Юридикалык эрежелер жана AZK эрежелери боюнча жалпы маалымат презентациянын аягында орун алган.
Жапониядан келген д-р Броудинин баалуу презентациясынан кийин, эми биз Австриядан келген ардактуу спикерди тосуп алабыз.
Ал укук илимдеринин доктору болуп саналат жана адилетсиз, башкача айтканда мыйзамсыз укуктук нормалар жана алардын
кесепеттери менен кандай күрөшүү же андан ары кандай аракет кылуу керектиги тууралуу негизги маселени карайт.
Бирок билесиңби, мендей же биздей кадимки жарандар үчүн адилетсиз мыйзамдык нормалар деген чындап эле болбойт.
Биз үчүн бул жаман Аяз Ата сыяктуу болмок.
Ошондуктан биз мындай адилетсиздик биздин ар-намысыбызды жана инсандыгыбызды тебелей алат деп эч качан ойлобойбуз.
Бирок бул так эле кеңири тараган жаңылыш түшүнүк!
Эми юридикалык илимдер доктору Михаэль Бруннер бул коркунучтуу жаңылыш түшүнүккө каршы алты тезиси менен жооп берип,
кеңири таанылбаган бул дилеммадан чыгуу жолдорун көрсөтөт.
Бирок аны бул стадиондо тосуп алгандан мурун, анын карьерасынын кыскача серепи.
Доктор Майкл Бруннер 1990-жылы укук илимин изилдеп бүткөндөн кийин доктордук даражага ээ
болуп, Австрияда 31 жыл бою юрист болуп иштеген.
2020-жылдын март айынан бери ал коронавирус боюнча чараларга активдүү сынчы болуп келет, Конституциялык
сотко арыздар менен кайрылып, демонстрацияларда сөз сүйлөп, видеолорду жарыялап жана башка.
Эми анын саясий карьерасына сереп:
2020-жылдын октябрь айы:
Венада «Негизги укуктар үчүн юристтер – Агартуу үчүн юристтер» фондунун негизделиши
2021-жылдын февралы:
Саясий партиянын «MFG – Menschen Freiheit Grundrechte» (Эл, Эркиндик, Негизги Укуктар) негизи
2021-жылдын күзүнөн тартып: Анын партиясы Жогорку Австрия штат парламентине кирет;
Жогорку Австрияда, Төмөнкү Австрияда жана Тирольдо жергиликтүү кеңеш шайлоолорундагы жеңиштер
2022-жылдын күзү:
Күзүндө өтө турган федералдык президенттик шайлоодо MFG талапкери.
Ал өзүңдү саясий элитанын каршылашы катары көрсөттү.
2023-жылдын июль айы:
Дүйнө жүзүндөгү мыйзамдар боюнча иш алып барган Эл аралык юристтер ассоциациясынын негиздөөчү мүчөсү.
2023-жылдын ноябрь айы:
Пенсияга чыгуу активдүү юрисконсульт катары.
2023-жылдын декабрынан тартып ар кандай лекциялык иш-чаралар жана консультативдик макамда укуктук иштерди улантуу ж.б.
Доктор Бруннер бүгүн жөнүндө сөз кылат: «Адамдын ар-намысы – адилеттүүлүктүн өлчөмү; калган баары – адилетсиздик.»
Мен силердин баарыңарды жылуу тосуп алып, адилетсиз мыйзамдардын укуктук классификациясы жана алардын кесепеттери
тууралуу бүгүнкү талкууга салым кошууга мүмкүнчүлүк бергендигиңер үчүн чын жүрөктөн ыраазычылык билдирем.
"Адамдын кадыр-баркы адилеттүүлүктүн өлчөмү."
Адамдын кадыр-баркы адилеттүүлүктүн өлчөмү болушу зарыл, болбосо ал адилетсиздик.
Мыйзам менен адилеттик синонимдик түшүнүктөр эмес.
Мыйзам сөзсүз адилеттүүлүккө барабар эмес.
Адилеттүүлүк сөзсүз мыйзам болушу шарт эмес.
Мыйзам адилеттүүлүксүз адилетсиздик.
Адилеттүүлүк ар дайым адилеттүүлүк.
Юридикалык жактан адилеттик деген эмне?
Адилеттик — бул билимди баалоо.
Тең нерселерди теңдей, тең эмес нерселерди тең эмесдей мамиле кылуу.
Же, Иммануил Кант айткандай, өзүнүн максимумуңдун аракеттерин жалпы мыйзамга көтөрүүгө боло тургандай кылып аракет кылуу.
Же жөн гана тынчтык тартиби – анткени адилетсиздик болбосо тынчтык болбойт;
кызыкчылыктардын тең салмактуулугу болбосо тынчтык болбойт.
Эгерде адилеттүүлүк адилеттүү болуп, адилетсиз мыйзамдар болбосо, анда менин эссеим, менин презентациям дээрлик бүтмөк.
