WEBVTT

00:01.145 --> 00:07.835
Lehlabula la 2025 le ne le e-so qale, empa mecha
ea litaba e ne e se e ntse e lemosa ka maqhubu a

00:07.835 --> 00:11.427
mocheso, komello, mello ea meru le khaello ea metsi.

00:11.427 --> 00:16.484
Lebaka la sena ke phetoho ea tlelaemete e bakoang
ke batho, e bakiloeng ke mesi e feteletseng ea CO2.

00:16.484 --> 00:19.248
Nnete ke efe ka morao ho lihlooho tsa litaba tse kang tsena?

00:19.248 --> 00:25.485
Tlhahisong e qaqileng, setsebi sa tlelaemete le mophuputsi oa
eona, Prof. Werner Kirstein, o bua ka lintlha tse ka sehloohong

00:25.485 --> 00:30.225
tse tšehetsang maikutlo a hore phetoho ea
tlelaemete e bakiloe ke batho, 'me o supa lintlha tse

00:30.225 --> 00:33.420
hanyetsang maikutlo ao hangata li hlokomolohuoang.

00:33.420 --> 00:38.852
Ka tlase ke kakaretso e khuts'oane ea lintlha tse
ling tsa bohlokoa tse tsoang puong ea hae ea AZK e

00:38.852 --> 00:43.043
nang le sehlooho se reng "Politogenic Climate Change".

00:43.043 --> 00:48.393
1. Mocheso o e-s'o ka o e-ba teng?
Mokokotlo o qhekellang oa thupa ea hockey!

00:48.393 --> 00:56.356
Jwale ke tla le bontsha tlelaemete, diphetoho
tsa tlelaemete dilemong tse 11,000 tse fetileng.

00:56.356 --> 01:02.708
U ka bona mona ka lehlakoreng le ka ho le letshehadi hore dilemo
tse 10,000 kapa 11,000 tse fetileng, nako ya ho qetela e kgolo

01:02.708 --> 01:05.984
ya serame, e tsejwang hape e le Mehla ya Leqhwa, e ile ya fela

01:05.984 --> 01:10.560
Ho ile ha futhumala, eaba ho bata hape,
eaba ho futhumala, eaba ho bata hape.

01:10.560 --> 01:13.440
Kahoo esale e nyoloha le ho theoha tjena nako e telele.

01:13.440 --> 01:21.740
Mme yaba re ba le nako e nngwe ya leqhoa e nyane,
lekgolong la bo17/18 la dilemo, ha ho ne ho phola hape, empa

01:21.740 --> 01:26.454
eseng haholo jwalo ka nakong ya mehla e meholo ya leqhoa.

01:26.454 --> 01:30.819
Mme kamora moo, re sa tswa tswa nakong ena e nyane ya leqhoa.

01:30.819 --> 01:38.381
Sena se bolela hore ha re tsoa mehleng e meholo kapa e
menyenyane ea leqhoa, ho tlameha ka tlhaho hore ho futhumale.

01:38.381 --> 01:41.133
Ke utloile kgang: "E, empa ho se ho futhumetse!"

01:41.133 --> 01:43.383
– E, ka kopo, ho futhumetse ka tlhaho.

01:43.383 --> 01:46.614
Mme kajeno re fihlile qetellong-tellong.

01:46.614 --> 01:51.740
Mme saense ya tlelaemete e re bontsha eng? Mola o ka tlase.

01:51.740 --> 01:57.855
Mohlomong kaofela ha lona le ile la hlokomela mokgobo wa hockey
stick oo Monghadi Mann a neng a o phatlaladitse ka nako eo.

01:57.855 --> 02:01.208
E, propaganda e molemo, e ne e le feela propaganda.

02:01.208 --> 02:10.029
Mme o a bona, ba ile ba boloka tlelaemete e sa
fetoha ho tloha ka selemo sa 1000 ho ya pele, 1200,

02:10.029 --> 02:15.100
1400, 1600, jwalo-jwalo, ha e a ka ya fetoha haholo.

02:15.100 --> 02:18.960
E, o ka bona kgutlo ka boyona ka hodimo.

02:18.960 --> 02:22.897
Kahoo re khelosoa tseleng, ha re ka rialo.

