Bansango ya mobimba na ntina na mibeko mpe mibeko ya AZK ezwami na suka ya présentation.
Sima ya exposé ya motuya ya Dr. Broudy auti na Japon, sikoyo toyambi molobi moko ya lokumu auti na Autriche.
Azali na doctorat na mibeko mpe atalelaka mokakatano monene ya ndenge nini kosala na mibeko ya bosembo te, elingi
koloba oyo ebuki mobeko, mpe na makambo oyo ewutaka na yango, to mpe ndenge nini esengeli kosala na makambo ya boye.
Kasi oyebi, mpo na bana mboka lokola ngai to biso, ezali mpenza na likambo ya mibeko ya bosembo te.
Mpo na biso, yango ekozala lokola Père Noël mabe.
Mpe yango wana, tokoki ata kokanisa te ete bosembo te ya boye ekoki kobuka lokumu mpe bomoto na biso.
Kasi yango nde libunga oyo bato mingi basalaka!
Mpe Dr. jur. Michael Brunner sikoyo akotɛmɛla likanisi oyo ya mabe na nzela ya mateya na ye motoba mpe
akolakisa banzela ya kobima na mokakatano oyo eyebani mingi te.
Kasi liboso tóyamba ye awa na stade, tala ndimbola ya mokuse ya mosala na ye.
Dr Michael Brunner azwaki doctorat na ye na mobu 1990 sima ya koyekola mibeko mpe asalaki
lokola avoka na Autriche na boumeli ya mibu 31.
Banda sanza ya misato 2020, azali motɛmɛli ya makasi ya mibeko ya coronavirus, akɔtisaka mikanda ya komilela na Cour
Constitutionnelle mpo na mibeko yango, alobaka na batamboli ya botɛmɛli, abimisaka ba video, mpe bongo na bongo.
Mpe sikoyo, totala na mokuse mosala na ye ya politiki:
Zomi 2020:
Botiami ya lisanga "Baavoka mpo na Makoki ya Motuya – Baavoka mpo na Bopanzani ya Mayele" na Vienne
Febwali 2021:
Botiami ya lingomba ya politiki "MFG – Bato, Bonsomi, Makoki ya moboko"
Kobanda na automne ya 2021: Parti na ye ekoti na parlement ya etuka ya Haute-Autriche;
Bolongi na maponami ya bakonzi ya mboka na Haute-Autriche, Basse-Autriche mpe Tyrol.
Eleko ya nsasa 2022:
Candidat ya MFG na maponami ya prezida ya federal na automne.
Atalisi ete azali monguna ya bakonzi ya politiki.
Sanza ya nsambo 2023:
Moko ya bakeli ya International Attorneys of Law, lisanga ya mokili mobimba oyo etalelaka mibeko na mokili mobimba.
Novɛ́mbɛ 2023:
Kopema mosala lokola avoka oyo azali kosala.
Kobanda na sanza ya zomi na mibale 2023, misala ndenge na ndenge ya kotangisa mpe mosala ya mibeko oyo
ezali kokoba lokola mopesi-toli, mpe bongo na bongo.
Lelo Dr Brunner alobi na ntina ya "Lokumu ya moto nde emekelo ya bosembo – biloko mosusu nyonso ezali bosembo te."
Nalingi koyamba bino nyonso na bolingo mingi mpe komonisa botondi na ngai ya solo mpo na libaku oyo bopesi ngai ya kopesa likanisi
na lisolo ya lelo na likambo oyo ya ntina, elingi koloba, ndenge ya kokabola na miso ya mobeko
mibeko oyo ezali ya sembo te mpe makama na yango.
Lokumu ya moto nde emekelo ya bosembo.
Lokumu ya moto esengeli kozala emekelo ya bosembo, soki te ezali bosembo te.
Mobeko na bosembo ezali maloba moko te.
Mobeko ezali te ntango nyonso ndenge moko na bosembo.
Bosembo esengeli kozala mobeko te.
Mobeko kozanga bosembo ezali bosembo te.
Bosembo ezalaka ntango nyonso bosembo.
Bosembo ezali nini na ndimbola ya mibeko?
Bosembo ezali botalisi ya boyebi.
Kosalela biloko oyo ekokani ndenge moko, mpe kosalela biloko oyo ekokani te na ndenge ekeseni.
To kosala na lolenge oyo ete misala ya mobeko na yo ya motuya ekoka komata kino kokoma mobeko
mpo na mokili mobimba, ndenge Immanuel Kant alobi.
To kaka molɔngɔ ya kimya – mpamba te kimya ekoki kozala te kozanga bosembo; kimya te
kozanga boyokani kati na matomba ya moto na moto.
Soki bosembo ezalaki ya sembo mpe mibeko ya mabe ezalaki te, bongo lisolo na ngai, bolakisi
na ngai, elingaki kosila déjà na eteni monene.
Kasi, bosolo eteyaka biso likambo mosusu.
