אויף דעם 29סטן מאַרץ 2025 האָט דער קולטור־הויז דערןבירן געהאַלטן די געשעעניש "פֿרײַהייט און זעלבסטבאַשטימונג – דער
פֿאַראַנטוואָרטלעכער בירגער" מיט וויכטיקע בײַשטײַערונגען וועגן דער רעכט־שטאַט, סאָווערעניטעט און געלט.
די געשעעניש איז אָרגאַניזירט געוואָרן דורך די אַקאַדעמיע פֿאַר פּערזענלעכע אַנטוויקלונג אין דאָרנבירן.
האָך2.טיווי האָט אויך רעקאָרדירט און רעדאַגירט דעם באַריכט.
– הײַנט, קלאַ.טיווי שטעלט פֿאָר פֿיליפּ קרוזע וועגן דער טעמע: וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע
רעגולאַציעס: "טאָקסיש פֿון א ביז ז און גאָר אָפּצואוואַרפֿן!"
טייל 1: דער פּראָבלעם
איך וואָלט איצט געוואָלט איינלאָדן הער קרוזע צו זײַן דער צווייטער רעדנער. עס איז אַ פֿרייד צו האָבן אײַך דאָ.
יאָ, הער קרוזע, מיר האָבן נאָר געהערט פֿון פֿרוי טאַגבערגערס הקדמה צו דעם עלעקטראָנישן וואַקסינאַציע־צערטיפֿיקאַט.
אין פּרינציפּ פּאַסט דאָס זייער גוט צו דיין טעמע.
אַזוי, ווען מען קוקט אויף די אַלגעמיינע קאָנסעקווענצן פֿון קאָראָנאַ, מוז מען אין רעטראָספּעקט זאָגן, אַז דאָס איז געווען אַ
גרויסער איבערטרעט, אַ אַטאַקע אויף אַ גרויסן מאַסשטאַב קעגן דער זעלבסטבאַשטימונג פֿון פֿאַראַנטוואָרטלעכע בירגער, נישט אַזוי?
גאָר. רײַפֿקייט איז דער טיטל פֿון הײַנטיקער געשעעניש.
איך וואָלט געוואָלט קורץ דערמאָנען עפּעס וואָס דער אָרגאַניזאַטאָר, ערווין ריגאָ, האָט שוין דערמאָנט.
הײַנטצוטאָג, לויט אונדזערע געזעצן, מיינט די לעגאַלע עלטער פשוט צו זײַן אין עלטער.
אָבער הינטער דעם ליגט – ווי שוין ריכטיק אָנגעוויזן – דער מער אַנטוויקלטער פֿאַרשטאַנד,
וואָס איז געשאַפֿן געוואָרן דורך אימאַנועל קאַנט.
בגרות אין דעם זין פֿון: קענען רעדן פֿאַר זיך אַליין, און זיך באַטייליקן אין פּאָליטישע באַשלוסן.
און קאַנט האָט געשטעלט די רײַפֿקייט אין דעם קאָנטעקסט פֿון דער אויפֿקלערונג.
דער אויפֿקלער איז דער מענטש'ס אַרויסטרעטן פֿון זײַן אייגענער אומדערוואַקסנקייט.
אויף דעם אופֿן דריקט ער אויס דעם געדאַנק, אַז דער אָריגינעלער מצבֿ פֿון מענטשן איז למעשׂה אומגעריפֿטקייט,
און אַז זיי מוזן קודם פֿאַרדינען זייער ריפֿטקייט.
ער דאַרף דערפֿאַר אַרבעטן, ער דאַרף דערפֿאַר טרענירן.
ווײַל רײַפֿקייט איז נייטיק פֿאַרבונדן מיטן פֿאָרויסזעצונג פֿון אַ געזונטער אורטייל – דאָס הייסט, די פֿעיִקייט
ריכטיק אָפּצושאַצן די קאָנסעקווענצן פֿון אייגענע מעשׂים.
און אַזוי געפֿינען מיר זיך הײַנט אין אַ זייער שווערער סיטואַציע, וווּ די יסודותדיקע פאקטן – וואָס זענען, כמובן, די פּרירעקוויזיטן
צו דערגרייכן אַ געזונטן אורטייל – זענען מאָנאָפּאָליזירט און איין־האַנטדיק דיקטירט געוואָרן
איבער דעם גאַנצן קריזיס, פֿון אויבן אַראָפּ.
לעסאָף אָרגאַניזירט דורך די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) און איבערגעגעבן איין־צו־איין צו רעגירונגען און דורך זיי.
גענוי, איך וויל זיך דאָ אַרײַנמישן, ווײַל דאָס איז פּונקט דער פּונקט.
ריפֿות פארלאנגט פרייהייט פון ברירה, און פרייהייט פון ברירה פארלאנגט אויך די פעיִקייט צו
באַטראַכטן פארשידענע אָפּציעס און וועגן פון האַנדלונג.
אָבער ווען, ווי מיר האָבן דעמאָלט דערפֿאַרן, ווערן פּראַקטיש קיין אַלטערנאַטיוון נישט באַשלאָסן פֿון אויבן.
ווען זיי זאָגן: דאָס איז אַ טויטברענגענדיקער ווירוס, און ווער עס זאָגט אַנדערש, ליגט.
ווען עס ווערט געזאָגט אַז די טעסטן זענען פאַרלאָזלעך און זיכער.
ווען זיי זאָגן: מיר האָבן דאָ אַ וואַקצין וואָס זיכער באַשיצט אײַך.
און אויב איר זאָגט: די מיטלען זענען עפעקטיוו, און ווער עס שטעלט זיך קעגן זיי, איז, אַזוי צו זאָגן, אַ פייַנט פֿון דעם פֿאָלק.
דאַן קען מען נישט רעדן וועגן רײַפֿקייט אָדער זעלבסטבאַשטימונג.
און דאָס איז נישט נאָר אין איין לאַנד פּראַקטיצירט געוואָרן.
אין יענער צײַט איז עס טאַקע גלאבאל פֿון אויבן אַראָפּ אויפגעצווינגען געוואָרן, ווי דו זאָגסט.
און דאָס וואָלט געווען פּונקט דער ענין וואָס די WHO טאַקע וויל הײַנט, און וואָס זי נאָך שטענדיק נאָכגייט.
זי האָט זיך נישט זעלבסט־קריטיש אָפּגעטראַכט וועגן יענער צײַט, גאָר פֿאַרקערט.
זי פּרוּווט טאַקע דאָס צו מאַכן אַ פּרינציפּ וואָס נאָך הײַנט געלט.
שליסל־וואָרט: פּאַנדעמיע־קאָנטראַקט, רעכט?
יאָ, דאָס איז ריכטיק.
אַזוי איז די מאָנאָפּאָליזאַציע פֿון אינפֿאָרמאַציע געווען אַ קאָנסטאַנטע דורכויס דעם גאַנצן קאָראָנאַווירוס־קריזיס.
דאָס איז שוין זייער, זייער לאַנג דאָ און איז טאַקע אַנטוויקלט געוואָרן דורך די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
(WHO) אין די לעצטע 10 ביז 15 יאָר.
און דער דאָזיקער יסודותדיקער פּרינציפּ, אונטערן טיטל 'אינפֿאָדעמיקס' , זאָל פֿאַרפעסטיקט ווערן סײַ אינעם
פּאַנדעמיע־אָפּמאַך – וועגן וועלכן עס דאַרף נאָך פֿאַרהאַנדלט ווערן – און סײַ אין די שוין פֿאַרהאַנדלטע און אָפּגעשטימטע
ענדערונגען צו די אינטערנאַציאָנאַלע געזונט־פֿאָרשריפֿטן.
