Ny fampahalalana ankapobeny momba ny fitsipika ara-dalàna sy ny fitsipiky ny AZK dia hita amin'ny faran'ny fampisehoana.
Taorian'ny fampisehoana sarobidy nataon'i Dr. Broudy avy any Japon, dia raisinay an-tanan-droa
ankehitriny ny mpandahateny malaza avy any Aotrisy.
Manana mari-pahaizana doctorat amin'ny lalàna izy ary mandinika ny olana fototra momba ny fomba hiatrehana na
handrosoana amin'ny raharaha misy fitsipika ara-dalàna tsy ara-rariny, izany hoe tsy ara-dalàna, sy ny vokany.
Fa fantatrao, ho an'ny olom-pirenena tsotra toa ahy na izahay, tsy tena misy akory ny fenitra ara-dalàna tsy ara-drariny.
Ho anay, toy ny Dadabe Krismasy ratsy fanahy izany.
Ary izany no antony tsy handinihanay mihitsy fa mety hanitsakitsaka ny hasinantsika sy
ny maha-izy antsika ny tsy rariny toy izany.
Fa izany indrindra no hevi-diso mahazatra!
Ary Dr. jur. Michael Brunner dia hamaly ankehitriny ity hevi-diso mampidi-doza ity amin'ny teziny enina ary
hanondro fomba hivoahana amin'ity dilema tena tsy fantatra ity.
Fa alohan'ny handraisantsika azy eto amin'ny kianja, dia ity misy topimaso fohy momba ny asany.
Nahazo ny doctorat-ny i Dr Michael Brunner tamin'ny taona 1990 rehefa avy nianatra lalàna ary niasa
ho mpisolovava tany Aotrisy nandritra ny 31 taona.
Hatramin'ny Martsa 2020, izy dia mpitsikera mavitrika ny fepetra momba ny coronavirus, mametraka fitoriana any amin'ny
Fitsarana Tampony momba ireo fepetra ireo, miteny eny amin'ny hetsi-panoherana, mamoaka lahatsary, sy ny sisa.
Ary ankehitriny topimaso momba ny asany ara-politika:
Oktobra 2020:
Fananganana ny "Mpisolovava ho an'ny Zon'olombelona Fototra – Mpisolovava ho an'ny Fanazavana" tany Vienne
Febroary 2021:
Fananganana ny antoko politika "MFG – Vahoaka, Fahafahana, Zon'Olombelona Fototra"
Nanomboka tamin'ny fararano 2021: Niditra tao amin'ny parlemanta-panjakan'i Aotrisy Ambony ny antokony;
Fahombiazana tamin'ny fifidianana ny filankevitra eo an-toerana tany Aotrisy Ambony, Aotrisy Ambany ary Tirolia
Fararano 2022:
Kandidà avy amin'ny MFG amin'ny fifidianana filoham-pirenena federaly amin'ny fararano.
Nanasokajy ny tenany ho mpanohitra ny rafitra politika efa misy izy.
Jolay 2023:
Mpikambana mpanorina ao amin'ny International Attorneys of Law, fikambanana iraisam-pirenena
miandraikitra ny lalàna manerana izao tontolo izao.
Novambra 2023:
Fialan-tsasatra amin'ny maha-mpisolovava mavitrika.
Nanomboka tamin'ny Desambra 2023, asa fampianarana isan-karazany sy asa ara-dalàna mitohy amin'ny maha-mpanolo-tsaina, sns.
Miteny anio i Dr Brunner momba ny "Ny hasin'ny olombelona no fandrefesana ny rariny – ny zavatra hafa rehetra dia tsy rariny."
Tiako ny hanolotra fiarahabana mafana ho anareo rehetra ary maneho ny fankasitrahako feno noho ny fahafahana mandray anjara
amin'ny adihevitra anio momba ity lohahevitra manan-danja ity, dia ny fanasokajiana
ara-dalàna ny lalàna tsy ara-drariny sy ny vokany.