Ateyaka biso ete idéal ya bosembo ekokisami naino te.
Ezali te na makambo ya mibeko mpe te na makambo ya politiki.
Mibeko oyo ezali mabe mpe ya sembo te endimami na bato ya mibeko.
Bakonzi ya boyangeli nde batiaka yango mpe bakonzi ya bosambisi nde basalisaka yango makasi.
Bango nyonso basengeli kotosa mibeko.
Bana mboka basengeli kotosa ata mibeko ya sembo te.
Likambo ya motina oyo nazali kosala na yango banda basanza ebele – nakoki kaka kolakisa ndambo ya mosala na ngai
awa – ezali ndenge ya kokabola na kotalela mibeko mibeko oyo ezangi bosembo mpe makama na yango.
Mpo na ngai, ebandeli mpo na koyeba soki mobeko ezali ya sembo to ya bosembo te ezali lokumu ya moto.
Ezali mobeko ya likolo koleka na kati ya mibeko ya bomoto mpe ya bosembo .
Ezali mobeko ya motina ya bibongiseli ya mibeko ya bato ya mayele, oyo esimbami na mobeko ya ordinaire mpe na mobeko-likonzi .
Na système ya démocratie oyo etongami na bokonzi ya mibeko, makoki nyonso euti na bato.
Bonsomi mpe bokokani ezali bitelelo ya demokrasi.
Ata soki bato bapesaki nguya na bango na ba partis politiques mpo na komonisa bango, bato bango moko batikali nguya
ya mokonzi oyo ba représentants basengeli kopesa ye lapolo.
Ata soki na misala ya demokrasi ya boyemeli, bokonzi ya mangomba ya politiki ezali se kokoma monene mpe kokota na biteni
nyonso ya bomoi ya bato mpe ya bibongiseli ya bato, demokrasi ezalaka kaka soki ezali kolanda mposa ya bato.
Mibeko oyo etɛmɛlaka bato to oyo etɛmɛlaka bosembo ezalaka sembo te, mpe esimbami na bolingo ya bato te.
Bato, bakonzi ya solo, bapesaki te bato oyo baponami makoki na bango mpo ete bato wana bakoka kosala mibeko mpo na
matomba na bango moko to mpo na kotɛmɛla mokano ya bato.
Moto nyonso oyo atyoli mobeko mpe bosembo lokola momonisi, asengeli kopesa ndimbola mpe kozwa mokumba mpo na misala na ye!
Momeseno na Autriche mpe na bikolo mosusu, kolanda Tribinale Konstitusyonnele ya Autriche mpe mibeko ya Autriche, ete ata
mibeko oyo ekeseni na Mobeko-likonzi esengeli kosalelama kino bakolongola yango – mpe na nsima, soki esengeli, na kati ya eleko
ya kobongisa oyo ekoki kokoma kino sanza 18 – elakisi ete likambo ya bosembo te ekomi mobeko, likambo oyo ngai naboyi na makasi.
Ntango bokabwani ya ba nguya ya Leta esalaka lisusu malamu te, ntango baguvernema bakomaka na likoki ya kosala mibeko bango moko
mpo na ebele ya bato na bango na parlema mpe bazali lisusu na nse ya bokengi ya parlema te, ntango baguvernema batondisaka bisika
ya bakonzi ya administration mpe ya bosambisi na bato ya politiki na bango, ntango mabongisi mpe ba institutions ya Leta ekomaka ya
bato moke , ntango bonsomi ya koloba, bonsomi ya kelasi mpe bonsomi ya bapanzi sango bikangami, ntango baye bakanisaka na
lolenge mosusu babebisami nkombo, basɛkwami mpe kutu balandami, ntango bokeseni ya bapanzi sango
ebebisami – wana tozali mosika mpenza na boyangeli ya mibeko.
Na nsuka, na bobimisi ya ba dosié ya Institut Robert Koch, ekómaki likambo ya bato nyonso, ata mpe mpo na bato
mingi, ete bilembeteli ya siansi ezalaki ata moko te mpo na moko ya mibeko nyonso etali coronavirus.
Bamonisaki yango monene na ndenge ya politiki .
Likama ya coronavirus kobanda 2020 kino 2023 ezalaki skandale ya monene koleka na makambo ya
mibeko mpe ya bonganga na mokili mobimba banda 1945!
Mpo na kosala ete masengi ya politiki ya ndenge wana ezala na nguya te na mikolo mizali koya, bosembo te
nyonso esengeli koboyama na mobeko banda na ebandeli!
Moto nyonso oyo akosangana na likambo oyo asengeli kozwa etumbu!
Lokumu ya moto – nazali kowuta maloba ya Thomas d'Aquin awa:
Mobeko nyonso oyo ematisaka lokumu ya moto ezali ya sembo.
Mobeko nyonso oyo ekitisaka lokumu ya moto ezali ya bosembo te.