02:22.897 --> 02:27.691
2. Mehlala ea tlelaemete e hanyetsana le 'nete

02:27.691 --> 02:34.175
Nka rata ho qotsa Prof. Hans von Storch hape, ea
tšehetsang phetoho ea tlelaemete le ho e khothaletsa:

02:34.175 --> 02:47.357
" 'Re tobane le sephiri' – 2013, eo e ne e le
lilemo tse seng kae tse fetileng joale –

02:47.357 --> 02:57.628
'lithempereichara ha li eketsehile ka lilemo tse 15.

02:57.628 --> 02:59.042
Ee

02:59.042 --> 03:07.028
Haeba ho futhumala ha lefatshe ho ne ho ka kgaotsa ka
dilemo tse ding tse hlano, ho ne ho tla ba le phoso

03:07.028 --> 03:11.101
ya motheo mefuteng mme bolepedi bo ne bo tla lokiswa.

03:11.101 --> 03:13.718
Mokokotlo oa boraro oa Mauna Loa:

03:13.718 --> 03:17.376
Na CO2 ke sesosa sa ho phahama ha mocheso?

03:17.376 --> 03:29.208
Phoso ea motheo ke hore mehlala ea
tlelaemete e lula e nka hore ke CO2.

03:29.208 --> 03:32.659
CO2 e ikarabella bakeng sa ho futhumala ha lefatshe.

03:32.659 --> 03:41.188
Mme ha re sheba mola ona, hanyane ka nqane mona, o ka bona hore
mocheso o hlile o nyolohile dilemong tse 25 tse

03:41.188 --> 03:49.587
fetileng, jwalo ka tekanyo ya CO2 – mola o
tsebahalang wa Mauna Loa – tseo ka bobedi di eketsehile.

03:49.587 --> 03:54.882
Mme ke kamoo pale eohle e qalileng
kateng ka bo-1980, ha batho ba ne ba re:

03:54.882 --> 04:01.096
Ha mocheso o nyoloha, le CO2 e a nyoloha, kapa
ka tsela e fapaneng, jwalo ka ha o ne o batla ho

04:01.096 --> 04:05.520
bolela: CO2 e nyoloha ebe le mocheso o a nyoloha.

04:05.520 --> 04:11.120
Leha ho le jwalo, ha re sheba dikarolo tse ka pele le tse
ka morao, re ka bona hore sena ha se sa le nnete ho hang.

04:11.120 --> 04:14.980
Empa ka kopo, ho thoe'ng ka linako tse pele le kamorao ho seo?

04:14.980 --> 04:18.756
Mona, pele ho lilemo tsena tse 25 le ka mor'a
lilemo tsena tse 25? Hoo ha se 'nete ho hang.

04:18.756 --> 04:21.568
Ho fapana le hoo: mekoloko ea arohana.

04:21.568 --> 04:27.041
Maemo a CO2 a ile a nyoloha, empa
mocheso o ne o theohile nakong tse itseng.

04:27.041 --> 04:34.626
4. Kamano kapa sesosa? Li-stork li
amana joang le sekhahla sa tsoalo

04:34.626 --> 04:40.094
Kahoo, seo re lokelang ho se ithuta ho sena ke ntho eo esale ke
e bua lithutong tsohle tsa lipalo-palo tseo ke li fanoeng ho

04:40.094 --> 04:45.020
litsebi tsa jeokerafi: batho ba heso, kamano ha e bolele sesosa!

04:45.020 --> 04:47.832
Ke phapang e kgolo haholo!

04:52.800 --> 04:57.279
Le e tseba kaofela, na ha ho jwalo? Ke
nahana hore e se e tsebahala haholo.

04:57.279 --> 05:01.117
Ena ke mohlala o mong hape oa kamano e
thetsang. Mohloli: Ofisi ea Lipalopalo ea Federale.

05:01.117 --> 05:06.396
Ua bona, palo ea li-stork le ts'ebetso ea ho
tsoala Jeremane, ha e le Sweden e ntle le ho feta.

05:06.396 --> 05:17.860
Nako le nako ha ho ne ho e-na le makgwaba a mangata mona
(e leng mola o moputswa), palo ya matswalo e ne e eketseha.

