Tamin'ny 29 Martsa 2025, ny Kulturhaus Dornbirn no nampiantrano ny hetsika "Fahafahana & Famaritana ny Tenany – Ny
Olom-pirenena Andraikitra" izay nisy fandraisana anjara lehibe momba ny fanjakana tan-dalàna, ny fahaleovantena ary ny vola.
Ny hetsika dia nokarakarain'ny Akademia ho an'ny Fampivoarana ny Tena tao Dornbirn.
HOCH2.TV koa dia nandrakitra sy nanitsy ity tatitra ity.
– Androany, asongadin'ny Kla.TV i Philipp Kruse momba ny lohahevitra: Fitsipiky ny OMS: "Misy poizina manomboka
amin'ny A ka hatramin'ny Z ary tokony hialana tanteraka!"
Fizarana 1: Ny olana
Ankehitriny dia tiako ny manasa an'i Atoa Kruse ho mpandahateny faharoa. Faly izahay manana anao eto.
Eny, Andriamatoa Kruse, vao avy nandre ny fampidirana nataon'i Ramatoa Tagberger momba ny taratasy
fanamarinana fanaovam-vaksiny elektronika izahay.
Amin'ny fitsipika, mifanaraka tsara amin'ny lohahevitrao izany.
Koa rehefa jerena ny vokany rehetra nateraky ny Corona, dia tsy maintsy lazaina rehefa miverina mijery fa fandikana goavana
izany, fanafihana midadasika ny fahafahan'ny olom-pirenena tompon'andraikitra manapa-kevitra ho an'ny tenany, sa tsy izany?
Eny tokoa. Ny fahamatorana no lohatenin'ny hetsika anio.
Te-hiresaka fohifohy momba ny zavatra efa voalazan'ny mpikarakara, Erwin Rigo, aho.
Ankehitriny, ny taona ara-dalàna ao amin'ny lalànantsika dia midika fotsiny hoe efa ampy taona.
Fa ao ambadik'izany kosa – araka ny efa nambara tamim-pahamarinana – no misy ny fahatakarana
mandroso kokoa izay namboarin'i Immanuel Kant.
Ny fahamatorana amin'ny heviny hoe: ny fahafahana miteny ho an'ny tenany, ny fandraisana
anjara amin'ny fanapahan-kevitra ara-politika.
Ary napetrak'i Kant tao anatin'ny tontolon'ny Fanazavana ity fahamatorana ity.
Ny Fanazavana dia ny fivoahan'ny olombelona amin'ny tsy fahaleovantenany izay nampihim-pony.
Amin'izany fomba izany, izy dia maneho fa ny toetry ny olombelona tany am-boalohany dia tsy fahamatorana,
ary tsy maintsy mahazo ny fahamatorany aloha izy ireo.
Tsy maintsy miasa mafy izy, tsy maintsy manao fanazaran-tena izy.
Satria ny fahamatorana dia tsy azo sarahina amin'ny fepetra takiana amin'ny fitsarana tsara – izany hoe, ny
fahaizana mandinika marina ny vokatry ny asa nataon'ny tena.
Ka anio dia mahita ny tenantsika ao anatin'ny toe-javatra tena sarotra isika, satria ny zava-misy fototra – izay, mazava ho azy,
fepetra takiana mba hahazoana fanapahan-kevitra ara-drariny – dia notanan'ny vondrona iray manokana ary
notontosaina mitovy manerana ity vanim-potoanan'ny krizy manontolo ity, avy any ambony ka hatrany ambany.
Farany, nokarakarain'ny OMS ary nampitaina tsirairay tamin'ny governemanta sy tamin'ny alalan'ny governemanta.
Marina izany, te-hiteny vetivety aho eto, satria izany no tena hevitra.
Ny fahamatorana dia mitaky fahafahana misafidy, ary ny fahafahana misafidy koa dia mitaky
fahaiza-mandinika safidy sy làlana samihafa.
Fa rehefa, araka ny niainantsika tamin'izany fotoana izany, saika tsy misy safidy hafa apetraka avy any ambony.
Rehefa milaza izy ireo hoe: Ity dia virosy mahafaty ary izay milaza fa tsy izany dia mandainga.
Rehefa milaza fa azo itokisana sy azo antoka ny fitsapana.
Rehefa milaza izy ireo hoe: Manana vaksiny eto izahay izay miaro anao tanteraka.
Ary raha milaza ianao hoe: mahomby ireo fepetra ireo, ary izay rehetra manohitra azy dia, raha azo
lazaina, manao ny tenany ho fahavalon'ny vahoaka.
Dia tsy hisy intsony ny resaka fahamatorana na fahaleovantena.
Ary tsy tany amin'ny firenena iray ihany no nampiharana izany.
Tamin'izany fotoana izany, tena nampiharina maneran-tany avy any ambony nankany ambany izany, araka ny teninao.
Ary izany indrindra no olana tena tian'ny OMS ankehitriny, izay mbola ataony.
Tsy nandinika tamin'ny fomba fanakian-tena momba io vanim-potoana io izy, fa mifanohitra tanteraka.
Tena miezaka izy hanova izany ho fitsipika mbola mihatra ankehitriny.
Teny fanalahidy: fifanarahana momba ny valan'aretina, sa tsy izany?
Eny, marina izany.
Koa ity fanjanahan-tsehatra teo amin'ny fampahalalana ity dia tsy niova nandritra ny krizy coronavirus manontolo.
Efa nisy hatry ny ela be dia be izy ity ary tena novolavolain'ny OMS tao anatin'ny 10 ka hatramin'ny 15 taona farany.
Ary ity foto-kevitra fototra ity, eo ambanin'ny lohateny hoe 'Infodemics' , dia tokony hampidirina na ao anatin'ny
fifanarahana iraisam-pirenena momba ny valan'aretina – izay mbola tsy maintsy ifampiraharahana – na ao anatin'ireo
fanitsiana efa nifampiraharahana sy nifanarahana tamin'ny Fitsipika Iraisam-pirenena momba ny Fahasalamana.
