Hüquqi tənzimləmələr və AZK qaydaları haqqında ümumi məlumat təqdimatın sonunda yerləşir.
Yaponiyadan Dr. Broudy-nin dəyərli təqdimatından sonra indi Avstriyadan seçkin bir spikeri salamlayırıq.
O, hüquq üzrə doktorluq dərəcəsinə malikdir və ədalətsiz, yəni qanunsuz hüquqi normalar və onların nəticələri
ilə necə rəftar etmək və ya bu hallarda necə davam etmək lazım olduğu mərkəzi problemini araşdırır.
Amma bilirsən, mənim kimi adi vətəndaşlar üçün ədalətsiz hüquqi normalar əslində mövcud ola bilməz.
Bizim üçün bu, pis bir Milad Babası kimi olardı.
Və məhz buna görə biz belə ədalətsizliyin ləyaqətimizə və şəxsiyyətimizə xələl gətirə
biləcəyini heç vaxt ağlımıza belə gətirməzdik.
Amma bu məhz geniş yayılmış bir yanlış təsəvvürdür!
Və hüquq doktoru Michael Brunner indi bu təhlükəli yanlış təsəvvürü altı tezisi ilə əksinə sübut edəcək və bu
çox az tanınan dilemmadan çıxış yollarını göstərəcək.
Amma onu burada stadionda qarşılamağımızdan əvvəl, karyerasına qısa nəzər salaq.
Dr Maykl Brunner 1990-cı ildə hüquq təhsilini başa vurduqdan sonra doktorluq dərəcəsi alıb
və 31 il ərzində Avstriyada vəkil kimi çalışıb.
2020-ci ilin martından bəri o, koronavirus tədbirlərinin fəal tənqidçisi olub, bu tədbirlər əleyhinə
Konstitusiya Məhkəməsinə şikayətlər verib, mitinqlərdə çıxış edib, videolar yayımlayıb və s.
Və indi onun siyasi karyerasına ümumi baxış:
Oktyabr 2020:
Vyana şəhərində "Əsas Hüquqlar üçün Hüquqşünaslar – Maarifçilik üçün Hüquqşünaslar" fondunun təsis edilməsi
Fevral 2021:
"MFG – Xalq, Azadlıq, Əsas Hüquqlar" siyasi partiyasının təsis edilməsi
2021-ci ilin payızından: Onun partiyası Yuxarı Avstriya əyalət parlamentinə daxil olur;
Yuxarı Avstriya, Aşağı Avstriya və Tirolun yerli şura seçkilərində seçki uğurları
Payız 2022:
Payızda keçiriləcək federal prezident seçkilərində MFG namizədi.
O, özünü siyasi quruluşun rəqibi kimi təqdim etdi.
İyul 2023:
Beynəlxalq Hüquqşünaslar Assosiasiyasının təsisçi üzvü, dünyanın müxtəlif ölkələrində
qanunvericiliklə məşğul olan beynəlxalq təşkilat.
Noyabr 2023:
Təqaüdə çıxma
2023-cü ilin dekabrından etibarən müxtəlif mühazirə fəaliyyətləri və məsləhətçi qismində davam edən hüquqi işlər və s.
Dr Brunner bu gün haqqında danışır: "İnsan ləyaqəti ədalətin ölçüsüdür – hər şey qalanı ədalətsizlikdir."
Hamınızı səmimi qəlbdən salamlayıram və bu vacib mövzu – ədalətsiz qanunların hüquqi təsnifatı və onların
nəticələri – haqqında bu günki müzakirəyə töhfə vermək fürsəti üçün dərin minnətdarlığımı bildirirəm.
"İnsan ləyaqəti ədalətin ölçüsüdür.
İnsan ləyaqəti ədalətin ölçüsü
Qanun və ədalət sinonim anlayışlar deyil.
Qanun mütləq ədalət demək deyil.
Ədalət mütləq qanun olmalı deyil.
Hüquq ədalətsiz olanda ədalətsizlikdir.
Ədalət həmişə ədalətdir.
Hüquqi mənada ədalət nədir?
Ədalət biliyin qiymətləndirilməsidir.
Bərabər olanları bərabər, bərabər olmayanları isə bərabər olmayan şəkildə müalicə etmək.
Yoxsa, Immanuel Kantın dediyi kimi, maksimumunuzun hərəkətləri ümumi qanuna yüksəldilə biləcək şəkildə davranmaq.
Yaxud sadəcə sülh dolu bir nizam – çünki ədalət olmadan sülh ola bilməz; maraqların tarazlığı olmadan da sülh ola bilməz.
Ədalət ədalətli olsaydı və ədalətsiz qanunlar olmasaydı, esseyim, təqdimatım artıq demək olar ki, bitmiş olardı.
Lakin reallıq bizə fərqli bir şey öyrədir.
O bizə öyrədir ki, ədalət idealı həyata keçirilməyib.
Həm hüquqi sahədə, həm də siyasi sahədə.
Qanunverici orqan qanunsuz, ədalətsiz qanunlar qəbul edir.
