baboyi na makasi boyokani ya OMS mpo na pandemi.
Na yango, elikya ezali.
Na ngambo mosusu, cartel moko esalemi awa na lolenge na yango moko ya ba leta oyo bazali kosala nyonso bakoki mpo na kotombola
programme oyo – oyo ozali kolimbola awa na maloba ya monene.
Elikia ezali ete Trump akobuka mpenza ebongiseli mobimba ya OMS?
To mbala mosusu, ezali nde likoki monene ete bakokoma lisusu koleka na nse ya bokonzi ya makasi lokola Chine, na ndakisa, mpe
mbala mosusu ata na nse ya bokonzi ya ba fondations ya bato ya miliyare, mpe na nsima basala
lisusu makambo yango na lolenge ya koleka ndelo?
Bon, nasengeli koloba ete likambo oyo ezali polele te mpo na kopesa ndimbola, mpe na suka,
ezali kaka kokanisa-kanisa ndenge makambo ekokende.
Mpo na ngai, likambo ya malamu na etamboli ya Trump na mokolo ya 20 sanza ya yambo,
tango abimisaki mobeko ya mokonzi, ezalaki ete:
Esengeli kobongisa makambo nyonso mpo Etats-Unis ebima na OMS.
Mpe alimbolaki yango na kolobaka, na mokuse, ete OMS ezali mopesi ya lisalisi ya bokolongono,
ebongiseli ya misala na makambo ya bokolongono.
Mandat elimbolami na Article 1 ya constitution na bango.
Abuki kontra na ye, bobuki ya makasi mpenza, yango wana tozali kokatisa kontra yango.
Mpe biso mpe tosengeli kozwa ezaleli oyo ya moboko.
Esengeli tósolola na ebongiseli oyo ya mokili mobimba na lolenge moko ya botuni-mituna ya makasi mpe tóyebisa bato ya
politiki polele ete bano bazali te bapanzi-nsango ya bokolongono oyo bazali kosala mosala na bolingo malamu mpamba.
Kasi, ndenge ya kosunga yango na mbongo emonisi polele – ndenge emonanaka na lokasa na yango ya liboso – ete OMS
efutamaka mpe etambwisamaka mingi na kolanda matomba ya OMS moko, mpe na yango ezali mombongo moko ya monene mpenza.
Mpe awa esengeli kaka tósangana mpe tósɛnga na bakambi na biso ya politiki bátalela na
bososoli mpenza makambo ya malamu oyo OMS esali.
Iyo, mokano na yango ezali ya kobatela bokolongono, kasi te ya kondimisa matomba ya industrie ya nkisi.
Kaka bongo, yango ememi ngai na motuna na ngai oyo elandi.
Tokoki koloba ete na tango ya coronavirus, botosi ya mibeko ebukanaki makasi koleka ndenge nyonso oyo esalemá liboso.
Mpe ba-droits fondamentaux ndenge na ndenge ekangamaki mpe etelemisamaki na boumeli ya basanza ebele – solo,
nyonso na ntina oyo balobaki ezali ya kobatela bomoi, bomengo ya moto moko moko mpe kolongono ya nzoto.
Mpe oyo etiyamaki mpenza na tango wana, mpe oyo biso nyonso tokoki naino koyemba lelo, oyo ezali naino konyokola biso lelo,
ezali mobeko oyo ya état d'urgence, ya état d'urgence ya libela.
Bongo, lelo oyo, politiki esalemaka na maloba oyo ezongaka: nzela mosusu ezali te, nzela
mosusu ezali te, ezali likambo ya lombangu!
Mpe tomoni yango kaka na pandemi te, kasi mpe na mbongwana ya klima.
Tokoki komona yango na etumba ya lelo na Ukraine.
Mpe yango etuni motuna: boye oyo mpe ezali eteni ya mwango moko, ezali na mayele na sima na yango?
Ya solo, ezali na lolenge moko soki totali misala na niveau ya ONU, na boyokani ya lobi.
