I te 29 o Poutū-te-rangi 2025, i whakahaere a Kulturhaus Dornbirn i te hui "Te Rangatiratanga me te
Whakahaere-ā-Motu – Te Tāngata Haepapa" me ngā koha nui mō te mana ture, te rangatiratanga me te moni.
I whakaritea te hui e te Akademi mō te Whanaketanga Whaiaro i Dornbirn.
I tuhi, i whakatika hoki e HOCH2.TV tēnei pūrongo.
– I tēnei rā, kei te whakaatu a Kla.TV i a Philipp Kruse mō te kaupapa: Ngā ture a te WHO:
"Paitini mai i te A ki te Z, ā, me whakakore katoa!"
Wāhanga 1: Te raru
Ināianei, e hiahia ana ahau ki te tono i a Mr. Kruse kia ia te kaikōrero tuarua. He harikoa kia noho mai koe ki konei.
Āe, e Mr Kruse, kua rongo noa mātou i a Ms Tagberger mō te whakawhitinga ki te tiwhikete ā-ipurangi mō te werohanga.
I te ariā, e tino hāngai ana tēnei ki tō kaupapa.
Nō reira, ina titiro koe ki ngā hua katoa o te mate Corona, me kī koe i muri iho he hē nui tēnei, he whakaeke
whānui ki te mana motuhake o ngā tāngata haepapa, nē rā?
Āe rawa. Ko te pakeketanga te taitara o te hui o tēnei rā.
Kei te hiahia ahau ki te kōrero poto mō tētahi mea kua kōrerotia kē e te kaiwhakarite, a Erwin Rigo.
I ēnei rā, ko te pakeke ā-ture i roto i ā mātou ture, hei kī noa, kua tae koe ki te pakeke.
Engari kei muri i tēnei kei reira – pēnei i kīia kē i tika – te māramatanga matatau ake i hangaia e Immanuel Kant.
Te pakeke i te tikanga o te āhei ki te kōrero mōu anō, me te whai wāhi ki ngā whakataunga tōrangapū.
Ā, i whakanoho a Kant i tēnei pakeketanga ki te horopaki o te Whakamārama.
Ko te Whakamarama te puta o te tangata i tōna ake kore pakeke i whakaritea e ia.
Mā tēnei huarahi, e whakaatu ana ia ko te āhua taketake o te tangata he kore pakeke, ā,
me whiwhi tuatahi rātou i tō rātou pakeke.
Me mahi ia mō tēnei, me whakangungu ia mō tēnei.
Nā te mea e hono ana te pakeke ki te whakaritenga o te whakataunga tika – arā, te āheinga
ki te aromatawai tika i ngā hua o ōna ake mahi.
Nō reira, i tēnei rā, kei roto tātou i tētahi āhuatanga tino uaua, nā te mea kua riro mā tētahi rōpū kotahi ngā kōrero matua –
arā, ko ēnei ngā whakaritenga kia taea ai te whakatau whakaaro tika – ā, kua whakahaua kotahi
tonu puta noa i tēnei raru katoa, mai i runga iho.
I te mutunga, nā te WHO i whakarite, ā, i tukuna kotahi ki te kotahi ki ngā kāwanatanga, ā, mā ngā kāwanatanga hoki.
Tika tonu, e hiahia ana ahau ki te whakauru kōrero i konei, nā te mea koirā tonu te take.
Hei pakeke, me whai mana kōwhiri; ā, kia whai mana kōwhiri, me whai pūkenga ki te whakaaro
ki ngā kōwhiringa me ngā huarahi mahi rerekē.
Engari, pērā i tā mātou i wheako ai i taua wā, kāore rawa e whakahaua mai i runga he kōwhiringa.
Ka mea rātou: He huaketo mate tēnei, ā, ko te hunga e kī ana he kē atu, kei te teka rātou.
Ka mea ana he pono, he haumaru hoki ngā whakamātautau.
Ka mea rātou: He tarukino ārai mate kei konei e tino tiaki ana i a koe.
Ā, mēnā ka mea koe: He whai hua ēnei tikanga, ā, ko te hunga e whakahē ana i ēnei
tikanga, hei kī, e noho ana hei hoariri mō te iwi.
Kāore e taea te pātai mō te pakeke, mō te whakatau ā-tinana rānei.
Ā, ehara tēnei i te mea i mahia anake i tētahi whenua.
I taua wā, i tino whakamanahia puta noa i te ao mai runga iho, pēnei i tāu i kī ai.
Ā, ko tērā tonu te take e hiahia ana te WHO i tēnei rā, ā, kei te whai tonu ia i taua take.
Kāore ia i whakaaroaro mō taua wā i runga i te arotake whaiaro; he tino rerekē.
Kei te ngana ia ki te huri i tēnei hei mātāpono e whai mana tonu ana i ēnei rā.
Kupu matua: kirimana mate urutā, nē rā?
Āe, he tika.
Nō reira, he mea mau tonu tēnei whakahaere motuhake i ngā pārongo puta noa i te raru katoa o te huaketo coronavirus.
Kua roa rawa tēnei e noho ana, ā, kua whakawhanakehia e te WHO i roto i ngā tekau ki te tekau mā rima tau kua pahure.
Ā, ko tēnei mātāpono matua, i raro i te taitara 'Infodemics' , me whakauru ki roto i te kirimana mate urutā – e toe
ana kia whiriwhiria – me ngā whakarerekētanga kua whiriwhiria, kua whakaaetia hoki ki ngā Ture Hauora ā-Ao.