Onlar icra hakimiyyəti tərəfindən tətbiq edilir və onlar məhkəmə hakimiyyəti tərəfindən icra olunur.
Onlar hamısı uyğunluq öhdəliklərinə tabedir.
Vətəndaşlar ədalətsiz qanunlara da riayət etməyə məcburdurlar.
Mənim bir neçə aydır məşğul olduğum əsas məsələ – burada işimin yalnız bir hissəsini təqdim edə bilirəm – ədalətsiz
hüquqi normaların və onların nəticələrinin hüquqi təsnifatıdır.
Mənim üçün bir qanunun ədalətli və ya ədalətsiz olduğunu müəyyən etməyin başlanğıc nöqtəsi insan ləyaqətidir.
Bu, təbii və müsbət hüquqda ən yüksək hüquqi prinsipdir .
Bu, sivil hüquq sistemlərinin mərkəzi normudur, adi hüquqda və konstitusiya hüququnda əsaslandırılıb.
Hüquq dövləti prinsipi əsasında qurulmuş demokratik sistemdə bütün hüquqlar xalqdan irəli gəlir.
Azadlıq və bərabərlik demokratiyanın sütunlarıdır.
Xalq öz səlahiyyətini siyasi partiyalara nümayəndəlik etmək üçün vermiş olsa da, nümayəndələr
hesabat verdikləri suveren güc olaraq hələ də xalqdır.
Nümayəndə demokratiyası təcrübəsində siyasi partiyaların gücü cəmiyyətin və vətəndaş strukturlarının bütün
formalarına getdikcə daha çox yayılsa da, demokratiya yalnız xalqın iradəsinə uyğun gəldiyi təqdirdə mövcuddur.
Xalq əleyhinə qanunlar və ya ədalətə zidd qanunlar heç vaxt düzgün deyil və onlar xalqın iradəsi ilə dəstəklənmir.
Xalq, yəni suveren, öz hüquqlarını nümayəndələrə həvalə etməyib ki, bu nümayəndələr öz məqsədləri üçün
və ya xalqın iradəsinə zidd qanunlar qəbul etsinlər.
Nümayəndə olaraq qanunu və ədaləti laqeyd edən hər kəs məsuliyyətə cəlb edilməli və əməllərinə görə cavabdeh tutulmalıdır!
Avstriyada və digər ölkələrdəki təcrübə, Avstriya Konstitusiya Məhkəməsinin və Avstriya qanunvericiliyinin qərarlarına əsasən,
hətta konstitusiyaya zidd qanunların ləğv olunana qədər – və sonra, zəruridirsə, 18 ayadək düzəliş müddəti
ərzində – tətbiq edilməsi ədalətsizliyin qanuna çevrilməsi deməkdir, bunu isə qəti şəkildə rədd edirəm.
Hakimiyyətlərin ayrılması artıq funksionallığını itirəndə, hökumətlər parlamentdəki çoxluqları sayəsində qanunvericilik
fəaliyyətini özləri həyata keçirə biləndə və faktiki olaraq parlament nəzarətinə tabe olmamağa başlayanda, hökumətlər
inzibati və məhkəmə vəzifələrini siyasi təyinatlılarla dolduranda, dövlətə bağlı təşkilatlar və qurumlar oliqarxik
xarakter alıb , ifadə azadlığı, akademik azadlıq və mətbuat azadlığı senzuraya məruz qalanda, fərqli düşünənlər böhtana
tutulub lağa qoyulur və hətta təqib olunur, media müxtəlifliyi məhv ediləndə – o zaman biz hər
hansı hüquq dövləti anlayışından uzaqlaşmışıq.
Robert Koch İnstitutunun sənədlərinin nəşri ilə ən gec, hətta əsas axın üçün belə, koronavirus
tədbirlərindən heç birinin müşahidə/fakt əsasında yaradılmış sübut bazası olmadığı açıq-aydın oldu.
Bu, siyasi alqışlarla miqyaslandırıldı .
2020-ci ildən 2023-cü ilə qədər davam edən koronavirus böhranı 1945-ci ildən bəri dünyada ən böyük hüquqi və tibbi qalmaqal idi!
Gələcəkdə bu cür siyasi şüarların təsirsiz qalmasını təmin etmək üçün hər hansı
ədalətsizliyə əvvəldən hüquqi etibarlılıq tanınmamalıdır!
Bunda iştirak edən hər kəs məsuliyyətə cəlb olunmalıdır!
İnsan ləyaqəti – burada Tomas Akvinası sitat gətirirəm:
İnsan ləyaqətini yüksəldən hər qanun ədalətlidir.
İnsan ləyaqətini alçaldan hər hansı qanun ədalətsizdir.
Avstriya Ümumi Mülki Məcəlləsinin 16-cı bəndi, şəxsiyyətin əsaslı hüququnun mərkəzi normu olaraq, hər bir insanın ağla
aydın olan doğuştan gələn hüquqlara malik olduğunu və buna görə də şəxs kimi qəbul edilməli olduğunu müəyyən edir.