Awa, na ndimbola na yango ya monene, likanisi ya moboko etiyami ete ONU esengeli kopesama bokonzi ya
ntina mpo na kosala na makambo nyonso ya mbalakaka.
Soki totali sima na mibu minei oyo eleki lokola bandelo ya solo, tokoki komona polele ndenge mobeko-mokonzi ya boyangeli na nse ya
mibeko – elingi koloba, boyangeli na nse ya mibeko mpe demokrasi – etindamaki pembeni mpe ekitanamaki na boyangeli
ya likama, na maloba mosusu: bosenga eyebaka mobeko te.
Eloko nyonso oyo ekosunga mokano oyo etangami na ndenge ya Leta endimami.
Nalakisi yango na elilingi awa.
Na ngambo ya mwasi, okoki komona likanisi ya moboko ya ndenge Leta oyo ezali na bokabwani ya bokonzi
esengeli kosala na bitape na yango misato ya boyangeli:
Na boyangeli, na bokonzi ya mibeko, na assemblee mpe na bazuzi.
Bazali na bonsomi moko na moko, bakitanisaka, bakɛngɛlaka mpe batalelaka mosala ya moko na moko na kotalela
bansango oyo bazwi na bonsomi mpe na lolenge na bango moko.
Mpe sikoyo, na katikati ya pandemi ya coronavirus, OMS ebimi na likanisi oyo:
Kaka bansango oyo etosaka malako ya OMS nde ekoki kosalelama lokola moboko mpo na bikateli oyo
ezwami na guvɛnɛmá, bato ya parlemá mpe bazuzi.
Mpe esengeli kaka naloba yango awa polele.
Nasambisaki pene na mbala 35 kino 40, mpo na kotɛmɛla misala ya mabe to mpo na kobatela minganga.
Mpe oyo nazali koyoka ntango nyonso epai ya tribinale ezali: Te, maloba na bino ya solo ezali kokutana te na malako ya OMS.
Na tango ya pandemi, likambo ya ntina koleka ezali mayele oyo bato ya mayele ya OMS mpe ya leta oyo OMS endimi bapesaka.
Bapesaka biso ndingisa te ya kotala yango.
Mpe yango ezali kolongola bokabwani ya ba pouvoirs mpe, na suka, kokanga mobimba bobateli ya makoki ya moboko!
Yango elingi koloba ete, na suka suka, tribinale ekoki lisusu kobatela te makoki ya moboko soki etalelaka ata te
makambo ya solo – elingi koloba, makambo oyo emonisami na bilembetele oyo biso baavoka tolakisaka bango.
Bongo elingi koloba ete, na suka, ba Etats oyo nyonso, soki tokoki koloba bongo, bazali kokanga na nsinga ya bansango ya OMS.
Yango nde ntina ya mibeko ya lombangu lokola oyo.
Bazali kaka kolongola ba mécanismes ya contrôle ya démocratie mpo na kokanga système ya santé bango moko.
Na yango, kaka biloko moke mpenza nde endimami, mpe esengeli kosalela yango.
Mpe oyo emonani polele ete ezali kolanda mikano ya nkita, kasi te mpo na kobatela bokolongono.
Mpe ezali, solo mpenza, kobebisa mobeko ya bokonzi ya bikolo, mpo na suka suka, lokola bapɛngwaki bato ya mboka makoki
na ntango ya bokono ya coronavirus, sikoyo mpe bakonzi ya bikolo mobimba bazali kopɛngwama makoki na ONU.
Ee, solo mpenza. Yango nde nalingaki koloba, nabosanaki kolobela yango.
Ezali likambo ya bato ya malamu mpamba te; leta mobimba ezali kotiyama na nsé ya
bokɛngɛli, elingi koloba, bakomisi yango na makoki te.
Bakaboli ye bokonzi na ye ntango bayibi bango sango.
Soki bapesi bango nzela te ya kobenga bato na bango ya siansi ya lokumu mpo na kosala na likita ya bayebi ya boyebi ya guvɛnɛmá.