Eténi 16 ya Mibeko Minene ya Civil ya Autriche, lokola mobeko ya motuya mpo na lotomo ya moboko ya bomoto, elobi ete moto
nyonso azali na matomba ya bomoto oyo emonanaka polele na mayele mpe na yango, asengeli kotalelama lokola moto.
Oyo etɛlɛmisi lotomo ya moboko ya bomoto lokola mobeko ya mibeko mpe mobeko ya motina ya bibongiseli ya mibeko ya bato ya mayele.
Makoki ezali ya bomoto.
Yango elingi koloba ete bazwami to bapesi na nyongo te, mingi mpenza te na ba gouvernements to na ba représentants.
Esengeli te bápɛsama to bákɔmama liboso.
Eza na kati ya bomoto, na kozala moto.
Article 1 ya Mobeko-likonzi ya Allemagne elobi lisusu boye:
Lokumu ya moto ezali ya kobukama te.
Ezali mokumba ya bakonzi nyonso ya Leta ya kopesa bango limemya mpe kobatela bango.
Makoki ya moboko oyo elandi ezali mibeko oyo esengeli kotosama na likita ya mibeko, na boyangeli mpe na
tribinale, lokola mibeko oyo esalelamaka mbala moko.
Mpe nalingi kobakisa ete bakangaka mpe media.
Longola Article 1 ya Mobeko-Mokonzi, Article 79 elobi ete constitution ekotikala na nguvu libela na libela.
Ba lotomo oyo ya moboko, mpe lokumu ya moto oyo ekoki te kobukama, ekoki kobongwana ata na mbongwana ya mobeko-likonzi te.
Ezali ya seko.
Lokumu ya moto ezali mobeko ya bizaleli malamu oyo ebelaka te mpe eleki lolenge nyonso ya boyangeli.
Mpo bomoi ya moto nyonso ezali ndenge moko mpe ezali na lotomo ya kozala na bonsomi.
"Bato, lokola ntina na bango moko, basengeli ata mokolo moko te kotalelama lokola bisaleli mpo
na kokokisa ntina mosusu," kolanda Immanuel Kant.
Engebene na mibeko ya makambo oyo etiami na Tribinale ya Mobeko-Mokonzi ya Allemagne, lokumu ya moto ezali
motuya ya likolo koleka ya Mobeko-Mokonzi mpe mobeko-motina ya ebongiseli ya mibeko ya Allemagne.
Lokumu ya bomoto ezali motuya eleki monene na mobeko-likonzi mpe ezali likambo ya kosolola te.
Ndenge moko mpe, Article 7 ya Mibeko-Mokonzi ya Confédération Suisse elobi ete lokumu ya
moto esengeli kotiama na motuya mpe kobatelama.
Liyebisi ya mokili mobimba na ntina ya makoki ya bomoto ya mokolo ya 10 sanza ya zomi na mibale 1948:
Bato nyonso babotamaka na bonsomi mpe bakokani na lokumu mpe na makoki, bapesami mayele mpe
lisosoli, mpe basengeli kosalisana na molimo ya bondeko.
Déclaration ya Lipanda ya Etats-Unis, oyo ebimisamaki na mokolo ya 4 sanza ya nsambo 1776,
elobaki ete: Bato nyonso bakelami ndenge moko.
Bato nyonso bazali na makoki mosusu oyo ekoki kobɔtɔlamaka te, lokola bomoi, bonsomi mpe koluka esengo.
Lokumu ya bomoto, oyo ezangi ndelo, ezangi kokoka kozanga, mpe ya kozanga likambo, ezali moboko ya boyangeli na
nse ya mibeko mpe ya demokrasi, oyo ekoki kosololama te.
Bango nde balimita ya makasi mpenza oyo esengeli ata moke te koleka.
Bato oyo babukaka lokumu ya moto babukaka mpe Leta ya demokrasi oyo etongami na mobeko-likonzi mpe boyangeli ya
mibeko, oyo soki ezangi, bosembo ekozala te – mibeko ezangi, Leta ekokoma kaka lingomba ya miyibi.
Augustin ya Hippone: "Longola bosembo, mpe Leta ezali nini soki ezali te etuluku monene ya miyibi?"
Na kotalela likanisi oyo ngai, lokola avocat, nabengi mobeko ya moboko ya likolo koleka ya mibeko ya
moboko – lokumu ya bomoto – nakomi na makanisi motoba.
Kasi liboso, liloba moke uta na Martin Luther King.
Nakozala moto ya liboso ya kolendisa botosi ya mibeko ya sembo.
Moto azali na mokumba, kaka te na miso ya mobeko kasi mpe na miso ya bizaleli malamu, ya kotosa mibeko ya sembo.
Na ngambo mosusu, ezali mokumba ya bizaleli malamu mpo na bato ete báboya kotosa mibeko ya bosembo te.
Nandimi elongo na Saint Augustin ete mobeko ya bosembo te ezali mobeko te.
Mobeko ya mabe ezali mobeko te, elobi lisese monene ya Latin.