Bu, şəxsiyyətin fundamental hüququnu hüquqi prinsip və mədəni hüquq sistemlərinin mərkəzi normu kimi .
Hüquqlar insanlara xasdır.
Bu o deməkdir ki, onlar əldə edilmir və ya borc verilmir, hökumətlər və ya nümayəndələr tərəfindən isə xüsusilə yox.
Onlara əvvəlcədən icazə verilməsi və ya əldə edilməsi tələb olunmur.
Onlar insanlığın, insan olmağın təməlindədir.
Almaniya Əsas Qanununun 1-ci maddəsi də müəyyən edir:
İnsan ləyaqəti toxunulmazdır.
Bütün dövlət orqanlarının onlara hörmət etməsi və onları qoruması vəzifəsidir.
Aşağıdakı əsas hüquqlar qanunverici, icraedici və məhkəmə hakimiyyətlərinə birbaşa tətbiq olunan qanun kimi məcburidir.
Və əlavə etmək istərdim ki, onlar mediaya da məhdudiyyət qoyurlar.
Əsas Qanunun 1-ci maddəsinə əlavə olaraq, 79-cu maddə müəyyən edir ki, konstitusiya əbədi qüvvədə qalacaq.
Bu əsas hüquqlar, yəni insan ləyaqətinin toxunulmazlığı, hətta konstitusiya düzəlişi ilə belə dəyişdirilə bilməz.
O əbədidir.
İnsan ləyaqəti hər hansı bir hökumət formasından asılı olmayan zamansız əxlaqi prinsipdir.
Hər bir insan həyatı bərabərdir və azad şəkildə yaşamaq hüququna malikdir.
İmmanuel Kantın sözlərinə görə, insanlar öz-özlüyündə məqsəd olduğundan, heç vaxt bir məqsədə
çatmaq üçün vasitə kimi istifadə edilməməlidirlər.
Almaniya Federal Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşmış məhkəmə praktikasına görə, insan ləyaqəti Almaniya
Konstitusiyasının ən yüksək dəyər qərarı və Alman hüquq sisteminin konstitusiya prinsipidir.
İnsan ləyaqəti ən yüksək konstitusiya dəyəridir və danışıqlara açıq deyil.
Eyni məntiqlə, İsveçrə Konfederasiyasının Federal Konstitusiyasının 7-ci maddəsi bildirir ki,
insan ləyaqəti hörmətlə qarşılanmalı və qorunmalıdır.
10 dekabr 1948-ci il tarixli Universal İnsan Hüquqları Bəyannaməsi:
Bütün insanlar azad və ləyaqət, hüquqlar baxımından bərabər doğulurlar, ağıl və vicdanla təchiz olunublar
və bir-birlərinə qardaşlıq ruhunda yanaşmalıdırlar.
Birləşmiş Ştatların Müstəqillik Bəyannaməsi, 1776-cı il iyulun 4-də dərc olunub və elan edir: Bütün insanlar bərabər yaradılıb.
Bütün insanlara həyat, azadlıq və xoşbəxtliyin axtarışı da daxil olmaqla müəyyən əlçəkilməz hüquqlar verilib.
İnsan ləyaqətinə şərtsiz, əvəzolunmaz və məhdudiyyətsiz hörmət hüquq dövləti və
demokratiyanın danışıqlara yer olmayan təməlidir.
Onlar heç vaxt aşılmamalı olan mütləq qırmızı xətti təşkil edirlər.
İnsan ləyaqətini pozanlar demokratik konstitusiya dövlətini və hüququn aliliyini pozurlar; bunlar olmadan ədalət ola
bilməz – qanun olmaz, dövlət isə quldur dəstəsinə çevrilər.
Hippo şəhərinin Avqustini: "Ədaləti götürsən, dövlət nədir, böyük bir quldur dəstəsindən başqa?"
Mən, vəkil kimi, əsas maddi normun ali fundamental prinsipi – insan ləyaqəti – adlandırdığım prinsipə
əsaslanaraq altı təklifdən ibarət bir sıra formalaşdırmışam.
Amma əvvəlcə Martin Lüter Kinqin qısa bəyanatı.
Mən ədalətli qanunlara əməl etməyi müdafiə edən ilk şəxs olardım.
Ədalətli qanunlara tabe olmaq yalnız hüquqi deyil, həm də mənəvi məsuliyyətdir.
Əksinə, insanların ədalətsiz qanunları nəzərə almamaq kimi əxlaqi məsuliyyəti var.
Mən Müqəddəs Avqustinlə razıyam ki, ədalətsiz qanun heç bir qanun deyil.
Ədalətsiz qanun qanun deyil, deyir ali Latın maksimi.
Və indi altı tezisə:
Birinci tezis: Hüquq sisteminin bütün qanunların əsasını təşkil edən fundamental normu
fərdin ilkin hüququ kimi insan ləyaqətidir.
Bu nə hipotezdir, nə də bədii ədəbiyyatdır.
