Wala pa magsugod ang Ting-init sa 2025, apan ang media nagpahimangno na sa mga heat wave,
uga, kalayo sa kalasangan, ug kakulang sa tubig.
Ang hinungdan niini mao ang pagbag-o sa klima nga hinungdan sa tawo tungod sa sobra nga emisyon sa CO2.
Unsa ang kamatuoran sa luyo sa mga ulohan sama niini?
Sa usa ka detalyadong presentasyon, gisgutan sa klimatologo ug mananaliksik sa klima nga si Prof. Werner Kirstein ang labing
laganap nga mga argumento bahin sa pagbag-o sa klima nga hinungdan sa tawo ug gipakita ang
mga kontra-argumento nga kasagaran pasagdan.
Ania sa ubos ang usa ka mubo nga sumada sa pipila ka yawe nga punto gikan sa iyang lektura sa
AZK nga giulohan og "Politogenic Climate Change".
1. Walay sama nga kainit? Ang peke nga kurba sa hockey stick!
Ipakita nako karon kaninyo ang klima, ang mga kausaban sa klima sa miaging 11,000 ka tuig.
Makita nimo dinhi sa layo kaayo sa wala nga kilid nga 10,000 o 11,000 ka tuig ang milabay, natapos ang katapusang
dakong tugnaw nga yugto, o ice age ingon usab kini nailhan,
Nainit, unya nangabugnaw pag-usab, unya nainit, unya nangabugnaw pag-usab.
Busa dugay na kini nga nagtaas-baba ingon ani.
Ug unya nakasinati kita og laing gamay nga yugto sa katugnaw sa ika-17 ug ika-18 nga siglo, sa dihang mibugnaw pag-usab,
apan dili ingon kadako sama sa mga dagkong yugto sa katugnaw.
Ug pagkahuman ana, bag-o pa lang kita mogawas niining gamay nga yugto sa katugnaw.
Nagpasabot kini nga kung mogawas kita gikan sa usa ka dakong o gamay nga yugto sa katugnaw, kinahanglan nga natural nga moinit.
Nakadungog ko sa argumento: "Oo, pero nag-init na!"
– Oo, palihug, natural nga ni-init na.
Ug karon nakaabot na kita sa katapusan gayud.
Ug unsa ang gipakita sa siyensya sa klima kanato? Ang ubos nga kurba.
Tingali nahinumduman ninyo ang kurba sa hockey stick nga gipakalat ni M. Mann kaniadto.
Oo, maayo ang propaganda, propaganda ra man kini.
Ug makita nimo, gipabilin lang nila nga pareho ang klima sukad pa sa tuig 1000 hangtod sa 1200,
1400, 1600, ug uban pa; wala kini daghan og kausaban.
Oo, makita nimo ang aktuwal nga kurba sa ibabaw.
Busa ginadala ra diay kita sa bakak nga dalan, aron isulti.
2. Ang mga modelo sa klima supak sa kamatuoran
Gusto nakong i-quote pag-usab si Prof. Hans von Storch, nga naa sa luyo sa pagbag-o sa klima ug nagpalapnag niini:
"Nakaharap kita sa usa ka misteryo" – 2013, pipila na ka tuig ang milabay – "wala mosaka ang temperatura sulod sa 15 ka tuig."
Oo
Kung mohunong ang pag-init sa kalibutan sulod sa lain nga lima ka tuig, adunay batakang sayop sa
mga modelo ug kinahanglan usbon ang mga prediksyon.
Ikatulong kurba sa Mauna Loa:
CO2 ba ang hinungdan sa pagsaka sa temperatura?
Ang batakang sayop mao nga ang mga modelo sa klima kanunay nagdahom sa CO2.
Ang CO2 responsable sa pag-init sa kalibutan.
Ug kung tan-awon nato ning kurba dinhi sa medyo layo, makita nimo nga misaka gayud ang temperatura sa miaging 25 ka
tuig, ug misaka usab ang konsentrasyon sa CO2 – ang bantog nga kurba sa Mauna Loa – pareho silang misaka.
Ug mao kana nga misulpot ang tibuok sugilanon sa dekada 1980, sa dihang miingon ang mga tawo:
Kung mosaka ang temperatura, mosaka usab ang CO2, o sa kabaliktaran, sama sa gusto nimong isulti:
mosaka ang CO2 ug unya mosaka usab ang temperatura.