Mpe sikoyo, tótalela mateya motoba:
Tɛzi ya liboso: Mobeko-moboko ya sistɛmɛ ya mibeko, epai wapi mibeko nyonso euti, ezali lokumu ya
bomoto lokola lotomo ya ebandeli ya moto na moto.
Ezali ni likanisi te, ni lisapo ya kobosana te.
Tɛzi ya mibale: Mobeko oyo eleki monene ezali lokumu ya moto lokola lotomo ya moboko ya moto moko moko.
Oyo ezali makoki na ye ya bomoto, makoki ya moboko mpe bonsomi na ye.
Ezali misisa ya système ya mibeko.
Tɛzi ya misato: Mibeko oyo ebukaka lokumu ya moto mpe makoki na ye ya bomoto ezali mpamba mpe ezangaka nguya mpenza.
Bazangi bosembo ya mibeko.
Na likambo oyo, nazali komonisa likanisi ya mateya oyo eleki na makasi, mateya oyo babengaka
dogme ya nullité , tokosolola yango mingi na sima.
Tɛzi ya minei: Mibeko oyo ebuki ntomo mpe bonsomi ya moboko ya bato ezali mpamba mpe ezangi nguya mpenza.
Bazangi bosembo ya mobeko.
Tɛzi ya mitano: Mibeko oyo ebuki mibeko ya likolo koleka ezali mpamba mpenza.
Bazangi bosembo ya mibeko.
Tɛzi ya motoba: Mobeko ya likolo eleki mobeko ya nse, mpe ekomisaka oyo ya nse mpamba mpenza.
Mobeko ya nse ekoki te koleka mobeko ya likolo.
Nakoki kotombola makanisi oyo, oyo natie na motuya ya bomoto, ezala na kotalela mobeko oyo ezali na bomoi na nzela
ya ezalela ya mibeko, mpe na kotalela filozofi ya mibeko.
Gustav Radbruch azalaki moko ya bato ya mayele ya mibeko ya ntina mingi ya ekeke ya 20.
Azalaki politicien ya SPD mpe asalaki mbala mibale lokola Ministre ya Justice ya Reich na tango ya Republique ya Weimar.
Abikaki kobanda 1878 kino 1949.
"Bokonzi ekoki kouta na bosengeli, kasi ata mokolo moko te na mokumba to na bosembo."
Azali kolakisa ndelo kati na mobeko oyo ezali mabe, oyo ekoki kozala malamu te, ekokaki
kobongisama na lolenge mosusu, to ezali kaka mabe.
Ezali kaka mabe mpo na mobeko ya bosembo te oyo ekómi na nivo moko ya bosembo te.
Alimboli makanisi na ye, oyo na suka ememi na formile ya lokumu ya Radbruch.
Nakotángi: "Kowelana kati na bosembo mpe bosóló ya mibeko ekoki mbala mosusu kosilísama na kopesáká ntina koleka na
mobeko positif, oyo ekangamisami na mibeko mpe na bokonzi, ata soki makambo na yango ezali ya bosembo te mpe ebongi te."
Longola sé soki botɛmɛlani kati na mobeko oyo endimami mpe bosembo ekómi na nivo oyo ekoki kondimama te, na boye ete
mobeko, lokola mobeko ya mabe, esengeli kotika esika na bosembo.
Eza mpasi ya kokabola polele kati na makambo ya bosembo te na mibeko oyo etikali na nguya atako ezali na mabunga.
Bokeseni mosusu, akomi, ekoki komonisama na polele mpenza.
Mpe tala fraze ya ntina: "Esika bosembo elukami ata te, esika bokokani, oyo ezali na motema ya bosembo, eboyami
na nko na botiami ya mibeko, mobeko ezali kaka mabe te, kasi ezangi ata bizaleli nyonso ya mobeko."
Mibeko, ata mibeko ya bato, ekoki kolimbolama kaka lokola mobeko mpe etinda oyo ntina na yango ezali ya kosalisa bosembo.
Mobeko esengeli kosalela bosembo, soki te ezali bosembo te.
Mpe alobi lisusu ete: "Esika bosembo elukamaka ata te, bibongiseli oyo esalemi boye ezali kaka
bilembo ya bokonzi, kasi ata moke te mibeko ya sembo."
Na yango, mobeko oyo eboyelaka bato mosusu makoki na bango ya bomoto ezali likanisi ya mobeko te.
Formule ya Radbruch ekɔtisamaki na sima na kati ya mibeko ya Tribinale ya Constitution ya Allemagne na makambo oyo
babengaki "Wall shooter trials", nsima ya kokwea ya RDA.
Mobeko to etinda oyo epesaka bakɛngɛli ya ndelo ndingisa ya kobɛta masasi moto nyonso oyo ameki kobima na RDA
ezali mpe ya bosembo te mpe etumbu ezali mpo na yango.
Mpe awa tokómi mbala moko na eteni mosusu ya ntina mingi, Article 7 ya Convention ya Mpoto mpo na Makoki ya Bomoto:
Etumbu ezali te soki mobeko ezali te.