"Ny hasin'ny olombelona no fandrefesana ny rariny.
Ny hasin'ny olombelona tsy maintsy ho ny fandrefesana ny rariny, raha tsy izany dia tsy rariny.
Ny lalàna sy ny rariny dia tsy teny mitovy hevitra.
Ny lalàna tsy voatery mitovy amin'ny rariny.
Tsy voatery ho lalàna ny rariny.
Ny lalàna tsy misy rariny dia tsy rariny.
Ny rariny dia rariny foana.
Inona no atao hoe rariny amin'ny lafiny ara-dalàna?
Ny rariny dia fanombanana ny fahalalana.
Mitondra mitovy amin'ny mitovy, mitondra tsy mitovy amin'ny tsy mitovy.
Na hanao zavatra amin'ny fomba ahafahan'ny hetsiky ny fitsipika fototrao (maxim) asandratra ho
lalàna manerantany, araka ny voalazan'i Immanuel Kant.
Na tsotra fotsiny ny filaminana – satria tsy hisy fandriampahalemana raha tsy misy rariny; tsy hisy
fandriampahalemana raha tsy misy fifandanjan'ny tombontsoa.
Raha ho ara-drariny ny rariny ary tsy hisy lalàna tsy ara-drariny, dia efa ho vita
tanteraka ny lahatsoratro sy ny famelabelarako.
Na izany aza, mampianatra antsika zavatra hafa ny zava-misy.
Mampianatra antsika izy fa tsy mbola tanteraka ny idealy momba ny rariny.
Na eo amin'ny sehatry ny lalàna na eo amin'ny sehatra politika.
Lalàna tsy ara-dalàna sy tsy rariny no ekena amin'ny antenimiera mpanao lalàna.
Ampiharin'ny sampana mpanatanteraka izy ireo ary ampiharin'ny fitsarana izy ireo.
Samy voatery hanaraka ny adidy fanarahana izy ireo.
Voatery manaraka na dia ny lalàna tsy rariny aza ny olom-pirenena.
Ny olana fototra izay efa niadian-kevitra tamiko nandritra ny volana maro – afaka mamerina ampahany amin'ny asako
eto fotsiny aho – dia ny fanasokajiana ara-dalàna ny fenitra ara-dalàna tsy ara-rariny sy ny vokany.
Ho ahy, ny fototra hanomboka hamaritana raha ara-drariny na tsy ara-drariny ny lalàna dia ny hasin'ny olombelona.
Izy no fitsipika ara-dalàna ambony indrindra ao amin'ny lalàna voajanahary sy ny lalàna miabo .
Izy no fenitra fototra ao amin'ny rafitra ara-dalàna mandroso, voasoratra ao anatin'ny
lalàna mahazatra ary ao anatin'ny lalàmpanorenana .
Ao anatin'ny rafitra demokratika miorina amin'ny fanjakana tan-dalàna, avy amin'ny vahoaka avokoa ny zo rehetra.
Ny fahafahana sy ny fitoviana no andry iankinan'ny demokrasia.
Na dia nanolotra ny fahefany ho an'ny antoko politika aza ny vahoaka mba hisolo tena azy ireo, dia mijanona ho fahefana
ambony indrindra ny vahoaka izay itondran'ny solontena tatitra.
Na dia eo aza ny fampiharana ny demokrasia solontena izay mampitombo hatrany ny fahefan'ny antoko politika ka mivelatra
amin'ny endrika rehetra eo amin'ny fiaraha-monina sy ny rafitra sivily, dia tsy misy demokrasia raha
tsy mifanaraka amin'ny sitrapon'ny vahoaka izany.
Ny lalàna manohitra ny vahoaka na ny lalàna manohitra ny rariny dia tsy mety mihitsy, ary tsy tohanan'ny sitrapon'ny vahoaka.
