Yoz 2025 hali boshlamagan edi, lekin ommaviy axborot vositalari allaqachon issiq to'lqinlar, qurg'oqchilik, o'rmon
yong'inlari va suv tanqisligi haqida ogohlantirayotgandi.
Buning sababi ortiqcha CO2 chiqindilari tufayli yuzaga kelgan inson omili iqlim o'zgarishi.
Bunday sarlavhalarning ortidagi haqiqat nima?
Tafsilotli taqdimotda klimatolog va iqlim tadqiqotchisi prof. Werner Kirstein inson omili tufayli yuzaga kelgan iqlim
o'zgarishi haqidagi eng keng tarqalgan argumentlarni ko'rib chiqadi va ko'pincha e'tibordan
chetda qoladigan qarshi argumentlarni ko'rsatadi.
Quyida uning "Politogenik iqlim o'zgarishi" nomli AZK ma'ruzasidagi ba'zi asosiy
nuqtalarning qisqa mazmuni keltirilgan.
1. Misli ko'rilmagan issiqlik? Soxta xokkey tayoqchasi egri chizig'i!
Endi men sizga iqlimni, so'nggi 11 000 yil davomida iqlimning o'zgarishini ko'rsataman.
Bu yerda, chap tomonda, 10 000 yoki 11 000 yil oldin oxirgi buyuk sovuq davr, yoki muz asri deb ham
ataladigan davr nihoyasiga yetganini ko'rishingiz mumkin
Issiqroq bo'ldi, keyin yana sovuqroq bo'ldi, keyin yana issiqroq bo'ldi, keyin yana sovuqroq bo'ldi.
Shunday qilib, u uzoq vaqtdan beri shunday ko'tarilib-pasayib kelmoqda.
Va keyin 17–18-asrlarda yana bir kichik muz davri bo'ldi, o'shanda havo yana sovidi, lekin katta sovuq davrlaridagidek emas edi.
Va undan keyin biz shunchaki bu kichik muzlash davridan chiqib kelmoqdamiz.
Bu shuni anglatadiki, biz katta yoki kichik muz asridan chiqqanimizda, tabiiy ravishda iliqroq bo'lishi kerak.
Men bu argumentni eshitganman: "Ha, lekin iliqroq bo'lib qoldi!"
– Ha, iltimos, tabiiy ravishda iliqroq bo'ldi.
Va bugun biz aynan oxiriga yetdik.
Va iqlim fanimiz bizga nima taqdim etadi? Pastki egri chiziq.
Ehtimol, sizlar M. Mann o'sha paytda targ'ib qilgan xokkey tayoqchasi egri chizig'ini eslaysizlar.
Ha, propaganda yaxshi, bu shunchaki propaganda edi.
Va ko'rib turganingizdek, ular 1000-yildan boshlab 1200, 1400, 1600 va hokazo yillarda iqlimni
shunchaki doimiy saqlab turishdi, u deyarli o'zgarmadi.
Ha, siz yuqorida haqiqiy egri chiziqni ko'rishingiz mumkin.
Demak, aytish mumkinki, bizni chalg'itishyapti.
2. Iqlim modellari haqiqatga ziddir
Men iqlim o'zgarishini qo'llab-quvvatlaydigan va targ'ib qiladigan prof. Hans fon Storchni yana iqtibos keltirmoqchiman:
"Biz sir bilan yuzlashmoqdamiz" – 2013 yil, bu esa bir necha yil oldin edi – "haroratlar 15 yildan beri ko'tarilmagan."
Ha
Agar global isish yana besh yilga to'xtab qolsa, modellarda jiddiy xato bo'lardi va bashoratlar tuzatilishi kerak bo'lardi.
3-Mauna Loa egri chizig'i:
CO2 haroratning ko'tarilishiga sababmi?
Asosiy xato shundaki, iqlim modellarida har doim CO2 faraz qilinadi.
CO2 global isish uchun javobgardir.
Agar bu egri chiziqqa biroz nariga nazar tashlasak, oxirgi 25 yil ichida harorat va CO2 konsentratsiyasi – mashhur Mauna
Loa egri chizig'i – ikkalasi ham oshganini ko'rishimiz mumkin.
Va mana shu paytda butun hikoya 1980-yillarda yuzaga chiqdi, odamlar shunday dedilar:
Harorat ko'tarilganda CO2 ham ko'tariladi, yoki aksincha, siz aytmoqchi bo'lganingizdek: CO2
ko'tariladi va keyin harorat ham ko'tariladi.