Бирок чындык бизге башка нерсени үйрөтөт.
Ал бизге адилеттик идеалы ишке ашпаганын үйрөтөт.
Жугумдук чөйрөдө да, саясий чөйрөдө да эмес.
Мыйзам чыгаруу органы мыйзамсыз, адилетсиз мыйзамдарды кабыл алат.
Аларды аткаруу бийлиги колдонуп, аларды сот бийлиги жүзөгө ашырат.
Алардын баары талаптарга ылайык болуу милдеттүүлүгүнө ээ.
Жарандар адилетсиз мыйзамдарга да баш ийүүгө милдеттүү.
Мен көп айдан бери иштеп жаткан негизги маселе – бул жерде мен жумушумдун бир гана бөлүгүн гана келтире алам – адилетсиз укуктук
нормалардын укуктук классификациясы жана алардын кесепеттери.
Мен үчүн мыйзамдын адилеттүү же адилетсиз экенин аныктоонун баштапкы чекити – адамдын кадыр-баркы.
Бул табигый жана позитивдүү укуктагы эң жогорку укуктук принцип .
Бул цивилизациялуу укук системаларынын борбордук нормага кирет, ал кадимки укукта жана конституциялык укукта бекемделген.
Мыйзам үстөмдүгүнө негизделген демократиялык системада бардык укуктар элден келип чыгат.
Эркиндик жана теңдик – демократиянын устундары.
Эл өздөрүнүн өкүлчүлүк кылуу укугун саясий партияларга ыйгарса да, эл өкүлдөр жооп бере турган суверендүү бийлик бойдон калат.
Өкүлчүлүк демократия практикасында саясий партиялардын бийлиги коомдун бардык формаларына жана жарандык
түзүмдөргө күндөн-күнгө жайылып баратса да, демократия элдин эркине дал келгенде гана бар болуп саналат.
Элге каршы же адилеттикке каршы мыйзамдар эч качан туура эмес, жана алар элдин эрки менен колдоого алынбайт.
Эл, суверендүү ээси, өз укуктарын өкүлдөргө тапшырган эмес, ошондуктан бул өкүлдөр өз кызыкчылыгы үчүн
же элдин эркине каршы мыйзамдарды кабыл ала алышпайт.
Заңды жана адилеттикти четке каккан ар бир өкүл жоопко тартылып, жасаган аракеттери үчүн жооптуу болушу керек!
Австрияда жана башка өлкөлөрдө, Австриянын Конституциялык сотунун жана Австрия мыйзамдарынын негизинде, конституцияга каршы келген
мыйзамдар да жокко чыгарылганга чейин — андан кийин, зарыл болсо, 18 айга чейин мөөнөткө — колдонулушу керек деген практика бар.
Бул адилетсиздикти мыйзамга айлантат, мен муну катуу четке кагам.
Бийликтин бөлүнүшү иштебей калганда, өкмөттөр парламенттеги көпчүлүгүн пайдаланып өзү мыйзамдарды кабыл алып, натыйжада
парламенттик көзөмөлдөн чыгып калганда, өкмөттөр административдик жана соттук кызмат орундарын саясий дайындоолор менен
толтурганда, мамлекеттик уюмдар жана мекемелер олигархиялык болуп калганда , пикир эркиндиги, академиялык эркиндик жана басма сөз
эркиндиги цензурага алынып, башкача ойлогондор каралоого, маскаралоого жана куугунтуктоого дуушар
болуп, медиа ар түрдүүлүк жок кылынганда – анда биз мыйзам үстөмдүгүнөн алыстап калган болобуз.
Роберт Кох институтунун материалдары жарыялангандан кийин, ал тургай негизги агым үчүн да, коронавируска каршы
чаралардын бирөөсүнө да байкоо/факт негизинде түзүлгөн далил базасы эч качан болбогону ачыкка чыкты.
Ал саясий ыраазычылык аркылуу масштабы кеңейтилди .
2020-жылдан 2023-жылга чейинки коронавирус кризиси 1945-жылдан бери дүйнө жүзү боюнча эң
ири укуктук жана медициналык скандал болду!
Мындай саясий ураандарды келечекте натыйжасыз кылуу үчүн ар бир адилетсиздикке башынан
эле мыйзамдуу күчү жок деп таанылышы керек!
Бул ишке катышкан ар бир адам жоопко тартылышы керек!
Адамдын кадыр-баркы – мен бул жерде Томас Аквинскийди цитаталайм:
Адамдын кадыр-баркын жогорулатуучу ар бир мыйзам адилеттүү.
Адамдын кадыр-баркын кемсинткен ар бир мыйзам адилетсиз.
Австриянын Жалпы жарандык кодексинин 16-бөлүмү, инсандыктын негизги укугунун борбордук нормасы катары, ар бир адам
акылга түшүнүктүү төрөлгөндөн бери бар укуктарга ээ экенин жана ошондуктан аны адам катары эсептөө керектигин белгилейт.