Ko te tikanga o tēnei, kua whakapumautia, kua whakamātauhia rānei ngā mea kua wheako tātou ināianei.
Ko te tikanga, arā, kāore e taea e tātou te tūmanako kia whai wāhi ki tētahi kōrero tuwhera; ka rongo tātou i ngā
tūnga rerekē, ā, ka whai wāhi ki tētahi wero kōrero kore here i roto i te ao mātauranga – he tino rerekē:
Ka nui ake te whakawhāngai kotahi, ā, mā konei ka whakaitia te āheinga o ngā tāngata
ki te whakatau me tō rātou pakeke hinengaro.
He āhuatanga tino hira anō, arā ko te pānga o ngā āhuatanga mataku me ngā tūraru.
E mōhio ana te katoa he tino, tino aukati te wehi ki te whakaaro noa.
Ā, ko tērā tonu te wā ka pāpaku ai te āhei ki te mahi i runga i te whakaaro tika mōu anō.
Ānei ka taea e tātou te hoki ki a Kant me tana whakapuakitanga taketake, arā, ko te pakeketanga tonu me whakangungu.
Me rapu kaha koe i ēnei pārongo.
Me ngana koe ki te tirotiro hohonu i muri i ngā āhua, ā, kia whai māia koe ki te mahi.
I tino mōhio a Kant ki tēnei.
Me whai māia koe ki te mahi i runga i tērā, ahakoa ka āhua kore whakamarie.
Ā, he pātai noa iho tēnei mō te whakangungu.
Kua whai wāhi tātou ki te ako i tēnei i ngā tau e whā kua pahure.
Kua whakawhāngai mātou i a mātou anō ki tēnei, ā, me mārama ake tēnei ā muri ake i raro i
ēnei whakaaetanga mate urutā – kia ārai ai i a ia.
Mr Ghebreyesus, te upoko o te WHO, i whakamahere tuatahi kia hainatia, kia whakamana hoki
te kirimana mate urutā i mua i te tau 2024.
He mea pai, ka mea au, kua rahua tēnei tae noa ki tēnei wā.
Engari ka kitea e tātou i konei kei te haere tonu te rārangi kaupapa i te harikoa.
Nā reira, e tohu ana ngā kaupapa matua mō te tau 2025 ki tētahi ahunga mārama.
I konei, e whakapau kaha ana kia whakaharatau i te mea kāore e taea te karo, kia pērā ai.
He aha te tikanga tūturu o tēnei kirimana mate urutā, ā, i runga ake i ngā mea katoa, o ngā panonitanga ki ngā Ture Hauora ā-Ao,
mō te herekore o ia tangata, arā, te kore aro ki te Waehere o Nuremberg, te maimoatanga herea, te kore
anō o te herekore kōwhiri mō te werohanga, me ērā atu?
He aha ngā hua o tēnei?
Āe, kei te tohu koe ki te hinga tūturu i te manaakitanga kua pā ki a mātou i ngā tau e whā kua pahure, ā, kua tū pakari.
I huna i te iwi te mōhio ko ēnei matū he mea tino kore mōhiotia, kāore hoki i whakamātauria.
I te wā i whakaurua ai rātou, kāore he raraunga pūtaiao hei kī: he whai hua, he haumaru.
He whakamātautau tūturu tēnei.
Ā, kua whakaaturia ēnei raraunga me ēnei matū, pēnei mehemea he tino haumaru, he tino whai hua
hoki, pērā tonu i ērā atu katoa o ngā werohanga noa.
He teka tērā.
Ā, mēnā e whakaaro ana koe he whakamātautau noa iho tēnei, me mōhio koe, hei rōia, kua tino aukatia te whakahaere
whakamātautau i raro i te Waehere o Nuremberg, nā ngā mahi whakamataku i mahia i te Pakanga Tuarua o te Ao.
He ture ā-ao herekore tēnei!
Tirohia te māmā o ngā manawa o ngā tāngata i konei e patu ringa ana, ahakoa kei te kī noa iho au i ngā mea mārama.
He ture ā-ao herea tēnei, e ngā wāhine me ngā tāne.
E kīia ana tēnei i roto i te Tuhinga 7 o te Tiriti a te UN mō ngā Tika Tangata ā-Iwi me
ngā Tika Tōrangapū. Ā, ka kī te Tuhinga 4:
Ka pā tonu tēnei ture here ahakoa i ngā wā o ngā mate urutā kua whakataua ā-ture, ā, ka taea e aua
mate te whakararuraru i ngā oranga o te motu katoa.
Nō reira, he ture tēnei kāore he whakawātea, arā.
Ā, ko te takahi whānui i tēnei ture he hara ki te tangata i raro i te Ture o Rōma.
Anei mātou i tēnei āhuatanga whakahirahira.
Ae, he āhuatanga anō hei whakaaro.
I haere whakamua rawa atu te IGV i āna ture whakahaere.
Nō reira, ehara i te mea mō ngā āhuatanga hauora anake.
Hei tauira, e whakaritenga ana kia mahi ngā kāwanatanga ki te whawhai i te pārongo teka – ahakoa he aha te tikanga o tērā.
Nō reira, ka aukatia te herekore o te whakapuaki whakaaro me ētahi atu tika matua.
Nā, mō te hunga e whakawā ana i tēnei, e whakapuaki ana i ō rātou mana, e whakapuaki ana i te whakahe ki tēnei whanaketanga.
Me kite tātou mō tērā.
Nō reira, ehara tēnei i te kāwanatanga hauora anake e whakamaherehia ana i konei, engari he mea tata
tonu ki te tikanga tūturu o te kupu 'kāwanatanga kaha'.