2-ci tezis: Ən yüksək qanun fərdin əsas hüququ kimi insan ləyaqətidir.
Bunlar onun təbii hüquqları, əsas hüquqları və azadlıqlarıdır.
Onlar hüquq sisteminin tərkib hissəsi olan prinsipləri təşkil edir.
Üçüncü tezis: İnsan ləyaqətini və təbii hüquqları pozan hüquqi normalar tamamilə etibarsızdır.
Onların normativ etibarlılığı yoxdur.
Bu baxımdan mən üstünlük təşkil edən doktrinanın, yəni "etkisizlik dogması" adlanan doktrinin mövqeyini
təmsil edirəm , bu barədə sonra daha ətraflı danışacağam.
Dördüncü tezis: Əsas insan hüquqlarını və azadlıqlarını pozan hüquqi normalar tamamilə etibarsızdır.
Onların normativ etibarlılığı yoxdur.
5-ci tezis: Daha yüksək hüquqi normaları pozan hüquqi normalar tamamilə etibarsızdır.
Onların normativ etibarlılığı yoxdur.
6-cı tezis: Daha yüksək dərəcəli qanun aşağı dərəcəli qanunu ləğv edir və sonuncunu tamamilə etibarsız edir.
Aşağı dərəcəli qanun daha yüksək dərəcəli qanunu ləğv edə bilməz.
Mən bu tezisləri insan ləyaqətinə əsaslanaraq həm hüquqi vəziyyət baxımından müsbət hüquq, həm də
hüquq fəlsəfəsi baxımından əsaslandıra bilərəm.
Gustav Radbruch XX əsrin ən vacib hüquqşünaslarından biri idi.
O, SPD siyasətçisi idi və Vaymar Respublikası dövründə iki dəfə Reyx ədalət naziri vəzifəsini icra etmişdi.
O, 1878-ci ildən 1949-cu ilə qədər yaşayıb.
"Hakimiyyət zərurətdən irəli gələ bilər, amma heç vaxt öhdəlikdən və ya etibarlılıqdan irəli gəlməməlidir."
O, düzgün olmayan qanunla sərhəd çəkir; bu qanun uyğun olmaya bilər, fərqli şəkildə qurula bilər və ya sadəcə səhvdür.
Müəyyən dərəcədə ədalətsizliyə çatmış ədalətsiz qanuna sadəcə yanlış deməkdir.
O, öz arqumentini izah edir ki, bu da nəhayət Radbruxun məşhur formuluna gətirib çıxarır.
Mən sitat gətirirəm: "Ədalətlə hüquqi müəyyənlik arasındakı ziddiyyət, məzmunu ədalətsiz və yersiz olsa
belə, qanunlar və hakimiyyətlə təmin olunan pozitiv hüquqa üstünlük verməklə həll oluna bilər."
Müsbət qanun ilə ədalət arasındakı ziddiyyət dözülməz səviyyəyə çatmadıqca, qanun, səhv qanun kimi, ədalətə yol verməlidir.
Hüquqi ədalətsizlik halları ilə düzgün olmayan məzmuna baxmayaraq qüvvədə qalan qanunlar arasında aydın xətt çəkmək mümkün deyil.
Başqa bir fərq, o yazır, ən böyük aydınlıqla müəyyən edilə bilər.
Və budur əsas cümlə: "Harada ədalət axtarılmır, ədalətin əsasını təşkil edən bərabərlik müsbət hüququn
yaradılmasında qəsdən inkar olunubsa, o hüquq təkcə səhv deyil, həm də heç bir hüquqi xarakter daşımır."
Hüquq, hətta müsbət hüquq belə, ədalətin xidmətində olmaq məqsədi daşıyan bir qayda və qanun kimi başqa cür müəyyən edilə bilməz.
Qanun ədalət üçün xidmət etməlidir, əks halda o, ədalətsizlikdir.
Və o əlavə edir: "Hər yerdə ədalət axtarılmırsa, belə yaradılan düzənlər yalnız güc ifadəsi
ola bilər, heç vaxt hüquqi prinsiplər deyil."
Beləliklə, müəyyən insanlara insan hüquqlarını inkar edən qanun hüquqi prinsip deyil.
Radbruch düsturu daha sonra GDR-in dağılmasından sonra Federal Konstitusiya Məhkəməsinin hüquq tətbiqetmə
təcrübəsinə, "Divar atıcısı" məhkəmə işlərində daxil edildi.
GDR-dən çıxmağa cəhd edən hər kəsi vurmağı sərhəd mühafizəçisinə tapşıran qanun və ya əmr də ədalətsiz və cəzalandırılmalıdır.
Və burada birbaşa növbəti vacib müddəaya, Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 7-ci maddəsinə keçirik:
Qanunsuz cəza yoxdur:
1-ci abzasda göstərilir ki, hər bir cinayət əməlinə görə cəza nəzərdə tutan qanun mövcud olmalıdır. Cinayət törədildiyi
vaxt qüvvədə olan cəzadan daha ağır cəza tətbiq edilə bilməz.