Paragrafe ya yambo elobi ete esengeli mobeko ezala mpo na etumbu nyonso ya likambo ya mabe. Etumbu moko te
ekoki kopesama oyo ezali makasi koleka etumbu oyo ezalaki na ntango likambo yango esalemaki.
Kasi, ezali na likambo moko ya ntina mingi oyo ekeseni na yango, elingi koloba na paragrafe ya mibale:
Article oyo ekopekisa te kosambisama mpe kopesa etumbu na moto nyonso mpo na likambo to bozangi kosala
likambo oyo, na tango esalemaki, ezalaki mbeba kolanda mibeko oyo ekondimami na bikolo oyo bikoli.
Ndenge moko, na Article 38 ya Statut ya Cour Internationale de Justice, Cour Pénale Internationale
esalelaka mibeko ya moboko oyo bikolo oyo bikoli endimaka.
Mibeko ya moboko oyo endimami na bato nyonso, oyo ezali na lokumu koleka mibeko, bakotisi yango na kati ya mibeko ya
ekolo mpe na yango, esengeli kotosa yango na ndenge ya mibeko.
Ndenge moko mpe mpo na Lisanga ya Mpoto:
Mibeko minene ya mobeko ezali eteni ya mobeko ya moboko ya Lisanga ya Mpoto.
Oyo elakisi limemya ya makoki ya moboko, bosembo mpe bokokani.
Mpo na kososola ndenge mibeko etandami na nivo na yango, nalingi kolimbola na mokuse ndenge ebongisami.
Ndengé mibeko etɛlɛmisami na nivo-nivo lokola molɔngɔ ya mibeko elingi koloba ete mobeko nyonso ya
nivo ya nsé esengeli kotosa mobeko ya nivo ya likoló.
Esengeli ebima na mobeko ya likolo, soki te ezali mabe na miso ya mobeko.
Na Autriche, tosalisi boyangeli ya etape na etape ya système ya mibeko boye.
Kasi, likambo oyo etali mpe ba systèmes juridiques misusu, bakisa mpe bikolo ya Union Européenne.
Etape ya yambo: Etape ya likolo koleka ezali na mitindo ya moboko ya Mibeko-Mokonzi ya Federal.
Oyo ezali mitindo ya demokrasi, ya république, ya liberté, ya federaliste mpe ya constitutionnel.
Etape ya mibale: Mibeko ya moboko ya Lisanga, elingi koloba ba traités ya Lisanga. Mpe likambo ya ntina mingi,
Charte ya Makoki ya Moboko ya Lisanga ya Mpoto lokola mobeko ya liboso, mpe na nsima, mibeko-misusu ya moboko.
Etape 3: Mibeko ya mibale ya Lisanga ya Mpoto, oyo ezali na kati na yango mibeko oyo bitémó ya Lisanga ya
Mpoto ebimisaka, mingi mingi mibeko-mitindo mpe malako.
Etape 4: Mibeko ya moboko ya federal mpe mibeko ya moboko ya ba etats moko na moko.
Etage ya mitano: Mibeko ya federal mpe mibeko ya etuka lokola mibeko ya pete oyo esengeli kokokana na mibeko ya moboko.
Etape 6: Mibeko ya botambwisi – oyo ezali mibeko ya mobimba oyo ebimisami na bakonzi ya boyangeli,
mpe ekoki kosalema kaka na kotalela mibeko minene.
Etape ya 7: Mpe na nsima, bikateli mpo na likambo ya moto na moto: etumbu, ekateli mpe mokano.
Soki, ndenge nalobaki, mobeko moko ekeseni na molongo oyo ya likolo na nse ya mibeko, bongo, kolanda
boyebi na ngai ya mibeko mpe liteya ya kozanga nguya, ezali mpenza mpamba mpe ezangi nguya.
Yango elingi koloba ete mokumba ya kotosa mpe ekobanda te.
Awa tokómi na mpamba: Mobeko ya sembo te ezali mobeko te.
Mobeko ya bosembo te ezali mobeko te, lokola masese ya Latin.
Mibeko ya mobeko ya mateya ya kozanga-nguya, oyo mobeko ya likolo elongolaka – elingi koloba, elekaka likolo –
mobeko ya nse, oyo ekomi mpamba mpe ekoki kozongisama nsima te.
Na ndenge wana, esengeli te na likambo mosusu.
Effet babengi "Eo ipso effect" esalemaka.
Kasi, na bokeseni, liteya ya kotanga mabunga, oyo emesana na Autriche mpe ekomami na mobeko:
Ata soki mibeko yango ezali na libanda, etikali na nguvu mpe esengeli kotosa yango kino ekolongolama na nzela ya
botɛmɛli ya ebongiseli moko ya Leta oyo ezali na ndingisa.