Rānei kua hē taku whakaatu i tērā ināianei?
He tino tika.
Ā, kei te ārahi te WHO i konei i runga i tētahi whatunga teka.
Kua rārangi ahau i konei i ngā take tino hira rawa atu o tēnei whatunga teka – ehara i te mea kua oti katoa, engari ko ngā take
tino hira rawa atu – kāore anō kia taea e mātou te whakatika i roto i tētahi take kotahi i te kōti, ahakoa i tētahi whenua
e kōrerotia ana te reo Tiamana, me te āwhina a tētahi rōia.
Nō reira, pērā i mua, e whakapae ana ngā kōti ko SARS-CoV-2 te tino mōrearea mai i te mate pāwera Paniora.
E ai tonu ana ka taea anake te ine i tēnei mōrearea mate urutā mā ngā whakamātautau PCR.
Ā, e kī tonu ana he whai hua, he haumaru hoki ngā werohanga COVID-19 e hangai ana ki te mRNA, ā, kāore he ruarua mō tēnei.
Ā, i runga ake i ngā mea katoa, ka whakatae tētahi he whakamātautau tēnei.
Āe mārika, he atu anō ngā take: te kore rawa o te aroturuki haumaru rongoā , ā, ko te mea
anō, kua tino whakangaro ngā kōwhiringa kē.
Engari ko ēnei ngā tūāpapa o tētahi whare teka.
Kua mahi hoki au i te whakahaere tāke me te rōia tāke.
Ā, koinei te wāhi e tino hira ai te kī 'whatunga teka' mō te tinihanga tāke.
Heoi anō, kāore he uaua ki te kāwanatanga ki te mōhio ki tētahi whatunga teka ina ka whai
wāhi ngā kamupene ki ngā whakaritenga matatini.
Ānei ia e hanga ana i tētahi mōna anō, ā, e tiaki ana ia mō ngā tau.
Kei te pērā tonu te āhuatanga.
Ā, ko te hunga e wero ana i tēnei whatunga teka – hei tauira, tētahi tākuta i Zurich – kua whakakorehia tō rātou raihana.
Nā te mea, i tōna mōhio pono ki ngā kōrero, i tuku ia i tētahi tiwhikete whakawātea mai i te werohanga ki ōna tūroro e toru.
Ā, kātahi ka kī ngā mana hauora o te Kāntona o Zurich: "He tangata hara koe, he kaha hara tōu. Kei te
whakararuraru koe i te hauora tūmatanui. Kei te whakakore mātou i tō raihana ki te mahi rongoā."
I whai nama atu tēnei tangata i te 50,000 ia marama i ngā marama tuatahi.
He whiu tino taumaha tēnei, he mea hira ā-ture hara.
Ko tāku e kī ana, kei te tiakina tonu tēnei whatunga teka ki ngā niho me ngā matatoki i ēnei rā.
Āe, i kōrero koe: e kī ana ngā ture hauora hou, me ū ngā kāwanatanga ki te whawhai ki ēnei tākuta me
ērā atu tāngata katoa – e kōrero pono ana me te māia – me te horoi i ngā pāpāho pāpori.
I tērā tau, arā, i muri i te pōtitanga o Donald Trump, i tino tūmanako ka pakaru tēnei.
I roto i tētahi o āna whakahau whakahaere tuatahi, i pānuitia e Trump te tangohanga atu i te WHO.
Ā, i whai tauira ētahi atu, arā ko Arānetina. I Uropi hoki, kei reira ināianei ētahi whenua e tino mahi ana.
… Tika tonu, e tino whakahē ana hoki a Slowākia me Hūngāri i tētahi kirimana mate urutā a te WHO.
Nō reira, kei reira te tūmanako.
Heoi anō, kua hanga noa ake i konei tētahi karetē o ngā kāwanatanga e whakapau kaha ana ki te whakatinana i tēnei
kaupapa – ā, e whakamārama ana koe i konei i ngā kupu whānui.
He tūmanako anō kei reira ka taea e Trump te whakangaro i te hanganga katoa o te WHO?
Rānei he mea pea ka tino whakawhirinaki rātou ki ngā kāwanatanga whakahau pērā i a Haina, hei tauira, ā, tērā pea ka tino
whakawhirinaki hoki rātou ki ngā pūtea āwhina a ngā piriona, ā, ka mahia anō taua mea i roto i tētahi āhua tino kaha ake?
Me kī atu au he mea tuwhera tēnei ki ngā whakamāramatanga, ā, he whakapae noa iho mō te āhua o te haere whakamua o ngā mea.
Ki ahau, ko te āhuatanga pai o te nekehanga a Trump i te 20 o Hānuere, i tana tuku i tētahi whakahau whakahaere, ko:
Me whakarite ngā tikanga katoa me ngā whakarite katoa kia taea e te United States te wehe atu i te WHO.
Ā, i whakamana ia i tēnei mā te kī, arā, he kaiwhakarato tiaki hauora te WHO, he rōpū ratonga i te rāngai hauora.
Kua tautuhia te whakahau i roto i te Tuhinga 1 o tō rātou ture matua.
Kua takahia e ia tana kirimana, he takahi nui tēnei, nō reira kei te whakamutu mātou i te kirimana.
Me whakaae hoki tātou ki tēnei tūāhua taketake.
Me anga atu tātou ki tēnei whakahaere ā-ao me taua āhua arotake kotahi, ā, me whakamārama atu ki ngā
kai-tōrangapū ehara ēnei i ngā kaikōrero hauora e mahi ana me te kore whai painga mō rātou anō.