Lakin bununla bağlı bir çox vacib istisna var, yəni 2-ci abzasda:
Bu məqalə heç bir şəxsin, törədildiyi vaxtda mədəni ölkələr tərəfindən ümumilikdə tanınan hüquq prinsiplərinə əsasən cinayət
sayılan hər hansı hərəkət və ya hərəkətsizliyə görə məhkəmə prosesinə və cəzalandırılmasına qərəzli təsir göstərə bilməz.
Oxşar şəkildə, Beynəlxalq Məhkəmənin Nizamnaməsinin 38-ci maddəsində Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi mədəni millətlər
tərəfindən tanınan hüququn ümumi prinsiplərini tətbiq edir.
Ümumilikdə tanınmış və qanuna üstünlük verən hüquqi prinsiplər müsbət hüquqa daxil edilib
və buna görə də hüquqi baxımdan məcburidir.
Eyni Avropa İttifaqına da aiddir:
Ümumi hüquqi prinsiplər Avropa İttifaqının əsas hüququnun bir hissəsidir.
Bu, əsas hüquqlara hörmət, bərabər rəftar və nisbətlilik prinsiplərinə aiddir.
Normların iyerarxiyasını anlamaq üçün hüquq sisteminin strukturunu qısaca izah etmək istərdim.
Hüquq sisteminin normlar iyerarxiyası kimi quruluşu o deməkdir ki, hər bir aşağı səviyyəli norma
daha yüksək səviyyəli normaya uyğun gəlməlidir.
Bu, daha yüksək səviyyəli standart tərəfindən yaradılmalıdır, əks halda qanunsuzdur.
Avstriyada hüquq sisteminin iyerarxik strukturunu aşağıdakı kimi tənzimləmişik.
Lakin bu, Avropa İttifaqındakı ölkələr də daxil olmaqla digər hüquqi sistemlərə də aiddir.
1-ci səviyyə: Ən yüksək səviyyə Federal Konstitusiyanın əsas prinsiplərindən ibarətdir.
Bunlar demokratik, respublikaçı, liberal, federalist və konstitusiya prinsipləridir.
2-ci mərhələ: Birliyin əsas hüququ, yəni Birlik müqavilələri. Və çox vacibdir ki, Avropa Birliyinin Əsas Hüquqlar Bəyannaməsi
əsas hüquq kimi və öz növbəsində hüququn ümumi prinsipləri.
3-cü səviyyə: İkincili AB hüququ, bu, AB institutları tərəfindən qəbul edilmiş
qanunvericiliyi, xüsusən qaydaları və direktivləri əhatə edir.
Səviyyə 4: Federal konstitusiya qanunları və ayrı-ayrı ştatların konstitusiya qanunları.
5-ci səviyyə: Federal qanunlar və dövlət qanunları sadə qanunlar kimi konstitusiya qanunlarına uyğun olmalıdır.
Səviyyə 6: Qaydalar – bunlar inzibati orqanlar tərəfindən çıxarılan ümumi hüquqi müddəalardır
və yalnız qanunlara əsasən qəbul edilə bilər.
7-ci mərhələ: Və sonra fərdi iş qərarları: hökm, qərar və qərar.
Əgər, dediyim kimi, bir hüquqi norma hüquqi qaydaların bu iyerarxik strukturuna ziddirsə, onda – mənim
hüquqi anlayışım və etibarsızlıq doktrinasına görə – tamamilə etibarsız və qüvvəsizdir.
Bu, həmçinin riayət etmə öhdəliyi doğurmayacaq.
Burada biz etibarsızlığa gəlirik: ədalətsiz qanun qanun deyil.
ədalətsiz qanun heç bir qanun deyil, latın maksimi kimi.
Etkisizlik doktrinasının hüquqi konstitusiyası, yəni daha yüksək hüququn aşağı hüququ ləğv etməsi – yəni onun
üzərində üstünlük etməsi –, hansı ki, tamamilə və dönməz şəkildə etkisiz və qüvvəsizdir.
Bu baxımdan ayrıca bir müraciət tələb olunmur.
Belə adlandırılan "Eo ipso effekti" baş verir.
Əksinə, Avstriyada geniş yayılmış və qanunda da təsbit olunmuş səhv hesablanması doktrinası:
Qanunsuz olmalarına baxmayaraq, belə standartlar səlahiyyətli dövlət qurumu tərəfindən irəli sürülən
etirazla ləğv edilənədək qüvvədə qalır və məcburidir.
Bu, demokratik və konstitusiya anlayışına, eləcə də hüquq sisteminin məntiqi və
sistemli, iyerarxik strukturuna uyğun gəlmir.
Avstriya xüsusi hüququnda isə 879(1) maddəsində deyilir: Hüquqi qadağanı pozan və ya
ictimai siyasətə zidd olan müqavilə etibarsızdır.
Beləliklə, özəl hüquqda mübahisəyə ehtiyac yoxdur, amma dövlət hüququnda mütləq var.