Yango eyokani te na bososoli ya demokrasi mpe ya constitution, mpe na ndenge ya mayele mpe ya molongo oyo
ebongisami mibeko lokola ebongiseli ya nivo na nivo.
Kasi, na mibeko ya privé ya Autriche, Article 879(1) elobi boye: Boyokani oyo ebuki epekiseli ya mobeko
to oyo etɛlɛmɛli mibeko ya bato banso ezali mpamba.
Na yango, na mibeko ya bato na bato, esengeli te kotɛmɛla, kasi na mibeko ya Leta, esengeli mpenza.
Mpe Tribinale ya Constitution na Autriche ezali ata na likoki ya kotika ete mobeko oyo ya mabe
etikala na nguvu kino sanza zomi na mwambe (!).
Na makanisi na ngai, likambo oyo eyokani te na mitindo ya boyangeli na nse ya mibeko mpe etongami kaka
na liteya ya ntembe makasi ya botangi ya mabunga mpe na ndelo moko ya bosolo ya mibeko.
Mobeko yango moko epesaka bato oyo mobeko etali bango lotomo ya komisunga bango moko.
Oyo emonanaka mingi mpe eyebani koleka ezali komibatela:
"Tango bosembo ekomi mobeko, kotɛmɛla ekomi mokumba." Bertolt Brecht
Eténi 3 ya Mibeko ya Mabe ya Autriche elobeli komibatela:
Moto azali kosala mabe te soki asaleli bobateli oyo esengeli kaka mpo na komibatela na etumba mabe oyo ezali kosalema sik'oyo to
oyo ekoya noki – likambo ya ntina, etumba mabe – na bomoi, kolongono, nzoto mobimba, bomoto na
ye to na ya moto mosusu, bonsomi to biloko na ye.
Makambo ya komibatela, oyo esengeli kokokisama nyonso esika moko, ezali: bongo komibatela ezali na ntina, etumba ya sik'oyo
to oyo ezali pene ya koya, etumba yango ezala mabe na miso ya mobeko, mpe etumba likolo ya biloko oyo ekoki kobatelama.
Etumba oyo endimami na mobeko ya moboko, elingi koloba mibeko to mibeko ya boyangeli – ezala na leta moko ya mobulu – ezali
komibatela te, mpo etumba yango ezali mabe te na miso ya mobeko.
Mobeko etikali na nguvu ata soki sima tribinale elongoli yango lokola likambo ya mabe.
Kasi, soki nazwi likanisi oyo nazali kosunga – liteya ya kozanga-nguya, kotalela na molongo ndenge ebongiseli ya mibeko
etɛlɛmi na nivo na yango – ete mibeko ya boye ezali mpenza mpamba mpe ezangi nguya, bongo etumba ya leta oyo ezali
kokɔta na makasi ezali likambo ya mabe na miso ya mobeko mpe kosalela komibatela ekozala mpenza na ndingisa.
Lotomo mosusu ya komibongisa oyo emonanaka mingi: likama.
Nalingi kobanda na maloba moko ya mayele ya Ludwig von Mises oyo ebongi mpenza mpo na ntango na biso:
Likama eleki monene mpo na civilisation ezali te koleka boyangeli ya bato oyo bayebi mosala te, bato ya kanyaka to bato mabe.
Makambo ya kokitisa etumbu na mobeko ya Autriche etambwisami na Eténi 10(1) ya Mibeko ya Mabe.
Etambwisami na lolenge moko na ba systèmes juridiques misusu.
Moto nyonso oyo asalí likambo oyo etumbu ezali mpo na kopekisa likama monene oyo ezali pene ya kokwela ye moko to moto mosusu,
akangisami soki mabe oyo likambo yango elingaki komema ezalaki monene koleka te – elingi koloba, esengeli kotalela soki mabe na
litomba ekokani – mpe soki ezalaki na lolenge mosusu ya kosala te oyo bakokaki kozela epai ya moto oyo
azali na boyokani na makambo oyo mobeko ebatelaka.
– elingi koloba, kozanga ntina ya ezaleli nyonso mosusu mpe bokokani.
Lisusu, ezali mpe na likambo ya état d'urgence oyo eleki mibeko.
Elobi boye: Kosala likambo ya komibatela na tango ya likama ezali mabe te na miso ya mobeko, soki litomba oyo esengelaki
kobatelama ezali na motuya monene koleka litomba oyo ebebaki.
Nalingi kolobela awa mibeko ya tribinale ya sikoyo, mingi mingi na Allemagne:
Kopesa ba certificat médical ya lokuta na ngambo ya minganga na ntina na ba certificat ya ndingisa ya kozanga maske mpo na
COVID-19 mpe ba certificat ya vaccination ya COVID-19 ekoki kotalelama na bosembo lokola likambo ya
lombangu, ata soki tokanisi ete mibeko wana ya coronavirus ezalaki mabe te banda na ebandeli.
Bango basengami bolimbisi te kaka na miso na ngai, kasi bazali mpe na raison.
