Тобистони соли 2025 ҳанӯз оғоз нашуда буд, аммо ВАО аллакай дар бораи мавҷҳои гармӣ, хушксолӣ,
сӯхторҳои ҷангалӣ ва камбуди об ҳушдор медоданд.
Сабаби ин тағйирёбии иқлим, ки аз ҷониби инсон ба вуҷуд омадааст, партоби аз ҳад зиёди CO2 мебошад.
Чӣ ҳақиқат дар паси сарлавҳаҳои монанди инҳост?
Дар як муаррифии муфассал климатолог ва муҳаққиқи иқлим профессор Вернер Кирштайн ба маъмултарин далелҳо оид ба тағйирёбии
иқлим аз ҷониби инсон мепардозад ва ба муқобил-далелҳое ишора мекунад, ки аксаран нодида гирифта мешаванд.
Дар поён хулосаи мухтасари баъзе аз нуқтаҳои асосӣ аз лексияи ӯ дар AZK бо унвони
«Тағйирёбии иқлим бо сабабҳои сиёсӣ» оварда шудааст.
1. Гармии бесобиқа? Каҷравии сохтаи чӯби хоккей!
Ҳоло ман ба шумо иқлимро, тағйироти иқлимро дар тӯли 11 000 соли охир нишон медиҳам.
Шумо дар ин ҷо, дар канори чап, мебинед, ки 10 000 ё 11 000 сол пеш, охирин давраи бузурги
сардиҳо, ки онро Замони Ях низ меноманд, ба поён расид
Гарм шуд, сипас боз сард шуд, сипас боз гарм шуд, сипас боз сард шуд.
Пас, муддати тӯлонӣ ҳамин тавр боло ва поён шуда истодааст.
Ва сипас дар асрҳои XVII–XVIII боз як мини давраи яхбандӣ фаро расид, вақте ҳаво боз сард шуд,
аммо на он қадар, ки дар давраҳои асосии сармо.
Ва пас аз он, мо танҳо аз ин давраи хурди яхбандӣ мебароем.
Ин маънои онро дорад, ки вақте мо аз давраи бузурги яхбандӣ ё хурди яхбандӣ мебароем, табиатан ҳаво бояд гармтар шавад.
Ман ин далелро шунидаам: «Бале, аммо ҳаво гармтар шудааст!»
– Бале, лутфан, табиатан гармтар шудааст.
Ва имрӯз мо ба худи охир расидем.
Ва илми иқлим ба мо чӣ пешкаш мекунад? Курваи поёнӣ.
Шояд шумо ҳама он қисси hockey stick-ро, ки М. Манн он замон паҳн карда буд, дар ёд доред.
Бале, пропаганда хуб аст, он танҳо пропаганда буд.
Ва мебинед, онҳо аз соли 1000 ба баъд иқлимро доимӣ нигоҳ медоштанд: 1200, 1400, 1600 ва ғайра, он чандон тағйир наёфт.
Бале, шумо метавонед қисмати воқеии камонро дар боло бинед.
Пас, метавон гуфт, ки моро ба гумроҳӣ мебаранд.
2. Моделҳои иқлим бо воқеият мухолифат мекунанд
Ман мехоҳам боз Проф. Ханс фон Шторхро, ки дар пасманзари тағйирёбии иқлим қарор
дорад ва онро таблиғ мекунад, иқтибос кунам:
"Мо бо як сирр рӯбарӯ ҳастем" – соли 2013, ки ҳоло чанд сол сипарӣ шудааст – "ҳароратҳо дар тӯли 15 сол боло наомадаанд."
Бале
Агар гармшавии глобалӣ боз барои панҷ сол боздошта мешуд, дар моделҳо хатои асосӣ вуҷуд
медошт ва пешгӯиҳоро бояд ислоҳ мекарданд.
Каҷравии сеюми Мауна-Лоа:
CO2 ҳамчун сабаби болоравии ҳарорат?
Хатои асосӣ дар он аст, ки моделҳои иқлим ҳамеша CO2-ро тахмин мезананд.
CO2 барои гармшавии глобалӣ масъул аст.
Ва агар мо ба ин каҷрава, каме ин тараф назар кунем, мебинем, ки ҳарорат дар тӯли 25 соли охир воқеан боло
рафтааст ва консентратсияи CO2 низ – каҷрави машҳури Мауна-Лоа – ҳарду боло рафтаанд.
Ва ҳамин вақт буд, ки дар солҳои 1980-ум тамоми ҳикоя ба миён омад, вақте ки мардум гуфтанд:
Вақте ҳарорат боло меравад, CO2 низ боло меравад, ё баръакс, чунон ки шумо мехостед бигӯед: CO2
боло меравад ва сипас ҳарорат низ боло меравад.