Soki Professeur Haditsch azali na eloko ya koloba te to bakiti ye lokumu, na bongo Leta ezali komikanga nzela ya kosala.
Mpe yango, solo mpenza, ezali likama ya monene koleka mpo na makoki ya leta ya kosala, mpamba te
mokumba na yango ezali ya kobatela bana mboka na yango.
Esengeli kobatela bokolongono ya bana mboka, mpe ekoki kosala yango kaka soki esaleli
makambo oyo emonisami na siansi mpe na bonsomi.
Mpe yango wana, mibeko oyo ya OMS ezali mabe mobimba, banda na A kino Z, mpe esengeli koboyama mobimba.
Yango ezalaki maloba ya malamu ya kokanga mpo na likabo na yo na eteni ya liboso.
Iyo, sikoyo tolingi kotuna Mongongu Kruse mpe koyoka makanisi na ye na mposa makasi.
Iyo, tókɔta kuna.
Nakanisi ete makambo mingi oyo tosololaki liboso ezali naino na ntina.
Motó ya likambo ezali, solo mpenza, bokoli.
Ndenge nini tokoki kobatela bonsomi na biso ya bato mpe kozongisa makoki na biso oyo ezali kokita mokemoke na bambula ekoya?
Iyo, liboso napesa eyano ya solo, nalingi komonisa elikya na ngai ya monene, oyo euti na likambo ete bato koleka 500 bazali awa.
Mpe nalingi kolimbola yango mwa moke.
Nalingi koyeba banani kati na bino bauti na Autriche? Bokoki kotelema mwa moke, svp?
Biso nyonso ya Autriche, soki bolingi.
Iyo, yango ezali mpenza ya kosepelisa.
Mpo na ba oyo bandimi makanisi na ngai te, nakanisi nakoki komona pene na 90 likolo ya nkama. Matondi mpo na kotelema.
Kasi sikoyo, solo, motuna oyo elandi.
Nani auti mobembo uta na Liechtenstein?
Nalingi koyamba bino nyonso oyo boyaki awa kowuta na Liechtenstein. Matondi mingi.
Matondi.
Bongo nakoki kotuna nani asalaki mobembo molai kowuta na Allemagne?
Soki okoki, telema mwa moke. Malamu mingi, wana ezali pene na 50 uta na Allemagne,
liboso ezalaki pene na 30 uta na Liechtenstein.
Mpe sikoyo, uta na Suisse. Nakoki kosenga na baoyo bauti na Suisse bámíkatisa mpo na mwa ntango?
Malámu, ɛɛ, ezalí solo, matɔ́ndi.
Mpe wana ezali eteni ya liboso ya eyano na ngai!
Eyano moko oyo biso nyonso tokoki komipesa ezali ete tozali bango moko te mpe tozali kosala elongo.
Ndako oyo etondi na bato kowuta na Autriche, Liechtenstein, Suisse mpe Allemagne.
Yo ozali eyano, biso nyonso tozali eyano, malamu mingi!
Mpo na kokangisa na likambo ya bokoli.
Nalimbwelaki ete moto ya mokumba azali moto oyo akoki kososola makama ya misala na ye, kasi mpe makama ya kozanga kosala.
Ayebi ete soki asalí eloko te, bakolongola ye makoki na ye na mikolo mizali koya, kaka
ndenge balongolaki ye yango na mikolo ya kala.
Tomoni ete lokumu ya moto ezali likambo oyo ekoki kobongwana, atako balobaka ete bakomisaki yango ya libela
na libela na Article 1 ya Mobeko-Mokonzi ya Allemagne.
Yango elingi koloba ete tosengeli kokoba kobatela makasi makoki na biso mpe tosengeli te kozala nyee.
Yango esangisi kozala na boyebi ya polele mpenza na makambo oyo basalelaki biso na mibu minei oyo eleki.
Esengeli tósosola ete bakosaki biso na ndenge ya ebongiseli, na boyokani mpe bakobaka kokosa biso ntango nyonso.