Ny vahoaka, ilay mpanjaka, dia tsy nanome ny zon'izy ireo ho an'ny solontena mba hahafahan'ireo solontena
mamorona lalàna ho an'ny tombontsoan'izy ireo manokana na hanohitra ny sitrapon'ny vahoaka.
Izay solontena manao tsinontsinona ny lalàna sy ny rariny dia tsy maintsy atao
tompon'andraikitra ary ampandoavina ny vokatry ny asany!
Ny fomba fanao any Aotrisy ary any amin'ny firenena hafa, araka ny Fitsarana Konstitisiona any Aotrisy sy araka ny lalàna
Aotrisy, izay milaza fa na dia ny lalàna tsy mifanaraka amin'ny Lalàmpanorenana aza dia tsy maintsy ampiharina mandra-pahafoanana
azy – ary avy eo, raha ilaina, ao anatin'ny fe-potoana fanarenana maharitra hatramin'ny 18 volana – dia midika fa
lasa lalàna ny tsy rariny, izay tena nolaviko tanteraka.
Rehefa tsy mandeha intsony ny fisarahan'ny fahefana, rehefa afaka mamorona lalàna araka izay itiavany azy ny governemanta noho ny
ankamaroan'ny mpikambana ao aminy ao amin'ny parlemanta ka tsy voafehin'ny parlemanta intsony, rehefa fenoin'ny governemanta
olona voatendry ara-politika ny toerana ara-pitantanana sy ara-pitsarana, rehefa lasa "oligarchie" ireo fikambanana sy
andrim-panjakana mifandray amin'ny fanjakana, rehefa voasivana ny fahalalahana miteny, ny fahalalahana akademika ary ny
fahalalahana mamoaka vaovao, rehefa voalaza ho ratsy, anesoesoina ary eny fa na dia enjehina aza ireo izay manana
hevitra hafa, rehefa rava ny fahasamihafan'ny fampahalalam-baovao – dia lavitra ny fanjakana tan-dalàna isika.
Farany indrindra tamin'ny famoahana ny antontan-taratasin'ny Ivontoerana Robert Koch, dia lasa fantatry ny besinimaro, eny
fa na dia ny ankamaroan'ny olona aza, fa tsy nisy mihitsy fototra porofo ho an'ireo fepetra rehetra momba ny coronavirus.
Nampitomboina tamin'ny alalan'ny faneken'ny politika izany .
Ny krizy coronavirus nanomboka tamin'ny 2020 ka hatramin'ny 2023 no tantara ratsy lehibe indrindra ara-dalàna
sy ara-pitsaboana maneran-tany nanomboka tamin'ny 1945!
Mba tsy hahomby amin'ny ho avy ireo teny filamatra politika toy izany, tsy maintsy lavina avy
hatrany ny maha-ara-dalàna ny tsy rariny rehetra!
Izay rehetra mandray anjara amin'ity dia tsy maintsy tompon'andraikitra!
Ny hasin'ny olombelona – i Thomas Aquinas no iantefan'ny teniko eto:
Lalàna rehetra izay manandratra ny hasin'ny olombelona dia rariny.
Lalàna rehetra manambany ny hasin'ny olombelona dia tsy ara-drariny.
Andininy faha-16 ao amin'ny Kaody Sivily Ankapoben'i Aotrisy, amin'ny maha-fenitra fototra momba ny zo fototra momba ny
maha-olona, dia mamaritra fa ny olombelona tsirairay dia manana zo voajanahary izay mazava ho azy ho
an'ny saina ka noho izany dia tokony heverina ho olona.
Ity dia manambara ho marina sy efa nomena ny zo fototra maha-olona ho fitsipika ara-dalàna sy fenitra
fototra ao anatin'ny rafitra ara-dalàna mandroso.
Ny zo dia efa ao anatin'ny maha-olombelona.
Midika izany fa tsy azo na azo ampindramina izy ireo, ary tsy ataon'ny governemanta na ny solontena akory.