דאָס מיינט אַז מיר האָבן אַ צעמענטאַציע אָדער פֿאָרמאַליזאַציע פֿון וואָס מיר האָבן איצט דערלעבט.
דאָס מיינט, פֿאַרשטייט זיך, אַז מיר קענען דערוואַרטן אַלץ חוץ אַן אָפֿענעם דיסקוסיע, אַז מיר וועלן הערן פֿאַרשיידענע שטעלונגען
און האָבן אַ פֿרײַע דעבאַטע אין דער אַקאַדעמיע – גאַנץ דערקעגן:
עס וועט זײַן נאָך מער מאָנאָפּאָליזאַציע, וואָס וועט אונטערגראָבן די בירגערס׳ פֿעיִקייט צו מאַכן אורטיילן און זייער רײַפֿקייט.
עס איז נאָך אַ זייער וויכטיקער עלעמענט, נעמלעך די השפּעה פֿון מורא און סכּנה־סצענאַרן.
אַלע ווייסן אַז מורא האָט אַ זייער, זייער פּאַראַליזירנדיקן ווירקונג אויף פֿרײַען געדאַנק.
און דווקא דעמאָלט ווערט די פֿעיִקייט זיך ראַציאָנאַל צו האַנדלען פּאַראַליזירט.
און דאָ קענען מיר צוריקקומען צו קאַנט און זײַן אָריגינעלער טענה, אַז דווקא דער רײַפֿקייט דאַרף ווערן געטריינירט.
דו מוזט אַקטיוו זוכן די אינפֿאָרמאַציע.
דו מוזסט פּרוּוון אַ קריטישן בליק הינטער די קוליסן נעמען און דאַן האָבן דעם מוט צו האַנדלען.
קאַנט האָט דאָס זייער ריכטיק דערקענט.
דו דאַרפֿסט דאַן האָבן דעם מוט צו האַנדלען לויט דעם, אַפֿילו אויב עס ווערט אַ ביסל אומבאַקוועם.
און דאָס איז פשוט אַ פֿראַגע פֿון טרענירונג.
איצט האָבן מיר געהאַט די געלעגנהייט צו לערנען דאָס אין די לעצטע פיר יאָר.
מיר האָבן זיך געװאַקציןירט קעגן דעם און מוזן דאָס אין דער צוקונפֿט אונטער די פּאַנדעמישע
אָפּמאַכן פיל קלאָרער מאַכן – כּדי עס אָפּצוהאַלטן.
מר געברייעסוס, דער הויפּט פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO), האָט אָריגינעל געפּלאַנט אַז דער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך
זאָל ווערן "אונטערגעשריבן און פֿאַרחתמעט" ביז 2024.
צום גליק, וואָלט איך געזאָגט, האָט דאָס ביז איצט נישט מצליח געווען.
אָבער מיר קענען דאָ זען אַז די אַגענדע פֿריילעך פאָרזעצט.
די שליסל־פּונקטן פֿאַר 2025 ווײַזן דעריבער אין אַ קלאָרן ריכטונג.
דאָ ווערט געמאכט אַלע מי צו פּראַקטיצירן דאָס אומפֿאַרמיידלעכע, אַזוי צו זאָגן.
וואָס מיינען טאַקע דער דאָזיקער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך און, דער עיקר, די ענדערונגען אין די אינטערנאַציאָנאַלע געזונט־רעגולאַציעס
פֿאַר דער פֿרײַהייט פֿון יעדן איינצלנעם, אין טערמינען פֿון אַ פֿאַראַכטונג פֿונעם נוירנבערגער קאָדעקס,
צווינגענדיקע באַהאַנדלונג, מער נישט קיין פֿרײַהייט פֿון ברירה בנוגע וואַקצינאַציע, און אַזוי ווײַטער?
וואָס זענען די קאָנסעקווענצן פֿון דעם?
יאָ, איר מיינט דעם אמתן פֿאַל פֿון חן וואָס מיר האָבן איבערגעלעבט די לעצטע פֿיר יאָר, וואָס איז שוין באַשטעטיקט.
מענטשן זענען געהאַלטן געוואָרן אין פינצטערניש וועגן דעם פאקט אַז די סובסטאַנסן זענען גאָר אומבאַקאַנט און אומגעפּרוּווט.
ווען זיי זענען אַרײַנגעפֿירט געוואָרן, איז נישט געווען קיין וויסנשאַפֿטלעכע דאַטן צו
זאָגן: זיי זענען עפעקטיוו, זיי זענען זיכער.
עס איז געווען אַ קלאַסישער עקספּערימענט.
און די דאַטן וועגן די סובסטאַנסן זענען פאָרגעשטעלט געוואָרן ווי אויב זיי זענען פּונקט אַזוי זיכער און
עפעקטיוו ווי אַלע אַנדערע נאָרמאַלע וואַקסינאַציעס.
דאָס איז אַ שווינדל.
און אויב איר איצט מיינט אַז דאָס איז נאָר אַ עקספּערימענט, דאַן ווי אַ אַדוואָקאַט דאַרפֿט איר וויסן אַז דורכפֿירן עקספּערימענטן
איז גאָר פֿאַרבאָטן לויטן נוירנבערגער קאָדע, צוליב די אַטראָסיטעטן וואָס זענען געטאָן געוואָרן בײַם צווייטן וועלט־מלחמה.
דאָס איז אַ מחייבֿדיקער אינטערנאַציאָנאַלער געזעץ!
זע ווי דערלאַכט די מענטשן דאָ אַפּלאָדירן, כאָטש איך זאָג נאָר דאָס וואָס איז קלאָר.
דאָס איז בינדנדיק אינטערנאַציאָנאַלע געזעץ, דאַמעס און הערן.
דאָס שטייט אין אַרטיקל 7 פֿון דער פֿאַראייניקטער נאַציעס קאָווענאַנט וועגן בירגערלעכע און
פּאָליטישע רעכטן. און אַרטיקל 4 דערנאָך שטייט:
די דאָזיקע פֿאַרפֿליכטעטע תקנה איז גילטיק אַפֿילו אין צײַטן פֿון פּאַנדעמיעס וואָס זענען פֿאָרמעל דערקלערט
געוואָרן און קענען באַדראָען די לעבנס פֿון אַ גאַנצן פֿאָלק.
אַזוי איז דאָס אַ כּלל אָן קיין אויסנאַמען, אין אַנדערע ווערטער.
און די מאַסן־ברעכונג פֿון דעם כּלל איז דאַן אַ פֿאַרברעכן קעגן דער מענטשהייט לויטן רוימער סטאַטוט.
דאָ זײַנען מיר אין דעם גרויסן סצענאַר.
יאָ, עס איז נאָך אַ אַספּעקט צו באַטראַכטן.
די IGV איז געגאַנגען פיל ווייטער אין אירע רעגולאַציעס.
אַזוי איז עס נישט נאָר וועגן מעדיצינישע אַספּעקטן.
למשל, עס באַשטימט אַז רעגירונגען זאָלן נעמען שריט קעגן דיסאינפֿאָרמאַציע – אָדער וואָס עס מיינט.
דאָס מיינט באַגרענעצונגען אויף דער פרייהייט פֿון אויסדרוק און אַנדערע יסודותדיקע רעכטן.
דאַן פֿאַר יעדן וואָס איז קריטיש צו דעם, וואָס פֿאָדערט זייערע רעכטן, וואָס דרוקט אויס קריטיק אויף דער אַנטוויקלונג.