Mpo bokolongono mpe bomoi ya moto ezali na motuya koleka lotomo ya mibeko na likambo ya
kotiela na motema ba certificat ya monganga.
Ezali mokumba ya liboso ya monganga: Primum non nocere, ya liboso, kosala mabe te – secundum cavere,
kobatela, kozala na likebi – tertium sanare, na suka, kobikisa.
Yango wana, na makanisi na ngai, esengeli te kotalela yango libosoliboso lokola likambo ya bosengeli, kasi
nde kozanga nguya mpenza ya mibeko wana ya bosembo te, oyo ekoki te kondimama lokola ya solo.
Nakanisi ete esengeli lisusu kotika te ete batribinale basalela mitindo ya boye oyo ezali konyokola minganga oyo bafundi bango.
Nalobaki na ebandeli ete moto nyonso oyo asalaka na ndenge ya mabe, oyo asalelaka mibeko ya mabe
oyo ezali mpenza ya pamba, asengeli kopesa eyano.
Moto nani azali na ngambo, nani akoki kopesa biyano, mpe kino wapi bakoki kopesa biyano?
Liloba ya Hannah Arendt na likambo oyo:
Moto moko te azali na lotomo ya kosalela botosi lokola elembo mpo na kondimisa misala na
ye. Botosi ezali te ntina ya kosala likambo.
Biso moko nde tokokata makambo na biso; lokumu ya bomoto esengi yango.
Soki mobeko moko oyo ezali mabe na molongo ya mibeko ya likolo ezali mpenza mpamba,
bongo ezali eteni ya ebongiseli ya mibeko te.
Na yango, esengeli te kolandama mpe administration to ba tribinale bakoki kosalela yango te.
Soki esalemi kaka bongo, yango ezali likambo oyo esalemi kozanga mobeko – mpe na yango, liboso mpenza, ezali
kobuka mobeko – mpe ezali likambo ya bokonzi ya Leta oyo bato na yango basalaki bongo.
Kasi, mpo na ngai, likambo oyo elimboli mokumba kaka ya Leta te – oyo, na suka, ezali biso moko – kasi mpe mokumba ya bibongiseli
oyo ezali kosala, kolanda makoki na bango ya kokanga ntina mpe kolanda foti na bango – mingi mpenza mpo na
bibongiseli ya bokonzi ya likolo mpe ya likolo koleka, mingi mpenza mpo na baguvernema mpe mibeko.
Oyo etali bato moko moko lokola baye mibeko etali, esengeli nde etalela lisusu koleka leta, bokonzi na yango mpe baguvernema
na yango, mpe na suka, mpe bibongiseli oyo bizali kosala.
Moto moko te akoki kokimola na ngambo mpe na etumbu mpo na kozanga koyeba mobeko.
Koyeba mibeko te ezali likambo ya komilimbisa te.
Oyo etali kaka bato ya mboka te, kasi mpe basali nyonso ya leta, bazuzi mpe bakonzi nyonso ya leta.
Mpo na kolimbola bandelo ya mokumba, natali Eténi 9 ya Mibeko ya Mabe ya Autriche, oyo babengaka clause ya libunga na mibeko.
Paragrafe 1: Moto nyonso oyo amonaki te ete likambo yango ezali mabe mpo na libunga na mibeko, azali na
ngambo te soki bakoki kopesa ye foti te mpo na libunga wana.
Ezali mpenza mpasi, soki te likambo oyo ekoki kosalema te na makambo mingi, kopesa foti na bakonzi ya
mboka mpo ete batángaka te makoki ya moboko ya bato ndenge moko na avoka ya mibeko-mokonzi.
Paragrafe ya 2: Libunga ya mibeko nde ekoki kopesama foti soki moto oyo asalaki mabe
amonaki yango polele lokola moto nyonso mosusu.
Tango bana mpe bana-kelasi basengelaki kolata ba maske na bakelasi na boumeli ya basanza ebele mpo na
mibeko ya coronavirus oyo ezalaki na bilembetele te.
Soki bana mpe bana-kelasi oyo basengelaki kutu kolata ba maske na bantango mosusu na mateya ya sport – likambo oyo ezali mabe
mpo na kolongono ya nzoto mpe ekeseni mpenza na bolamu ya mwana – bongo ezaleli ya kozanga bosembo emonaneli ngai polele.
Mpe fraze ya mibale: To soki moto oyo asali mabe ayekolaki malamu te mibeko oyo etali likambo, atako esengelaki ye kosala yango mpo
na mosala na ye, mosala ya maboko to mpe mpo na makambo mosusu.
Nazali kozela ete mosali nyonso ya leta ayekola malamu mibeko ya ntina oyo etali makoki ya bomoto, mingi mingi na ntina ya
kosalela mibeko oyo ekotaka na makambo ya moto na moto, mpe azwa ekateli na likambo yango, to, soki esengeli, atɛmɛla .