Engari, e tino mārama ana te hanganga pūtea – pērā i kitea i te whārangi kāinga – kei te whiwhi pūtea, kei te
whakahaere hoki te WHO i runga i te nuinga o ōna ake hiahia, ā, he pakihi nui rawa atu tēnei.
Ānei me uru noa tātou, ā, me tono kia āta tirotirohia e ā tātou māngai tōrangapū ngā whakatutukitanga tūturu a te WHO.
Āe, ko tōna whāinga he tiaki i te hauora, ehara i te whakau i ngā painga o te umanga rongoā.
Tika tonu, ā, nā tēnei ka tae au ki taku pātai e whai ake nei.
Ka taea te kī kua tino whakaitia te rangatiratanga o te ture i raro i te mate urutā o te korona, i mua ake atu i ngā wā katoa.
Ā, i herea, i whakatāhia hoki ētahi mana taketake mō ngā marama – ā, he mea noa, i mahia katoa ēnei hei
tiaki i te ora, i te oranga o ia tangata, me te hauora.
Ko te mea i whakatūria i taua wā, ā, ka taea tonu e tātou katoa te waiata mōna i ēnei rā, ā, e whakamāharahara
tonu ana ki a tātou i ēnei rā, ko tēnei mātāpono o te tū o te ohotata, o te tū o te ohotata mau tonu.
Nō reira, i ēnei rā ka whakahaerehia te tōrangapū me te whakahā: kāore he kōwhiringa, kāore he huarahi kē, he ohorere tēnei!
Ā, kāore tēnei e kitea ana i te mate urutā anake, engari i te panonitanga āhuarangi hoki.
Ka kitea tēnei i te pakanga o nāianei i Ukaraina.
Ā, nā konei ka ara ake te pātai: he wāhanga anō tēnei o tētahi mahere, kei muri i tēnei he tikanga?
He tino huarahi tōna ina titiro tātou ki ngā tukanga i te taumata o te UN, arā ko te Future Pact.
Anei, i te whānuitanga whānui, kua whakatūria tētahi ariā taketake e mea ana me hoatu ki te Kotahitanga o ngā Motu āheinga
motuhake kia taea ai e ia te mahi i ngā momo ohorere katoa.
Mēnā ka titiro whakamuri tātou ki ngā tau e whā kua pahure hei uara whakamātautau, ka tino kitea e tātou kua whakakorea te
mātāpono matua o te rangatiratanga ture – arā, te rangatiratanga ture me te manapori – ā, kua whakakapia e te rangatiratanga
o te ohorere; arā, kāore he ture mō te mea e hiahiatia ana.
Ka whakaaetia ngā mea katoa e tautoko ana i tēnei whāinga kua whakatauhia ā-ture.
Kua whakaahua e au tēnei ki konei.
I te taha mauī, ka kitea e koe te ariā matua mō te āhua e tika ana kia mahi ai tētahi kāwanatanga e
wehe ana ngā mana, me ōna e toru peka kāwanatanga:
Me te kāwanatanga, me te mana ture, te whare pāremata me ngā kōti.
He motuhake rātou i a rātou anō; ka taurite rātou, ka aroturuki, ka whakahaere hoki i a rātou
anō i runga i ngā pārongo motuhake, rangatira.
Āianei, i waenganui i te mate urutā coronavirus, kua puta mai te WHO me te kī:
Ko ngā pārongo anake e ū ana ki ngā aratohu a te WHO ka taea te whakamahi hei tūāpapa mō ngā
whakataunga a te kāwanatanga, a ngā mema pāremata me ngā kōti.
Ā, me kī noa iho e au i konei, kia tino mārama.
Kua whakahaere au i ngā tukanga katoa e 35 ki te 40 pea hei whakahē i ngā tikanga hē, hei tiaki rānei i ngā tākuta.
Ā, ko tāku e rongo tonu ana i ngā kōti: Kāo, e whakahē ana ō kōrero mō ngā kōrero pono ki ngā aratohu a te WHO.
I ngā wā o te mate urutā, ko te take whakatau ko ngā tohutohu a ngā mātanga o te WHO me ngā
mātanga a te kāwanatanga kua whakamanahia e te WHO.
Kāore mātou e whakaaetia kia tirotiro i tērā.
Ā, ko tērā te whakakore i te wehenga o ngā mana, ā, hei whakamutunga, he whakatā mō te tiaki i ngā mana taketake!
Nō reira, i te mutunga iho, kāore e taea e ngā kōti te tiaki i ngā mana taketake mēnā kāore rātou e aro ki ngā
kōrero – arā, ki ngā kōrero e hāngai ana ki ngā taunakitanga e whakaatu ana mātou, ngā rōia, ki a rātou.
Nō reira, i te mutunga iho, ko ēnei mana ā-motu katoa, hei kī, e piri ana ki ngā aho pārongo a te WHO.
Koinei te tikanga o te whai ture ohotata pēnei i tēnei.
Kei te whakakore noa iho i ngā tikanga whakahaere ā-pāpāpori hei painga mō te whakawhāngai kotahi i te pūnaha hauora.
Nō reira, he iti noa ngā hua kua whakaaetia, ā me whakamahi ēnei.
Ā, e mārama ana he whai i ngā whāinga ōhanga tēnei, ehara i te tiaki hauora.
Ā, he whakaparahako tēnei o te mātāpono rangatiratanga, nā te mea, i te mutunga iho, pērā i te whakakore i te mana
pōti o ngā tāngata i te wā o te mate urutā coronavirus, kei te whakakorehia ināianei e te UN ngā kāwanatanga katoa.