מיר וועלן זען וועגן דעם.
אַזוי, דאָס איז נישט נאָר אַ געזונטהייט־דיקטאַטור וואָס דאָ פּלאַנירט ווערט, נאָר אַזאַ וואָס כּמעט
דערגרייכט דעם בוכשטעבלעכן באַטײַט פֿון דעם וואָרט "דיקטאַטור".
אָדער האָב איך דאָס פֿאַלש פֿאָרגעשטעלט?
גאָר ריכטיק.
און די WHO שטעלט דאָ דעם טעמפּ אין טערמינען פֿון וואָס איז למעשה אַ נעץ פֿון ליגנס.
און איך האָב דאָ אויפגעציילט די וויכטיקסטע, נישט אַלע, נאָר די וויכטיקסטע פּונקטן פֿון דעם נעץ פֿון ליגנס, וואָס מיר האָבן נאָך
נישט געקענט ריכטיקן אין קיין איין געריכט־פּראָצעס – לפחות נישט אין אַ דײַטש־רעדנדיקן לאַנד – מיט הילף פֿון קיין אַדוואָקאַט.
אַזוי, די געריכטן נעמען נאָך אַלץ אָן אַז סאַרס-קאָוו-2 איז די געפֿערלעכסטע סכּנה זינט דער שפּאַנישער גריפּע.
עס ווערט נאָך אלץ געזאָגט אַז די עפּידעמישע סכנה קען מען בלויז מעסטן מיט פּי־סי־אַר־טעסטן.
און מע זאָגט נאָך אַלץ, אַז די mRNA-באַזירטע קאָוויד-19 וואַקסינען זענען עפעקטיוו און זיכער, און אַז דאָס איז אָן קיין ספֿק.
און העכער אַלץ, מען שטרײַט אַז דאָס איז אַ עקספּערימענט.
פֿאַרשטייט זיך, עס זענען נאָך אַנדערע פּראָבלעמען: דער גאַנצער מאַנגל פֿון פֿאַרמאַקאָווידזשיילאַנס און
אויך דער פאַקט אַז אַלטערנאַטיוון זענען גאָר אונטערדרוקט.
אָבער דאָס זענען די ווינקלשטיינער פֿון וואָס אין דער גרונט איז אַ הויז פֿון ליגנס.
איך האָב אויך געאַרבעט אין שטײַער־אַדמיניסטראַציע און ווי אַ שטײַער־סאָליסיטאָר.
און דאָרט איז דער טערמין "נעץ פֿון ליגנס" טאַקע וויכטיק פֿאַר שטייער־שווינדל.
פֿאַרקערט, דער שטאַט האָט בכלל נישט קיין שוועריקייטן צו דערקענען אַ נעץ פֿון ליגנס, ווען
פֿירמעס באַטייליקן זיך אין קאָמפּליצירטע אָרדענונגען.
און דאָ בויעט ער אַליין איין און האַלט עס פֿאַר יאָרן.
דאָס איז נאָך אַלץ די סיטואַציע.
און ווער עס שטעלט אין פֿראַגע דעם נעץ פֿון ליגנס – למשל, אַ דאָקטער אין ציריך – האָט מען צוריקגענומען זײַן ליצענץ.
ווײַל ער האָט די פאקטן אמתדיק געקענט, האָט ער דריי פֿון זײַנע פּאַציענטן אַ
באַפֿרײַונגס־צערטיפֿיקאַט פֿון וואַקסינאַציע אַרויסגעגעבן.
און דאַן זאָגן די געזונטהייט־אויטאריטעטן פֿון קאַנטאָן ציריך: "דו ביסט אַ קרימינעל, דו האָסט קרימינעלע ענערגיע.
דו ברענגסט די ציבורישע געזונטהייט אין סכנה. מיר ציען צוריק דיין ליצענץ צו פּראַקטיצירן מעדיצין."
דער מענטש האָט געהאַט 50,000 מער חובות פּער חודש אין די ערשטע פּאָר חדשים.
דאָס איז אַ ערנסטע סאַנקציע מיט קרימינעלער באַטײַטונג.
וואָס איך מײן איז אַז דאָס נעץ פֿון ליגנס ווערט הײַנט נאָך שטאַרק מיט ציין און נעגל באַשיצט.
און יאָ, דו האָסט עס דערמאָנט: די נײַע געזונטהייט־רעגולאַציעס באַשטימען קלאָר אַז די שטאַטן מוזן זיך פֿאַרפּליכטן צו קעגנווירקן
אַלע אַזעלכע דאָקטוירים און אַנדערע מענטשן – וואָס מיט מוט רעדן די אמת – און צו רייניקן די געזעלשאַפֿטלעכע מידיאַ.
לעצט יאָר, אָדער בעסער געזאָגט, נאָך דער וואַל פֿון דאָנאַלד טראמפ, איז געווען גרויס
האָפֿענונג אַז דאָס וואָלט צעבראָכן ווערן.
אין איין פֿון זײַנע ערשטע עקסעקיוטיווע באַפֿעלן האָט טראַמפּ טאַקע אַנאָנסירט דעם
אַרויסטרעטן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און אַנדערע האָבן נאָכגעטאָן, אַרגענטינע. אין אייראָפּע אויך זענען איצט לענדער וואָס זיכער טאָן דאָס.
... גענוי, סלאָוואַקיי און אונגערן אויך שטרענג אָפּװײַזן אַ פּאַנדעמיע־אָפּמאַך פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און אַזוי איז דאָ האָפֿענונג.
אויף דער אַנדערער זײַט האָט זיך דאָ נאַטירלעך געגרינדעט אַ קאַרטעל פֿון שטאַטן, וואָס טאָן אַלץ וואָס זיי קענען צו דורצושטופן
די אַגענדע – וואָס דו באַשרײַבסט דאָ אין ברייטע טערמינען.
צי איז דאָ אַ האָפֿענונג אַז טראַמפּ וועט טאַקע אַראָפּברענגען דעם גאַנצן WHO־קאָנסטרוקט?
אָדער איז עס מער מסתּבר אַז זיי וועלן ווערן נאָך מער אָפּהענגיק פֿון אויטאָריטאַרישע רעזשים, למשל פֿון כינע, און
אפֿשר אפילו מער אָפּהענגיק פֿון ביליאָנער־פֿונדאַציעס, און דאַן טאָן די זעלבע זאַך אין אַ מער עקסטרעם פאָרעם?
נו, איך מוז זאָגן אַז דאָס איז אָפֿן פֿאַר אינטערפּרעטאַציע און לעסאָף ספּעקולאַציע וועגן ווי די זאַכן וועלן פאָרגיין.
פֿאַר מיר איז דאָס פּאָזיטיווע אין טראמפּס שריט דעם 20סטן יאַנואַר, ווען ער האָט
אַרויסגעגעבן אַ עקסעקיוטיוו אָרדער, געווען אַז:
אַלע באַדינגונגען און צוגרייטונגען מוזן געמאכט ווערן, אַז די פֿאַראייניקטע שטאַטן זאָלן זיך
צוריקציִען פֿון דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע.
און ער האָט דאָס באַגרינדעט מיטן זאָגן, אין עיקר, אַז די WHO איז אַ געזונטהייט־פֿאַרזאָרגער, אַ
דינסט־אָרגאַניזאַציע אין דעם געביט פֿון געזונטהייט.
דער מאַנדאַט איז דעפֿינירט אין אַרטיקל 1 פֿון זייער קאָנסטיטוציע.