Biroq, agar biz oldingi va keyingi bo'limlarga nazar tashlasak, bu aniqki, endi to'g'ri emasligini ko'rishimiz mumkin.
Lekin iltimos, undan oldin va keyin bo'lgan vaqtlar haqida nima deyish mumkin?
Bu yerda, bu 25 yildan oldin va bu 25 yildan keyinmi? Bu aniq noto'g'ri.
Aksincha: egri chiziqlar bir-biridan uzoqlashadi.
CO2 darajalari oshdi, lekin ma'lum davrlarda harorat pasaydi.
4. Korrelatsiya yoki sabab-oqibat? Qoqibonlarning tug'ilish darajasi bilan nima alaqasi bor?
Xo'sh, bundan o'rganishimiz kerak bo'lgan narsa shuki, men geograflarga statistika bo'yicha har bir
ma'ruza darsida doimo aytib kelganman: do'stlar, korrelyatsiya sabab-oqibatni anglatmaydi!
Bu juda katta farq!
Hammangiz buni bilasiz, to'g'rimi? Menimcha, bu juda yaxshi ma'lum bo'lib qoldi.
Bu soxta korrelyatsiyaning yana bir misolidir. Manba: Federal statistika idorasi.
Ko'rib turganingizdek, Germaniyada turna va tug'ilishlar soni, Shvetsiyada esa bu yanada go'zalroq.
Bu yerda turna qushlari ko'proq bo'lganida (bu ko'k egri chiziq), tug'ilishlar soni ortdi.
Va har safar ekologik sabablarga ko'ra turna soni yana kamayganda, tug'ilish darajasi pasaydi.
Shunday qilib, har bir kishi bu sababli bog'liqlik ekanligiga xulosa qilishi kerak.
Ha, albatta!
Xuddi shunday yuqori ijobiy soxta korrelyatsiya AQShning Meyn shtatidagi ajralish darajasi
bilan margarin iste'moli o'rtasida ham kuzatiladi.
Iltimos, shunday bo'ladi!
Uni internetda qidirib ko'rishingiz mumkin, bu rost!
Boshqacha qilib aytganda, margarin ko'proq iste'mol qilinsa, ajralishlar soni ortadi.
Ular u yerda hayron bo'lib turishibdi.
Menda yana bir go'zal, quvnoq biri bor, lekin u hali ham biroz qayg'uli ko'rinadi.
Aravachali foydalanuvchilar orasidagi o'limlar soni kartoshka chiplari narxi bilan yuqori darajada bog'liq.
Men buni haqiqatan ham fizika hamkasblarimni qiynash uchun aytaman.
Demak, agar siz bunday soxta korrelyatsiyalarni haqiqatga aylantirmoqchi bo'lsangiz, bu yerda.
5. CO2 o'simliklarga foyda keltiradi
Shunday qilib, CO2 konsentratsiyasining ikki baravar oshishi har doim muhim masala bo'lib kelgan.
Atmosferamizdagi CO2 konsentratsiyasi ikki barobar oshsa nima bo'ladi?
Demak, bizda issiqxonalar bor, haqiqiy issiqxonalar. Masalan, bu mevali yoki sabzavotli plantatsiya.
Men o'zim Islandiyaga borganman. Men kirish eshigi tashqarisida CO2 deb yozilgan ulkan konteynerlarni ko'rdim.
Men qiziqaman, hozir bu yerda CO2 bilan nima qilishyapti?
Ular aytishdi: "Biz buni o'g'itlash uchun ishlatamiz; issiqxona (issiq uy)ga qancha ko'p CO2
kiritilsa, o'simliklar shuncha yaxshi o'sadi."
Uzoq vaqtdan beri ma'lumki, CO2 ba'zi o'simliklar uchun a'lo darajadagi o'g'itdir.
6. Muzlik – soxta!
Biz Alp tog'larida, aytish mumkinki, Alp tog'lari chekkasida turganimiz uchun men Alp muzliklari mavzusiga qaytishni istardim.
Har doim muzliklar orqaga chekinayotgani, orqaga siljiyotgani aytiladi.
Agar yaqindan qarasangiz, bu rost – garchi faqat ma'lum bir muddat, ma'lum bir davr uchun bo'lsa ham.