Tsy ilaina ny manome na mahazo azy ireo aloha.
Mifamatotra amin'ny maha-olombelona izy ireo.
Andininy faha-1 ao amin'ny Lalàmpanorenana Alemàna koa dia mamaritra hoe:
Tsy azo tsimbadika ny hasin'ny olombelona.
Adidin'ny manampahefana rehetra ao amin'ny fanjakana ny manaja sy miaro azy ireo.
Ireto zo fototra manaraka ireto dia mampanery ny mpanao lalàna, ny mpanatanteraka ary ny mpitsara ho lalàna mivantana ampiharina.
Ary tiako ny hanampy fa mampifamatotra ny fampahalalam-baovao ihany koa izy ireo.
Ankoatra ny Andininy faha-1 ao amin'ny Lalàna Fototra, ny Andininy faha-79 dia mamaritra fa
hijanona ho manan-kery mandrakizay ny Lalàmpanorenana.
Ireo zo fototra ireo, ny tsy azo tsimbadika amin'ny hasin'ny olombelona, dia tsy azo ovaina na
dia amin'ny fanitsiana ny lalàmpanorenana aza.
Mandrakizay izy.
Ny hasin'ny olombelona dia foto-kevitra ara-pitondrantena tsy lany andro ary mihoatra ny endrika fitondrana rehetra.
Satria mitovy ny ain'olombelona rehetra ary manana zo hiaina malalaka.
"Ny olombelona, amin'ny maha-tanjona azy, dia tsy tokony hampiasaina na oviana na oviana ho
fitaovana hahatratrarana tanjona," hoy i Immanuel Kant.
Araka ny fitsarana efa napetraky ny Fitsarana Federaly momba ny Lalàmpanorenana Alemàna, ny hasin'olombelona no soatoavina ambony
indrindra ao amin'ny Lalàmpanorenana Fototra ary foto-kevitra ara-lalàmpanorenana ao amin'ny rafitra ara-dalàna Alemàna.
Ny hasin'ny olombelona no soatoavina ambony indrindra ao amin'ny lalàmpanorenana ary tsy azo ifampiraharahana.
Toy izany koa, ny Andininy faha-7 ao amin'ny Lalàmpanorenana Federalin'ny Konfederasiona Soisa dia milaza fa
tsy maintsy hajaina sy arovana ny hasin'ny olombelona.
Fanambarana Iraisam-pirenena momba ny Zon'Olombelona tamin'ny 10 Desambra 1948:
Ny olombelona rehetra dia teraka afaka sy mitovy voninahitra ary zo, nomena saina sy fieritreretana, ary
tokony hifampitondra amin'ny fanahin'ny firahalahiana.
Ny Fanambarana Fahaleovantenan'i Etazonia, navoaka tamin'ny 4 Jolay 1776, dia
manambara hoe: Mitovy avokoa ny olombelona rehetra.
Ny olombelona rehetra dia manana zo tsy azo esorina, anisan'izany ny fiainana, ny fahafahana ary ny fikatsahana fahasambarana.
Ny fanajana tsy misy fepetra, tsy azo soloina ary tsy manam-petra ny hasin'ny olombelona no fototry ny fanjakana
tan-dalàna sy ny demokrasia, izay tsy azo ifampiraharahana.
Izy ireo no mamorona ny tsipika mena tanteraka izay tsy tokony ho tsinjovina mihitsy.
Ireo izay mandika ny hasin'ny olombelona dia mandika ny fanjakana demokratika ara-lalàmpanorenana sy ny fanjakana tan-dalàna,
izay raha tsy misy azy ireo dia tsy hisy rariny – tsy misy lalàna, tsy misy fanjakana izay tsy ho lasa andian-jiolahy.
Agustinina avy any Hippo: "Esory ny rariny, ary inona moa ny fanjakana raha tsy andian-jiolahy lehibe?"