Āe rawa. Ko tērā tāku i hiahia ai ki te kī, i wareware au ki te whakahua.
Ehara tēnei i te raru mō ngā tāngata haepapa anake; kei te whakanoho te kāwanatanga katoa
ki raro i te tiakitanga, arā, kua kore e āhei.
Ka ngaro tōna rangatiratanga ina tāhaetia ngā pārongo i a ia.
Ki te kore rātou e whakaaetia kia karanga i ā rātou ake kairangahau rangatira kia
mahi i te kaunihera mātanga a te kāwanatanga.
Mēnā kāore he mea e kōrero a te Pōrohitara Haditsch, kāore rānei e whakawhirinaki ana ki a ia,
kua ngaro i te kāwanatanga tōna tūāpapa mō te mahi.
Ā, kāore e kore, ka tū tēnei hei tino mōrearea mō te āheinga o te kāwanatanga ki te mahi, i
te mea ko tana tūranga he tiaki i āna tāngata.
Me tiaki i te hauora o ngā tāngata whenua, ā, ka taea anake tēnei mēnā ka mahia i runga i ngā
kōrero pono motuhake, kua whakatauhia e te pūtaiao.
Ā, koia te take i kino ai tēnei huinga ture a te WHO mai i te A ki te Z, ā, me whakakore katoa.
He kupu whakakapi pai tērā mō tō koha i te huringa tuatahi.
Āe, ināianei ka huri tātou ki a Mr. Kruse kia rongo i āna whakaaro me te tino hiahia.
Āe, me tomo tātou ki reira.
Ki taku whakaaro, he mea hāngai tonu te nuinga o ngā mea i matapaki ai tātou i mua.
Ko te kaupapa matua, arā, ko te pakeketanga.
Me pēhea e tiaki ai tātou i ā tātou herekore ā-tangata, ā, me pēhea hoki e whakahokia ai ā tātou
tika e ngaro haere ana i ngā tau e heke mai nei?
Ae, i mua i taku tuku i te whakautu tūturu, e hiahia ana ahau ki te whakaputa i taku tino tūmanako, nā te
mea kei konei ake nei he neke atu i te 500 tāngata.
Ā, e hiahia ana ahau ki te whakamārama ake i tērā he paku.
Kei te hiahia ahau ki te mōhio ko wai o koutou nō Ōtiria? Ka tū mai koutou mō tētahi wā poto, tēnā?
Tēnā koutou katoa nō Ōtiria, tēnā.
Āe, he tino mīharo tērā.
Ki te hunga kāore e whakaae ki taku tirohanga, e whakapono ana au ka taea e au te kite
i te tata ki te 90 ōrau. Ngā mihi mō tō tū.
Engari ināianei, āe rā, ko te pātai e whai ake nei.
Ko wai i haere mai i Liechtenstein?
E mihi ana ahau ki a koutou katoa i haere mai i Liechtenstein. Ngā mihi nui.
Ngā mihi
Nō reira, ka taea e au te pātai ko wai i haere mai i Tiamana i te haerenga roa?
Tēnā, tū poto mai. He pai rawa atu, ko te 50 pea nō Tiamana; i mua, ko te 30 pea nō Liechtenstein.
Ā, ināianei nō Huitene. Ka taea e au te tono kia tū ake mō tētahi wā poto te hunga i haere mai ki konei nō Huitene?
He pai rawa atu, āe, he tika tērā, ngā mihi.
Ā, koinei te wāhanga tuatahi o taku whakautu!
Ko tētahi whakautu ka taea e tātou katoa te hoatu ki a tātou anō, ko te mea kāore tātou
e takitahi ana, ā, kei te mahi tahi tātou.
Kua kī tēnei whare huihuinga i ngā tāngata nō Ōtiria, Liechtenstein, Huiteneihi me Tiamana.
Ko koe te rongoā, ko tātou katoa te rongoā, kua pai āu mahi!
Hei hono ki te take o te pakeketanga.
He tangata haepapa, i whakamārama ahau, he tangata e āhei ana ki te mārama ki ngā hua o
āna mahi, me ngā hua hoki o tōna kore mahi.
E mōhio ana ia, mēnā kāore ia e mahi, ka tangohia āna tika ā muri ake nei, pēnei i te tangohanga i mua.
Kua kite tātou kāore te mana tangata i whakatauhia mō ake tonu atu, ahakoa i kīia kua whakamanahia mō ake
tonu atu i roto i te Tuhinga 1 o te Ture Matua o Tiamana.
Ko te tikanga me haere tonu tātou ki te tiaki kaha i ā tātou tika, ā, kaua tātou e noho puku.
Kei roto i tēnei te whai mārama tino mārama ki ngā mea kua mahia ki a mātou i ngā tau e whā kua pahure.
Me mārama tātou kua whakapohehea tātou i runga i tētahi pūnaha, kua whakakōtahitia, ā, kua mau tonu te whakapohehe ki a tātou.
Me whakamōhio hoki, ahakoa i ēnei rā, kei te piri tonu ngā mana teitei rawa o te kāwanatanga ki tēnei whatunga teka, ā,
kei te whai tonu rātou ki te whakawhiu me te whakatū here i ngā tākuta e kōrero ana, e mahi ana i te mea tika.
Me tū tahi tātou katoa ki te whawhai ki tēnei, ā, me āwhina kaha tātou i ēnei tākuta,
ēnei tāngata māia, mā ō tātou reo! Ngā mihi.
Kua tautuhia e au he ohorere tūturu.