Və Avstriyada Konstitusiya Məhkəməsinin bu qanunsuz qanunu 18 aya qədər qüvvədə saxlamağa icazə vermək imkanı da var (!).
Mənim fikrimcə, bu hüquq dövləti prinsipləri ilə uyğun gəlmir və yalnız şübhəli səhv hesablamaları doktrinası
və müəyyən dərəcədə hüquqi müəyyənlik əsasında qurulur.
Qanun özü bu normalara tabe olanlara özünümüdafiə hüququ verir.
Ən çox yayılmış və ən yaxşı tanınan özünümüdafiədir:
"Haqsızlıq qanun olanda, ona qarşı çıxmaq borcdur." Bertolt Brext
Avstriya Cinayət Məcəlləsinin 3-cü bölməsi özünümüdafiəni tənzimləyir:
Bir şəxs yalnız özü və ya başqasının həyatına, sağlamlığına, fiziki bütövlüyünə, cinsi bütövlüyünə, özünü müəyyən etməsinə,
azadlığına və ya əmlakına qarşı indiki və ya yaxınlaşan qanunsuz hücumu – vacib məqam: qanunsuz hücumu – dəf
etmək üçün zəruri müdafiə vasitələrindən istifadə etdikdə qanunsuz hərəkət etmiş sayılmır.
Özünümüdafiə üçün yığcam şəkildə yerinə yetirilməli şərtlər bunlardır: zəruri müdafiə, cari və ya yaxınlaşan hücum, hücumun
qanunsuzluğu və müdafiə oluna bilən əmlaka yönəlmiş hücum.
Maddi hüquq, yəni qanunvericilik və ya tənzimləmə ilə əsaslandırılan hücum – hətta aqressiv dövlət tərəfindən olsa
belə – özünümüdafiə sayılmır, çünki bu hücum qanunsuz deyil.
Standart sonradan məhkəmə tərəfindən qanunsuz hesab edilərək ləğv edilsə belə qüvvədə qalır.
Lakin əgər mən müdafiə etdiyim mövqeyi – etibarsızlıq doktrinasını, hüquq sisteminin iyerarxik strukturunun sistemli
şəkildə nəzərdən keçirilməsini – qəbul etsəm və belə normaların tamamilə etibarsız və qüvvədən düşmüş olduğunu
desəm, o zaman aqressiv dövlətin hücumu qanunsuz sayılır və özünümüdafiə aktı həqiqətən icazəli olar.
Özün kömək hüququnun başqa çox yayılmış halı: təcili vəziyyət.
Mən sözümə Ludviq fon Mizin dövrümüz üçün xüsusilə əhəmiyyətli olan çox yerinə düşən bir sitatı ilə başlamaq istərdim:
Mədəniyyət üçün bacarıqsız, korrupsiyaya batmış və ya pis niyyətli insanlardan ibarət hökumətdən daha böyük təhdid yoxdur.
Avstriya qanunvericiliyində yüngülləşdirici hallar Cinayət Məcəlləsinin 10(1)-ci maddəsində tənzimlənir.
Digər hüquq sistemlərində də oxşar şəkildə tənzimlənir.
Özünə və ya başqasına yaxınlaşan, əhəmiyyətli zərəri aradan qaldırmaq məqsədilə cəza tələb edən əməl törədən şəxs
məsuliyyətdən azad edilir, əgər bu əməlin hədələdiyi zərər mütənasibsiz dərəcədə ağır deyilsə – yəni mütənasiblik
testi tətbiq edilməlidir – və hüquqi cəhətdən qorunan dəyərlərlə əlaqəli şəxsdən başqa davranış gözlənilə bilməzsə.
– yəni hər hansı digər davranışın əsassızlığı və mütənasiblik.
Bundan əlavə, qanun kənarı fövqəladə vəziyyət də mövcuddur.
Bildirilir ki: Fövqəladə vəziyyətdə həyata keçirilən müdafiə tədbiri qanuni maraq zədələnmiş
marağından daha dəyərli olduqda qanunsuz sayılmır.
Burada xüsusilə Almaniyada mövcud məhkəmə praktikasına istinad etmək istərdim:
Həkimlər tərəfindən COVID-19 maska azadolma və COVID-19 peyvənd sertifikatları kontekstində saxta tibbi arayışların verilməsi,
hətta belə koronavirus qanunlarının əvvəldən qanunsuz olmadığı fərz edilsə belə,
fövqəladə tədbir kimi düzgün qiymətləndirilməlidir.
Onlar yalnız mənim gözümdə bağışlanmırlar, həm də haqlıdırlar.
Çünki insan sağlamlığı və həyatı tibbi şəhadətnamələrin etibarlılığına dair hüquqi haqdan daha dəyərlidir.
Həkim üçün əsas öhdəlikdir: Primum non nocere, əvvəlcə zərər vermə – secundum cavere, qorumaq,
ehtiyatlı olmaq – tertium sanare, nəhayət şəfa vermək.