Soki libunga esengeli kopesama foti, bongo soki moto oyo asalaki yango asalaki na nko, etumbu oyo etali likambo ya kosala na
nko nde ekosalelama; soki asalaki na bozangi bokebi, etumbu oyo etali likambo ya kosala na bozangi bokebi nde ekosalelama.
Leta yango moko, na pene na likambo moko te, akoki kosalela libunga ya mibeko lokola ntina mpo na
koboya komona mokumba mpe kozanga kozala na ngambo na ye.
Mpo ayebi malamu mibeko oyo ye moko akelá, mpe esengeli ayeba yango.
Kasi, likambo etali bato oyo basalaka na nkombo ya Leta, oyo esengeli mpe bakoki kozala na boyebi ya
mozindo na mosala na bango mpe na makambo oyo basalaka.
Koyanola, mokumba mpe ngambo – oyo ezali likambo ya momeseno na mibeko ya bato bango na bango na boyokani ya bokatikati
kati na bato moko na moko – esengeli mpe etosama kozanga kopekisama na mibeko ya Leta na boyokani ya likolo na nse.
Kaka na lolenge oyo, na nzela ya mokumba ya bato nyonso oyo bazali na kati, nde ebongiseli ya kobatela na ndenge
ya mobimba makoki ya moboko ekoki kosalema, oyo etongami likolo ya likoki ya moto na moto ya komipona ye moko.
Bango oyo bakoki te kozwa mokumba bakomiyoka te ete bazali na mokumba.
Kasi baoyo bandimi mokumba na bango, bakokokisa yango.
Sikawa nakomi na conclusion na ngai na bosengi moko, lotomo moko ya moboko – oyo, kolanda boyebi na ngai ya
mibeko, esengeli komonana polele – kasi esengeli bakotisa yango na liste ya lotomo ya moboko.
Politiki mpe boyebi ya mibeko bazali na mokumba moko ya ntina na likambo oyo.
Ntina mpo na kozwa lotomo:
Bato bakelamaki te mpo na mobeko; kasi mobeko nde esengeli ekelama mpo na bato.
Moto azali moombo ya Leta te.
Moto nde akelaki Leta, mpe Leta esengeli kosalela mokeli na yango, kasi te mokeli nde asengela kosalela Leta.
Na suka, nasengi makasi ete lotomo ya moboko oyo elandi ebongisama:
Mibeko oyo ebukaka lokumu ya moto, makoki ya bomoto, makoki ya moboko mpe bonsomi, ezali na
nguya ya mobeko te mpe ezali mpamba mpe ya pamba.
Moto moko te azali na mokumba ya kolanda bango mpe moto moko te azali na lotomo ya kotinda basusu básala bongo.
Boye nde tokopekisa mpo na libela pandemi ya mibale ya coronavirus!
Matondi mpo na likebi na bino.
Kitoko mingi! Dokotolo Brunner, natondi yo na nkombo ya bato nyonso ya mokili mobimba.
Nasepelaka na ndenge oyo osangisaka ba avocats.
Ezali lolenge ya malamu koleka oyo tokoki kosala.
Bato bazali lokola bana mike.
Bino bozali bankɔ́kɔ na biso, boyebi mobeko.
Olimboli yango malamu mpenza, tososoli.
Tolɔkɔtɔlɔ yo libaku malamu mpe bilɔkɔ mosusu ebele.
Bato basengeli kobosana te ete bango nde bakonzi.
Mpe leta ezali te nkolo na ngai, kasi mosali na ngai.
Matondi, matondi, matondi!
Ba productions oyo esalemaki na libaku ya likita ya Lisanga ya kotɛmɛla censure na Suisse.
AZK elandaka matomba ya mbongo te. Ezala babandisi, balobi, to mpe Kla.TV, moko te azwaki lifuti mpo na enregistrement oyo.
Tolingi kolakisa polele ete video oyo ekoki kozongelama mpe kotindama mbala nyonso
bolingi na lolenge na yango oyo ebongwaná te.
AZK azali na mokumba te mpo na makambo oyo bato bapesaka. AZK azali na ngambo te na makambo ya politiki mpe ya
lingomba, mpe na yango, atalelaka te bato oyo balobaka.
Masolo oyo ezali kaka mpo na kopesa sango mpe emonisaka makanisi ya AZK te. AZK ezali esika
ya kopesa sango ya katikati na makambo nyonso.
Molobi na molobi azali na mokumba kaka mpo na lisungi na ye moko, kasi mpo na masungi ya basusu to mpo
na AZK te, mpamba te makambo na bango esimbani te.
Liyebisi ya ntina: Bansango oyo epesami awa etalelamaki na mayele mpe na kondima na biso nyonso.
Ata bongo, balobi mpe babimisi bazali na mokumba te mpo na makambo nyonso oyo ekoki kobima na misala to bizangi-misala oyo
etali makambo oyo ezali na kati ya video oyo. Moto na moto azali na mokumba na ye moko
mpo na ndenge akosala na makambo oyo azoyoka.