Apan, kung tan-awon nato ang mga seksyon sa wala pa ug pagkahuman, makita nato nga klaro nga dili na kini tinuod.
Pero palihug, unsa man ang mahitabo sa wala pa ug pagkahuman niini?
Dinhi, sa wala pa kining 25 ka tuig ug pagkahuman niining 25 ka tuig? Klaro kaayo nga dili kini tinuod.
Sa kabaliktaran: nagkalayo ang mga kurba.
Misaka ang lebel sa CO2, apan mikunhod ang temperatura sa pipila ka mga panahon.
4. Korelasyon ba o pagka-sang-ayong? Unsa may kalabutan sa mga estork sa rate sa pagkahimugso
Busa, ug ang kinahanglan natong makat-unan gikan niini mao ang usa ka butang nga kanunay nakong gisulti sa matag
lektura sa estadistika para sa mga heograpo: mga higala, ang korelasyon dili katumbas sa hinungdan!
Dako kaayo na nga kalainan!
Kabalo na mo tanan ani, dili ba? Sa akong hunahuna, nahimong labi ka ilado na kini.
Usa pa kini ka pananglitan sa usa ka bakak nga korelasyon. Tinubdan: Pederal nga Opisina sa Estadistika.
Makita nimo, ang gidaghanon sa mga laylaya ug mga pagkahimugso sa Alemanya; sa Sweden, mas matahum pa gyud.
Sa matag higayon nga daghan ang mga sigay dinhi (mao kana ang asul nga kurba), misaka ang gidaghanon sa mga natawo.
Ug sa matag higayon nga moubos pag-usab ang gidaghanon sa mga agila-agila tungod sa ekolohikal nga
mga hinungdan, moubos usab ang rate sa pagkahimugso.
Busa kinahanglan nga makahukom ang tanan nga kini usa ka hinungdanon nga relasyon.
Oo, sige!
Usa ka susamang taas nga positibo nga peke nga korelasyon makita usab tali sa rate sa diborsyo sa
estado sa Maine sa US ug sa konsumo sa margarina.
Palihug, mao ra gyud na!
Mahimo nimo kini pangitaon sa internet, tinuod gyud!
Sa laing pagkasulti, kung mas daghan nga margarina ang kan-on, mosaka ang mga diborsyo.
Nagbarog sila didto, natulala.
Aduna pa koy lain nga matahum ug malipayong usa nga murag medyo masulob-on gihapon.
Ang gidaghanon sa mga kamatayon sa mga tawo nga naggamit og wheelchair taas kaayo ang
kalambigitan sa presyo sa patatas nga chips.
Ginasulti ko kini aron gyud makahatag og kalisod sa akong mga ka-pisiko.
Busa kung gusto nimo nga himuon nga tinuod dinhi ang ingon nga bakak nga korelasyon.
5. Ang CO2 makapahimulos sa mga tanom
Busa, ang pagdoble sa konsentrasyon sa CO2 kanunay nga usa ka dakong isyu.
Unsa ang mahitabo kung mosobra sa doble ang konsentrasyon sa CO2 sa atong atmospera?
Busa naa tay mga greenhouse, tinuod nga mga greenhouse. Kini, pananglitan, usa ka
plantasyon diin motubo ang mga prutas o gulay.
Nakaadto na ko sa Iceland. Nakita nako kining dagkong mga container sa gawas sa entrada nga nakasulat ang CO2.
Naghunahuna ko unsa kaha ilang ginabuhat sa CO2 dinhi karon?
Miingon sila, "Gamiton namo kini para sa pag-abono; mas daghan nga CO2 ang among ipumpa sa sulod niining
greenhouse (heat greenhouse), mas maayo motubo ang mga tanom."
Dugay nang nahibal-an nga ang CO2 usa ka maayo kaayo nga abono para sa pipila ka mga tanom.
6. Ang glacier – peke!
Tungod kay naa kita dinhi sa Alps, sa daplin sa Alps, aron isulti, gusto kong mobalik sa hilisgutan sa mga glacier sa Alps.
Kanunay giingon nga ang mga glacier nag-urong, nga kini nagalihok paatras.
Kung tan-awon nimo pag-ayo, tinuod kana – bisan pa man alang lang sa usa ka piho nga
gidugayon sa panahon, alang sa usa ka piho nga yugto.