Mpe esengeli tómonisa ete ata lelo oyo, bakonzi ya likolo ya leta bazali kaka kokangama na litambe oyo ya lokuta mpe
bazali kokoba konyokola mpe kopesa bitumbu na minganga oyo balobaka mpe basalaka oyo ezali malamu.
Mpe biso nyonso tosengeli kosangana mpo na kotɛmɛla likambo oyo mpe kosunga na makasi minganga oyo,
bato oyo ya mpiko, na mongongo na biso! Matondi.
Namoni likama ya solo.
Moninga na biso ya mosala ya lokumu, Monganga Sharon, oyo asalaka na psychiatrie ya bilenge, alobelaki likambo moko ya lombangu.
Mpe namonisi likambo ya mbangu na biro na ngai ya mibeko.
Bato bazalaki kotondisa boîte na ngai ya email mpe nazalaki ata kokoka te koyanola na ba email.
Ezalaki na état d'urgence kuna mpo leta ekosaki bato nyonso mpe elongolaki bango makoki na bango ya moboko.
Esengeli tómatisa mongongo na biso awa. Esengeli tóbika te ata moke. Yango nde ebandeli.
Nalingi mpe kolakisa ndenge tokosala yango.
Ezali na banzela nkoto na nkoto.
Bazali na lolenge na bango moko. Bazali na esika na bango moko. Bazali na makasi na bango mpe mayele na bango.
Mpe kokanisa te ete ezali na petisyo moko mpamba. Nakolobela mwa ba petisyo na mwa ngonga.
Kasi, yo nde solution. Yango nde likambo ya liboso mpenza oyo nalingaki koloba.
Malamu, sikoyo nakoki kolimbola polele koleka.
Motuna moke uta na yo, mbala mosusu?
Yango ezali ya kosepelisa mingi.
Eténi ya mibale elingami kozala lokola liteya, mpamba te biyano mpe esengaka ndimbola ya mozindo.
Soki eleki, mbala mosusu motuna moko etali makoki ya moboko, po obimeli kaka kolobela yango.
Bato ebele sikoyo bamoni lolenge moko ya kokamwa ya kondima makambo, kaka te na misala oyo olobeli,
kasi mpe na kati ya bato nyonso, ndenge nakanisi.
Mpe bato ebele, na ndenge moko boye, bakokaki te kososola likambo oyo: balobelaki bango eloko
moko, kasi bango bayokaki eloko mosusu mpenza.
Nakanisi yango ebakisaki makasi kozanga mposa ya politiki.
Ezali mingi mpo na kozongisa bokoli mpe koluka eyano, to ezali mingi mpo na kozongisa motema moko na politiki?
To mbala mosusu ezali likambo ya kokamata nzela mosusu mpenza mpe koloba: Tozali lisusu na kondima na politiki
te awa, tozali lisusu kondima eloko moko te oyo elobaka.
Tozali kokende na nzela na biso moko, soki tokoki koloba bongo, na nzela ya kosangana na
bato. Mosala ya nse, ata elingi koloba nini.
Nazali kolobela te ba révolutions to biloko ya ndenge wana.
Nalingi koloba kaka boyokani na ndimbola ya botɛmɛli ya bato na nzela ya kimya.
Nzela ezali nini?
Iyo, politiki ya lelo ezali elilingi ya maponi na biso, maponi ya baninga na biso ya mboka.
Yango wana, esengeli tóbanda na baninga na biso bato.
Biso nde bato. Yango elingi koloba kondimisa baninga na biso ya mboka.
Mosala na biso ezali te ya kozongisa motema na politiki, kasi ya kopona bato ya politiki oyo totielaka motema.
Mpe basengeli komonisa ete babongi na kotyelama motema na biso.
Yango nde ebandeli.
Bongo, na moboko, tosengeli koyeba ete:
Banda na Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba, tomesana ete bapesa biso makoki na biso ya moboko.
Esengelaki tósala mosala makasi mpo na kotonga moboko ya bolamu na biso.
Esengelaki kaka tósilisa formasyo na biso mpe tósala misala na biso na mayele mpe na molende.