Аммо агар мо ба қисмҳои пеш ва пас назар кунем, мебинем, ки ин албатта дигар дуруст нест.
Аммо лутфан, дар бораи замонҳои пеш аз он ва пас аз он чӣ?
Инҷо, пеш аз ин 25 сол ва пас аз ин 25 сол? Албатта, ин дуруст нест.
Баръакс: каҷҳо аз ҳам дур мешаванд.
Сатҳҳои CO2 боло рафтанд, аммо дар баъзе давраҳо ҳарорат поён рафт.
4. Коррелятсия ё сабабият? Лелеҳо бо сатҳи таваллуд чӣ иртибот доранд?
Пас, он чизе, ки мо бояд аз ин омӯзем, ҳамин аст: ман ҳамеша дар ҳар лексияи оморие, ки ба географҳо медодам,
мегуфтам: дӯстони азиз, коррелятсия ба маънои сабабият нест!
Ин фарқи калон аст!
Шумо ҳама онро медонед, не? Ман фикр мекунам, ки он хеле маъруф шудааст.
Ин боз як намунаи ҳамбастагии бардурӯғ аст. Манбаъ: Идораи федералии омор.
Мебинед, шумораи лелекҳо ва таваллудҳо дар Олмон аст, дар Шветсия бошад боз ҳам зеботар аст.
Ҳар вақте ки дар ин ҷо лелекҳо зиёдтар буданд (ин хати кабуд аст), шумораи таваллудҳо меафзуд.
Ва ҳар вақте ки шумораи лелекҳо боз аз сабабҳои экологӣ кам мешуд, сатҳи таваллуд поён меомад.
Пас ҳар кас бояд хулоса барорад, ки ин муносибати сабабӣ аст.
Ҳа, албатта!
Ҳамин тавр, як ҳамбастагии мусбати сохтаи баландро низ байни сатҳи талоқ дар штати Мэйн-и ИМА
ва истеъмоли маргарин мушоҳида кардан мумкин аст.
Лутфан, ҳамин тавр аст!
Шумо метавонед онро дар интернет ҷустуҷӯ кунед, ин дуруст аст!
Ба ибораи дигар, вақте ки миқдори истеъмоли маргарин зиёд мешавад, шумораи талоқҳо меафзояд.
Онҳо дар он ҷо, саргардон, меистанд.
Ман боз яктои дигар зебо ва шод дорам, ки ҳанӯз ҳам каме ғамгин менамояд.
Шумораи маргҳо дар миёни истифодабарандагони аробачаи маъюбӣ ба таври назаррас бо нархи чипсҳои картошка алоқаманд аст.
Ман инро мегӯям, то воқеан ба ҳамкорони физикам мушкил эҷод кунам.
Пас, агар шумо хоҳед, ки чунин ҳамбастагии бардурӯғро ба ҳақиқат табдил диҳед, дар ин ҷо.
5. CO2 ба растаниҳо манфиат мебахшад
Пас, дучанд шудани консентратсияи CO2 ҳамеша масъалаи асосӣ буд.
Чӣ мешавад, агар консентратсияи CO2 дар атмосфераи мо ду баробар шавад?
Пас, мо гармхонаҳо дорем, гармхонаҳои воқеӣ. Ин, масалан, як плантация аст, ки дар он меваҳо ё сабзавот мерӯянд.
Ман худам ба Исландия рафтаам. Ман дар назди даромадгоҳ ин контейнерҳои бузургро дидам, ки рӯи онҳо CO2 навишта шуда буд.
Ман ҳайронам, ки онҳо ҳоло дар ин ҷо бо CO2 чӣ кор мекунанд?
Онҳо гуфтанд: «Мо инро барои бордоркунӣ истифода хоҳем кард; ҳар қадар CO₂-ро ба ин гармхона
ворид кунем, ҳамон қадар растаниҳо беҳтар мерӯянд.»
Аз дер боз маълум аст, ки CO2 барои баъзе растаниҳо як нуридиҳии аъло аст.
6. Глейчер – сохта!
Азбаски мо дар Алпҳо ҳастем, дар канори Алпҳо, метавон гуфт, мехоҳам ба мавзӯи пиряхҳои Алпӣ баргардам.
Ҳамеша мегӯянд, ки пиряхҳо қафо меоянд, ки онҳо ба ақиб ҳаракат мекунанд.
Агар бодиққаттар назар кунед, ин дуруст аст – ҳарчанд танҳо барои муддати муайян, барои давраи муайян.