Midika izany fa efa nisy fanamafisana na fanomezana endrika ofisialy ny zavatra efa niainantsika.
Midika izany, mazava ho azy, fa tsy afaka manantena afa-tsy adihevitra misokatra isika, fa handre hevitra
samihafa ary hanana adihevitra malalaka eo amin'ny tontolon'ny akademia – mifanohitra tanteraka kosa:
Hisian'ny fanjakazakana mihoatra noho izany, ka hanimba ny fahaizan'ny olom-pirenena mitsara sy ny fahamatorany.
Misy singa iray hafa tena zava-dehibe, dia ny fiantraikan'ny tahotra sy ny toe-javatra fandrahonana.
Fantatry ny rehetra fa tena mampandripaka ny fisainana malalaka ny tahotra.
Ary amin'izany indrindra no mahatonga ny fahaiza-manao misaina sy mihetsika araka ny antony ho paralysy.
Ary eto isika dia afaka miverina amin'i Kant sy ny fanambarana tany am-boalohany fa ny fahamatorana no tena mila ampiofanina.
Tsy maintsy mitady mavitrika ity fampahalalana ity ianao.
Tsy maintsy miezaka mijery amin'ny fomba kritika ny ao ambadiky ny seho ianao, ary avy eo manana herim-po handray fepetra.
Fantatr'i Kant tsara izany.
Avy eo dia tsy maintsy manana herim-po ianao mba hanao araka izany, na dia mety hahatonga anao tsy mahazo aina aza.
Ary izany dia fanontaniana tsotra momba ny fiofanana.
Ankehitriny dia efa nanana fahafahana hianatra izany izahay tao anatin'ny efatra taona farany.
Efa nanao vaksiny tena isika mba hiarovana amin'izany, ary tsy maintsy ataontsika mazava kokoa izany
amin'ny ho avy eo ambanin'ireo fifanarahana momba ny valanaretina – mba hisakanana azy.
Andriamatoa Ghebreyesus, lehiben'ny OMS, dia efa nikasa tany am-boalohany mba ho "voasonia sy voamarina" ny
fifanarahana momba ny valan'aretina amin'ny taona 2024.
Soa ihany, hoy aho, tsy nahomby hatreto izany.
Fa hitantsika eto fa mitohy am-pifaliana ny fandaharam-potoana.
Noho izany, manondro làlana mazava ireo teboka fototra ho an'ny taona 2025.
Eto, atao ny ezaka rehetra mba hampihatra izay tsy azo ialàna, raha azo lazaina.
Inona marina no dikan'ity fifanarahana momba ny valanaretina ity, ary indrindra indrindra ireo fanovana ny fitsipika
iraisam-pirenena momba ny fahasalamana, ho an'ny fahafahan'ny tsirairay, raha jerena amin'ny tsy fanajana ny Fehezan-dalànan'i
Nuremberg, ny fitsaboana an-tery, ny tsy fisian'ny fahafahana misafidy intsony momba ny fanaovam-baksiny, sy ny sisa?
Inona avy ireo vokatr'izany?
Eny, ianao dia manondro ny fianjerana tena izy avy amin'ny fahasoavana izay niainantsika
nandritra ny efatra taona farany, izay efa tafapetraka.
Tsy nampahafantarina ny olona fa ireo akora ireo dia tsy fantatra mihitsy ary tsy mbola nisedrana.
Rehefa nampidirina izy ireo, tsy nisy angon-kevitra siantifika nilaza hoe: mahomby izy ireo, ary azo antoka.
Fitsapana klasika izany.
Ary ireo angon-drakitra sy ireo akora ireo dia naseho toy ny hoe tena azo antoka sy mahomby
tanteraka tahaka ny fanaovam-baksiny mahazatra rehetra.
Fandrikana izany.
Ary raha mihevitra ianao ankehitriny fa tena fanandramana ity, dia amin'ny maha-mpisolovava anao dia tokony ho fantatrao fa
voarara tanteraka ny fanaovana fanandramana araka ny Kaody Nuremberg noho ny heloka
bevava natao nandritra ny Ady Lehibe Faharoa.
Ity no lalàna iraisam-pirenena tsy maintsy arahina!
Jereo fa miala sasatra tanteraka ireo olona eto ka mihoby, na dia milaza fotsiny ny zava-misy aza aho.
Ity no lalàna iraisam-pirenena manan-kery, ry vehivavy sy ry tompokolahy.
Voalaza ao amin'ny Andininy faha-7 ao amin'ny Fifanarahana Iraisam-pirenena momba ny Zon'olombelona sivily sy
politika izany. Ary ny Andininy faha-4 dia milaza hoe:
Ity fitsipika tsy maintsy arahina ity dia mihatra na dia amin'ny fotoanan'ny valanaretina efa voamarina ara-panjakana
aza, izay mety hanohintohina ny ain'ny firenena iray manontolo.
Ka izany dia fitsipika tsy misy fanavahana, amin'ny teny hafa.
Ary ny fanitsakitsahana betsaka ity fitsipika ity dia heloka bevava atao amin'ny maha-olombelona araka ny Statuta ao Roma.
Indro isika eto amin'ity sehatra goavana ity.
Eny, misy lafiny iray hafa tokony hodinihina.
Nandeha lavitra kokoa tamin'ny fitsipiny ny IGV.
Koa tsy momba ny lafiny ara-pitsaboana fotsiny izany.
Ohatra, milaza izany fa tokony handray fepetra hanohitra ny fampahalalam-baovao diso ny
governemanta – na inona na inona dikan'izany.
Midika izany fa misy fameperana ny fahalalahana maneho hevitra sy ny zo fototra hafa.