05:17.860 --> 05:24.172
Mme nako le nako ha palo ya dikhokho e ne e fokotseha hape
ka mabaka a tikoloho, sekgahla sa tswalo se ne se theoha.

05:24.172 --> 05:28.226
Kahoo bohle ba tlameha ho fihlela qeto ea
hore ena ke kamano ea sesosa le sephetho.

05:28.226 --> 05:29.900
Ee, ke 'nete!

05:29.900 --> 05:35.441
Kamano e ts'oanang e phahameng ea bohata e ka
fumanoa hape lipakeng tsa sekhahla sa tlhalo

05:35.441 --> 05:41.040
naheng ea US ea Maine le tšebeliso ea maragarine.

05:41.040 --> 05:42.420
Ka kopo, ho joalo feela!

05:42.420 --> 05:45.300
U ka e batla inthaneteng, ke 'nete!

05:45.300 --> 05:51.180
Ka mantsoe a mang, ha ho ja
margarine e ngata, liqhekano lia eketseha.

05:52.695 --> 05:55.570
Ba eme moo, ba tsielehile.

05:55.570 --> 06:00.377
Ke na le e nngwe e ntle, e thabileng,
empa e ntse e shebahala e hloname hanyane.

06:00.377 --> 06:07.720
Palo ea mafu har'a batho ba sebelisang litulo tsa
likooa e tsamaellana haholo le theko ea lichipisi.

06:10.112 --> 06:14.900
Ke bua sena e le ho tšoenya bo-ramahlale-'moho le 'na ba fisiksi.

06:14.900 --> 06:20.062
Kahoo haeba u batla ho fetola likamano
tse joalo tsa bohata hore e be 'nete mona.

06:20.062 --> 06:23.200
5. CO2 e thusa limela

06:23.200 --> 06:27.800
Kahoo, ho imena habeli ha
khatello ea CO2 esale e le taba e kholo.

06:27.800 --> 06:33.791
Ho tla etsahala'ng ha tekanyo ea CO2
sepakapakeng sa rona e imenne habeli?

06:33.791 --> 06:45.301
Kahoo re na le matlo a temo, matlo a 'nete a temo. Sena,
mohlala, ke serapa sa temo moo litholoana kapa meroho li melang.

06:45.301 --> 06:55.980
Le nna ke kile ka ea Iceland. Ke bone lik'hontheina
tsena tse kholo kantle ho monyako li ngotsoe CO2.

06:55.980 --> 06:58.321
Kea ipotsa hore na hona joale ba etsang ka CO2 mona?

06:58.321 --> 07:03.603
Ba ile ba re, "Re tla sebedisa sena bakeng sa ho
nonotsha; ha re ntse re pompa CO2 e ngata ka hara ntlo ena ya

07:03.603 --> 07:06.605
dimela e futhumetseng, dimela di tla hola hantle le ho feta."

07:06.605 --> 07:11.712
Ho se ho le tsebahala ka nako e telele hore CO2 ke
monontša o babatsehang bakeng sa limela tse itseng.

07:11.712 --> 07:15.440
6. Leqhoa le leholo – la maiketsetso!

07:15.440 --> 07:18.726
Kaha re le mona Lithabeng tsa Alps, moeling oa
Lithaba tsa Alps, ha re ka rialo, nka rata ho

07:18.726 --> 07:21.060
khutlela tabeng ea liqhwa tsa Lithaba tsa Alps.

07:21.060 --> 07:27.018
Ho dula ho thwe makgwedi a arola, a hore a a thella morao.

07:27.018 --> 07:34.700
Ha o ka shebisisa, ke nnete – leha e le
feela ka nako e itseng, bakeng sa nako e itseng.

07:34.700 --> 07:42.206
Mme ha o ka latela Moprofesa Gernot Patzelt wa Univesithi ya
Innsbruck le ditlhaloso tsa hae, o fumane bopaki ba hore makgwedi

07:42.206 --> 07:46.520
ana a leqhwa a dula a ntse a atela pele mme a hula morao. […]

07:46.520 --> 07:53.355
Ka bokhutšoanyane: Lilemong tse 11,000 tse fetileng, makhoabo a
leqhoa a ne a le manyenyane ho feta kajeno ka

07:53.355 --> 07:59.327
karolo ea bobeli ho tse tharo ea nako eo, e
leng se bontšang maemo a leholimo a futhumetseng.