Kasi ezalaki na ntembe te ete esengelaki tobima na balabala.
Ekozanga ata mokolo moko na makanisi na biso, mingi mpenza na oyo ya ngai, ya kosala maloba ya boye mpe kokende na makita.
Mpe na mawa, esengeli tókoba kobatela bango kino tokozongisa makoki na biso ya moboko.
Yango elingi koloba ete esengeli tóbongola lolenge na biso ya kokanisa.
Esengeli biso kozongisa makoki na biso ya moboko na kosengaka yango na bato ya politiki.
Mpe tokosala yango banda na nse kino likolo.
Mpe sikoyo nakoloba polele mpenza.
Mokolo moko boye ezali na boyokani na Lisanga ya Mokili mobimba mpo na Bokolongono mpe mbongwana na mibeko ya bokolongono.
Nalobaki yango liboso, na mokolo ya 19 sanza ya nsambo.
Soki ba gouvernements na biso baboyi mabongoli oyo te kino na tango wana – elingi koloba, soki batindi
liyebisi ya koboya epai ya OMS na Genève te – bongo mabongoli oyo makokoma na nguvu ya mobeko.
Na nsima, ekozala na ntango ya botatoli ya sika. Na nsima, OMS ekokamata yango lokola elembo:
Iyo, bandimi na makambo ya kala. Sikawa esengeli tóngisa makasi mwa moke lisusu.
Wana nde sango oyo ezali kokoma na OMS.
Yango elingi koloba, liboso ya nyonso, likambo oyo tokoki kosala ezali ya kotya makasi na biso mpo na kosala ete bato ya
politiki na niveau ya mboka, ya engumba, ya etuka mpe ya ekolo mobimba báyeba ete esengeli tózwaka bikateli ya makasi awa.
Ezali na ba pétitions ya ndenge na ndenge: Awa na Autriche, na Vorarlberg, moko epesamaki lobi na
mwasi moko oyo azali kosala yango mpo na Autriche.
Na Suisse, tozali na Lisanga ya Misala mpo na Suisse ya bonsomi.
Ngai mpe nasungi lisanga oyo ya kosala na mateya mpe makanisi.
Tobimisaki petisyo sanza mibale eleki.
Mokano ya mokanda oyo ya bosengi ezali ya kotindela bato ya parlement, tango bakokutana mpo na eleko na bango ya
mosala ya elanga na sanza ya motoba – mpe mbongwana yango ekolobelama na Suisse – elembo oyo bamoná naino te.
Elingi koloba, ba signatures nkóto nkama moko; bato oyo balobi: Bóbwaka mibeko oyo ya bokolongono! Tolingi solo ebima liboso!
Yango ezali etamboli moko oyo ekoki kosalema, lolenge moko ya kosala.
Osengeli kosala ete báyoka yo. Kokanisa ata mokolo moko te ete ezali mpamba.
Nayebi te, Sharon mpe alobi yango sik'oyo.
Nini elingaki kosalema – toyebi te nini elingaki kosalema – soki moto moko te abimaki na balabala na 2020, 2021, 2022.
Tika te moto aloba na yo ete ezali na ntina te!
Bankama ya bankoto na bango bazalaki na babalabala ya Vienne.
Mpe ezali mpenza na lolenge yango moko nde tosengeli kosala ete báyoka biso mpe báyeba makanisi na biso.
Na maponi nyonso oyo tozali na yango, oyo na suka ekosalelama.
Koma mikanda, tia maboko na mikanda ya bosengi.
Lisusu, ekoki mpe kosignama Alliance ya Action mpo na Suisse ya Ofele uta na poto.
Mpe kabola basango na bato oyo bazali pembeni na yo.
Nayokaka mbala na mbala epai ya minganga ete bato oyo bazali konyokwama na mikakatano ya kolongono ya nzoto
bazalaka na mposa makasi ya koyeba wapi mikakatano yango euti mpe nani akoki kosalisa bango.
Tika biso nde topesa lisalisi oyo.