Ug kung mosunod ka kang Prof. Gernot Patzelt gikan sa University of Innsbruck ug sa iyang mga pagpasabot,
nakakaplag siya og ebidensya nga kining mga glacier kanunay nag-uswag ug nag-urong. […]
Sa mubo: Sa miaging 11,000 ka tuig, ang mga glacier mas gamay kaysa karon sulod sa duha ka ikatulo sa maong
panahon, nga nagpakita og mas init nga kahimtang sa klima.
Busa mas init kini kaniadto, ug nahimong mas tugnaw usab kini pag-usab.
Ug init na usab, ug tugnaw na usab.
Mao kana ang hinungdan sa katingalahang lihok sa mga glacier.
Busa kini usa ka iladong fenomena, apan wala kini gipatik sa publiko.
Nakahibalo siya ana.
Makapaikag, gisusi niya ang mga kahoy sa mga lugar diin ang glacier karon mibulag na, nga
nagpadayag sa karaang mga kahoy nga nibalik pagpakita.
Ug unya nakita niya nga ang mga daang trunko sa kahoy nagpakita sa ilawom sa mga nagkagamay nga glacier sa ubos.
Pasabot ana, kung papanugutan kita nga motuo nga ang mga glacier kanunay nang mibalik ug mas
lawom pa kaniadto, diin kaha gikan ning mga kahoy?
Wala pa gyud ko makakita og kahoy nga motubo ilawom sa yelo!
Dili mahimo!
Ug kana gayud mao ang tinuod nga eksperimental nga ebidensya, layo kaayo sa bisan unsang teyorya.
Pero sama sa akong giingon, dili nato mahibal-an.
7. Mga polar bear para sa PR sa klima?
Daghan kaayong aspeto sa klima. Makapili ko og pipila aron ipakita kanimo unsay gisulti
kanamo ug unsaon dayon pagdagan sa media niini.
Ang polar bear kanunay nga simbolo sa mga aktibista sa klima, ug dinhi makita nato – nakasulat sa tuo – nga peke ang hulagway.
Nakabantay ba kinsa nga adunay butang nga gi-instalar dinhi?
Busa kining nag-inusarang polar bear dili man na endangered, apan mao na nga gibutang siya sa ingon ana nga tipik sa
yelo. Sa potograpiya, gilauman nga ing-ani kini tan-awon: Oo, karon nagkawala na ang akong habitat.
Sa tinuod, ang populasyon sa polar bear sa Alaska ug North America misaka gikan sa mga 5,000 – nga mao ang labing
ubos nga punto – ngadto sa 25,000 sa miaging 40 ka tuig.
Busa ang populasyon sa polar bear nagkataas, dili nagakunhod!
Oo, ug ngano man na? Kay gidili na ang pagpangayam sa mga polar bear.
Ang epekto niini mao nga bisan pa nga gidili na karon ang pagpangayam sa mga polar bear, aduna gihapon mga nagpadayon
niini, apan nagkadaghan na ang populasyon sa mga polar bear.
Nagpasabot kini nga ang pagkunhod sa gidaghanon sa polar bear tinuod nga hinungdan lang sa pagpamusil. […]
Sa laing bahin, ang mga polar bear naglungtad na sulod sa 600,000 ka tuig.
Busa, ang 600,000 ka tuig nagpasabot nga kini nga mga polar bear nakalahutay sa tanang yugto sa yelo, mainit
nga mga panahon, yugto sa yelo, ug mainit nga mga panahon.
Naluwas sila sa tanan ana, wala gyud kini nakadaot kanila bisan gamay.
8. Ang mga nagalunod nga mga isla
Usa pa ka hilisgutan dinhi: pagsaka sa lebel sa dagat sa Katundan nga Dagat.
Sa mga Kapuloan sa Caroline, tinuod nga ang pipila ka mga isla nagkawala.
Ang lebel sa dagat misaka kaayo nga ang pipila ka mga lugar nabasa na, ug ang mga tawo nagahilak: "Ang
pagbag-o sa klima nagpahinabo nga mawala ang atong mga isla."
Oo, unsa gyud ang nahitabo?
Nakita nako kini sa ZDF, nakita gyud nako kini sa Marso 2009 – daw nagkataas ang lebel sa dagat sa Micronesia.