Ва агар шумо профессор Гернот Патцелт аз Донишгоҳи Иннсбрук ва шарҳҳои ӯро пайравӣ кунед, ӯ далелҳоеро ёфтааст, ки нишон
медиҳанд, ки ин пиряхҳо ҳамеша пеш мераванд ва ақиб мекашанд. […]
Хулоса: Дар тӯли 11 000 соли охир пиряхҳо дар ду-се ҳиссаи ин давра нисбат ба имрӯз хурдтар буданд,
ки ин нишон медиҳад, ки шароити иқлимӣ гармтар буд.
Пас пештар гармтар буд ва боз ҳам сардтар шуда буд.
Ва боз гармтар шуд, ва боз сардтар шуд.
Ин сабаби ҳаракати аҷиби пиряхҳост.
Пас, дар асл ин як падидаи маъруф аст, аммо он таблиғ намешавад.
Ӯ инро фаҳмид.
Ҷолиб аст, ки ӯ дарахтонро дар минтақаҳое, ки яхпӯш ҳоло ақибнишастааст, тафтиш кард ва дарахтони
қадимиро, ки дубора пайдо мешаванд, ошкор намуд.
Ва сипас ӯ дид, ки дар поён, зери пиряхҳои дар ҳоли ақибнишинӣ, пояҳои куҳнаи дарахтон пайдо мешуданд.
Яъне, агар моро бовар кунонанд, ки пиряхҳо ҳамеша ақибнишастаанд ва дар гузашта амиқтар
буданд, пас ин дарахтон дар куҷо пайдо шудаанд?
Ман ҳеҷ гоҳ дарахтеро надидаам, ки зери ях мерӯяд!
Ин мумкин нест!
Ва ин дар асл далели воқеии таҷрибавӣ аст, ки аз ҳар гуна назария хеле дур аст.
Аммо, чунон ки гуфтам, мо намефаҳмем.
7. Мисли барои PR-и иқлим?
Иқлим ҷанбаҳои зиёде дорад. Ман метавонам чандтои онҳоро интихоб кунам, то нишон диҳам, ки ба мо чӣ
мегӯянд ва пас васоити ахбори омма чӣ гуна ба он мепаранд.
Хубси полярии ҳамеша рамзи фаъолони иқлим буд, ва дар ин ҷо мо мебинем – дар тарафи
рост навишта шудааст – ки ин тасвир сохта аст.
Оё касе пай бурдааст, ки дар ин ҷо чизе насб шудааст?
Пас ин гурбаи полярии танҳо дар хатар нест, аммо ба ҳамин сабаб ӯро дар чунин пораҳои ях мегузоранд. Аз
ҷиҳати аксбардорӣ, он бояд чунин ба назар расад: Бале, манзили зисти ман ҳоло нопадид мешавад.
Дар асл, шумораи хирсони полярии дар Аляска ва Амрикои Шимолӣ дар давоми 40 соли охир аз тақрибан 5
000 – ки ин поёнтарин сатҳ буд – то 25 000 афзудааст.
Пас шумораи хирсони полярии зиёд мешавад, на кам!
Бале, ва чаро? Зеро шикори хирсони поляри манъ шудааст.
Натиҷаи ин он буд, ки гарчанде шикори хирсони поляри ҳоло манъ аст, ҳанӯз ҳам касоне ҳастанд, ки ин корро идома
медиҳанд, вале шумораи хирсони поляри аллакай афзоиш меёбад.
Ин маънои онро дорад, ки ин коҳиши шумораи хирсони поляри дар асл танҳо аз тирпарронӣ сарчашма мегирифт. […]
Аз ҷиҳати тасодуфӣ, гургҳои полярии сафед дар тӯли 600 000 сол вуҷуд доранд.
Пас 600 000 сол маънои онро дорад, ки ин гургҳои полярии сафед дар тӯли ҳамаи давраҳои ях, давраҳои гарм,
боз давраҳои ях ва боз давраҳои гарм зинда мондаанд.
Онҳо аз ҳамаи ин наҷот ёфтанд, ин ба онҳо ҳеҷ зарар нарасонд.
8. Ҷазираҳои ғарқшаванда
Мавзӯи дигар дар инҷо: болоравии сатҳи баҳр дар Баҳрҳои Ҷанубӣ.
Ҷазираҳои Каролайн, дуруст аст, ки баъзе ҷазираҳо нопадид мешаванд.
Сатҳи баҳр он қадар босуръат боло меравад, ки баъзе ҷойҳо аллакай тар мешаванд ва мардум бо андӯҳ мегӯянд:
«Тағйирёбии иқлим боис ба нопадид шудани ҷазираҳои мост.»
Бале, воқеан чӣ рӯй дод?
Ман тасодуфан онро дар ZDF дидам, худам дар марти соли 2009 онро дидам – ба назар
мерасад, ки сатҳи баҳр дар Микронезия боло меравад.
Дар асл, бо вуҷуди ин, байни ҷазираҳои хурди Каролин ва плитаи калони Уқёнуси Ором ҳаракатҳои дарозӣ ва амудӣ вуҷуд доранд.