I whakahuatia e tō mātou hoa mahi whakahirahira, a Dr Sharon, e mahi ana i te rongoā
hinengaro mō ngā rangatahi, tētahi āhuatanga ohotata.
Ā, kua tautuhia e au te āhua ohorere i taku tari ture.
I kī katoa taku pouaka īmēra e ngā īmēra, ā, kāore au i taea te whakautu.
I reira he āhua ohotata, nā te mea i teka te kāwanatanga ki te taupori katoa, ā, i tango i ā rātou tika taketake.
Me hiki ake tātou i ā tātou reo i konei. Kāore e tika kia whakamutu tātou ahakoa ngā āhuatanga katoa. Koinei te tīmatanga.
E hiahia ana hoki ahau ki te tohu me pēhea tā tātou mahi i tēnei.
He mano ngā huarahi rerekē.
He huarahi motuhake ā rātou. He taiao motuhake ā rātou. He kaha ā rātou, he pūkenga ā rātou.
Kaua e whakaaro kotahi anake te petihana. Ka whakahuatia e au ētahi petihana i roto i te wā poto.
Engari, ko koe te rongoā. Koinei te mea tuatahi rawa i hiahia au ki te kī.
Āe, ināianei ka taea e au te whakamārama taipitopito ake.
He pātai poto nōu, tērā pea?
He tino whakamīharo tērā.
Ko te huringa tuarua e whakaarohia ana kia noho hei akoranga, nā te mea me whakamārama āta ngā rongoā.
Ki te nui rawa, tērā pea he pātai e pā ana ki ngā mana taketake, nā te mea kua kōrero koe mō tērā.
Kua pā ki te tokomaha o te tangata ināianei he taumata whakamīharo o te whakaae ki te āhua, ehara i ngā
umanga i whakahuatia e koe anake, engari, ki taku whakapono, kei waenga hoki i te hunga whānui.
Ā, kāore i taea e te tokomaha te tukatuka hinengaro i te mea i kōrerotia ki a rātou tētahi
mea, engari i kite rātou i tētahi mea tino rerekē.
Ki taku whakaaro, nā tērā i tino whakatairanga i te kore aro ki ngā take tōrangapū.
He mea nui ake rānei kia whakahokia te pakeke me te kimi rongoā, he mea nui ake rānei kia
whakahokia te whakawhirinaki ki te tōrangapū?
Rānei he take pea kia whai tātou i tētahi ara tino rerekē, ā, kia kī: Kāore mātou e whakapono ana ki ngā kaupapa tōrangapū i konei,
kāore mātou e whakapono ana ki ngā mea katoa e kīia ana e ia.
Kei te haere mātou i tō mātou ake ara, kia pērā ai, mā te whatunga. Mahi pūtake, ahakoa he aha te tikanga.
Ehara taku i te kōrero mō ngā huringa nui, mō ētahi mea pēnei rānei.
Ko tāku e kī nei mō te whatunga anake i roto i te horopaki o te ātete ā-iwi kaha.
He aha te huarahi?
Ae, he whakaata te tōrangapū o nāianei i ā tātou kōwhiringa, i ngā kōwhiringa a ō tātou hoa whenua.
Nō reira me tīmata tātou ki ō tātou hoa tangata.
Ko mātou te iwi. Ko te tikanga, me whakamanamana i ā mātou hoa whenua.
Ehara i te mahi a mātou kia whakahokia te whakawhirinaki ki te tōrangapū, engari kia pōti i ngā
kaitōrangapū e whakawhirinaki ana mātou ki a rātou.
Me whakaatu e rātou he tika kia whakawhirinaki mātou ki a rātou.
Koinei te tīmatanga.
Nā, i te tino pūtake, me mōhio tātou:
Mai i te Pakanga Tuarua o te Ao, kua rō a mātou ki te whiwhi i ā mātou tika taketake.
Me whakapau kaha tātou ki te hanga i ngā tūāpapa o tō tātou oranga.
Me oti noa i a mātou tā mātou whakangungu, ā, me mahi tika, me mahi ngākau nui hoki i ā mātou mahi.
Engari kāore i tae ki te wā kia whakawhiti kōrero mō te mea me puta tātou ki ngā tiriti.
Kāore rawa i puta ki a mātou, ki ahau rānei, kia hanga i ēnei momo whaikōrero, kia haere rānei ki ngā hui tautoko.
Ā, he pouri, me haere tonu tātou ki te tiaki i a rātou kia whakahokia mai ā tātou tika taketake.
Ko te tikanga me whakarerekē tātou i tō tātou anga whakaaro.
Me tiki anō e tātou ā tātou tika taketake mā te tono atu ki ngā kai-tōrangapū. Ā, ka mahia e tātou tēnei mai i raro ake.
Ā, ināianei ka tino motuhake ahau.
He rā motuhake e pā ana ki te Rōpū Hauora o te Ao me ngā whakarerekētanga ki ngā ture hauora.
I kī atu au i mua, i te 19 o Hūrae.
Mēnā kāore ā tātou kāwanatanga i whakahē i ēnei whakarerekētanga i taua wā – arā, mēnā kāore rātou i tuku he tauākī whakahē
ki te WHO i Geneva – ka here ā-ture ēnei whakarerekētanga.
Ka mutu ka whai arotake anō. Ka tango a te WHO i tērā hei tohu:
Āe, e whakaae ana rātou ki ngā mea o mua. Ināianei me whakakaha ake tātou i te kōpere.
Ko tērā te karere e tae ana ki te WHO.