Buna görə də, mənim fikrimcə, bu, əsasən zərurət aktı kimi deyil, əksinə belə ədalətsiz normaların mütləq etibarsızlığı
kimi qiymətləndirilməlidir, çünki onlar etibarlı sayıla bilməz.
Mən hesab edirəm ki, məhkəmələrə təqsirləndirilən həkimlərin zərərinə belə
standartları tətbiq etməyə artıq icazə verilməməlidir.
Mən əvvəldən demişdim ki, qanunsuz hərəkət edən, tamamilə etibarsız qanunları tətbiq
edən hər kəs məsuliyyətə cəlb olunmalıdır.
Məsuliyyət: Kim cavabdehdir, kim hesabat verməlidir və onlar nə dərəcədə məsuliyyət daşıyırlar?
Bu mövzu ilə bağlı Hannah Arendt-in bir sözü:
Heç kəs itaəti öz hərəkətlərini əsaslandırmaq üçün bəhanə kimi istifadə etməyə haqqı yoxdur.
İtaət hərəkəti əsaslandırmaq üçün kifayət etmir.
Biz öz taleyimizi özümüz müəyyən edirik; insan ləyaqəti bunu tələb edir.
Əgər normalar iyerarxiyasında qanunsuz sayılan bir norma tamamilə etibarsızdırsa, o
zaman o hüquq sisteminin tərkib hissəsi deyil.
Buna görə də, idarəetmə orqanları və məhkəmələr tərəfindən riayət edilməməli və tətbiq edilməməlidir.
Əgər buna baxmayaraq tətbiq olunarsa, bu hüquqi əsasdan məhrum hərəkət sayılır – və beləliklə, əsasən
qanunilik prinsipinin pozulmasıdır – və bu cür hərəkətləri həyata keçirən dövlət orqanına aid edilir.
Lakin mənim üçün bu yalnız dövlətin – nəhayətdə özümüz olan – məsuliyyətini deyil, həm də fəaliyyət göstərən orqanların onların
anlayış qabiliyyətinə və günah dərəcəsinə uyğun məsuliyyətini əsaslandırır – xüsusilə yüksək və ali inzibati
orqanlar, xüsusilə hökumətlər və qanunvericilik üçün.
Normların ünvanlıları kimi fərdi vətəndaşlara tətbiq olunan hər şey dövlətə, onun səlahiyyətlərinə və
hökumətlərinə, nəhayət isə bu fəaliyyət göstərən orqanlara da daha qəti şəkildə şamil edilməlidir.
Heç kəs qanunu bilməmək səbəbindən günah və məsuliyyətdən azad edilə bilməz.
Qanunu bilməmək bəraət deyil.
Bu yalnız vətəndaşlara deyil, həm də bütün dövlət qulluqçularına, hakimlərə və bütün dövlət orqanlarına aiddir.
Məsuliyyətin hüdudlarını müəyyən etmək üçün Avstriya Cinayət Məcəlləsinin 9-cu bölməsinə,
yəni hüquqi səhv müddəasına istinad edirəm.
Paragraf 1: Hüquq səhvi səbəbindən əməlin qanunaziddliyini dərk etməyən və bu səhvə görə
günahlandırıla bilməyən şəxs təqsirli sayılmır.
Yerli hakimiyyət orqanlarını fundamental hüquqları konstitusiya hüququ üzrə mütəxəssisin etdiyi kimi şərh
etmədikləri üçün tənqid etmək, bir çox hallarda demək olar ki, mümkünsüz, ən azı çətindir.
Paragraf 2: Hüquqi səhv günahlandırılmalıdır əgər qanunsuzluq törədənin özünə başqaları üçün olduğu kimi asanlıqla tanınırdısa.
Uşaqlar və şagirdlər sübutlara əsaslanmayan koronavirus tədbirləri səbəbindən aylarla sinif otaqlarında maska taxmalı olduqda.
Əgər bu uşaqlar və şagirdlər bədən tərbiyəsi dərsləri zamanı bəzən maska taxmalı olsaydılar – bu sağlamlığa
zərərlidir və uşağın ən yaxşı mənafelərinə tamamilə ziddir – onda bu ədalətsizliyi mənim üçün görmək asandır.
Və ikinci cümlə: Ya da törədici müvafiq qaydalarla tanış olmayıbsa, peşəsi, ixtisası və ya digər
hallar səbəbindən bunu etməyə borclu olduğu halda.
Mən hər bir dövlət qulluqçusunun müvafiq əsas hüquq standartları ilə, xüsusən də müdaxiləedici qanunların tətbiqi zamanı tanış
olmasını, bu məsələ ilə bağlı qərar verməsini və ya zəruridirsə, qanunsuz və ya şübhəli
görünən hallarda etiraz etməsini gözləyirəm.
Paragraf 3: Əgər səhvə görə günahlandırılacaqsa, törədici qəsdən hərəkət etdikdə qəsdən törədilən əməl üçün nəzərdə tutulmuş
cəza tətbiq olunacaq; səhlənkarlıqla hərəkət etdikdə isə səhlənkar əməl üçün nəzərdə tutulmuş cəza tətbiq olunacaq.