Агар шумо ба ин харита, ин харитаи тектоникии Замин назар кунед, мебинед, ки он аз бисёр плитаҳо, калон ва хурд, иборат аст.
Ҳоло плитаҳое ҳастанд, ки дарозӣ ё амудӣ ҳаракат мекунанд ё зери ҳамдигар лағжида, аз зери ҳамдигар фишор меоранд.
Ва он чизе, ки ZDF бояд медонист, ин аст, ки дар ҳамин минтақаи ҷазираҳои Каролина плитаҳо ҳастанд, ки ба сабаби
тектоника ғарқ мешаванд, ва вақте ман рӯи плитаи ғарқшаванда меистам, чунин менамояд, ки сатҳи баҳр боло меравад.
Агар шумо касеро дар он ҷо (ба харита ишора мекунед) – сокини плитаи Каролина – гузоред ва ӯ дар плитаи
ғарқшаванда истода бошад, дастонашро боло мебардорад ва мегӯяд: «Ба хотири Худо, сатҳи баҳр боло меравад!»
Ҳамин тавр моро фиреб медиҳанд.
Ва ҳамин чиз – ки ман ҳоло дигар такрор кардан намехоҳам – ба Ҷазираҳои Фижӣ низ дахл дорад.
Дар конфронси иқлимӣ дар Бонн, ки ҳамакнун баргузор шуд, низ касе аз Ҷазираҳои Фижӣ ҳузур дошт, ки гуфт: «Сатҳи баҳр
дар як лаҳза боло хоҳад рафт ва он гоҳ мо дигар нахоҳем буд.»
Бале, дар плитаи Австралия ва плитаи Уқёнуси Ором дақиқ ҳамин тавр аст.
Ман мегӯям, ки Ҷазираҳои Фижӣ назариявӣ метавонанд зери об монанд – пас мард дуруст мегӯяд
– агар плитаи маҳаллӣ ба ғарқшавӣ идома диҳад.
Ва на он ки агар гармшавии глобалӣ ё гармшавии атмосфера афзоиш ёбад, балки плита метавонад боз ҳам бештар ғарқ шавад.
Ва кишварҳои дар ҳоли рушд ҳоло фаҳмиданд, ки чӣ гуна аз тағйирёбии иқлим фоида гиранд.
Онҳо мегӯянд: кишварҳои саноатӣ, шумо барои баланд шудани сатҳи CO2 то ин андоза гунаҳкоред.
Ва дар кишварҳои саноатишуда мо чӣ кор мекунем? Мо ба ин кишварҳо ҷубронпулӣ медиҳем!
Оё шумо ҳанӯз ҳам метавонед инро фаҳмед?
Хулоса
Барои суханони хотимавии худ ман Соня Марголинаро интихоб кардам.
Ҳамчун шахси ғайримутахассис дар ин соҳа, ӯ мегӯяд:
Тағйирёбии иқлим истилоҳи хеле идеологӣ аст, ки утопияи «наҷоти иқлим»-ро ба ҳадафи
амали сиёсӣ ва зарурати ахлоқӣ табдил додааст.
Набояд фаромӯш кард, ки ин намуди тафаккур бо манфиатҳои воқеии шумораи зиёди фоидаҷӯён аз
сиёсат, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва эко-саноат алоқаманд аст.
Пас, албатта, дар ин ҷо низ фоидаҷӯён ҳастанд, ва ҳамин сабаб аст, ки ҳамаи ин рӯй медиҳад.
Ба гуфтаи профессор Кирстейн, тағйири иқлим, ки аз сабаби CO2 паҳн мешавад, бинобар ин на илмӣ аст ва на воқеӣ.
Ин як мафҳуми идеологӣ аст, ки мардумро ба ҳисси гуноҳ меандозад, то онҳо пулҳои заруриро барои гӯё
«лоиҳаҳои ҳифзи иқлим» ва андозҳои CO2 супоранд.
Ҳеҷ кас наметавонад шубҳа кунад, ки ҳодисаҳои шадиди обу ҳаво ва харобшавии муҳити зист ҳанӯз ҳам рух медиҳанд.
Аммо васоити ахбори омма дар бораи сабабҳои эҳтимолӣ хомӯш мемонанд.
Kla.TV дар барномаҳои зиёде дар бораи технологияҳое гузориш додааст, ки метавонанд ба обу ҳаво таъсири азим расонанд.
Мо дар зер баъзе аз онҳоро таъкид хоҳем кард.
Кӯмак кунед, то дар бораи Kla.TV ҳамчун муқобили ВАО-и асосӣ маълумот паҳн шавад.
Ин ба одамон имконият медиҳад, ки назари худро ташаккул диҳанд.