זי האָט איר קאָנטראַקט געבראָכן, אַ ערנסטער קאָנטראַקט־ברעך, דערפֿאַר באַענדיקן מיר דעם קאָנטראַקט.
און מיר מוזן אויך אָננעמען די יסודותדיקע האַלטונג.
מיר מוזן זיך שטעלן קעגן דער אינטערנאַציאָנאַלער אָרגאַניזאַציע מיט דער זעלבער קריטישער האַלטונג און קלאָר מאַכן
פֿאַר די פּאָליטיקער אַז דאָס זענען נישט געזונטהייט־עוואַנגעליסטן וואָס האַנדלען אָן אייגן אינטערעס.
אָבער די פינאַנצירונג־סטרוקטור ווייזט שוין קלאָר – ווי מען קען זען אויף דער היים־זייטל – אַז די WHO ווערט אין גרויסן
טייל פינאַנצירט און קאָנטראָלירט דורך די אינטערעסן פֿון דער WHO, און אַז זי איז דעריבער אַ זייער גרויס געשעפֿט.
און דאָ מוזן מיר פשוט אַרײַנטרעטן און לאָזן אונדזערע פּאָליטישע רעפּרעזענטאַנטן קריטיש דורכקוקן די
דערגרייכונגען, די טאַקע דערגרייכונגען פֿון דער WHO.
יאָ, איר מיסיע איז צו באַשיצן געזונט, נישט צו באַשטעטיקן די אינטערעסן פֿון דער פֿאַרמאַצעווטישער אינדוסטריע.
פּונקט, וואָס ברענגט מיך צו מײַן קומענדיקער פֿראַגע.
מע קען זאָגן, אַז דער שלטון־הדין איז אונטער דעם קאָראָנאַווירוס ערנסטער אונטערגעגראָבן געוואָרן ווי קיינמאָל פֿריִער.
און פֿאַרשיידענע יסודדיקע רעכטן זענען פֿאַר מאָנאַטן באַגרענעצט און אויפֿגעהויבן געוואָרן – נאַטירלעך, אַלע
מיטן אָנגענומענעם ציל צו באַשיצן לעבן, די געזונטהייט און דאָס וווילזײַן פֿון יעדן איינצעלן.
און וואָס איז טאַקע באַשטימט געוואָרן דעמאָלט, און וואָס מיר אַלע נאָך הײַנט קענען זינגען וועגן, וואָס נאָך
הײַנט טאָרט פֿאַר אונדז, איז דער פּרינציפּ פֿון אַ נויטצושטאַנד, פֿון אַ שטענדיקן נויטצושטאַנד.
אַזוי ווערט הײַנט פּאָליטיק דורכגעפֿירט מיטן ריפֿרײַן: עס איז נישטאָ קיין אַלטערנאַטיוו, עס איז
נישטאָ קיין אַנדערער וועג, עס איז אַ נויטפֿאַל!
און מיר זעען דאָס ניט נאָר אין דער פּאַנדעמיע, נאָר אויך אין דער קלימאַט־ענדערונג.
מיר קענען דאָס זען אין דער איצטיקער מלחמה אין אוקראַיִנע.
און דאָס ברענגט די פֿראַגע: צי איז דאָס אויך טייל פֿון אַן אַגענדע, צי איז דאָ אַ מעטאָד דער הינטער?
עס איז זיכער אַ מעטאָד דערצו ווען מיר קוקן אויף די פּראָצעסן אויף דער פֿאַראייניקטער־פֿעלקער־ניבו, דעם צוקונפֿט־פּאַקט.
דאָ, אין דעם ברייטסטן זין, איז אַ גרונט־אידעע באַשטעטיקט געוואָרן, אַז די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען זאָלן באַקומען
ספּעציעלע מאַכטן צו האַנדלען אין אַלע מינים נויטפֿאַלן.
אויב מיר קוקן צוריק אויף די לעצטע פיר יאָר ווי עמפּירישע ווערטן, קענען מיר זייער קלאָר זען ווי דער גרונד־פּרינציפּ פֿון דער
רעכט־שטאַט – דאָס הייסט, דער רעכט־שטאַט און דעמאָקראַטיע – איז אַוועקגעשטויסן געוואָרן און אָנגענומען
געוואָרן דורך דער רעכט פֿון נויטשטאַנד; אין אַנדערע ווערטער: נייטיקייט קען נישט וויסן קיין געזעץ.
אַלץ וואָס דינט דעם אָפֿיציעל דערקלערטן ציל איז דערלויבט.
איך האָב דאָס דאָ גראַפֿיש אילוסטרירט.
אויף דער לינקער זײַט קען מען זען דעם גרונט־אידעע ווי אַ שטאַט מיט טרענונג פֿון מאַכטן זאָל
פֿונקציאָנירן מיט זײַנע דרײַ רעגירונגס־צווײַגן:
מיט דער רעגירונג, מיט דער לעגיסלאַטיווער מאַכט, דער לעגיסלאטור און די געריכטן.
זיי זענען אומאָפֿהענגיק איינער פֿון דעם אַנדערן, זיי באַלאַנסירן זיך, מאָניטאָרן און אויפֿפּאַסן איינער דעם אַנדערן אויף
דער באַזע פֿון אומאָפֿהענגיקע, אויטאָנאָמישע אינפֿאָרמאַציע.
און איצט, בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע, האָט די ווהאָ פֿאָרגעלייגט דעם טענה:
נאָר אינפֿאָרמאַציע וואָס שטימט מיט די ריכטליניעס פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) קען גענוצט
ווערן ווי אַ יסוד פֿאַר באַשלוסן וואָס ווערן גענומען דורך דער רעגירונג, פּאַרלאַמענטאַרן און די געריכטן.
און איך מוז פשוט דאָ דאָס אויסדריקן אָן קיין אומקלאָרקייט.
איך האָב דורכגעפֿירט בערך 35 ביז 40 גאַנץ פּראָצעדורן קעגן אומלעגאַלע מיטלען אָדער צו באַשיצן דאָקטוירים.
און וואָס איך האַלט צו הערן פֿון די געריכטן איז: ניין, אייערע פאַקט־דערקלערונגען שטימען נישט מיט די WHO־הנחיות.
אין צײַטן פֿון פּאַנדעמיע, איז דער באַשטימענדיקער פֿאַקטאָר דאָס וואָס די עקספּערטן פֿון דער
וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע (WHO) און די רעגירונגס־עקספּערטן וואָס די WHO האָט באַשטעטיקט, שרײַבן פֿאָר.
מיר טאָרן דאָס נישט איבערקוקן.
און דאָס איז אַ דעאַקטיוואַציע פֿון דער אָפּטיילונג פֿון מאַכט און, לעסאָף, אַ גאַנץ
אויפהעבונג פֿון דער באַשיצן פֿון די יסודותדיקע רעכטן!
דאָס מיינט אַז, לעסאָף, די געריכטן קענען ניט מער באַשיצן די יסודותדיקע רעכטן אויב זיי אפילו ניט באַמערקן די פאַקטן –
די עדות־באזירטע פאַקטן וואָס מיר אַדוואָקאַטן פאָרלייגן זיי.
דאַן מיינט דאָס נאָר אַז, לעסאָף, אַלע די שטאַטלעכע מאַכטן הענגען, אַזוי צו זאָגן, אויף די
אינפֿאָרמאַציע־שטריקן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
דאָס איז וואָס עס מיינט ווען מיר האָבן נויט־געזעצגעבונג ווי דאָס.