Ko te tikanga, tuatahi rawa atu, ko tā mātou e taea ana, ko te arotahi i ā mātou pūngao ki te whakarite kia mōhio ngā
kai-tōrangapū i ngā taumata ā-rohe, ā-kaunihera, ā-rohe-whānui, ā-motu hoki, me mau tonu
tā mātou waewae ki roto i te kuaha i konei.
He maha ngā petihana: Anei i Ōtiria, i Vorarlberg, i tukuna tētahi inanahi e tētahi wahine e mahi ana i tēnei mō Ōtiria.
I Suwisa, kei a mātou te Kotahitanga Mahi mō te Suwisa Motuhake.
Ka tautoko hoki au i tēnei kotahitanga mahi mā ngā kauhau me ngā whakaaro.
I whakarewahia e mātou tētahi petihana i ngā marama e rua ki muri.
Ko te whāinga o tēnei petihana kia tukuna he tohu ki ngā mema pāremata, i a rātou e hui ana mō tō rātou wāhanga
raumati i Pipiri – ā, ka matapaki ngā whakarerekētanga i Switzerland – he tohu kāore anō kia kitea e rātou i mua.
Arā, kotahi rau mano hainatanga; ko ngā tāngata e kī ana: Aukatia ēnei ture hauora! Me puta tuatahi te pono!
Ko tērā tētahi hikoinga pea, tētahi ara mahi pea.
Me whakarite kia rangona koe. Kaua rawa e whakaaro he mea kore whai take.
Kāore au e mōhio, i kī noa a Sharon i tērā hoki.
He aha rā pea ka tupu – kāore mātou e mōhio he aha rā pea ka tupu – mēnā kāore he tangata i
puta ki ngā tiriti i ngā tau 2020, 2021, 2022.
Kaua rawa e whakaae kia kī atu tētahi he mea kore whai take!
He rau mano o rātou i ngā tiriti o Vienna.
Ā, koinei tonu te aronga kia whakarongo mai, kia mārama mai hoki ki a tātou.
Me ngā kōwhiringa katoa kei a tātou, ko ēhea ka whai whakaaro ā te mutunga?
Tuhia ngā reta, hainatia ngā petihana.
Hei kōrero noa, ka taea hoki te hainatanga o te Kotahitanga Mahi mō te Switzerland Koreutu mai i tāwāhi.
Me tiri pārongo ki te hunga kei tō taha.
Ka rongo tonu au i ngā tākuta e kī ana he tino hihiri ngā tāngata e pangia ana e ngā raruraru hauora ki te
mārama nō hea ēnei raruraru, ā, ko wai ka āwhina i a rātou.
Me mātou ngā tangata e tuku ana i tēnei āwhina.
Nō reira ka haere tonu mātou ki te kawe i ngā tāngata ki tō mātou taha.
Kāore au e hiahia ki te whakangaro i tō ngahau, kia kore ai au e kaiwhakangaro i te pāti.
He mea noa iho, ina ka kōrero tātou mō ēnei take i konei, ka whakaae pōrangi te katoa i roto i tēnei rūma
ki āu kōrero ināianei. Ā, he tino mārama katoa tērā.
Ā, kei konei mātou i tētahi hapori.
Āe rā, ina kī koe i tētahi mea pēnei, he rite ki tētahi rua pōro.
Arā, kāore koe e kitea he taupatupatu i reira.
He tino pai tērā. He tika hoki.
Ko te raru nui anake ko te whakamā, ko te wehewehenga.
Kua pā kē ki te katoa e noho ana i konei tēnei wheako i ngā hui pēnei. Rānei te nuinga rawa, ki taku whakaaro.
Ā, hei whakamutunga, ko mātou anō hoki, nā te mea, rima tau i muri i a Corona, kei
waenganui tonu tātou katoa, ahakoa pēhea, ā, he pouri.
Nō reira, kei reira he nuinga puku, ā, he mea pouri, ko rātou tonu e whakatau ana i ngā pōtitanga i
tēnei wā. Ā, kāore koe e taea te toro atu ki a rātou.
Ko te pūwha te pāpāho tūmatanui.
Ko te pūwāhi he hurihanga o te noho puku i roto i te ao tūmatanui, i ngā wāhi maha, i te rāngai ahurea, me ētahi atu, kei
reira tonu ngā mea katoa e kōrero ana mātou, e mahi ana mātou i konei, e pana ana ki ngā kokonga o ngā
kaupapa whakaparahako me ngā kaipūtaiao whakaparahako.
Ā, ko te wero nui i roto i ngā mea katoa e kōrero ana koe, ko tēnei: me pēhea tātou e pakaru ai
i tēnei pakitara kia puta atu ki te ao o waho?
Nō te mea, ahakoa kāore mātou i te hiahia kia rongo i tēnei, ko te pono pōuri, kua whakawāwāhia mātou hei momo rōpū motuhake.
Ahakoa, arā, kei te mahi tūturu mātou me ngā kōrero pono, me ngā kōrero pono kāore e taea te whakahē.
Ehara i te taha kē: ka teka rātou, ka hē rātou, ka whakamahi rātou i ngā pārongo teka.
Kei a mātou ngā pārongo tūturu. Kei te taha kē atu ngā pārongo teka.
Engari i roto i te tirohanga a te iwi whānui, ka whakaahuatia mātou pēnei tonu he hunga pōrangi.
He aha ka taea hei puta i tēnei āhuatanga?
Nā te mea e kite ana au i tētahi raru tino nui – otirā mō te anamata – ā, tērā pea he nui ake ngā mahi e puta ana i tēnei wā
hei whakatairanga i ēnei pārongo teka me tēnei whakamāharatanga.