Бул инсандыктын негизги укугун жарандык укук системаларынын укуктук принциби жана борбордук
нормага катары чын деп жарыялап, берилген деп эсептейт.
Укуктар адамзатка табигый түрдө тиешелүү.
Бул алардын ээленип же карызга алынбай турганын билдирет, албетте, өкмөттөр же өкүлдөр тарабынан эмес.
Аларды алдын ала ыйгаруунун же алуунун кереги жок.
Алар адамзатка, адам болууга мүнөздүү.
Германиянын Негизги мыйзамынын 1-беренесинде ошондой эле белгиленет:
Адамдын кадыр-баркы бузулбас.
Бардык мамлекеттик органдардын милдети – аларды урматтап, коргоо.
Төмөнкү негизги укуктар мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийликтери үчүн түздөн-түз колдонулуучу мыйзам катары милдеттүү.
Жана мен кошумча айткым келет, алар медианы да байлап коюшат.
Негизги мыйзамдын 1-беренесине кошумча, 79-берене конституция түбөлүккө күчүндө калаарын белгилейт.
Бул негизги укуктар, адамдын кадыр-баркынын бузулбастыгы, конституциялык өзгөртүү менен да өзгөртүлө албайт.
Ал түбөлүк.
Адамдын кадыр-баркы — ар кандай бийлик формасынан жогору турган, убакыттын сыноосунан өткөн түбөлүк этикалык принцип.
Ар бир адамдын өмүрү бирдей жана эркин жашоого укуктуу.
«Адамдар, өзү максат катары, эч качан жөн гана максатка жетүү үчүн каражат катары каралбашы керек», — деди Иммануил Кант.
Германиянын Федералдык Конституциялык Сотунун бекемделген соттук практикасына ылайык, адамдын кадыр-баркы Негизги
Мыйзамдын эң жогорку баалуулук чечими жана Германиянын укук тутумунун конституциялык принциби болуп саналат.
Адамдын кадыр-баркы эң жогорку конституциялык баалуулук болуп саналат жана талкууланбайт.
Ошол эле мааниде, Швейцария Конфедерациясынын Федералдык Конституциясынын 7-беренеси
адамдын ар-намысын урматтап, коргоону талап кылат.
1948-жылдын 10-декабрындагы Адам укуктарынын жалпы декларациясы:
Бардык адамдар эркиндикте төрөлүп, ар-намыс жана укуктар боюнча тең, акыл-эси жана аң-сезим менен жаратылган,
бири-бирине бир туугандык рухунда мамиле кылышы керек.
Америка Кошмо Штаттарынын Эгемендүүлүк Декларациясы, 1776-жылдын 4-июлунда жарыяланган,
мындай дейт: Бардык адамдар тең жаратылган.
Бардык адамдарга өмүр, эркиндик жана бакыт издөө сыяктуу ажырагыс укуктар берилет.
Адамдын ар-намысына шартсыз, алмаштыргыс жана чексиз урмат-сый – мыйзам үстөмдүгүнүн жана демократиянын талкууланбас негизи.
Алар эч качан ашылбашы керек болгон абсолюттук кызыл сызыкты түзүшөт.
Адамдын ар-намысын тебелегендер демократиялык конституциялык мамлекетти жана мыйзам үстөмдүгүн тебелешет;
аларсыз адилеттик болбойт – мыйзам болбойт, мамлекет болбойт, болбосо ал каракчылар бандасына айланат.
Гиппондук Августин: «Адилеттикти алып салсаң, мамлекет чоң каракчылар бандасынан башка эмне?»
Мен, юрист катары, негизги материалдык норманын эң жогорку фундаменталдык принципи – адамдын ар-намысы –
деп атаган принципке таянып, алты жорамалга келдим.
Бирок биринчи кезекте Мартин Лютер Кингдин кыска билдирүүсү.
Мен адилеттүү мыйзамдарга баш ийүүнү жактагандардын биринчиси болмокмун.
Адилеттүү мыйзамдарга баш ийүү — бул мыйзамдык гана эмес, моралдык да жоопкерчилик.
Тескерисинче, адамдар адилетсиз мыйзамдарды четке кагууга моралдык жоопкерчиликке ээ.
Мен Сент-Августин менен макулмун: адилетсиз мыйзам — мыйзам эмес.
Адилетсиз мыйзам — мыйзам эмес, дейт эң жогорку латын макалы.
Эми алты тезиске:
Биринчи тезис: Бардык мыйзамдар ушул нормадан келип чыккан укуктук системанын негизги нормасы — жеке адамдын төрөлгөндөн
бери бар болгон түпкү укугу катары адамдын ар-намысы.
Бул гипотеза да эмес, көркөм чыгарма да эмес.
2-тезис: Эң жогорку мыйзам – жеке адамдын негизги укугу катары адамдын ар-намысы.
Бул анын табигый укуктары, негизги укуктары жана эркиндиктери.