דעמאָקראַטישע קאָנטראָל־מכניזמען ווערן פשוט אויסגעמעקט אין די אינטערעסן פֿון מאָנאָפּאָליזירן דעם געזונטהייט־סיסטעם.
אַזוי זענען נאָר אַ זייער קליינע צאָל פּראָדוקטן באוויליקט, און די מוזן ווערן גענוצט.
און דאָס קלאָר פֿאָלגט עקאָנאָמישע צילן אַנשטאָט געזונטהייט־שוץ.
און דאָס איז, פֿאַרשטייט זיך, אַ פּערווערסיע פֿונעם פּרינציפּ פֿון סאָווערעניטעט, ווײַל למעשׂה, פּונקט אַזוי ווי בירגער זענען
באַרויבט געוואָרן פֿון זייערע שטימרעכט בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע, ווערן איצט גאַנצע מדינות
באַרויבט פֿון זייערע שטימרעכט דורך די פֿאַראייניקטע נאַציעס.
גוט, גאָר. דאָס איז וואָס איך האָב געוואָלט זאָגן, איך האָב פֿאַרגעסן דאָס צו דערמאָנען.
עס איז נישט נאָר אַ פּראָבלעם פֿאַר פֿאַראַנטוואָרטלעכע בירגער; דער גאַנצער שטאַט ווערט
געשטעלט אונטער אַפּטרופּסאַם, דאָס הייסט אומפֿעיִק.
ער ווערט באַרויבט פֿון זײַן סאָווערעניטעט, ווען אינפֿאָרמאַציע ווערט געשטאָלן פֿון זיי.
אויב זיי זענען נישט ערלויבט צו רופן זייערע אייגענע באַרימטע וויסנשאַפֿטלער צו דינען אין דער רעגירונגס עקספּערטן־ראַט.
אויב פּראָפֿעסאָר האַדיטש האָט גאָרנישט צו זאָגן אָדער איז דיסקרידיטירט, דעמאָלט נעמט דער שטאַט זיך זײַן יסוד פֿאַר אַקציע.
און דאָס, פֿאַרשטייט זיך, שטעלט אַ מאַקסימאַלע סכּנה פֿאַר דער פֿעיִקייט פֿון דער מדינה צו
האַנדלען, געגעבן אַז איר ראָלע איז צו באַשיצן אירע בירגער.
עס זאָל באַשיצן די געזונטהייט פֿון בירגערס, און עס קען דאָס נאָר טאָן אויב עס טוט דאָס אויף דער באַזע
פֿון אומאָפּהענגיקע, וויסנשאַפֿטלעך באַשטימטע פֿאַקטן.
און דערפֿאַר איז דער זאַץ כּללים פֿון דער WHO פֿון א ביז ז טאַקסיש און מוז גאָר אָפּגעוואָרפֿן ווערן.
דאָס איז געווען אַ שיינע שליס־באַמערקונג פֿאַר דיין בײַשטײַער אין דער ערשטער רונדע.
יאָ, דאַן וואָלטן מיר איצט געוואָלט זיך ווענדן צו הער קרוזע און מיט גרויס אינטערעס הערן זײַנע מיינונגען.
יאָ, לאָמיר אַרײַנגיין.
איך מיין אַז רובֿ פֿון וואָס מיר האָבן פריער דיסקוטירט איז נאָך רעלעוואַנט.
די הויפּט טעמע איז, כמובן, רײַפֿקייט.
ווי קענען מיר באַשיצן אונדזערע אזרחישע פרייהייטן און צוריקקריגן אונדזערע רעכטן וואָס שטענדיק עראָדירן אין די קומענדיקע יאָרן?
יאָ, איידער איך געב דעם פאַקטישן ענטפֿער, וויל איך אויסדריקן מײַן גרויסן אָפּטימיזם, וואָס
שטאַמט פֿון דעם פאַקט אַז דאָ זענען איבער 500 מענטשן.
און איך וואָלט געוואָלט אַ ביסל מער אויספֿירן וועגן דעם.
איך וואָלט געווען אינטערעסירט צו וויסן, וועלכע פֿון אײַך זענען פֿון עסטרײַך? קענט איר, ביטע, פֿאַר אַ רגע אויפֿשטיין?
ביטע, אַלעמען פֿון עסטרײַך.
יאָ, דאָס איז גאַנץ אינטערעסאַנט.
פֿאַר די וואָס טיילן נישט מײַן פּערספּעקטיוו, גלייב איך אַז איך קען זען בערך 90 פּראָצענט. אַ דאַנק פֿאַרן אויפשטיין.
אָבער איצט, פֿאַרשטייט זיך, די קומענדיקע פֿראַגע.
ווער האָט געפֿאָרן פֿון ליכטנשטיין?
איך וויל באַגריסן אַלעמען וואָס זענען געקומען דאָ פֿון ליכטנשטיין. אַ גרויסן דאַנק.
אַ דאַנק
דאַן מעג איך פֿרעגן, ווער האָט געמאַכט די לאַנגע רייזע פֿון דײַטשלאַנד?
ביטע שטייט אַ קורצע צײַט. בראַוואָ, דאָס זענען בערך 50 פֿון דײַטשלאַנד, פריער זענען געווען בערך 30 פֿון ליכטנשטיין.
און איצט פֿון שווייץ. וואָלטן די וואָס זענען געקומען דאָ פֿון שווייץ, ביטע שטייט אַ רגע אויף.
גוט געמאַכט, יאָ, דאָס איז ריכטיק, אַ דאַנק.
און דאָס איז דער ערשטער טייל פֿון מײַן ענטפֿער!
איין ענטפֿער וואָס מיר אַלע קענען זיך געבן איז אַז מיר זענען נישט אַליין און מיר אַרבעטן צוזאַמען.
די זאַל איז אָנגעפּאַקט מיט מענטשן פֿון עסטרײַך, ליכטנשטיין, שווייץ און דײַטשלאַנד.
דו ביסט די לייזונג, מיר אַלע זענען די לייזונג, גוט געמאַכט!
צו פֿאַרבינדן מיטן ענין פֿון רײַפֿקייט.
אַ פֿאַראַנטוואָרטלעכער מענטש, האָב איך דערקלערט, איז עמעצער וואָס קען פֿאַרשטיין די קאָנסעקווענצן פֿון זײַנע
מעשׂים, אָבער אויך די קאָנסעקווענצן פֿון זײַן אומטאַט.
ער ווייסט אַז אויב ער טוט גאָרנישט, וועלן זײַנע רעכטן אין דער צוקונפֿט אַוועקגענומען ווערן, פּונקט ווי זיי
זענען אַוועקגענומען געוואָרן אין דער פאַרגאַנגענהייט.
מיר האָבן געזען אַז מענטשלעכע כּבֿוד איז נישט געשטימט אין שטיין, כאָטש זי איז לכאורה פֿאַר אַלע צײַטן
פֿאַרזיכערט געוואָרן אין אַרטיקל 1 פֿון דער דײַטשער גרונטגעזעץ.
דאָס מיינט אַז מיר מוזן ווייטער אַקטיוו פאַרטיידיקן אונדזערע רעכטן און זאָלן נישט בלײַבן שטיל.
דאָס אַרײַננעמט אַ קלאָרן פֿאַרשטאַנד פֿון וואָס מען האָט אונדז געטאָן אין די לעצטע פֿיר יאָר.
מיר מוזן פֿאַרשטיין אַז מען האָט אונדז סיסטעמאַטיש און קאָאָרדינירט און שטענדיק געפֿאַלשט.