07:59.327 --> 08:02.774
Kahoo ho ne ho futhumetse pele,
mme hape ho ne ho se ho bata hape.

08:02.774 --> 08:05.780
Mme ho ne ho futhumetse hape, mme ho ne ho bata hape.

08:05.780 --> 08:11.560
Ke lona lebaka la motsamao o sa tloaelehang oa makhoabo a leqhoa.

08:11.560 --> 08:16.740
Kahoo ha e le hantle ke ketsahalo e
tsebahalang, empa ha e phatlalatsoe.

08:16.740 --> 08:17.925
O fumane seo.

08:17.925 --> 08:25.925
Ho a makatsa, o ile a hlahloba lifate libakeng
tseo leqhoa le se le qetetse ho qothola ho

08:25.925 --> 08:30.620
tsona, a senola lifate tsa khale tse hlahang hape.

08:30.620 --> 08:38.218
Mme yaba o bona dikota tsa difate tsa kgale di hlaha
ka tlasa makgwedi a leqhwa a neng a theoha ka tlase.

08:38.218 --> 08:44.434
Ke hore, haeba re etswa hore re dumele hore makgwedi a
leqhwa a dula a honyela mme a ne a tebile ho feta

08:44.434 --> 08:48.240
nakong e fetileng, jwale difate tsena di tswa kae le kae?

08:48.240 --> 08:51.925
Ha ke eso bone sefate se hola tlas'a leqhoa!

08:51.925 --> 08:53.786
Hoo ha ho kgonehe!

08:53.786 --> 09:00.100
Mme eo ke bopaki ba nnete ba liteko,
bo hole haholo le khopolo efe kapa efe.

09:00.100 --> 09:02.380
Empa jwalo ka ha ke boletse, ha re na ho fumana.

09:02.380 --> 09:06.220
7. Dibere tsa polar bakeng sa PR ya tlelaemete?

09:06.220 --> 09:11.940
Ho na le lintlha tse ngata tsa tlelaemete. Nka
khetha tse seng kae ho le bontša seo re se bolelloang

09:11.940 --> 09:15.300
le kamoo mecha ea litaba e potlakelang ho se nka.

09:15.300 --> 09:20.438
Bera e tšoeu ea leboea esale e le letšoao la
baitseki ba tsa tlelaemete, 'me mona re bona – ho ngotsoe ka

09:20.438 --> 09:23.131
letsohong le letona – hore setšoantšo ke sa bohata.

09:23.131 --> 09:26.160
Na ho na le motho ea hlokometseng
hore ho na le ntho e kentsoeng mona?

09:26.160 --> 09:31.803
Kahoo bere ena e leqeleng ea leqhoa ha e kotsing ea ho fela, empa
ke ka lebaka leo ba e behileng holim'a selaete sa leqhoa

09:31.803 --> 09:37.320
joalo. Ha e nkuoa ka k'hamera, e lokela ho shebahala tjena:
E, sebaka sa ka sa bolulo se ntse se nyamela hona joale. […]

09:37.320 --> 09:43.952
Ha e le hantle, palo ea libere tsa leqhoa Alaska le Amerika
Leboea e nyolohile ho tloha hoo e ka bang 5,000

09:43.952 --> 09:49.947
– e leng palo e neng e le tlase ka ho fetisisa
– ho ea ho 25,000 lilemong tse 40 tse fetileng.

09:49.947 --> 09:54.580
Kahoo palo ea dibera tsa leboea e
ntse e eketseha, eseng ho fokotseha!

09:54.580 --> 10:01.440
E, mme ke hobaneng? Hobane ho
tsoma dibere tsa polar ho thibetsoe.

10:01.440 --> 10:06.914
Phello ea sena e bile hore leha ho tsoma dibere tsa polar
joale ho thibetsoe, ho ntse ho na le ba tsoelang pele ho etsa

10:06.914 --> 10:09.751
joalo, empa palo ea dibere tsa polar e se e ntse e eketseha.