Dövlət özü demək olar ki, heç bir halda hüquqi səhvi məsuliyyətindən və
cavabdehliyindən yayınmaq üçün əsas kimi irəli sürə bilməz.
Çünki o, özü yaratdığı hüquqi normalarla kifayət qədər tanışdır və onlarla tanış olmalıdır.
Əslində, söhbət dövlət adından çıxış edən şəxslərdən gedir; onlardan öz funksiyaları və fəaliyyət sahələri üzrə
ekspertlik sahibi olmaları gözlənilə və tələb edilə bilər.
Hesabatlılıq, məsuliyyət və cavabdehlik – özəl şəxslər arasında üfüqi müstəvidə özəl hüquqda adi hal sayılan
– vertikal müstəvidə dövlət hüququnda da heç bir məhdudiyyət olmadan tətbiq edilməlidir.
Yalnız bu yolla, iştirak edən bütün aktorların məsuliyyəti sayəsində fərdin öz müqəddəratını təyinetmə hüququna əsaslanan
əsas hüquqların hərtərəfli qorunması sistemi yaradıla bilər.
Məsuliyyət daşıya bilməyənlər özlərini məsuliyyətli hiss etməyəcəklər.
Amma məsuliyyətlərinin hüququnu dərk edənlər məsuliyyətlərinin vəzifəsini yerinə yetirəcəklər.
İndi mən tələb olan, hüquqi anlayışımca öz-özlüyündə aydın olan, lakin əsas hüquqlar
kataloquna daxil edilməli olan nəticəmə gəlirəm.
Siyasət və hüquqşünaslığın bu baxımdan xüsusi məsuliyyəti var.
Haqqın şərti:
İnsanlar qanun üçün yaradılmayıb; əksinə, qanun insanlar üçün yaradılmalıdır.
Fərd dövlətin qulu deyil.
İnsan dövlətin ixtiraçısıdır və dövlət ixtiraçısına xidmət etməlidir, heç vaxt əksinə deyil.
Nəhayət, aşağıdakının əsas hüquq kimi yenidən formalaşdırılmasını tələb edirəm:
İnsan ləyaqətini, doğma hüquqları, əsas hüquq və azadlıqları pozan hüquqi normalar normativ
etibarlığa malik deyil və tamamilə etibarsızdır.
Heç kəs onlara əməl etməyə məcbur deyil və heç kəs başqalarını buna məcbur etməyə haqqı yoxdur.
Beləliklə, biz ikinci koronavirus pandemiyasının bir daha baş verməsinin qarşısını alacağıq!
Diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm.
Möhtəşəmdir! Dr. Brunner, bütün dünya əhalisi adından sizə təşəkkür edirəm.
Mən vəkilləri necə bir araya gətirdiyinizi heyranlıqla izləyirəm.
Bu, əldə etməyə çalışa biləcəyimiz ən yaxşı həllərdən biridir.
İnsanlar kiçik uşaqlar kimidirlər.
Siz bizim atalarımızsınız, qanunu bilirsiniz.
Sən bunu möhtəşəm izah etdin, biz də başa düşdük.
Sizə uğurlar və daha çoxunu arzulayırıq.
Xalq heç vaxt unudulmamalıdır ki, onlar suverəndirlər.
Və hökumət mənim ağam deyil, əməkdaşımdır.
Təşəkkür edirəm, təşəkkür edirəm, təşəkkür edirəm!
Bu istehsallar İsveçrədə Anti-Senzura Koalisiyasının konfransının keçirilməsi münasibətilə yaradılmışdır.
AZK heç bir maliyyə marağını güdmür. Bu yazıya görə nə təşəbbüskarlar, nə çıxış
edənlər, nə də Kla.TV heç bir ödəniş almayıb.
Biz xüsusi olaraq vurğulamaq istəyirik ki, bu video istənilən qədər dəfələrlə dəyişdirilmədən çoxaldıla və göndərilə bilər.
AZK heç bir töhfənin məzmununa görə məsuliyyət daşımır. AZK həm siyasi, həm də dini baxımdan
neytraldır və buna görə də çıxış edənləri qiymətləndirmir.
Məqalələr yalnız məlumat məqsədlidir və AZK-nin fikrini əks etdirmir. AZK hər cəhətdən neytral informasiya mərkəzidir.
Hər bir natiq yalnız öz töhfəsinə görə məsuliyyət daşıyır, digər töhfələrə və ya AZK-ya görə deyil,
çünki onların arasında qarşılıqlı asılılıq yoxdur.
Vacib qeyd: Burada təqdim olunan məlumatlar bizim bilik və inamımız çərçivəsində yoxlanılıb.
Buna baxmayaraq, çıxış edənlər və prodüserlər bu videonun məzmunu ilə bağlı hərəkətlərdən və ya hərəkətsizlikdən yaranan nəticələrə
görə heç bir məsuliyyət daşımırlar. Hər kəs eşitdiklərinə necə yanaşdığına görə yalnız özü məsuliyyət daşıyır.