און מיר מוזן אויסצייכענען אַז אפילו הײַנט האַלטן זיך די העכסטע אויטאריטעטן אין דער מדינה נאָך שטענדיק צו דעם נעץ
פֿון ליגנס און פאָרזעצן צו פֿאַרפֿאָלגן און באַשטראַפֿן דאָקטוירים וואָס זאָגן און טאָן דאָס ריכטיקע.
און מיר אַלע מוזן שטיין צוזאַמען קעגן דעם און אַקטיוו העלפֿן די דאָקטוירים, די מוטיקע מענטשן, מיט אונדזערע שטימען! אַ דאַנק.
איך האָב אַ אמתן נויטפֿאַל אידענטיפֿיצירט.
אַ נויטפֿאַל־סיטואַציע איז דערמאָנט געוואָרן דורך אונדזער געערטער קאָלעגע, ד״ר שאַראָן, וואָס אַרבעט אין יוגנט־פּסיכיאַטריע.
און איך האָב דערקענט די נויט־סיטואַציע אין מײַן אַדוואָקאַטן־פֿירמע.
מענטשן האָבן מײַן אינבאָקס איבערפֿלאָדן, און איך האָב אפילו נישט געקענט ענטפֿערן די אימעילן.
דאָרט איז געווען אַ נויטצושטאַנד, ווײַל דער שטאַט האָט די גאַנצע באַפעלקערונג באַטריגט
און זיי פֿון זייערע יסודותדיקע רעכטן באַרויבט.
מיר מוזן דאָ אונדזערע שטימען אויפֿהייבן. מיר מוזן אונטער קיין אומשטאַנד נישט אָפּלאָזן. דאָס איז דער אָנהייב.
איך וואָלט אויך געוואָלט אָנווײַזן ווי מיר וועלן דאָס טאָן.
עס זענען אַ טויזנט פֿאַרשיידענע וועגן.
זיי האָבן זייער אייגענעם וועג. זיי האָבן זייער אייגענע סביבה. זיי האָבן זייערע שטאַרקייטן און זייערע פֿעיִקייטן.
און טראַכט נישט אַז עס איז נאָר איין פּעטיציע. איך וועל אין אַ רגע דערמאָנען אַ פּאָר פּעטיציעס.
אָבער דו ביסט די לייזונג. דאָס איז די ערשטע זאַך וואָס איך האָב געוואָלט זאָגן.
אקעי, איצט קען איך זיין מער ספּעציפיש.
אַ קורצע אָנפֿרעג פֿון אײַך, אפֿשר?
דאָס איז זייער אינטערעסאַנט.
דער צווייטער רונד איז געמיינט צו זײַן מער אַ לעקציע, ווײַל די לייזונגען דאַרפֿן אויך אַ גרונטלעכע דערקלערונג.
אין בעסטן פאַל, אפֿשר אַ פֿראַגע אין פֿאַרבינדונג מיט יסוד־רעכטן, ווײַל דו האָסט דאָס נאָר דערמאָנט.
פֿיל מענטשן האָבן איצט דערלעבט אַ אומגלויבלעכע מדרגה פֿון אָפּגעגעבןקייט, נישט נאָר אין די
פּראָפֿעסיעס וואָס איר האָט דערמאָנט, נאָר אויך צווישן דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג, גלייב איך.
און פילע האָבן עפּעס נישט געקענט קאָגניטיוו פּראַסעסירן דעם פאקט, אַז מען האָט זיי געזאָגט איין
זאַך, און זיי האָבן געפֿילט עפּעס גאָר אַנדערש.
איך מיין אַז דאָס האָט געגעבן אַ ריזיקן שטופּ צו פּאָליטישער אַפּאַטיע.
צי גייט עס מער וועגן צוריקקריגן דערוואַקסנקייט און געפֿינען אַ לייזונג, אָדער גייט עס
מער וועגן צוריקצושטעלן צוטרוי אין פּאָליטיק?
אָדער איז עס אפֿשר אַ זאַך צו נעמען אַ גאָר אַנדערש וועג און זאָגן: מיר האָבן דאָ ניט מער קיין צוטרוי צו
פּאָליטיק, מיר גלייבן ניט מער קיין וואָרט וואָס זי זאָגט.
מיר גייען אונדזער אייגענעם וועג, אַזוי צו זאָגן, דורך נעצווערקן. גראַסרוט־אַרבעט, וואָס עס מיינט.
איך רעד נישט וועגן רעוואָלוציעס אָדער עפּעס אַזוינס.
איך מיין נאָר נעצווערק אין דעם זינען פֿון אַקטיווער ציווילער ווידערשטאַנד.
וואָס איז דער צוגאַנג?
יאָ, די הײַנטיקע פּאָליטיק איז אַ שפּיגלונג פֿון אונדזערע ברירות, די ברירות פֿון אונדזערע מיטבירגער.
אַזוי מוזן מיר אָנהייבן מיט אונדזערע מיטמענטשן.
מיר זענען דער פֿאָלק. דאָס מיינט איבערצײַגן אונדזערע מיטבירגער.
עס איז נישט אונדזער אַרבעט צו צוריקצושטעלן צוטרוי אין פּאָליטיק, נאָר צו אויסקלײַבן פּאָליטיקערס אויף וועלכע מיר פאַרטרויען.
און זיי מוזן באַווײַזן אַז זיי זענען ווערט פֿון אונדזער צוטרוי.
דאָס איז דער אָנהייב־פּונקט.
דאַן, פֿונדאַמענטאַל, מוזן מיר פֿאַרשטיין אַז:
זינט דער צווייטער וועלט־מלחמה האָבן מיר זיך צוגעוווינט אַז אונדזערע יסודותדיקע רעכטן ווערן אונדז געגעבן.
אַז מיר האָבן געמוזט שווער אַרבעטן צו בויען די יסודות פֿון אונדזער געבליע.
מיר האָבן נאָר געדאַרפֿט פאַרענדיקן אונדזער טרענירונג און דורכפֿירן אונדזער אַרבעט קאָמפּעטענט און פליסיק.
אָבער עס איז קיינמאָל נישט געווען קיין דיבאַטע אַז מיר האָבן געמוזט אַרויסגיין אין די גאַסן.
עס וואָלט קיינמאָל נישט אַרײַנגעפֿאַלן אונדז, לפחות נישט מיר, אַזוינע רייד צו האַלטן און אָנטייל נעמען אין ראַליעס.
און צום באַדויערן, וועלן מיר מוזן ווייטער זאָרגן פֿאַר זיי ביז מיר וועלן צוריקקריגן אונדזערע יסודדיקע רעכטן.
דאָס מיינט אַז מיר דאַרפֿן מאַכן אַ פּאַראַדיגם־שיפט.
מיר מוזן צוריקקריגן אונדזערע יסודותדיקע רעכטן דורך פֿאָדערן זיי פֿון פּאָליטיקער. און מיר וועלן דאָס טאָן פֿון אונטן אַרויף.
און איצט וועל איך זײַן זייער ספּעציפיש.
עס איז אַ ספּעציפֿישער דאַטע אין פֿאַרבינדונג מיט דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע און
די ענדערונגען אין די געזונטהייט־רעגולאַציעס.
איך האָב עס פריער דערמאָנט, דעם 19טן יולי.
אויב אונדזערע רעגירונגען האָבן ביז דעמאָלט נישט אָפּגעזאָגט קעגן די ענדערונגען – דאָס הייסט, אויב זיי האָבן נישט אַרײַנגעגעבן אַ
דערקלערונג פֿון אָפּזאָג צו דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע אין זשענעװע – וועלן די ענדערונגען ווערן לעגאַל־ביננדיק.