Agar Innsbruk universiteti professori Gernot Patzelt va uning izohlariga ergashsangiz, u bu muzliklar
doimiy ravishda oldinga siljishi va orqaga chekinishini tasdiqlovchi dalillarni topgan. […]
Xulosa qilib aytganda: so'nggi 11 000 yil davomida muzliklar shu davrning uchdan ikki qismida bugungi kunga nisbatan kichikroq
bo'lgan, bu esa iliqroq iqlim sharoitlarini ko'rsatadi.
Demak, avval iliqroq bo'lgan, keyin yana sovuqroq bo'lgan.
Va yana iliqroq bo'ldi, va yana sovuqroq bo'ldi.
Mana muzliklarning g'alati harakati ortidagi sabab.
Shunday qilib, bu aslida yaxshi ma'lum hodisa, lekin u ommaga e'lon qilinmagan.
U buni aniqladi.
Qiziqarli jihati shundaki, u muzlik hozirda orqaga chekingan hududlardagi daraxtlarni o'rganib,
qayta paydo bo'layotgan qadimgi daraxtlarni aniqladi.
Va keyin u pastda, orqaga chekinayotgan muzliklar ostida eski daraxt tanalarining paydo bo'layotganini ko'rdi.
Ya'ni, agar biz muzliklar har doim orqaga chekinib kelgani va ilgari chuqurroq bo'lganiga ishontirilsak,
unda bu daraxtlar yer yuzida qayerdan paydo bo'lgan?
Men hech qachon muz ostida daraxt o'sishini ko'rmaganman!
Bu bo'lishi mumkin emas!
Va bu aslida nazariyadan ancha uzoq bo'lgan haqiqiy eksperimental dalildir.
Ammo aytganimdek, biz bilib olmasligimiz aniq.
7. Iqlim PR uchun qutb ayiqlari?
Iqlimning ko'plab jihatlari mavjud. Sizga bizga nima aytilayotganini va ommaviy axborot vositalari
qanday qilib shu mavzuga yopishib olishini ko'rsatish uchun bir nechtasini ajratib olishim mumkin.
Qutb ayisi har doim iqlim faollarining ramzi bo'lib kelgan, va bu yerda – o'ngda yozilganidek – bu tasvir soxta ekanini ko'ramiz.
Kimdir bu yerda nimadir o'rnatilganini payqaganmi?
Demak, bu yolg'iz qutb ayisi xavf ostida emas, lekin aynan shuning uchun uni shunday muz parchasiga
qo'yishgan. Fotografik jihatdan u shunday ko'rinishi kerak: Ha, mening yashash muhitim hozir yo'qolib bormoqda.
Aslida, Alaskada va Shimoliy Amerikada qutb ayiqlari soni taxminan 5 000 tadan – bu eng past nuqta
edi – so'nggi 40 yil ichida 25 000 tagacha oshdi.
Demak, qutb ayig'i populyatsiyasi kamaymayapti, balki ko'paymoqda!
Ha, va nega shunday? Chunki qutb ayiqlarini ovlash taqiqlangan.
Natija shuki, hozirda qutb ayiqlarini ovlash taqiqlangan bo'lsa-da, hanuzgacha buni davom ettirayotganlar bor,
ammo qutb ayiqlari populyatsiyasi allaqachon ortib bormoqda.
Bu shuni anglatadiki, qutb ayiqlari sonining kamayishi aslida faqat otish natijasida yuz bergan. […]
Aytgancha, qutb ayiqlari 600 000 yildan beri mavjud.
Demak, 600 000 yil degani, bu qutb ayiqlari barcha muz davrlari, iliq davrlar, yana muz davrlari va
yana iliq davrlarni boshidan kechirganini anglatadi.
Ular bularning barchasidan omon qoldilar, bu ularga umuman zarar yetkazmadi.
8. Botayotgan orollar
Mana yana bir mavzu: Janubiy dengizlardagi dengiz sathining ko'tarilishi.
Karolin orollari, ba'zi orollar yo'qolayotgani rost.
Dengiz sathining ko'tarilishi shunchalik tezki, ba'zi joylar allaqachon suv ostida qolyapti, va odamlar afsuslanib:
"Iqlim o'zgarishi orollarimizni yo'q qilib qo'ymoqda."
Ha, aslida nima bo'ldi?
Men uni ZDFda tasodifan ko'rdim, 2009 yil mart oyida o'zim ham ko'rdim –
ko'rinishidan, Mikroneziyada dengiz sathi ko'tarilmoqda.