Dia ho an'izay rehetra mitsikera izany, izay manamafy ny zon'izy ireo, izay maneho fanakianana momba ity fampandrosoana ity.
Ho hitantsika izany.
Koa tsy fitondrana jadona ara-pahasalamana fotsiny no kasaina eto, fa iray izay saika mahatratra ny
dikan'ny teny hoe fitondrana jadona ara-bakiteny.
Sa diso fampitana ve izany?
Marina tanteraka.
Ary ny OMS no mitarika eto amin'ny famoronana tambajotran'ny lainga.
Ary eto aho no nanoratra ireo teboka manan-danja indrindra, tsy feno fa ireo tena manan-danja indrindra amin'ity tambajotran'ny
lainga ity, izay mbola tsy vitantsika ny nanitsy tamin'ny raharaha fitsarana iray monja – farafaharatsiny tsy tany amin'ny
firenena miteny alemà – na dia niaraka tamin'ny mpisolovava aza.
Ka, tahaka ny teo aloha, mihevitra ny fitsarana fa ny SARS-CoV-2 no loza mampidi-doza indrindra hatramin'ny gripa espaniola.
Mbola lazaina fa ny fitsapana PCR ihany no ahafahana mandrefy ity loza ateraky ny valanaretina ity.
Ary mbola lazaina foana fa mandaitra sy azo antoka ny vaksiny COVID-19 mifototra
amin'ny mRNA, ary tsy azo iadian-kevitra izany.
Ary ambonin'izany rehetra izany, misy ny mandà fa fanandramana izany.
Mazava ho azy fa misy olana hafa: ny tsy fisian'ny pharmacovigilance tanteraka ary koa ny
zava-misy fa voafefy tanteraka ireo safidy hafa.
Fa ireo no fototra iorenan'ny tambajotran'ny lainga.
Efa niasa tamin'ny fitantanana hetra ihany koa aho ary ho mpisolovava momba ny hetra.
Ary eo no tena maha-zava-dehibe ny teny hoe 'tambajotran'ny lainga' amin'ny fisolokiana hetra.
Mifanohitra amin'izany, tsy misy olana mihitsy ho an'ny fanjakana ny mamantatra
tambajotran'ny lainga rehefa mifamatotra ny orinasa.
Ary eto izy manamboatra iray ho azy ary mikojakoja azy mandritra ny taona maro.
Toy izany ihany ny toe-draharaha.
Ary izay rehetra manohitra ity harato lainga ity – ohatra, dokotera iray tany Zurich – dia nofoanana ny fahazoan-dàlany.
Satria, mifototra amin'ny fahalalany marina momba ny zava-misy, dia nanome taratasy fanalàna
tamin'ny fanaovana vaksiny ho an'ny marary telo izy.
Ary avy eo dia hoy ny manampahefana misahana ny fahasalamana ao amin'ny kantôna Zürich: "Mpanao heloka bevava ianao, manana hery
mpanao heloka bevava ianao. Mampidi-doza ny fahasalamam-bahoaka ianao. Esorinay ny fahazoan-dàlanao hanao fitsaboana."
Ity lehilahy ity dia nanana trosa 50 000 mihoatra isam-bolana tamin'ireo volana vitsy voalohany.
Izao dia sazy henjana mitovy lanja amin'ny heloka bevava.
Ny tiako holazaina dia mbola arovana mafy anio ity tambajotran'ny lainga ity.
Eny, ianao no nilaza izany: ny fitsipika vaovao momba ny fahasalamana dia milaza mazava fa tsy maintsy manolo-tena ny
fanjakana hiady amin'ireo dokotera sy olona hafa rehetra – izay miteny marina amim-pahasahiana – ary hanadio ny media sosialy.
Tamin'ny taon-dasa, na marina kokoa taorian'ny fifidianana an'i Donald Trump, dia nisy fanantenana lehibe fa ho potika izany.
Tamin'ny iray tamin'ireo didy fampiharana voalohany nataony, dia nanambara tokoa i Trump ny fisintahana avy amin'ny OMS.
Ary nanaraka ny ohatra koa i Arzantina. Any Eoropa koa, misy firenena ankehitriny izay tena manao izany.
... Marina tokoa, mandà tanteraka ihany koa i Slovakia sy i Hongria ny fifanarahana momba
ny valan'aretina iraisam-pirenena an'ny OMS.
Koa misy fanantenana.
Etsy ankilany, niforona ho azy eto ny kartely iray ahitana ireo fanjakana izay manao izay rehetra azony atao mba hanosika
ity fandaharan'asa ity – izay lazainao eto amin'ny ankapobeny.
Misy fanantenana ve fa i Trump tokoa no hanapotika tanteraka ny rafitra iray manontolon'ny OMS?
Sa mety kokoa ve fa hiankina bebe kokoa amin'ireo fitondrana mpanapaka tahaka an'i Shina izy ireo, ary angamba hiankina kokoa
amin'ireo fototra fanomezana an'ny mpanankarena an-tapitrisany, ary avy eo hanao zavatra
mitovy amin'izany amin'ny endrika henjana kokoa?
Eny, tsy maintsy milaza aho fa misokatra ho an'ny fandikana izany ary amin'ny farany dia
vinavina fotsiny momba ny fomba hanohizan'ny raharaha.
Ho ahy, ny lafiny tsara tamin'ny hetsika nataon'i Trump tamin'ny 20 Janoary, rehefa namoaka didy fampiharana izy, dia hoe:
Tokony hatao avokoa ny fepetra sy ny fiomanana rehetra mba hisintonan'i Etazonia ny tenany hiala amin'ny OMS.
Ary nanamarina izany izy tamin'ny filazana, amin'ny ankapobeny, fa ny OMS dia mpamatsy tolotra ara-pahasalamana,
fikambanana mpanome tolotra eo amin'ny sehatry ny fahasalamana.