Miorina amin'izay antsoiko, amin'ny maha-mpisolovava ahy, hoe fitsipika fototra ambony indrindra amin'ny
fenitra fototra ara-materialy – ny hasin'ny olombelona – dia tonga tamin'ny fanambarana enina aho.
Fa voalohany, fanambarana fohy avy amin'i Martin Luther King.
Izaho no ho voalohany hanohana ny fanarahana ny lalàna ara-drariny.
Tsy andraikitra ara-dalàna ihany no ananan'ny olona iray, fa andraikitra ara-moraly koa ny manaraka lalàna ara-drariny.
Mifanohitra amin'izany, manana andraikitra ara-moraly ny olona tsy hanaja ny lalàna tsy ara-drariny.
Manaiky an'i Masindahy Aogostina aho fa ny lalàna tsy ara-drariny dia tsy lalàna mihitsy.
Lalàna tsy ara-drariny dia tsy lalàna, hoy ny fitenenana lehibe indrindra amin'ny teny latina.
Ary ankehitriny, ho amin'ireo tezisy enina:
Tesi voalohany: Ny fenitra fototra amin'ny rafitra ara-dalàna, izay iorenan'ny lalàna rehetra, dia ny
hasin'ny olombelona ho zo voalohany an'ny tsirairay.
Tsy petra-kevitra izy io, ary tsy tantara foronina koa.
Tesi faharoa: Ny lalàna ambony indrindra dia ny hasin'ny olombelona ho zo fototra ho an'ny tsirairay.
Ireto no zo fototra sy zo ary fahalalahana voajanahary ananany.
Izy ireo no fotokevitra mandrafitra ny rafitra ara-dalàna.
Tesi fahatelo: Tsy manan-kery tanteraka ary foana ireo fenitra ara-dalàna
manitsakitsaka ny hasin'ny olombelona sy ny zo fototra.
Tsy manana fahamarinana ara-dalàna izy ireo.
Amin'ity lafiny ity dia misolo tena ny fomba fisainana manjaka aho, dia ny doktrinan'ny antsoina hoe dogma momba ny tsy
fahamarinan'ny lalàna , ary hohazavaina bebe kokoa izany aoriana.
Tesi faha-4: Tsy manan-kery tanteraka ary foana ireo fenitra ara-dalàna manitsakitsaka
ny zon'olombelona fototra sy ny fahalalahana.
Tsy manana fahamarinana ara-dalàna izy ireo.
Tezisy faha-5: Tsy manan-kery tanteraka ny fenitra ara-dalàna izay mandika fenitra ara-dalàna ambony kokoa.
Tsy manana fahamarinana ara-dalàna izy ireo.
Tezisy faha-6: Ny lalàna ambony laharana dia manafoana ny lalàna ambany laharana ka mahatonga azy ho tsy manan-kery tanteraka.
Ny lalàna ambany laharana tsy afaka mandrava ny lalàna ambony laharana.
Azoko porofoina ireo teôria ireo, izay miorina amin'ny hasin'ny olombelona, na amin'ny lafiny lalàna miabo amin'ny toe-draharaha
ara-dalàna, na amin'ny lafiny filozofia ara-dalàna.
Gustav Radbruch dia iray tamin'ireo mpahay lalàna manan-danja indrindra tamin'ny taonjato faha-20.
Izy dia mpanao politika tao amin'ny SPD ary nanompo indroa ho Minisitry ny Fitsarana ao
amin'ny Reich nandritra ny Repoblika Weimar.
Niaina izy nanomboka tamin'ny taona 1878 ka hatramin'ny 1949.
"Ny fahefana dia mety hiorina amin'ny filàna, fa tsy mba hiorina amin'ny adidy na ny maha-ara-dalàna."
Mamaritra ny tsipika izy eo anelanelan'ny lalàna diso, izay mety tsy mety, azo atao amin'ny rafitra hafa, na tsotra fotsiny diso.