Алар укук системасынын түзүүчү принциптерин түзөт.
Үчүнчү тезис: Адамдын ар-намысын жана табигый укуктарын бузган укуктук нормалар толугу менен жараксыз жана күчү жок.
Аларда нормативдик жарактуулук жок.
Бул жагынан мен үстөмдүк кылган доктринанын, тактап айтканда «нулль-догма» деп аталган доктринанын позициясын
карманам, бул тууралуу кийинчерээк кененирээк сөз болот.
Төртүнчү тезис: Негизги адам укуктарын жана эркиндиктерин бузган укуктук нормалар толугу менен жараксыз жана күчсүз.
Аларда нормативдик жарактуулук жок.
5-тезис: Жогорку укуктук нормаларды бузган укуктук нормалар толугу менен жараксыз.
Аларда нормативдик жарактуулук жок.
6-тезис: Жогорку деңгээлдеги мыйзам төмөнкү деңгээлдеги мыйзамга үстөмдүк кылып, аны толугу менен жараксыз кылат.
Төмөнкү деңгээлдеги мыйзам жогорку деңгээлдеги мыйзамды жокко чыгара албайт.
Мен бул тезистерди адамдын ар-намысына негизделип, аларды укуктук абал аркылуу позитивдүү укук
жана укук философиясынын алкагында далилдей алам.
Густав Радбрух 20-кылымдын эң маанилүү укук таануучуларынын бири болгон.
Ал SPD партиясынын саясатчысы болуп, Веймар Республикасы учурунда эки жолу Рейх адилет министри болуп кызмат кылган.
Ал 1878-жылдан 1949-жылга чейин жашаган.
"Бийлик зарылчылыкка негизделиши мүмкүн, бирок эч качан милдеттенмеге же жарактуулукка эмес."
Ал туура эмес мыйзам менен туура мыйзамдын ортосунда чек тартышат: туура эмес мыйзам ылайыктуу болбой калышы мүмкүн,
аны башкача түзсө болот же жөн гана туура эмес болуп саналат.
Адилетсиздик белгилүү бир деңгээлге жеткен мыйзамды жөн гана туура эмес деп айтуу.
Ал өзүнүн жүйөсүн түшүндүрөт, ал акыры Радбрухтун белгилүү формуласына алып келет.
Мен цитаталайм: "Адилеттүүлүк менен укуктук ишенимдүүлүк ортосундагы кагылыш, балким, статуттар жана бийлик аркылуу
камсыздалган позитивдүү укукка артыкчылык берүү жолу менен чечилет, анын мазмуну адилетсиз жана ылайыксыз болсо да."
Оң мыйзам менен адилеттүүлүк ортосундагы карама-каршылык чыдай алгыс деңгээлге жетип, мыйзам ката катары
адилеттүүлүккө орун берүүгө аргасыз болгонго чейин.
Заңдуу адилетсиздик учурлары менен туура эмес мазмунуна карабастан күчүндө калган
мыйзамдардын ортосунда так чек коюу мүмкүн эмес.
Ал жазат, дагы бир айырманы эң так аныктай алабыз.
Ал эми бул негизги сүйлөм: «Адилеттик изденип да көрүлбөгөн, адилеттиктин өзөгү болгон теңдик оң мыйзамдарды
калыптандырууда атайылап четке кагылган жерде мыйзам жөн гана туура эмес, ал мыйзамдык мүнөздөн толугу менен ажыраган».
Заң, анын ичинде позитивдик укук да, адилетчиликти камсыз кылууга багытталган буйрук жана статут катары гана аныкталат.
Заң адилеттүүлүккө кызмат кылышы керек, болбосо ал адилетсиздик.
Ал андан ары мындай дейт: «Адилеттик изденилбеген жерде, ушинтип түзүлгөн уюштуруулар болгону бийликтин буйруктары
гана болуп, эч качан мыйзамдык принциптер боло албайт.»
Ошентип, айрым адамдардын адамдык укуктарын четке каккан мыйзам мыйзамдык принцип эмес.
Радбрухтун формуласы ГДР кулагандан кийин «Коргон атуучулар» деп аталган иштерде Федералдык
Конституциялык соттун прецеденттик укугуна киргизилген.
ГДРден чыгууга аракет кылган ар бир адамды атууга чек арачыга буйрук берген мыйзам же
буйрук да адилетсиз болуп, жазаланышы керек.
Жана бул жерде биз түздөн-түз кийинки негизги жобого — Европалык адам укуктары боюнча конвенциянын 7-беренесине келебиз:
Заңсыз жаза жок:
1-абзацта ар бир кылмышка жаза белгилөө үчүн мыйзам болушу шарт экени айтылат. Кылмыш жасалган учурда
колдонулган жазадан да катаал жаза колдонууга болбойт.