Voafaritra ao amin'ny Andininy 1 ao amin'ny Lalàmpanorenan'izy ireo ny iraka.
Nandika ny fifanarahana izy, fandikana lehibe amin'ny fifanarahana izany, ka foanantsika ny fifanarahana.
Ary tsy maintsy mandray ihany koa ity toe-tsaina fototra ity isika.
Tsy maintsy atrehintsika ity fikambanana iraisam-pirenena ity amin'ny toe-tsaina mitsikera mitovy ary
asongadintsika amin'ireo mpanao politika fa tsy mpitoriteny ara-pahasalamana tsy mitady tombontsoa manokana izy ireo.
Fa kosa, efa mampiseho mazava ny rafitra famatsiam-bola – araka ny hita ao amin'ny pejy fandraisana – fa ny OMS dia tohanan'ny
vola sy fehezin'ny tombontsoan'ny OMS amin'ny ampahany lehibe, ka noho izany dia raharaham-barotra lehibe tokoa izy.
Ary eto dia tsy maintsy mandray anjara isika ary mangataka ny solontenantsika ara-politika mba hanadihady
am-pitandremana ny zava-bitan'ny OMS, ireo zava-bita tena izy.
Eny, ny iraka ataony dia ny miaro ny fahasalamana, fa tsy hanamafy ny tombontsoan'ny indostrian'ny fanafody.
Marina izany, ka mitondra ahy amin'ny fanontaniako manaraka.
Azo lazaina fa nandritra ny valan'aretina coronavirus, ny fanjakana tan-dalàna dia niharan'ny
fanaovana tsirambina henjana kokoa noho ny hatramin'izay.
Ary zo fototra maro no voafetra sy naato nandritra ny volana maro – mazava ho azy fa natao hiaro ny
aina, ny fiahiana ny tsirairay ary ny fahasalamana.
Ary izay tena napetraka tamin'izany fotoana izany, ary izay mbola azon'ny rehetra hihira momba azy ankehitriny, izay
mbola manorisory antsika ankehitriny, dia ity fitsipika momba ny toe-javatra maika, ny toe-javatra maika maharitra.
Koa ny politika ankehitriny dia tanterahina miaraka amin'ny fiverimberenana hoe: tsy misy
safidy hafa, tsy misy lalana hafa, vonjy taitra ity!
Ary hitantsika izany tsy amin'ny valanaretina ihany, fa eo amin'ny fiovan'ny toetrandro ihany koa.
Hita izany amin'ny ady mitranga ankehitriny any Okraina.
Ary izany no mampanontany tena: anisan'ny fandaharan'asa ve izany, ary misy fomba ve ao ambadik'izany?
Misy fomba mazava tokoa rehefa mijery ny dingana eo amin'ny sehatry ny Firenena Mikambana, ny Fifanarahana ho an'ny hoavy.
Eto, amin'ny hevitra mivelatra indrindra, dia efa napetraka ny hevitra fototra fa tokony homena fahefana manokana ny Firenena
Mikambana mba hiasa amin'ny karazana vonjy taitra rehetra.
Raha jerentsika ho toy ny soatoavina empirika ny efatra taona farany, dia hita mazava tsara fa ny fitsipika fototra momba ny
fanjakana tan-dalàna – izany hoe ny fanjakana tan-dalàna sy ny demokrasia – dia nafindra toerana ary nosoloina ny fanjakana
vonjy taitra; amin'ny teny hafa: tsy misy lalàna ho an'ny filàna.
Azo atao izay rehetra manampy amin'ity tanjona ofisialy efa voalaza ity.
Efa nasehoko tamin'ny sary eto izany.
Eo amin'ny ilany havia, azonao jerena ny hevitra fototra momba ny fomba tokony hiasan'ny fanjakana iray manana ny fisarahan'ny
fahefana, miaraka amin'ireo sampana telo ao amin'ny governemanta:
Amin'ny governemanta, amin'ny fahefana mpanao lalàna, ny antenimiera ary ny fitsarana.
Samy mahaleo tena izy ireo, mifandanjana, ary mifanara-maso sy mifanara-mitantana mifototra
amin'ny fampahalalana mahaleo tena sy mizaka tena.
Ary ankehitriny, mandritra ny valan'aretina coronavirus, dia nanao fanambarana ny OMS:
Ny fampahalalana mifanaraka amin'ny torolalana avy amin'ny OMS ihany no azo ampiasaina ho fototra amin'ny fanapahan-kevitra
raisin'ny governemanta, ny mpanao lalàna ary ny fitsarana.
Ary tsy maintsy milaza izany aho eto amin'ny fomba mazava tsara.
Efa nitarika raharaha feno manodidina ny 35 ka hatramin'ny 40 aho momba ny fepetra tsy ara-dalàna na ho fiarovana ny dokotera.
Ary izay henoko hatrany avy amin'ny fitsarana dia: Tsia, mifanohitra amin'ny
torolàlana WHO ny fanambaranao momba ny zava-misy.
Amin'ny fotoanan'ny valanaretina, ny zava-dehibe indrindra dia izay atoron'ireo manam-pahaizan'ny OMS
sy ireo manam-pahaizan'ny governemanta neken'ny OMS.
Tsy avela hanamarina izany izahay.
Ary izany dia famonoana ny fisarahan'ny fahefana ary, amin'ny farany, fampiatoana tanteraka ny fiarovana ny zo fototra!
Midika izany fa, amin'ny farany, tsy afaka miaro ny zo fototra intsony ny fitsarana raha toa ka tsy mandinika
akory ny zava-misy – ireo zava-misy mifototra amin'ny porofo izay atolotray mpisolovava ho azy ireo.
Dia midika fotsiny izany fa, amin'ny farany, ireo fahefana fanjakana rehetra ireo dia, raha azo
lazaina, miantehitra amin'ny fampahalalana omen'ny OMS.