10:09.751 --> 10:17.745
Seo se bolela hore phokotseho ena ea palo ea dibera
tsa polar e ne e bakiloe feela ke ho thunngoa. […]

10:17.745 --> 10:21.162
Ka tsela, dibere tsa polar di bile teng ka dilemo tse 600,000.

10:21.162 --> 10:25.935
Kahoo, lilemo tse 600,000 li bolela hore
dibere tsena tsa dipola di phetse mehleng yohle ya

10:25.935 --> 10:28.640
leqhoa, mehleng ya mofuthu, leqhoa le mofuthu.

10:28.640 --> 10:32.924
Ba pholohile tsohle tseo, ha ho a
ka ha ba utloisa bohloko ho hang.

10:32.924 --> 10:37.248
8. Lihlekehleke tse tebang

10:37.248 --> 10:40.918
Taba e 'ngoe hape mona: ho phahama ha
boemo ba leoatle Mawatleng a Boroa.

10:40.918 --> 10:47.840
Lihlekehleke tsa Caroline, ke 'nete
hore tse ling tsa tsona li a nyamela.

10:47.840 --> 10:55.824
Boemo ba leoatle bo nyoloha ka potlako hoo libaka tse ling li
seng li qala ho koetsoa ke metsi, 'me batho baa llela: "Phetoho

10:55.824 --> 11:00.550
ea tlelaemete e etsa hore lihlekehleke tsa rona li nyamele."

11:00.550 --> 11:02.460
Ee, ho etsahetse'ng kannete?

11:02.460 --> 11:09.343
Ke ile ka e bona ka tšohanyetso ho ZDF, ke ile
ka e iponela ka Hlakubele 2009 – ho bonahala eka

11:09.343 --> 11:14.048
boemo ba leoatle Micronesia bo ntse bo phahama.

11:14.048 --> 11:19.472
Ha e le hantle, leha ho le jwalo, ho na le metsamao e
tsamayang bolelele le e nyolohang ho ya hodimo pakeng tsa

11:19.472 --> 11:22.771
Ditjhaba tse nyane tsa Caroline le Letlapa le leholo la Pacific.

11:22.771 --> 11:28.489
Ha o sheba mmapa ona, mmapa ona wa tectonic
wa Lefatshe, o ka bona hore o na le dipoleiti

11:28.489 --> 11:31.835
tse ngata, dipoleiti tse kgolo le tse nyane.

11:31.835 --> 11:36.775
Jwale ho na le mapolanka a tsamayang ka
bolelele kapa ka ho otloloha, kapa a thella

11:36.775 --> 11:40.065
ka tlasa a mang, a sutumetsa ka tlasa ona.

11:40.065 --> 11:47.433
Mme seo ZDF e neng e lokela ho se tseba ke hore ho na le
dipoleiti, hona mona sebakeng sa Ditjhaba tsa Caroline, tse

11:47.433 --> 11:52.813
ntseng di teba ka lebaka la ho sisinyeha ha
lefatshe, mme ha ke eme hodima poleiti e tebang,

11:52.813 --> 11:56.260
ho bonahala eka boemo ba lewatle bo a nyoloha.

11:56.260 --> 12:01.136
Ha o ka beha motho moo (a supa 'mapeng) – moahi oa Letlapa la
Caroline – 'me o mo beha moo a eme holim'a letlapa

12:01.136 --> 12:06.599
le nōkang, a phahamisitse matsoho a hae a re, "Ka
lebaka la Molimo, boemo ba leoatle bo a nyoloha!"

12:06.599 --> 12:09.664
Ka tsela ena re a thetswa.

12:09.664 --> 12:14.927
Mme ntho e tshwanang – ha ke sa hloka ho e pheta hona
jwale – e sebetsa le ho Ditjhaba tsa Fiji, ka tsela.

12:14.927 --> 12:19.195
Kopanong ea tlelaemete e ntseng e tsoela pele Bonn hona joale –
ho ne ho e-na le motho le ea tsoang Lihlekehlekeng tsa

12:19.195 --> 12:23.476
Fiji moo – ea itseng: "Boemo ba leoatle bo tla nyoloha ka
nako e 'ngoe, 'me ka nako eo re tla be re se re le sieo."