Бирок, мунун бир өтө маанилүү өзгөчө учуру бар, тактап айтканда 2-абзацта:
Бул макала кандай гана адамды болбосун, ал жасалган учурда цивилизациялуу өлкөлөр жалпы тааныган мыйзамга ылайык
кылмыш болуп эсептелген аракет же аракетсиздиги үчүн соттолууга жана жазага тартылууга терс таасирин тийгизбейт.
Ошондой эле Эл аралык соттун статутунун 38-беренесинде Эл аралык сот цивилизациялуу өлкөлөр тааныган
укуктун жалпы принциптерин колдонууга тийиш деп белгиленген.
Заңдан артыкчылыкка ээ жалпы таанымал укуктук принциптер оң укукка киргизилген жана
ошондуктан мыйзамдуу түрдө милдеттүү болуп саналат.
Бул Европа Биримдигине да тиешелүү:
Жалпы укуктук принциптер Европа Биримдигинин негизги укугунун бир бөлүгү болуп саналат.
Бул негизги укуктарды урматтоону, тең мамилени жана пропорционалдуулукту билдирет.
Нормалардын иерархиясын түшүнүү үчүн мен укуктук системанын түзүмүн кыскача түшүндүргүм келет.
Укук системасынын нормалар иерархиясы катары иерархиялык түзүлүшү ар бир төмөнкү деңгээлдеги норма жогорку
деңгээлдеги нормага шайкеш келиши керек экенин билдирет.
Ал жогорку деңгээлдеги стандарт боюнча түзүлүшү керек, болбосо мыйзамсыз болуп саналат.
Австрияда биз укук системасынын иерархиялык түзүмүн төмөнкүдөй жөнгө салдык.
Бирок бул башка укуктук системаларга, анын ичинде Европа Биримдигине кирген өлкөлөргө да тиешелүү.
1-деңгээл: Эң жогорку деңгээл Федералдык Конституциянын негизги принциптеринен турат.
Бул демократиялык, республикалык, либералдык, федералисттик жана конституциялык принциптер.
2-этап: Биримдиктин негизги укугу, башкача айтканда Биримдик келишимдери. Жана өтө маанилүүсү, Европа
Биримдигинин Негизги укуктарынын Хартиясы негизги укук катары, ал эми андан кийин укуктун жалпы принциптери.
3-деңгээл: ЕСтин экинчи даражадагы укугу, ага ЕСтин институттары кабыл алган мыйзамдар,
өзгөчө регламенттер жана директивалар кирет.
4-деңгээл: Федералдык конституциялык мыйзамдар жана жеке штаттардын конституциялык мыйзамдары.
5-деңгээл: Федералдык мыйзамдар жана штаттык мыйзамдар – жөнөкөй мыйзамдар болуп, конституциялык мыйзамдарга шайкеш келиши керек.
6-деңгээл: Жоболор – бул административдик органдар тарабынан чыгарылган жалпы юридикалык жоболор,
алар мыйзамдардын негизинде гана кабыл алынышы мүмкүн.
7-этап: Андан кийин жеке иш боюнча чечимдер: өкүм, токтом жана чечим.
Эгерде, мен айткандай, укуктук норма ушул статуттук актынын иерархиялык түзүмүнө каршы келсе, анда ал —
менин укуктук түшүнүгүмө жана жараксыздык доктринасына ылайык — толугу менен жараксыз.
Бул дагы аткарууга милдеттенме жаралбай турганын билдирет.
Биз бул жерде жараксыздыкка келдик: адилетсиз мыйзам — мыйзам эмес.
Адилетсиз мыйзам — мыйзам эмес, латын макалы.
Жогорку мыйзам төмөнкү мыйзамды жокко чыгарып, аны толугу менен жана кайтарылгыс түрдө күчүн жоготкон деп
тааныган жараксыздык доктринасынын юридикалык конституциясы.
Бул мааниде өзүнчө доомат коюу талап кылынбайт.
Ошентип, «Eo ipso эффекти» деп аталган көрүнүш пайда болот.
Андан айырмаланып, Австрияда кеңири тараган жана мыйзамда да бекитилген катаны эсептөө доктринасы:
Мыйзамсыз болушуна карабастан, мындай стандарттар ыйгарым укуктуу мамлекеттик мекеме тарабынан доого алынып жокко
чыгарылганга чейин күчүндө калат жана милдеттүү болуп саналат.
Бул демократиялык жана конституциялык түшүнүккө, ошондой эле укук системасынын логикалык жана
системалуу, иерархиялык түзүлүшүнө шайкеш келбейт.
Бирок Австриянын жеке укугунда 879-берененин 1-бөлүгүндө мындай деп жазылган: Мыйзамдык тыюуну бузган же коомдук
саясатка каршы келген келишим жараксыз болуп эсептелет.
Ошентип, жеке укукта талаш-тартыштын кереги жок, ал эми мамлекеттик укукта ал сөзсүз керек.
Ал эми Австриянын Конституциялык соту бул мыйзамсыз мыйзамды 18 айга чейин күчүндө калтырууга мүмкүнчүлүк бере алат (!).