דאַן וועט עס זײַן איבערגעקוקט. דאַן וועט די WHO דאָס נעמען ווי אַ סיגנאַל:
יאָ, זיי שטימען מיט דער פאַרגאַנגענהייט. איצט דאַרפֿן מיר די שרויף אַ ביסל מער אָנשטראַפֿן.
דאָס איז דער אָנזאָג וואָס קומט אָן בײַ דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
דאָס מיינט, ערשטנס און העכסטנס, אַז וואָס מיר קענען טאָן איז צו פאָקוסירן אונדזער ענערגיע אויף צו מאַכן זיכער אַז די פּאָליטיקער
אויף די לאָקאַלע, מוניציפּאַלע, רעגיאָנאַלע און נאַציאָנאַלע ניוואָען פֿאַרשטיין אַז מיר דאַרפֿן דאָ אַ שטעלונג נעמען.
עס זענען פֿאַרשיידענע פּעטיציעס: דאָ אין עסטרײַך, אין פֿאָראַרלבערג, איז נעכטן אַ פּעטיציע פאָרגעלייגט
געוואָרן דורך אַ פרוי וואָס טוט דאָס פֿאַר עסטרײַך.
אין שווייץ האָבן מיר די פֿרײַע שווייץ אַקציע־אַליאַנץ.
איך שטיצן אויך דעם אַקציע־אַליאַנץ מיט לעקציעס און בײַשטײַערונגען.
מיר האָבן צוויי חדשים צוריק אַ פּעטיציע אָנגעהויבן.
דער ציל פֿון דער פּעטיציע איז צו שיקן פּאַרלאַמענטאַרן, ווען זיי זיך טרעפֿן פֿאַר זייער זומער־זיצונג אין יוני –
און די ענדערונגען וועלן דיסקוטירט ווערן אין שווייץ – אַ סיגנאַל וואָס זיי האָבן קיינמאָל נישט געזען.
נämlich, 100,000 אונטערשריפטן; מענטשן וואָס זאָגן: אָפּװײַזט די געזונטהייט־רעגולאַציעס! מיר ווילן אַז דער אמת קומט קודם אַרויס!
דאָס איז איין מעגלעכער שריט, איין מעגלעכער קורס פֿון אַקציע.
דו מוזט זיך לאָזן הערן. טראַכט קיינמאָל אַז עס איז אומניטיק.
איך ווייס נישט, שאַראָן האָט דאָס אויך געזאָגט.
וואָס וואָלט געשען – מיר ווייסן נישט וואָס וואָלט געשען – אויב קיינער וואָלט זיך נישט
אַרויסגעלאָזט אויף די גאַסן אין 2020, 2021, 2022.
לאָז קיינער דיר נישט זאָגן אַז עס איז אומניצלעך!
הונדערטער טויזנטער פֿון זיי זענען געווען אויף די גאַסן פֿון װיענע.
און דווקא מיט דער זעלבער לאָגיק מוזן מיר זיך לאָזן הערן און פֿאַרשטיין.
מיט אַלע אָפּציעס וואָס מיר האָבן, וועלכע וועלן לעסאָף אין חשבון גענומען ווערן.
שרײַבט בריוו, אונטערשרייבט פּעטיציעס.
אגב, מען קען אויך אונטערשרײַבן די "פֿרײַע שווייץ אַקציע־אַליאַנץ" פֿון אויסלאַנד.
און טייל אינפֿאָרמאַציע מיט די וואָס זענען אַרום דיר.
איך הער מאָל נאָך מאָל פֿון דאָקטוירים אַז מענטשן וואָס ליידן פֿון געזונטהייט־פּראָבלעמען זענען זייער אָפֿן צו פֿאַרשטיין
פֿון וואַנען די פּראָבלעמען קומען און ווער קען זיי העלפֿן.
לאָמיר זײַן די וואָס צושטעלן די הילף.
און אַזוי וועלן מיר ווייטער ברענגען מענטשן צו אונדזער זײַט.
איך וויל נישט פֿאַרשאָדן אײַער שפּאַס און זײַן אַ פּאַרטיי־פּאָפּער.
עס איז נאָר אַז ווען מיר דאָ רעדן וועגן די ענינים, וועלן אַלע אין דעם צימער בלינדערהייט מסכים זײַן
מיט וואָס דו איצט זאָגסט. און דאָס איז אַלעס לאָגיש.
און מיר זענען דאָ אין אַ באַשטימטער קהילה.
פֿאַרשטייט זיך, ווען מען זאָגט עפּעס אַזוינס, איז דאָס ווי אַ באָל־פּיט.
איך מיין, דו וועסט דאָרט נישט געפֿינען קיין סתירה.
דאָס איז גאָר אין אָרדענונג. עס איז אויך גערעכט.
דער איינציקער גרויסער פּראָבלעם איז דער סטיגמע, די אויסשליסונג.
יעדער וואָס זיצט דאָ האָט שוין געהאַט די דערפֿאַרונג בײַ אַזעלכע געשעענישן. אָדער די גרויסע מערהייט, וואָלט איך אָנגענומען.
און לסוף, מיר אויך, ווײַל פֿינף יאָר נאָך קאָראָנאַ, זענען מיר אַלע, צום באַדויערן, נאָך אַלץ מער-ווייניקער צווישן זיך.
אַזוי איז דאָרט אַ שטילע מערהייט, וואָס, ליידער, נאָך באַשטימט די וואַלן דערווייַל. און דו קענסט זיי נישט דערגרייכן.
דער הינג איז די ציבורדיקע מעדיע.
דער קנייטש איז די ספּיראַל פֿון שטילקייט אין דער עפֿנטלעכער ספֿערע, אין פֿאַרשיידענע געביטן, אין דעם קולטורעלן סעקטאָר און
אַנדערש, וווּ אַלץ וואָס מיר דאָ זאָגן און טאָן, ווערט נאָך געשטופּט אין דעם קאָנספּיראַציע־ווינקל און
אין דעם ווינקל פֿון די קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער.
און די גרויסע אַרויספֿאָרדערונג אין אַלץ וואָס דו זאָגסט איז דאָס: ווי קענען מיר דורכברעכן די וואַנט צו דער אויסערער וועלט?
ווייל, כאָטש מיר אָפֿט ניט ווילן דאָס הערן, איז די אומגליקליכע אמתקייט אַז מיר ווערן מאַרדזשינאַליזירט ווי אַ מין סעקטע.
כאָטש, פֿאַרשטייט זיך, אַרבעטן מיר טאַקע מיט אָביעקטיווע פאַקטן, מיט אומאָפּווייַזבאַרע פאַקטן.
נישט ווי די אַנדערע זײַט: זיי ליגן, זיי באַטריגן, זיי נוצן פאַלשע אינפֿאָרמאַציע.
מיר האָבן די אמתע אינפֿאָרמאַציע. די דיסאינפֿאָרמאַציע איז אויף דער אַנדערער זײַט.
אָבער אין דער ציבורדיקער פּערצעפּציע ווערן מיר געשטעלט ווי אויב מיר זײַנען נאָך די "משוגעים".
וואָס קען מען טאָן צו אַרויסברעכן פֿון דעם?
ווייל איך זע אַ זייער גרויסן פּראָבלעם – בעיקר בנוגע דער צוקונפֿט – אַז אין דער איצטיקער צײַט קען פּאַסירן
פיל מער צו פֿאַרשפּרייטן דיסאינפֿאָרמאַציע און צענזור.