Na yango, tokokoba kobenda bato na ngambo na biso.
Nalingi te kobebisa esengo na bino mpe kozala moto ya kobebisa feti.
Likambo ezali kaka ete, ntango tozali kolobela makambo oyo awa, maye ozali koloba sikoyo, moto nyonso na esika oyo
akondima yango na miso ekanga. Mpe yango nyonso ezali na ntina.
Mpe tozali awa na kati ya lisanga moko boye.
Ya solo, soki olobi likambo ya boye, ezali lokola libulu ya ba balle.
Nalingi koloba, okokuta ata botɛmɛlani te kuna.
Ezali malamu mpenza. Ezali mpe na ntina.
Mokakatano monene kaka ezali kotiolama mpe kotiyolama pembeni.
Moto nyonso oyo afandi awa asila komona likambo ya boye na makambo ya ndenge wana. To bato mingi mpenza, nakanisi.
Mpe na suka, biso mpe, po ata mibu mitano sima ya Corona, na mawa, tozali kaka biso na biso.
Bongo, ezali na ebele ya bato oyo bazali nyee, oyo na mawa mingi bazali naino nde kopona na
maponami na ntango oyo. Mpe okoki te kokoma na bango.
Nganga-nkingo ezali media ya bato nyonso.
Mokakatano ezali nde na ndenge ya kokanga monoko oyo ezali kopanzana na esika ya bato nyonso, na biteni ndenge na ndenge, na
makambo ya bonkoko, mpe na bisika mosusu, epai wapi makambo nyonso oyo tolobi mpe tosali awa ezali kaka kotindama na
eteni ya bato ya makanisi ya complot mpe ya batɛmɛli ya complot.
Mpe mokakatano monene na makambo nyonso oyo ozali koloba ezali oyo: ndenge nini tokobuka
efelo oyo mpo na kobima na mokili ya libanda?
Mpo, atako mbala mingi tolingaka te koyoka yango, solo ya mawa ezali ete batyaka biso
na pembeni lokola lingomba moko ya ekeseni.
Ata soki, ya solo, tosalelaka makambo ya solo mpenza, makambo oyo ekoki kowangana te.
Bokeseni na bango mosusu: bakosaka, bafimbaka, basalelaka sango ya lokuta.
Tozali na sango ya solo. Sango ya lokuta ezali epai ya bango.
Kasi na miso ya bato, balakisaka biso lokola nde tozali kaka 'ba ligboma'.
Nini tokoki kosala mpo na kobima na likambo oyo?
Mpo nazali komona mokakatano monene mpenza – mingi mpenza mpo na makambo ya mikolo ekoya – ete mbala mosusu makambo
mingi koleka ezali kosalema sik'oyo mpo na kotombola sango ya lokuta oyo, mpe boboyi oyo ya kopesa sango.
Maloba ya ntina: Lisanga ya Mpoto, Mobeko ya Misala ya Numérique. Erwin alobelaki yango na ebandeli.
Nini ekoki kosalema mpo na koyebisa na ndenge ya malamu na bato oyo bayebi naino te likambo oyo yo osangisi sikoyo?
Libanda ya mokili na biso
Nakoki te koloba mpo na moto nyonso. Kasi na mibu misato to minei oyo euti koleka, nalukaka ntango nyonso kolanda mobeko
moko. Elingi koloba, efelo ya monguna ezali pite koleka wapi?
Mpe kuna napesaki makasi na ngai nyonso. Napesaki makasi na ngai nyonso. Mpe natelemaki te.
Mpe yango wana, ezali kaka te plainte ya mabe oyo etiami na Swissmedic, kasi mpe ebimaki lisusu mobimba lokola 2.0.
Nalobaki na ekipi mobimba: Tokotia makasi mingi koleka, tokosala yango malamu koleka, mpe makasi koleka.
Mpe tozali kosala conférence de presse oyo emonaná naino te na Suisse.
Lisusu, Professeur Martin Haditsch azalaki mpe awa mpe asalisi, ndenge moko na Professeur Andreas Sönnichsen.