Менин оюмча, бул укук үстөмдүгүнүн принциптерине шайкеш келбейт жана толугу менен ката эсептөө доктринасынын
өтө талаштуулугуна жана белгилүү бир укуктук ишенимдүүлүк деңгээлине гана негизделген.
Мыйзам өзү нормаларга ылайык келгендерге өз алдынча жардам көрсөтүү укугун берет.
Эң көп тараган жана эң белгилүүсү – өзүн-өзү коргоо:
«Адилетсиздик мыйзамга айланганда, каршылык көрсөтүү милдетке айланат.» Бертольт Брехт
Австриянын Кылмыш-жаза кодексинин 3-бөлүмү өзүн-өзү коргоону жөнгө салат:
Өзүнүн же башка бирөөнүн өмүрүнө, саламаттыгына, дене бүтүндүгүнө, сексуалдык бүтүндүгүнө, өз алдынча чечим кабыл
алууга укугуна, эркиндигине же мүлкүнө карата азыркы же жакында болуп калышы мүмкүн болгон мыйзамсыз кол салууну
(маанилүүсү – мыйзамсыз кол салуу) токтотуу үчүн гана зарыл коргонуу чараларын колдонгон адам мыйзамсыз аракет кылган эмес.
Өзүн-өзү коргоонун шарттары, алар биргелешип аткарылышы шарт, демек, зарыл коргонуу, учурдагы же жакындап келе
жаткан кол салуу, кол салуунун мыйзамсыздыгы жана коргоого боло турган мүлккө кол салуу болуп саналат.
Мазмундук укук, башкача айтканда мыйзам же жобо менен негизделген чабуул — агрессивдүү мамлекет тарабынан жасалса да — өзүн-өзү
коргоо деп эсептелбейт, анткени ал чабуул мыйзамсыз эмес.
Стандарт сот тарабынан мыйзамсыз деп табылып, кийинчерээк жокко чыгарылса да күчүндө калат.
Бирок эгер мен жактаган позицияны — жараксыздык доктринасын, укук системасынын иерархиялык түзүмүн системалуу түрдө карап чыгууну —
мындай нормаларды толугу менен жараксыз жана күчсүз деп эсептесем, анда агрессивдүү мамлекеттин чабуулу мыйзамсыз
болуп, өзүн-өзү коргоо аракеттери чындап эле уруксат кылынат.
Өзүн-өзү коргоонун дагы бир абдан кеңири тараган укугу: өзгөчө кырдаал.
Мен Людвиг фон Мизестин биздин доорубузга өзгөчө тиешелүү өтө так цитатасынан баштагым келет:
Өркүндөгөн цивилизация үчүн жөндөмсүз, жемкор же зулум адамдардан турган өкмөттөн чоң коркунуч жок.
Австриялык укукта жеңилдеткич жагдайлар Кылмыш-жаза кодексинин 10-бөлүмүнүн 1-пунктунда жөнгө салынат.
Ал башка укуктук системаларда да окшош түрдө жөнгө салынат.
Өзүнө же башка бирөөгө жакындап келе жаткан олуттуу зыянды болтурбоо максатында жазага тартылууга алып келчү аракетти
жасаган адам, эгерде бул аракет менен коркутулган зыян ашыкча катаал болбосо (башкача айтканда, пропорционалдуулук тести
колдонулушу керек) жана мыйзам менен корголгон баалуулуктар менен байланышкан адамдан
башка жүрүм-турум күтүлбөсө, жазадан бошотулат.
– башкача айтканда, ар кандай башка жүрүм-турумдун негиздүүлүктүн жоктугу жана пропорционалдуулук.
Мындан тышкары, мыйзамдан тыш өзгөчө кырдаал да бар.
Анда мындай деп айтылат: Кырдаалдын оордугуна байланыштуу жасалган коргонуу аракеттери мыйзамсыз эмес,
эгерде корголууга тийиш болгон мыйзамдуу кызыкчылык зыян тарткан кызыкчылыкка караганда жогору бааланса.
Мен бул жерде учурдагы соттук практикага, өзгөчө Германиядагыга кайрылгым келет:
Ковид-19 маска тагуудан бошотуу күбөлүктөрү жана Ковид-19 вакцинация күбөлүктөрү боюнча дарыгерлер тарабынан берилген
жалган медициналык күбөлүктөрдү, эгерде мындай коронавирус мыйзамдары башынан эле мыйзамсыз эмес
болсо да, өзгөчө чара катары туура баалоо керек.
Алар менин көзүмдө кечиримдүү гана эмес, ошондой эле акталат.
Анткени адамдын ден соолугу жана өмүрү медициналык күбөлүктөрдүн ишенимдүүлүгүнө болгон мыйзамдуу укуктан баалуу.
Дарыгердин негизги милдети: Primum non nocere – биринчи кезекте зыян келтирбөө; secundum cavere –
коргоо, этият болуу; tertium sanare – акырындап айыктыруу.