שליסל־וואָרט: אייראפעישע פאראייניקונג, געזעץ וועגן דיגיטאַלע סערוויסן. ערווין האָט עס דערמאָנט אין אָנהייב.
וואָס קען מען טאָן צו איבערגעבן ריכטיק צו די וואָס נאָך ניט וויסן פֿון דעם פּראָבלעם,
דאָס וואָס איר האָט איצט ריכטיק צוזאַמענגעשטעלט?
אַרויס פֿון אונדזער בלאָז
איך קען נישט רעדן פֿאַר אַלעמען. אָבער אין די לעצטע דריי אָדער פֿיר יאָר האָב איך שטענדיק געפּרוּווט צו נאָכפאָלגן איין
פּרינציפּ: וווּ איז די וואַנט פֿון דעם קעגנער די שוואַכסטע?
און דאָרט האָב איך געגעבן מײַן אַלץ. איך האָב געגעבן מײַן אַלץ. און איך האָב נישט אויפגעהערט.
און דערפֿאַר איז נישט נאָר אַ קרימינעלער קלאָג קעגן סוויסמעדיק, נאָר אויך אַ גאַנץ רייסייו 2.0.
איך האָב געזאָגט דעם גאַנצן מאַנשאַפֿט: מיר וועלן אַרײַנלייגן נאָך מער, עס מאַכן נאָך בעסער, נאָך שאַרפֿער.
און מיר האַלטן אַ פּרעסע־קאָנפֿערענץ וואָס קיינמאָל פֿריִער אין שווייץ איז נישט געזען געוואָרן.
אגב, פּראָפֿעסאָר מאַרטין האַדיטש איז אויך דאָ געווען און האָט געהאָלפֿן, אַזוי ווי אויך פּראָפֿעסאָר אַנדרעאַס זאָניקסען.
און דער שוואַכסטער פּונקט אין דעם גאַנצן נעץ פֿון ליגנס, וואָס מען קען דערקלערן פֿאַר יעדן קינדערגאָרטן־לערער, רעדאַקטאָר אָדער
פּאַרלאַמענט־מיטגליד אין אַ מינוט, אָן קיין ווידערלייגן – לויט מײַן מיינונג, אין דעם קאָנטעקסט
פֿון דער גאַנצער מאָדיפֿיצירטער mRNA, איז דאָס:
עס איז אומאָפּווייַזבאַר און אומשטײַטערלעך אַז, ווען די סובסטאַנצן זענען אַרײַנגעפֿירט געוואָרן, זענען נישט
געווען קיין שטודיעס בנימצא צו באַשטימען זייערע מיטל־ און לאַנג־טערמין ווירקונגען, בפרט שעדלעכע זייַט־ווירקונגען.
לויט דער דעפֿיניציע מיינט דאָס אַז אַ סובסטאַנץ איז בלינדערהייט אַרײַנגעפֿירט געוואָרן.
די פֿאַזע 3־שטודיע איז נאָך נישט פֿאַרענדיקט. זי איז דורכגעפֿירט געוואָרן אין אמתער צײַט.
דאָס מיינט אַז די גאַנצע אַלגעמיינע באַפעלקערונג איז אונטערגעשטעלט געוואָרן צו אַ עקספּערימענט.
דאָס איז וווּ דו דאַרפֿסט אָנקומען אין דער שמועס:
צי זענט איר מסכים מיט מיר – פֿרעגט אייערע קאָלעגעס – אָדער האָט איר ראיות אַז אין דעצעמבער 2020 זענען געמאכט
געוואָרן שטודיע־פֿאָרשלאָגן וועגן דער ווירקונג אין דריי יאָר, אין פיר יאָר, אין פינף יאָר?
דאַן, ביטע, ווײַז אונדז דעם באַווײַז.
– עס איז נישטאָ.
און איצט קומט דער לעגאַלער טייל דערפון, וואָס איך האָב פריער נאָר אָנגעטאָנט, אָבער איך האָב עס דערמאָנט.
דאָס איז מאַנדאַטאָרישער אינטערנאַציאָנאַלער געזעץ און מאַנדאַטאָרישער קאָנסטיטוציאָנעלער געזעץ.
דאָס איז די אַבסאָלוט פֿאַרבאָט צו דורכפֿירן עקספּערימענטן אויף מענטשן אָן זייער פולער וויסן און צוזימונג, אין קורצן.
די מינימאַלע כּמות פֿון וויכטיקע אינפֿאָרמאַציע וואָס מען האָט געדאַרפֿט געבן די מענטשן וואָלט געווען: מיר זײַנען
אַנטשולדיג, מיר ווייסן נישט וואָס דער רעזולטאַט וועט זײַן.
עס איז אַ עקספּערימענט. מיר האָפֿן אַז עס וועט גוט זײַן; מיר גלייבן אַז עס וועט גוט זײַן.
אָבער מיר קענען בכלל נישט געבן קיין הבטחות.
אַ מינימום האָט מען געדאַרפֿט געבן!
און ביז הײַנט ווערט די וויכטיקע אינפֿאָרמאַציע אונטערדרוקט, לאָמיר שוין נישט רעדן וועגן אַלע אַנדערע אינפֿאָרמאַציע.
און דאָס איז פֿאַר מיר דער שוואַכסטער פּונקט!
דער שוואַכסטער פּונקט, וואָס איך בעט אײַך צו באַטראַכטן אויב איר וועט אי־מאָל האָבן די געלעגנהייט צו
אָנטיילנעמען אין אַ דיסקוסיע־פּאַנעל, אויפֿטרעטן אויף טעלעוויזיע, אָדער רעדן מיט אַנדערע.
איר זענט דער איינציקער מענטש און איר פילט אַ גרויסן נערוועזן דרוק, און מיט דעם פּונקט קומט איר אויס ווי אומאָפּווייסבאַר
אויף דער פאַקטישער מדרגה און אויף דער לעגאַלער מדרגה.
דאָס איז מײַן רעקאָמענדאַציע, אַ אַרגומענט וואָס איך געב דיר.
ווײַל דעמאָלט קען די וועלט זיך דערקענען, וואָס פֿאַר אַ גרויסער פשע איז געטאָן געוואָרן קעגן אַלעמען. ביידע די וואָס האָבן
גענומען די סובסטאַנצן אָן אינפֿאָרמירטער צוזימונג און די וואָס זענען דיסקרימינירט געוואָרן, ווײַל זיי האָבן זיי נישט גענומען.
געפֿינט אײַער אָרט, וווּ איר זאָגט: דאָס איז מײַן פּונקט, וווּ איך ווייס אַז די וואַנט פֿון דעם קעגנער איז די שוואַכסטע
אָדער אונדזערע קאַרטן זענען די שטאַרקסטע. און גייט ווייטער!
דאָס זענען אַלע, וואָלט איך געזאָגט, אומזעענדיקע ווענט.
גיי דורך זיי. גיי דורך זיי און גיי ווייטער, גאָר אומגעשטערט, רויִק, פּראַקטיש און הומאָריסטיש.
דאָס איז אויך אַ שיינע שליס־באַמערקונג. אַ גרויסן דאַנק.
ליבע צוקוקער, ווײַטערדיקע באַריכטן וועגן דער געשעעניש אין דאָרנבירן קען מען שוין זען אויף HOCH2.TV.
איר וועט געפֿינען די לינקען אונטן דעם פּראָגראַם.
מיר ווילן ניצן די געלעגנהייט צו דאַנקען HOCH2.TV פֿאַר זייער אויסגעצייכנטע קאָאָפּעראַציע.