Izany no dikan'izany rehefa manana lalàna vonjy taitra tahaka izao isika.
Fanafoanana fotsiny ny rafitra fanaraha-maso demokratika mba hanjanahana ny rafitra fahasalamana.
Koa vitsy dia vitsy ihany no vokatra ekena, ary tsy maintsy ampiasaina ireo.
Ary mazava fa mikendry tanjona ara-toekarena izany fa tsy fiarovana ara-pahasalamana.
Ary mazava ho azy fa fanodinkodinana ny foto-kevitry ny fiandrianana izany, satria amin'ny farany, tahaka ny nanesorana
ny zon'ny olom-pirenena nandritra ny valan'aretina coronavirus, dia fanjakana manontolo indray izao no
esorina ny zony amin'ny alalan'ny Firenena Mikambana.
Eny, tena izany. Izany no tiako holazaina, nefa hadinoko ny nanonona azy.
Tsy olana ho an'ny olom-pirenena tompon'andraikitra fotsiny izany; apetraka eo ambanin'ny mpiambina
ny fanjakana manontolo, izany hoe tsy mahavita tena.
Tsy manana intsony ny fahaleovantenany izy rehefa halatra aminy ny fampahalalana.
Raha tsy avela hiantso ireo mpahay siansa malaza azy ireo mba hanompo ao amin'ny
filankevitry ny manam-pahaizana ao amin'ny governemanta.
Raha tsy manana na inona na inona holazaina ny Profesora Haditsch na efa tsy azo itokisana intsony izy, dia
manala ny fototra iorenan'ny hetsika ataon'ny fanjakana.
Ary izany, mazava ho azy, dia miteraka fandrahonana lehibe indrindra ho an'ny fahafahan'ny fanjakana
mihetsika, satria ny andraikiny dia ny miaro ny olom-pireneny.
Tokony hiaro ny fahasalaman'ny olom-pirenena izy, ary tsy afaka manao izany raha tsy miorina
amin'ny zava-misy mahaleo tena sy voaporofo ara-tsiansa.
Ary izany no mahatonga ity andiana fitsipika avy amin'ny OMS ity ho poizina hatrany am-piandohana ka
hatramin'ny farany ary tsy maintsy lavina tanteraka.
Teny famaranana tsara izany ho an'ny fandraisanao anjara tamin'ny fihodinana voalohany.
Eny, ankehitriny dia tianay ny hifantoka amin'i Atoa Kruse ary hihaino ny heviny amim-pahalianana lehibe.
Eny, andao hiditra ao.
Mihevitra aho fa mbola manan-danja ny ankamaroan'ny zavatra nifampiresahantsika teo aloha.
Ny lohahevitra lehibe dia, mazava ho azy, ny fahamatorana.
Ahoana no ahafahantsika miaro ny fahalalahana sivily ary mamerina ireo zo efa mihena tsikelikely amin'ny taona ho avy?
Eny, alohan'ny hanomezako ny valiny tena izy, tiako ny maneho ny fanantenako lehibe, izay
avy amin'ny fisian'ny olona mihoatra ny 500 eto.
Ary tiako ny hanazava izany kely.
Liana aho hahafantatra hoe iza aminareo no avy any Aotrisy? Azonao atao ve ny mitsangana vetivety?
Azafady, avokoa ny rehetra avy any Aotrisy.
Eny, tena mahaliana izany.
Ho an'ireo tsy mitovy fomba fijery amiko, mino aho fa mahita manodidina ny 90 isan-jato. Misaotra anao nitsangana.
Fa ankehitriny, mazava ho azy, ny fanontaniana manaraka.
Iza no nandeha avy any Liechtenstein?
Tiako ny mandray soa an-tanan-droa ny rehetra izay nandeha avy any Liechtenstein. Misaotra betsaka.
Misaotra.
Dia afaka manontany ve aho hoe iza no nanao ny dia lavitra avy any Alemaina?
Azafady, mitsangàna vetivety. Bravo, manodidina ny 50 avy any Alemaina izany, teo aloha
kosa dia manodidina ny 30 avy any Liechtenstein.
Ary ankehitriny avy any Soisa. Azoko atao ve ny mangataka ireo izay nandeha teto avy any Soisa mba hitsangana vetivety?
Tsara be, eny, marina izany, misaotra.
Ary izany no ampahany voalohany amin'ny valinteniko!
Valiny iray azontsika rehetra omena ny tenantsika dia hoe tsy irery isika ary miara-miasa isika.
Feno olona avy any Aotrisy, Liechtenstein, Soisa ary Alemaina ity efitrano ity.
Ianao no vahaolana, isika rehetra no vahaolana, tsara be!
Mba hifandray amin'ny resaka fahamatorana.
Olona tompon'andraikitra, hoy ny fanazavako, dia olona mahatakatra ny vokatry ny ataony,
ary koa ny vokatry ny tsy fanaovany zavatra.
Fantany fa raha tsy manao na inona na inona izy, dia hoesorina amin'ny ho avy ny zon'ny
tena, tahaka ny nanesorana azy tamin'ny lasa.
Efa hitantsika fa tsy raikitra mandrakizay ny hasin'ny olombelona, na dia voalaza aza fa voasoratra ho an'ny mandrakizay
ao amin'ny Andininy faha-1 amin'ny Lalàmpanorenana Alemàna.
Midika izany fa tsy maintsy mitohy miaro mavitrika ny zonantsika isika ary tsy tokony hangina.
Anisan'izany ny fananana fahatakarana mazava tsara momba izay natao tamintsika tao anatin'ny efatra taona lasa.
Tokony hahatakarantsika fa efa voafandrika tamim-pikambanana isika, voarindra ary voafandrika tsy an-kijanona.
Ary tsy maintsy asongadintsika fa na ankehitriny aza, mbola mifikitra amin'ity harato lainga ity ireo manampahefana
ambony indrindra ao amin'ny fanjakana, ary manohy manenjika sy manasazy ireo dokotera izay milaza sy manao izay mety.