Ошондуктан, менин оюмча, бул негизинен зарылдык акты катары эмес, тескерисинче мындай адилетсиз
нормалардын абсолюттук жараксыздыгы катары каралышы керек.
Менин оюмча, сотторго мындай стандарттарды айыпталып жаткан дарыгерлердин зыянына
колдонууга мындан ары уруксат берилбеши керек.
Мен башында эле мыйзамсыз аракет кылган, толугу менен жараксыз мыйзамдарды колдонгон ар
бир адам жоопко тартылышы керек экенин айттым.
Жоопкерчилик: ким жооптуу, ким отчеттуу жана алар кандай деңгээлде жоопко тартылат?
Бул темага Ханна Арендттин бир сөзү:
Эч кимге баш ийүүнү өз аракеттерин актоо үчүн шылтоо катары колдонууга укугу жок. Баш ийүү аракетти актоо эмес.
Биз өз алдынча чечим кабыл алабыз; адамдык кадыр-барк муну талап кылат.
Эгерде нормалар иерархиясында мыйзамсыз саналган норма толугу менен жараксыз болсо, анда ал укук тутумунун курамына кирбейт.
Ошондуктан, аны аткаруунун кереги жок жана ал администрация же соттор тарабынан колдонулбайт.
Эгерде ал, бирок, колдонулса, бул укуктук негизсиз аракет болуп саналат – жана демек, негизинен мыйзамдуулук
принцибин бузуу болуп саналат – жана мындай аракетти ушундайча жүргүзгөн мамлекеттик органдарга таандык.
Бирок мен үчүн бул мамлекеттин — акыр-аягында өзүбүздүн — жоопкерчилигин гана эмес, ошондой эле аткаруу органдарынын
түшүнүү жөндөмдүүлүгүнө жана күнөөсүнө жараша жоопкерчилигин да негиздөйт — айрыкча жогорку жана эң жогорку административдик
органдар, өкмөттөр жана мыйзам чыгаруу органдары үчүн.
Нормалардын дареги катары жеке жарандарга тиешелүү болгон нерселер мамлекетке, анын бийлик органдарына
жана өкмөттөрүнө, акырында бул иш-аракет кылган органдарга да андан да күчтүү тиешелүү болушу керек.
Эч ким мыйзамды билбегендиги үчүн күнөөнөн жана жоопкерчиликтен бошотулбайт.
Заңды билбестик кечирим болбойт.
Бул эреже жарандарга гана эмес, бардык мамлекеттик кызматкерлерге, судьяларга жана бардык
мамлекеттик бийлик органдарына да тиешелүү.
Жоопкерчиликтин чектерин аныктоо үчүн мен Австриянын Кылмыш-жаза кодексинин 9-бөлүмүнө,
башкача айтканда «укуктук ката» жобосуна кайрылам.
1-абзац: Мыйзамдагы катага байланыштуу аракеттин туура эместигин тааныбаган адам, эгерде ал
ката үчүн күнөөлөнбөсө, күнөсүз болуп эсептелет.
Жергиликтүү бийликти негизги укуктарды конституциялык укукчыдай түшүндүрбөгөнү үчүн көп учурда сындоо кыйын, кээде мүмкүн эмес.
2-абзац: Эгерде мыйзам бузууну аны жасоочу да, башка бирөө да оңой эле таанып алса, анда мыйзамдык ката күнөөлүү деп саналат.
Балдар жана окуучулар далилсиз coronavirus чараларынын айынан айлар бою класстарда беткап тагынууга аргасыз болушту.
Эгер бул балдар жана окуучулар дене тарбия сабактарында кээде беткап тагынууга аргасыз болушса – бул ден соолукка зыяндуу
жана баланын мыкты кызыкчылыгына түп-тамырынан каршы келет – анда бул адилетсиздикти мен үчүн оңой эле көрүүгө болот.
Жана экинчи сүйлөм: Же эгерде кылмышкер тиешелүү эрежелер менен таанышып чыгууга кесиби, ишмердүүлүгү же
башка жагдайлар боюнча милдеттүү болгонуна карабастан, алар менен таанышып чыкпаган болсо.
Мен ар бир мамлекеттик кызматкер тиешелүү негизги укуктар боюнча стандарттар менен, айрыкча адамдын купуялыгына кийлигишүүчү
мыйзамдарды колдонууда, таанышып чыгып, бул маселе боюнча чечим кабыл алууга же жок дегенде мыйзамсыз же талаштуу
болуп көрүнгөн учурларда каршылык билдирүүсүн талап кылам.
3-абзац: Эгерде ката жоопкерчиликке тартылууга жатса, кылмышкер атайылап аракет кылса, атайылап жасалган аракет үчүн
каралган жаза колдонулат, ал эми кылмышкер салгыздык менен аракет кылса, салгыздык үчүн каралган жаза колдонулат.