Aslida esa kichik Karolin orollari bilan katta Tinch okean plastinkasi o'rtasida uzunlam va vertikal harakatlar mavjud.
Agar siz bu tektonik xaritaga, ya'ni Yerning tektonik xaritasiga qarasangiz, u ko'plab katta va kichik
plitalardan iborat ekanligini ko'rishingiz mumkin.
Endi uzunlamas yoki vertikal yo'nalishda harakatlanadigan yoki bir-birining ostiga
sirpanib, ostidan itaradigan plastinalar mavjud.
Va ZDF bilishi kerak bo'lgan narsa shuki, Karolin orollari hududida tektonik jarayonlar tufayli cho'kayotgan
tekisliklar mavjud, va men cho'kayotgan tekislik ustida tursam, dengiz sathi ko'tarilayotgandek ko'rinadi.
Agar siz kimnidir shu yerga qo'ysangiz (xaritaga ishora qilib) – Karolin tekisligi aholisi – uni shu yerga qo'ysangiz
va u cho'kayotgan tekislik ustida turib, qo'llarini ko'tarib, "Xudo uchun, dengiz sathi ko'tarilmoqda!" desa.
Mana shunday aldovga uchramiz.
Va xuddi shu narsa – uni yana takrorlashga hojat yo'q – aytgancha, Fidji orollariga ham tegishli.
Hozir Bonn shahrida bo'lib o'tgan iqlim konferensiyasida – u yerda Fidji orollaridan ham bir kishi bor edi –
u shunday dedi: "Bir payt kelganda dengiz sathi ko'tariladi va keyin biz yo'q bo'lib ketamiz."
Ha, Avstraliya plitasi va Tinch okean plitasi ustida ham xuddi shunday.
Menimcha, Fiji orollari nazariy jihatdan suv bosilishi mumkin – shuning uchun u odam to'g'ri – agar
mahalliy tektonik plita cho'kib borishda davom etsa.
Va bu global isish yoki atmosfera isishining ortishi bilan bog'liq emas, balki plita yanada chuqurroq cho'kib ketishi mumkin.
Va rivojlanayotgan mamlakatlar endi iqlim o'zgarishidan qanday foyda olishni anglab yetishdi.
Ular aytishadiki: Siz sanoatlashgan mamlakatlar CO2 darajasining shunchalik baland ko'tarilishiga aybdor.
Va sanoatlashgan mamlakatlarda nima qilayapmiz? Biz bu mamlakatlarga kompensatsiya to'layapmiz!
Buni hali ham tushuna olasizmi?
Xulosa
Yakuniy so'zlarim uchun men Sonya Margolinani tanladim.
Soha bo'yicha mutaxassis bo'lmagan holda u shunday deydi:
Iqlim o'zgarishi — bu juda ideologik atama bo'lib, u "iqlimni saqlash" utopiyasini siyosiy harakat
maqsadi va axloqiy majburiyat darajasiga ko'targan.
E'tibordan chetda qolmasin-ki, bu fikrlash modeli siyosat, fuqarolik jamiyati va ekologik sanoatdagi ko'plab
foyda ko'ruvchilarning aniq manfaatlari bilan bog'liq.
Albatta, bu yerda ham foyda ko'rish maqsadida harakat qilayotganlar bor, shuning uchun ham bu ish yuz bermoqda.
Professor Kirsteinning aytishicha, CO2 tufayli tarqalgan iqlim o'zgarishi shuning uchun na ilmiy, na haqiqiydir.
Bu odamlarni aybdor his qilishga undaydigan ideologik tushuncha bo'lib, ular soxta "iqlimni muhofaza qilish loyihalari" va
CO2 soliqlari uchun zarur pulni topshirishlariga olib keladi.
Hech kim shubha qila olmaydi, keskin ob-havo hodisalari va atrof-muhitning buzilishi hanuzgacha sodir bo'lmoqda.
Biroq, ommaviy axborot vositalari mumkin bo'lgan sabablar haqida sukut saqlamoqda.
Kla.TV o'zining ko'plab dasturlarida ob-havo ustiga katta ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lgan texnologiyalar haqida xabar bergan.
Quyida ulardan ba'zilarini ajratib ko'rsatamiz.
Kla.TVni asosiy ommaviy axborot vositalariga qarshi ovoz sifatida targ'ib qilishga yordam bering.
Bu odamlarga o'z fikrlarini shakllantirish imkonini beradi.