Ary tsy maintsy miara-mijoro isika rehetra hiady amin'ity ary hanampy mavitrika ireo dokotera ireo,
ireo olona mahery fo, amin'ny feontsika! Misaotra.
Nahatsikaritra vonjy taitra tena izy aho.
Nolazain'ny mpiara-miasa hajaina, Dr Sharon, izay miasa amin'ny fitsaboana ara-tsaina ny tanora, fa nisy toe-javatra maika.
Ary efa fantatro ny toe-javatra maika ao amin'ny biraon'ny mpisolovava ahy.
Nibontsina ny boaty fandraisako mailaka ka tsy afaka namaly mailaka akory aho.
Nisy toe-javatra maika tany satria nandainga tamin'ny mponina rehetra ny fanjakana ary
nanilika azy ireo tsy hahazo ny zon'izy ireo fototra.
Tokony hampiakatra ny feontsika eto isika. Tsy tokony hiala tsiny na amin'ny toe-javatra
inona na inona isika. Izany no teboka fanombohana.
Tiako ihany koa ny hanondro ny fomba hanaovantsika izany.
Misy fomba arivo samihafa.
Manana ny fomba ataony izy ireo. Manana ny tontolo iainany izy ireo. Manana ny tanjany sy ny fahaizany izy ireo.
Ary aza mihevitra fa iray monja ny petisiona. Hiteniko vetivety ny petisiona vitsivitsy.
Fa ianao no vahaolana. Izany no zavatra voalohany indrindra tiako holazaina.
Eny ary, ankehitriny dia afaka manome antsipiriany kokoa aho.
Fanontaniana fohy avy aminao angamba?
Tena mahaliana izany.
Ny fihodinana faharoa dia natao ho toy ny lahateny kokoa, satria mitaky fanazavana hentitra ihany koa ireo vahaolana.
Raha be indrindra, angamba fanontaniana momba ny zo fototra, satria vao avy nanonona izany ianao.
Marobe ny olona ankehitriny no efa niaina ambaratonga tsy mampino amin'ny fanaiky, tsy ao amin'ireo asa voalazanao ihany,
fa eo amin'ny vahoaka amin'ny ankapobeny ihany koa, mino aho.
Ary maro tamin'izy ireo no tsy nahavita nandinika ara-tsaina ny zava-misy fa nolazaina tamin'ny zavatra
iray izy ireo nefa nahatsapa zavatra tanteraka hafa.
Mino aho fa nanome tosika lehibe indray ho an'ny tsy firaharahiana ara-politika izany.
Mifantoka kokoa amin'ny fiverenan'ny fahamatorana sy ny fitadiavana vahaolana ve izany, sa
amin'ny famerenana ny fitokisana amin'ny politika?
Sa angamba raharaha momba ny fandraisana lalana tanteraka hafa ary milaza hoe: tsy matoky intsony ny
politika eto izahay, tsy mino intsony izay lazain'izy ireo.
Mandeha amin'ny làlantsika manokana izahay, raha azo lazaina, amin'ny alalan'ny fananganana
tambajotra. Asa ifotony, na inona na inona dikan'izany.
Tsy miresaka momba ny revolisiona na zavatra toy izany aho.
Ny tiana holazaina amin'ny hoe "networking" dia fanoherana sivily mavitrika fotsiny.
Inona no fomba fiasa?
Eny, ny politika ankehitriny dia taratry ny safidintsika, ny safidin'ny mpiray tanindrazana amintsika.
Koa tsy maintsy manomboka amin'ny mpiara-olombelona amintsika isika.
Isika no vahoaka. Midika izany fa tsy maintsy mandresy lahatra ny mpiray tanindrazana amintsika.
Tsy andraikitray ny mamerina ny fitokisana amin'ny politika, fa ny misafidy mpanao politika itokisantsika.
Ary tsy maintsy mampiseho izy ireo fa mendrika ny fitokisantsika.
Izany no teboka fanombohana.
Avy eo, amin'ny fotony, dia tsy maintsy tsapantsika fa:
Hatramin'ny Ady Lehibe Faharoa, efa zatra izahay fa omena anay ny zonay fototra.
Fa tsy maintsy niasa mafy izahay hanorina ny fototry ny fahombiazantsika.
Tsy maintsy namita ny fiofanana izahay ary nanao ny asanay tamim-pahaizana sy tamim-pahazotoana.
Saingy tsy nisy adihevitra mihitsy fa tsy maintsy nivoaka teny an-dalambe izahay.
Tsy ho tonga tao an-tsainay mihitsy, farafaharatsiny tsy ho ahy, ny hanao kabary toy izany sy hanatrika fihetsiketsehana.
Ary indrisy, tsy maintsy hanohy hikarakara azy ireo isika mandra-pahazoantsika indray ny zon'ny fototra.
Midika izany fa mila manao fiovana lehibe amin'ny fomba fisainana isika.
Tsy maintsy maka indray ny zon'ny fototra isika amin'ny fitakiana azy amin'ireo mpanao
politika. Ary hataontsika izany avy any ambany miakatra.
Ary ankehitriny dia ho tena mazava tsara aho.
Misy daty manokana mifandray amin'ny Fikambanana Maneran-tany momba ny Fahasalamana sy
ny fanitsiana ny fitsipika ara-pahasalamana.
Efa voalazako teo aloha izany, ny 19 Jolay.
Raha tsy nanao fanoherana ireo fanitsiana ireo ny governemantantsika tamin'izany fotoana izany – izany hoe raha tsy
nanolotra fanambarana fanoherana tany amin'ny OMS any Genève izy ireo – dia ho lasa manan-kery ara-dalàna ireo fanitsiana ireo.