Kupu matua: EU, Ture Ratonga Matihiko. I whakahua a Erwin i te tīmatanga.
He aha ka taea hei whakamārama tika i ngā mea kua whakarārangihia e koe ināianei ki te hunga kāore anō kia mōhio ki te raru?
Ki waho o tō mātou pūpū
Kāore au e taea te kōrero mō te katoa. Engari i roto i ngā tau e toru, e whā rānei kua pahure, kua ngana tonu
ahau ki te whai i tētahi mātāpono kotahi: kei hea te pakitara o te hoariri e ngoikore rawa ana?
Ā, i reira i tuku ai e au taku kaha katoa. I tuku ai e au taku kaha katoa. Ā, kāore au i mutu.
Ā, koia te take kāore i tukuna he amuamu hara ki a Swissmedic anake, engari kua whakahoutia katoa hei putanga 2.0.
I mea atu ahau ki te kapa katoa: Ka whakapau atu mātou i te kaha ake, kia pai ake, kia mārama ake.
Ā, kei te whakahaere mātou i tētahi hui pāpāho kāore anō kia kitea i Switzerland.
Hei kōrero noa, i tae mai hoki a Porofesa Martin Haditsch ki konei, ā, i āwhina ia, pērā anō i a Porofesa Andreas Sönnichsen.
Ko te wāhanga ngoikore rawa atu i roto i tēnei whatunga katoa o ngā teka, ā, ka taea e koe te whakamārama ki tētahi kaiako o te
kura kōhungahunga, ki tētahi etita rānei, ki tētahi mema o te Pāremata rānei i roto i te meneti kotahi, kāore e
taea te whakahē – i taku whakaaro, i roto i te horopaki o tēnei katoa o te mRNA kua whakarerekētia, ko tēnei:
E kore e taea te whakahē, e kore hoki e taea te wero, i te wā i whakaurua ai ēnei matū, kāore he rangahau e
wātea ana hei tautuhi i ā rātou pānga mō te wā waenga me te wā roa, otirā ngā pānga taha kino.
E ai ki te whakamārama, e tohu ana kua whakaurua tētahi matū i te pōuri.
Kāore anō kia oti te rangahau Wāhanga Tuatoru. I whakahaerehia i te wā tūturu.
Ko te tikanga, i whakamātauhia te katoa o te iwi whānui.
Koinei te wāhi me tae koe ki reira i roto i te kōrero:
E whakaae ana koe ki ahau – pātai atu ki ō hoa mahi – he taunakitanga rānei āu i te marama o Tihema 2020 i
tukuna ai ngā tono rangahau mō ngā pānga i roto i te toru tau, i roto i te whā tau, i roto i te rima tau?
Nō reira, tēnā whakaatuhia mai ki a mātou tēnei taunakitanga.
– Kāore he mea.
Ā, ināianei ka tae mai te wāhanga ture o tēnei, i pa noa iho au ki a ia i mua, engari i whakahua au.
He ture ā-ao herea tēnei, ā, he ture tūtohu herea tēnei.
He aukati tūturu tēnei kia kaua e whakahaere whakamātautau ki runga i te tangata me te kore o tō
rātou mōhio katoa me tō rātou whakaaetanga, hei poto.
Ko te iti rawa o ngā pārongo matua me hoatu ki ngā tāngata, ko tēnei: Aroha mai, kāore mātou e mōhio he aha te hua.
He whakamātautau tēnei. E tūmanako ana mātou ka pai; e whakapono ana mātou ka pai.
Heoi, kāore mātou e taea te tuku i ngā oati ahakoa he aha.
Me hoatu he iti rawa!
Ā, tae noa ki ēnei rā, kei te whakakorehia tēnei pārongo matua, kaua e kōrero mō ērā atu pārongo katoa.
Ā, koinei te wāhi ngoikore rawa māku!
Ko te wāhanga ngoikore rawa, ā, ka tono atu ahau kia whakaaro koe ki a ia mēnā ka whai wāhi koe ki tētahi poari kōrero, ki
te puta ki te pouaka whakaata, ki te kōrero rānei ki ētahi atu.
Ko koe anake te tangata, ā, e tino pāngia ana koe e te pēhanga āwangawanga; nō reira, e tino
whakapūmau ana koe i ngā taumata kōrero me ngā taumata ture.
Koinei taku taunakitanga, he take e tuku ana au kia whakaaro koe.
Nā te mea ka mōhio te ao ki te hara nui i mahia ki te katoa. Ko rātou i tango i ngā matū me te kore whakaaetanga
mōhio, me rātou i whakawāwāhia nā te kore i tango i aua matū.
Kimihia tō wāhi ka mea ai koe: "Koinei taku take, kei konei au e mōhio ana he ngoikore rawa te pakitara o taku hoa whakataetae,
ā, ko konei hoki e kaha rawa ana ā mātou kāri." Ā, haere tonu!
Ko ēnei katoa, ka mea au, he pakitara huna.
Haere mā roto i a rātou. Haere mā roto i a rātou, ā, kia anga whakamua tonu koe, kāore koe e
pāngia, he rangimārie, he mārama noa, he ngahau hoki.
He kupu whakamutunga pai hoki tērā. Ngā mihi nui.
E ngā kaimātakitaki, ka taea kē te mātakitaki i ētahi atu pūrongo mō tēnei kaupapa i Dornbirn i runga i HOCH2.TV.
Ka kitea e koe ngā hononga i raro i tēnei hōtaka.
E hiahia ana mātou ki te whakamahi i tēnei whai wāhi hei mihi ki a HOCH2.TV mō tō rātou mahi ngātahi whakamīharo.