Mpe esika ya bolɛmbu koleka na kati ya lisanga oyo mobimba ya lokuta, oyo okoki kolimbwela molakisi nyonso ya bana mike to
éditeur nyonso to Député nyonso na kati ya miniti moko, na ndenge oyo bakoki te koboya – na makanisi na ngai, na
likambo etali mRNA oyo ebongolami nyonso oyo – ezali oyo:
Ezali likambo ya solo mpenza mpe ya kobunda te ete, na tango biloko wana ebimaki, bolukiluki moko te
ezalaki mpo na koyeba bopusi na yango na nsima ya ntango, mingi mingi mabe oyo ekoki kobima.
Na ndimbola na yango, elingi koloba ete eloko moko etiyamaki kozanga koyeba malamu.
Boyekoli ya Etape ya misato esili naino te. Esalemaki na ntango ya solo.
Yango elingi koloba ete bato nyonso ya mboka bamekamaki.
Na esika wana nde osengeli kokoma na lisolo:
Ondimi ngai – tuna baninga na yo ya mosala – to ozali na bilembeteli ete na sanza ya zomi na mibale 2020,
balobelaki makanisi ya bolukiluki mpo na bopusi na kati ya mibu misato, mibu minei, mibu mitano?
Bongo, soki okondima, lakisá biso bilembeteli wana.
– Ezali te.
Mpe sikoyo, tokomi na eteni ya mibeko, oyo nalobelaki kaka moke liboso, kasi nalobelaki yango.
Oyo ezali mobeko ya mokili mobimba oyo esengeli kotosa mpe mobeko ya moboko oyo esengeli kotosa.
Na mokuse, oyo ezali epekiseli ya makasi mpenza ya kosala bomeki likolo ya bato kozanga ete bango
bayeba yango malamu mpe bapesa ndingisa na bango.
Ntina ya moboko oyo esengelaki kopesama na bato ezalaki: Tolimbisi, toyebi te ndenge makambo ekosuka.
Ezali komeka. Tolikia ete ekozala malamu; tondimi ete ekozala malamu.
Kasi, tokoki kolaka ata eloko moko te.
Esengelaki ata kopesa moke!
Mpe kino lelo, basimbi sango oyo ya ntina, koleka ata basango mosusu nyonso.
Mpe wana nde esika na yango ya bolembu koleka mpo na ngai!
Likambo ya bolembu koleka, oyo nakosenga bino bókanisa soki bokozwa libaku ya kosangana na lisolo ya
etuluku, komonana na televizyo, to kosolola na bato mosusu.
Soki ozali yo moko mpe oyoki pression makasi, wana esengeli ozala oyo bakoki te koboya
na makambo ya solo mpe na makambo ya mibeko.
Yango nde toli na ngai, likanisi oyo nazali kopesa yo otalela.
Mpo bongo mokili mobimba ekokaki koyeba likambo monene ya mabe oyo esalemaki likolo ya moto nyonso. Ezala
baoyo bazwaki nkisi yango kozanga ndingisa na boyebi, mpe baoyo batyolamaki mpo bazwaki yango te.
Luká esika na yo epai olobi: Oyo nde likanisi na ngai, esika nayebi efelo ya monguna ezali ya pɛtɛɛ
koleka to bakarta na biso eleki makasi. Mpe koba kaka!
Nakoloba ete, oyo nyonso ezali bifelo oyo emonanaka te.
Leka na kati na yango. Leka na kati na yango mpe koba, kozanga komitungisa, na kimya, na lolenge ya pete mpe na masɛki.
Yango mpe ezali liloba ya malamu ya kokanga. Matondi mingi.
Botalisi ya bolingo, bapanzi sango mosusu etali likambo oyo na Dornbirn bokoki kotala yango sik'oyo na HOCH2.TV.
Okokuta ba liens na nse ya programme oyo.
Tolingi kosalela libaku oyo mpo na kopesa HOCH2.TV matondi mpo na boyokani na bango ya malamu mingi.