Avy eo dia ho vita miaraka amin'ny fanombanana indray. Avy eo dia horaisin'ny OMS ho famantarana izany:
Eny, manaiky ny lasa izy ireo. Ankehitriny mila manamafy kely kokoa ny visy isika.
Izany no hafatra tonga any amin'ny OMS.
Midika izany, voalohany indrindra, fa ny azontsika atao dia ny mampifantoka ny herintsika mba hahazoana antoka fa mahatsapa ireo
mpanao politika eo an-toerana, ao amin'ny kaominina, ao amin'ny faritra ary eo amin'ny
sehatra nasionaly fa mila manery mafy isika eto.
Misy petisiona isan-karazany: Eto Aotrisy, ao Vorarlberg, nisy iray natolotry ny vehivavy
iray omaly izay manao izany ho an'i Aotrisy.
Ao Soisa, manana ny Free Switzerland Action Alliance izahay.
Manohana ihany koa ity fiaraha-miasa amin'ny hetsika ity aho amin'ny alalan'ny famelabelarana sy ny fandraisana anjara.
Nanomboka petisiona izahay roa volana lasa izay.
Ny tanjon'ity petisiona ity dia ny handefa famantarana tsy mbola hitan'izy ireo mihitsy ho an'ireo mpikambana ao amin'ny
parlemanta, rehefa hihaona amin'ny fivoriana fahavaratra amin'ny volana Jona izy ireo – ary hodinihina any Soisa ireo fanitsiana.
Izany hoe, sonia 100 000; olona milaza hoe: Tsy ekena ireo fitsipika ara-pahasalamana ireo! Tianay aloha ny fanadihadiana!
Izany dia dingana iray azo atao, làlana iray azo arahina.
Tsy maintsy mampandre ny tenanao ianao. Aza mieritreritra mihitsy fa tsy misy dikany izany.
Tsy haiko, vao avy niteny izany koa i Sharon.
Inona no ho nitranga – tsy fantatsika izay ho nitranga – raha tsy nisy nivoaka teny an-dalambe tamin'ny taona 2020, 2021, 2022.
Aza avela na iza na iza hilaza aminao fa tsy misy ilana azy!
An-jatony arivo tamin'izy ireo no teo an-dalambe tao Vienne.
Ary amin'ity lojika mitovy ity indrindra no tsy maintsy hampahafantarantsika ny tenantsika mba henoina sy hahatakarana.
Miaraka amin'ireo safidy rehetra ananantsika, iza no ho raisina hojerena amin'ny farany.
Manorata taratasy, sonia petisiona.
Ankoatra izany, azo soniavina avy any ivelany ihany koa ny Free Switzerland Action Alliance.
Ary mizara fampahalalana amin'ireo manodidina anao.
Mandre matetika avy amin'ny dokotera aho fa ny olona mijaly noho ny olana ara-pahasalamana dia tena mora raisina ny mahatakatra
hoe avy aiza ireo olana ireo ary iza no afaka manampy azy ireo.
Aoka isika no hanome ity fanampiana ity.
Koa hanohy hitondra olona ho eo anilantsika isika.
Tsy te hanimba ny fahafinaretanao aho ary ho mpandrava fety.
Fa rehefa miresaka momba ireo olana eto isika, izay lazainao ankehitriny dia hanaiky tsy misy fisalasalana ny rehetra ato
anatin'ity efitrano ity. Ary izany rehetra izany dia mitombina.
Ary eto izahay ao anatin'ny fiarahamonina iray manokana.
Mazava ho azy, rehefa miteny zavatra toy izany ianao, dia toy ny lavaka feno baolina izany.
Izany hoe, tsy hahita fanoherana ianao any.
Tena tsara izany. Ara-drariny ihany koa izany.
Ny olana lehibe tokana dia ny fanilikilihana sy ny fanavakavahana.
Ny olona rehetra mipetraka eto dia efa niaina ity traikefa ity tamin'ny hetsika tahaka
izao. Na ny ankamaroany, araka ny eritreritro.
Ary amin'ny farany, izahay koa, satria dimy taona aty aorian'ny Corona, dia mbola miaraka foana
isika rehetra, na dia somary miiba aza, indrisy.
Misy ny ankamaroan'ny olona mangina any ho any, izay indrisy fa mbola izy no manapa-kevitra ny fifidianana amin'izao
fotoana izao. Ary tsy afaka mifandray amin'izy ireo ianao.
Ny fihantonana dia ny haino aman-jery ho an'ny besinimaro.
Ny fotony dia ity fihodinana mangina ity eo amin'ny sehatra ho an'ny daholobe, amin'ny sehatra isan-karazany, ao amin'ny sehatry
ny kolontsaina ary any an-kafa, izay mbola ampidirina ao amin'ny zoron'ny tetika sy ny zoron'ireo mpino
tetika ny zavatra rehetra lazaintsika sy ataontsika eto.
Ary ny fanamby lehibe amin'izay rehetra lazainao dia izao: ahoana no handravantsika ity
rindrina ity mba hivoaka any amin'ny tontolo ivelany?
Satria, na dia matetika aza isika tsy te-handre izany, dia ny zava-misy mampalahelo fa
atao an-jorom-bala isika toy ny sekta iray.
Na dia mazava ho azy aza fa miasa amin'ny zava-misy marina sy tsy azo lavina isika.
Tsy tahaka ny an-daniny: mandainga izy ireo, mamitaka izy ireo, mampiasa fampahalalana tsy marina.
Manana ny fampahalalana marina izahay. Any amin'ny lafiny iray hafa kosa no misy ny fampahalalana diso.
Saingy eo anivon'ny fomba fijerin'ny besinimaro dia aseho ho toy ny hoe mbola izahay no 'adala'.
Inona no azo atao mba hivoahana amin'ity?