Tsy marina fotsiny fa lalàna tsy ara-drariny izay efa nahatratra ambaratonga iray amin'ny tsy rariny.
Manazava ny antony eritreretiny izy, izay amin'ny farany mitarika amin'ny raikipohy malazan'i Radbruch.
Hoy aho: "Ny fifandirana eo amin'ny rariny sy ny fahamarinan'ny lalàna dia azo vahana angamba amin'ny fanomezana
laharam-pahamehana ny lalàna positiva, izay azo antoka amin'ny alalan'ny lalàna voasoratra sy ny
fahefana, na dia tsy rariny sy tsy mety aza ny votoatiny."
Raha tsy hoe tonga amin'ny haavo tsy azo leferina ny fifanoheran'ny lalàna miabo sy ny rariny ka
tsy maintsy miala ny lalàna, amin'ny maha-lalàna diso azy, mba hanome lalana ny rariny.
Tsy azo atao ny manavaka mazava eo amin'ny tranga tsy rariny ara-dalàna sy ny lalàna mbola
manan-kery na dia misy aza ny votoatiny diso.
Fahasamihafana iray hafa, hoy izy manoratra, azo atao amin'ny fahazavana tanteraka.
Ary ity no fehezanteny fototra: "Raha tsy misy aza ny fikatsahana ny rariny, ary raha ny fitoviana, izay fototry ny rariny, dia
nolavina tamim-pikasana tamin'ny fametrahana ny lalàna, dia tsy hoe diso fotsiny ilay
lalàna, fa tsy manana toetra ara-dalàna mihitsy."
Ny lalàna, na dia ny lalàna miabo aza, dia tsy azo faritana afa-tsy ho didy sy sata izay tanjony dia ny hanompo ny rariny.
Ny lalàna dia tsy maintsy manompo ny rariny, raha tsy izany dia tsy rariny izy.
Ary hoy izy manao hoe: "Raha tsy misy aza ny fikatsahana ny rariny, dia fanehoana fahefana fotsiny ireo
fandaminana ireo, fa tsy fitsipika ara-dalàna mihitsy."
Noho izany, ny lalàna mandà ny zon'olombelona amin'ny olona sasany dia tsy fitsipika ara-dalàna.
Nampidirina tamin'ny fitsarana am-bava nataon'ny Fitsarana Konstitisiona Federaly ny fôrmula Radbruch, tamin'ireo antsoina
hoe fitsarana "Wall shooter" taorian'ny firodanan'ny GDR.
Lalàna na didy iray mibaiko ny mpiambina sisintany handefa bala amin'izay rehetra miezaka hiala ao
amin'ny GDR dia tsy ara-drariny ary azo saziana ihany koa.
Ary eto isika dia tonga mivantana amin'ny fepetra manan-danja manaraka, Andininy faha-7 ao
amin'ny Fifanarahana Eoropeana momba ny Zon'olombelona:
Tsy misy sazy raha tsy misy lalàna:
Andininy faha-1 milaza fa tsy maintsy misy lalàna mifehy ny sazy rehetra ho an'ny heloka. Tsy azo asiana sazy henjana kokoa
noho ny sazy nampiharina tamin'ny fotoana nanaovana ny heloka.
Na izany aza, misy fanavahana iray tena zava-dehibe amin'izany, dia ao amin'ny andininy faha-2:
Ity andininy ity dia tsy hanimba ny fitsarana sy ny fanasaziana ny olona rehetra noho ny asa na ny tsy fanaovana izay, tamin'ny
fotoana nanaovana azy, dia heloka bevava araka ny fitsipika ara-dalàna ekena amin'ny ankapobeny amin'ireo firenena mandroso.
Toy izany koa, ao amin'ny Andininy faha-38 ao amin'ny Statuta momba ny Fitsarana Iraisam-pirenena, dia mampihatra ny
fitsipika ankapoben'ny lalàna ekena amin'ireo firenena mandroso ny Fitsarana Iraisam-pirenena momba ny Heloka Bevava.