Мамлекет өзү дээрлик эч кандай учурда мыйзамдык катаны жоопкерчилигин жана милдеттенмесин
четке кагуу үчүн негиз катары колдоно албайт.
Анткени ал өзү түзгөн укуктук нормаларды жетиштүү деңгээлде билет жана алар менен тааныш болушу керек.
Тескерисинче, бул мамлекеттин атынан иш-аракет кылган адамдарга тиешелүү, алардан өз функциялары жана ишмердүүлүк
чөйрөлөрү боюнча адис болуусу күтүлөт жана талап кылынат.
Эсеп берүүчүлүк, жоопкерчилик жана жауапкерчилик – жеке адамдардын ортосундагы горизонталдык деңгээлдеги жеке
укукта кадимки көрүнүш катары – мамлекеттик укуктагы вертикалдык деңгээлде да эч кандай чектөөсүз колдонулушу керек.
Жеке адамдын өзүн-өзү аныктоо укугуна негизделген негизги укуктарды кеңири коргоо системасын түзүүгө
болгону ушундай жол менен, бардык катышуучулардын жоопкерчилиги аркылуу гана жетишүүгө болот.
Жоопкерчиликке тартылбагандар өзүн жооптуу сезбейт.
Бирок жоопкерчилигинин укугун тааныгандар жоопкерчилигинин милдетин аткарышат.
Мен эми өз жыйынтыгыма келип, талап – менин укуктук түшүнүгүм боюнча өзүнөн-өзү түшүнүктүү болушу керек болгон, бирок
негизги укуктардын каталогуна киргизилиши зарыл болгон – коём.
Бул жагынан саясат жана укук таануу өзгөчө жоопкерчиликке ээ.
Укукка коюлган алдын ала талап:
Адамдар мыйзам үчүн жаралбайт; тескерисинче, мыйзам адамдар үчүн жаралышы керек.
Жеке адам мамлекеттин кулу эмес.
Адам мамлекеттин ойлоп табуучусу, мамлекет болсо ойлоп табуучуга кызмат кылышы керек, эч качан тескерисинче эмес.
Акырында, мен төмөнкүлөрдү негизги укук катары кайрадан формулирлөөнү талап кылам:
Адамдын ар-намысын, төрөлүштөн келген укуктарын, негизги укуктар менен эркиндиктерди бузган укуктук нормалар
нормативдик күчкө ээ эмес жана толугу менен жараксыз.
Эч ким аларды аткарууга милдеттүү эмес жана эч ким башкаларды муну жасоого милдеттендире албайт.
Мына ушинтип биз экинчи коронавирус пандемиясын түбөлүккө алдын алабыз!
Көңүл бурганыңыз үчүн рахмат.
Керемет! Доктор Бруннер, мен бүт дүйнө калкынын атынан сизге ыраазычылык билдирем.
Мен сиз адвокаттарды бириктирип жатканыңызга суктанам.
Бул биз умтула ала турган эң мыкты чечим.
Эл кичинекей балдар сыяктуу.
Сиздер биздин аталарыбызсыздар, сиздер мыйзамды билесиздер.
Сен муну абдан сонун түшүндүрдүң, биз аны түшүндүк.
Биз сизге ийгилик жана башка көптөгөн нерселерди каалайбыз.
Эл эч качан өзү суверендүү экенин унутпоого тийиш.
Өкмөт менин башчым эмес, ал менин кызматкерим.
Рахмат, рахмат, рахмат!
Бул чыгармалар Швейцарияда Цинксиздикке каршы коалициянын конференциясынын урматына түзүлгөн.
AZK эч кандай каржылык кызыкчылыктарды көздөбөйт. Демилгечилер да, баяндамачылар да,
Kla.TV да бул жазуу үчүн эч кандай акы алган эмес.
Биз бул видеону өзгөртүлбөгөн абалда каалаганча көчүрүп, таратууга болорун ачык белгилейбиз.
AZK катышуучулардын салымдарынын мазмуну үчүн жооптуу эмес. AZK саясий да, диний да жактан
бейтарап болгондуктан, спикерлерди баалай албайт.
Бул макалалар маалымат алуу максатында гана берилет жана AZKтин көз карашын чагылдырбайт. AZK ар
бир жагынан бейтарап маалымат борбору болуп саналат.
Ар бир спикер өзүнүн салымы үчүн гана жооптуу, башка салымдар же AZK үчүн эмес, анткени
алардын ортосунда өз ара көз карандылык жок.
Маанилүү эскертүү: Бул жерде берилген маалымат биздин билимибизге жана ишенимибизге ылайык текшерилген.
Ошентсе да, сүйлөгөндөр жана продюсерлер бул видеонун мазмунуна байланыштуу аракеттерден же аракетсиздиктерден келип чыккан
кесепеттер үчүн эч кандай жоопкерчиликти мойнуна алышпайт. Ар бир адам уккандарына кандай
мамиле жасай турганы үчүн жалгыз өзү жооптуу.