Satria hitako fa misy olana lehibe tokoa – indrindra momba ny hoavy – ary mety misy zavatra maro kokoa atao
amin'izao fotoana izao mba hampiroboroboana ity fampahalalana diso ity sy ity fanaraha-maso ity.
Teny fanalahidy: Vondrona Eoropeana, Lalànan'ny Serivisy Dijitaly. Nolazain'i Erwin izany tamin'ny fiandohana.
Inona no azo atao mba hampitana tsara amin'ireo izay mbola tsy mahalala ny olana izay efa voaangonao ankehitriny?
Any ivelan'ny tontolontsika.
Tsy afaka miteny ho an'ny rehetra aho. Saingy tao anatin'ny telo na efatra taona farany, niezaka hatrany aho hanaraka fitsipika
iray: aiza no malemy indrindra ny rindrin'ny mpifanandrina?
Ary tamin'izany dia nanome ny tsara indrindra tamiko aho. Tena nanome ny tsara indrindra tamiko aho. Ary tsy nijanona aho.
Ary izany no antony tsy nisy fitoriana heloka bevava natao tamin'ny Swissmedic fotsiny
ihany, fa nisy ihany koa famoahana indray feno 2.0.
Nilaza tamin'ny ekipa manontolo aho: Hampiditra bebe kokoa isika, hahatonga azy ho tsara kokoa, ho maranitra kokoa.
Ary manao kaonferansa ho an'ny mpanao gazety izahay izay mbola tsy nisy toy izany tany Soisa.
Ankoatra izany, teo ihany koa ny Profesora Martin Haditsch ary nanampy, tahaka ny nataon'ny Profesora Andreas Sönnichsen.
Ary ny teboka marefo indrindra amin'ity tambajotran'ny lainga rehetra ity, izay azonao hazavaina amin'ny mpampianatra any
amin'ny akanin-jaza na amin'ny tonian-dahatsoratra na amin'ny Solombavambahoaka ao anatin'ny iray minitra,
tsy azo lavina – araka ny hevitro, ao anatin'ity resaka mRNA novaina rehetra ity, dia ity:
Tsy azo lavina ary tsy azo iadian-kevitra fa tamin'ny fotoana nampidirana ireo akora ireo dia tsy nisy fikarohana
azo ampiasaina hamaritana ny vokany amin'ny fotoana antonony sy maharitra, indrindra fa ny vokany ratsy.
Araka ny famaritana, midika izany fa nampidirina tsy nahy ny akora iray.
Tsy mbola vita ny fanadihadiana dingana fahatelo. Natao tamin'ny fotoana tena izy izany.
Midika izany fa ny vahoaka ankapobeny manontolo dia natao andrana.
Izany no tokony ho tonga amin'ny resadresaka:
Manaiky ahy ve ianao – anontanio ny mpiara-miasa aminao – sa manana porofo ianao fa tamin'ny Desambra 2020, dia
nisy tolo-kevitra fikarohana natao momba ny fiantraikany ao anatin'ny telo taona, efatra taona, ary dimy taona?
Avy eo, azafady asehoy anay ity porofo ity.
– Tsy misy.
Ary ankehitriny dia tonga ny ampahany ara-dalàna amin'izany, izay efa noresahiko fohifohy teo aloha, saingy efa voalazako.
Ity dia lalàna iraisam-pirenena tsy maintsy arahina ary lalàna fotokevitra tsy maintsy arahina.
Izany no fandraràna tanteraka ny fanaovana fanandramana amin'ny olombelona raha tsy
mahazo fahalalana feno sy fanekeny, amin'ny fohy.
Ny fampahalalana fototra kely indrindra tokony ho nomena ny olona dia hoe: Miala tsiny izahay, tsy fantatray izay ho vokany.
Andrana izany. Manantena izahay fa ho tsara izany; mino izahay fa ho tsara izany.
Na izany aza, tsy afaka manome fampanantenana na inona na inona izahay.
Tokony ho nomena farafahakeliny!
Ary hatramin'izao, mbola tsindriana ity fampahalalana manan-danja ity, ary tsy lazaina intsony ireo fampahalalana hafa rehetra.
Ary izany no teboka malemy indrindra ho ahy!
Ny teboka marefo indrindra, izay angatahiko anao hodinihina raha sendra manana fahafahana handray anjara amin'ny adihevitra
ianao, hiseho amin'ny fahitalavitra, na hiresaka amin'ny hafa.
Ianao irery ihany no olona ary mahatsapa tsindry be dia be ianao, dia miseho ho tsy azo iadian-kevitra amin'ny lafiny
zava-misy ary tsy azo iadian-kevitra amin'ny lafiny ara-dalàna.
Izany no soso-kevitro, adihevitra atolotro anao.
Satria amin'izany dia ho fantatry ny tontolo izao ny heloka bevava lehibe natao tamin'ny olona rehetra. Na ireo nandray
ireo akora tsy nahazoana fankatoavana feno fampahalalana, na ireo niharan'ny fanavakavahana satria tsy nandray azy ireo.
Tadiavo ny toeranao ka lazao hoe: Ity no tanjoko, izay fantatro fa malemy indrindra ny rindrin'ny mpifanandrina
na matanjaka indrindra ny karatsika. Ary tohizo hatrany!
Ireo rehetra ireo, hoy aho, dia rindrina tsy hita maso.
Mandehana mamakivaky azy ireo. Mandehana mamakivaky azy ireo ary tohizo hatrany, tsy mihetsika
mihitsy, milamina, mazava tsara ary mampihomehy.
Tsara ihany koa io fanamarihana famaranana io. Misaotra betsaka.
Ry mpijery, efa azo jerena ao amin'ny HOCH2.TV ny tatitra fanampiny momba ity hetsika tao Dornbirn ity.
Ho hitanao ny rohy eto ambanin'ity programa ity.
Te-haka ity fotoana ity izahay mba hisaotra an'i HOCH2.TV noho ny fiaraha-miasa tena tsara.