Sa tinuod, bisan pa man, adunay mga pahalang ug patindog nga lihok tali sa gagmay nga
Kapuloan sa Caroline ug sa dakong Plaka sa Pasipiko.
Kung tan-awon nimo kini nga tectonic nga mapa sa Yuta, makita nimo nga kini naglangkob sa daghang mga plato, dako ug gagmay.
Karon adunay mga plato nga molihok sa gitas-on o patindog, o moslida sa ilawom sa usag usa, nga nagduso sa ilawom.
Ug ang angay unta nga nahibaloan sa ZDF mao nga adunay mga tektonikong plato dinhi sa dapit sa Kapuloan sa Caroline
nga nagalubog tungod sa tectonics, ug kung motindog ko sa nagalubog nga plato, mura'g mosaka ang lebel sa dagat.
Kung ibutang nimo ang usa ka tawo didto (nagtudlo sa mapa) – usa ka lumolupyo sa Caroline Plate – ug ibutang siya didto nga
nagtindog sa naglunop nga plato, nagtaas sa iyang mga kamot ug nag-ingon, "Para sa Ginoo, mosaka ang lebel sa dagat!"
Mao ni ang paagi nga ginadani kita.
Ug pareho ra – dili na nako kinahanglan nga balikon karon – magamit usab kini sa Kapuloan sa Fiji, sa laing bahin.
Sa bag-ohay lang nga komperensya sa klima sa Bonn – naa usab didto ang usa ka tawo gikan sa Kapuloan sa
Fiji – nga miingon: "Mosaka ang lebel sa dagat sa usa ka punto, ug unya mawagtang na kami."
Oo, pareho ra gyud kini sa Australyanong Plaka ug sa Pasipikong Plaka.
Masulti nako nga teoretikal nga malunod ang mga Isla sa Fiji – busa sakto ang lalaki – kung
magpadayon sa paglubog ang lokal nga tektonikong plato.
Ug dili lang kung mosaka pa ang pag-init sa kalibutan o sa atmospera, apan ang plato mahimong malubong pa gyud.
Ug ang mga nag-uswag nga nasud karon nakasabot na kung giunsa pag-capitalize sa pagbag-o sa klima.
Ingon nila: Kamo nga mga industriyalisadong nasud ang salarin sa pagsaka sa lebel sa CO2 nga sobra ka taas.
Ug unsa man ang atong gibuhat sa mga industriyalisadong nasud? Nagbayad kita og kompensasyon sa niining mga nasud!
Masabtan pa ba nimo kana?
Konklusyon
Para sa akong katapusang pakigpulong, gipili nako si Sonja Margolina.
Ingon usa ka dili eksperto sa natad, ingon niya:
Ang pagbag-o sa klima usa ka termino nga taas kaayo og ideolohiya nga nagtaas sa utopiya sa "pagluwas sa klima" ngadto sa
tumong sa politikal nga aksyon ug usa ka moral nga imperatibo.
Dili angay pasagdan nga kini nga modelo sa paghunahuna konektado sa konkretong interes sa daghang mga profiteer gikan
sa politika, sibil nga katilingban, ug sa eco-industriya.
Busa, siyempre, naa pud dinhi mga profiteer, mao nga nahitabo man kini tanan.
Sumala ni Prof. Kirstein, ang gipasa nga pagbag-o sa klima tungod sa CO2 busa dili siyentipiko ug dili usab tinuod.
Kini usa ka ideolohikal nga konsepto nga nagpabati sa mga tawo og pagbasol aron sila mosurender sa
gikinahanglan nga kuwarta alang sa giingong mga proyekto sa pagpanalipod sa klima ug buhis sa CO2.
Walay makaduda nga nagpadayon gihapon ang grabeng mga panghitabo sa panahon ug pagkaguba sa kalikupan.
Apan, nagpabilin nga hilom ang media bahin sa posibleng mga hinungdan.
Kla.TV nagreport sa mga teknolohiya nga makahatag og dakong epekto sa panahon sa daghang mga programa niini.
I-highlight namo ang pipila niini sa ubos.
Tabangi sa pagpakaylap sa balita bahin sa Kla.TV isip usa ka kontra-punto sa mainstream media.
Naghatag kini sa mga tawo og kahigayunan nga makahimo sa ilang kaugalingong opinyon.