12:23.476 --> 12:28.200
E, ho tshwana hantle-ntle leqepheng
la Australia le leqepheng la Pacific.

12:28.200 --> 12:34.977
Nka re hore Ditjhaba tsa Fiji di ka nwaheloa ke
metsi – kahoo monna o nepile – haeba letlapa la

12:34.977 --> 12:38.760
lefatshe la sebakeng seo le tswela pele ho teba.

12:38.760 --> 12:42.736
Mme e seng hore ha ho futhumala ha lefatshe
kapa ho futhumala ha moya o potileng lefatshe

12:42.736 --> 12:44.891
ho eketsa, empa letlapa le ka teba le ho feta.

12:44.891 --> 12:50.000
Mme dinaha tse ntseng di hola jwale di se di
utlwisisa kamoo di ka ruang molemo phetohong ya tlelaemete.

12:50.000 --> 12:54.378
Ba re: Naha tsa indasteri, ke lona le
ikarabellang bakeng sa ho phahama ho hoholo ha maemo a CO2.

12:54.378 --> 13:01.255
Mme re etsang dinaheng tse tswetseng pele ka
diindaseteri? Re lefa dinaha tsena matšeliso!

13:01.255 --> 13:02.857
Na o ntse o ka utlwisisa seo?

13:02.857 --> 13:04.036
Qetello

13:04.036 --> 13:10.061
Bakeng sa maikutlo a ka a ho qetela, ke kgethile Sonja Margolina.

13:10.061 --> 13:14.076
Kaha ha se setsebi lekaleng lena, o re:

13:14.076 --> 13:19.584
Phetolo ea tlelaemete ke poleloana e nang le maikutlo a tebileng
a ideoloji e phahamisitseng toro e

13:19.584 --> 13:25.420
phethahetseng ea "ho pholosa tlelaemete" ho ba sepheo sa
ketso ea lipolotiki le tlhokahalo ea boitšoaro.

13:25.420 --> 13:31.815
Ha ho a lokela ho hlokomolohuoa hore mokhoa ona oa ho nahana o
amana le lithahasello tse totobetseng tsa

13:31.815 --> 13:37.888
bafani ba bangata ba molemo ho tsoa lipolotiking,
sechabeng sa baahi le indastering ea tikoloho.

13:37.888 --> 13:43.251
Kahoo, ehlile, le mona ho na le baithati ba
phaello, ke ka lebaka leo taba ena kaofela e etsahalang.

13:43.251 --> 13:47.800
Ho ya ka Moprofesa Kirstein, phetoho ya
tlelaemete e phatlaladitsweng ka lebaka la

13:47.800 --> 13:51.055
CO2 ka hona ha se ya saense ebile ha e nnete.

13:51.055 --> 13:57.300
Ke mohopolo oa maano a maikutlo o etsang hore batho ba ikutloe ba
le molato e le hore ba fane ka chelete e

13:57.300 --> 14:03.060
hlokahalang bakeng sa seo ho thoeng ke "merero
ea ho sireletsa tlelaemete" le makhetho a CO2.

14:03.060 --> 14:06.604
Ha ho motho ea ka belaellang hore
liketsahalo tsa boemo ba leholimo bo feteletseng

14:06.604 --> 14:08.260
le tsenyo ea tikoloho li ntse li etsahala.

14:08.260 --> 14:12.629
Leha ho le jwalo, mecha ya phatlalatso e
ntse e thotse mabapi le mabaka a ka bang teng.

14:12.629 --> 14:19.210
Kla.TV e tlalehile ka mahlale a ka bang le tšusumetso e
kholo boemong ba leholimo mananeong a mangata a eona.

14:19.210 --> 14:21.632
Re tla totobatsa tse ling tsa tsona ka tlase.

14:21.632 --> 14:27.665
Thusa ho phatlalatsa lentswe ka Kla.TV e le karabelo
kgahlanong le mecha ya phatlalatso e tlwaelehileng.

14:27.665 --> 14:31.820
Sena se fa batho monyetla oa ho iketsetsa maikutlo a bona.