Ny fitsipika ara-dalàna eken'ny rehetra izay manana laharam-pahamehana mihoatra ny lalàna dia tafiditra ao anatin'ny
lalàna voasoratra ary noho izany dia manan-kery ara-dalàna.
Mitovy ihany koa izany amin'ny Vondrona Eoropeana:
Ny fitsipika ara-dalàna ankapobeny dia anisan'ny lalàna fototra ao amin'ny Vondrona Eoropeana.
Ity dia manondro ny fanajana ny zo fototra, ny fitsaboana mitovy ary ny fifandanjana.
Mba hahatakarana ny filaharan'ny fenitra, tiako hanazava fohifohy ny firafitry ny rafitra ara-dalàna.
Ny rafitra hierarkika ao amin'ny rafitra ara-dalàna amin'ny maha-hierarkian'ny fenitra azy dia midika fa
ny fenitra ambany laharana rehetra dia tsy maintsy manaraka ny fenitra ambony laharana.
Tsy maintsy vokarin'ny fenitra ambony kokoa izy, raha tsy izany dia tsy ara-dalàna.
Ao Aotrisy, efa nifehy ny rafitra hierarkika ao amin'ny rafitra ara-dalàna izahay toy izao manaraka izao.
Na izany aza, mihatra ihany koa izany amin'ny rafitra ara-dalàna hafa, anisan'izany
ireo firenena ao anatin'ny Vondrona Eoropeana.
Ambaratonga 1: Ny ambaratonga ambony indrindra dia ahitana ny fitsipika fototra ao amin'ny Lalàmpanorenana Federaly.
Ireto avy ireo foto-kevitra demokratika, repoblikana, liberaly, federalista ary konstitisiona.
Dingana faha-2: Lalàna fototra ao amin'ny Vondrona Eoropeana, izany hoe ny fifanarahana momba ny Vondrona Eoropeana. Ary tena
zava-dehibe, ny Charter momba ny Zon'olombelona Fototra ao amin'ny Vondrona Eoropeana ho lalàna
fototra ary, avy eo, ny fitsipika ankapoben'ny lalàna.
Ambaratonga faha-3: Lalàna Eoropeana faharoa, izay ahitana ny lalàna noraisin'ny andrim-panjakana
Eoropeana, indrindra fa ny fitsipika sy ny toromarika.
Ambaratonga faha-4: Lalàna fotokevitra federaly sy lalàna fotokevitra an'ny fanjakana tsirairay.
Ambaratonga faha-5: Ny lalàna federaly sy ny lalàna ao amin'ny fanjakana ho lalàna tsotra izay
tsy maintsy mifanaraka amin'ny lalàna fotokevitra.
Ambaratonga faha-6: Fitsipika – ireo dia fepetra ara-dalàna ankapobeny navoakan'ny manampahefana ara-pitantanana,
izay tsy azo ampiharina raha tsy mifototra amin'ny lalàna.
Dingana faha-7: Ary avy eo ny fanapahan-kevitra momba ny raharaha tsirairay: fitsarana, didy ary fanapahan-kevitra.
Raha, araka ny efa nolazaiko, misy fenitra ara-dalàna mifanohitra amin'ity rafitra hierarkika momba ny fitsipika ara-dalàna ity,
dia – araka ny fahatakarako ara-dalàna sy araka ny doktrinan'ny tsy fahamarinan'ny lalàna – tena tsy manan-kery tanteraka izy.
Midika izany fa tsy hisy adidy hanaraka koa.
Eto isika tonga amin'ny tsy misy: ny lalàna tsy ara-drariny dia tsy lalàna.
Lalàna tsy ara-drariny dia tsy lalàna mihitsy, araka ny fitenenana latina.
Ny fananganana ara-dalàna ny doktrinan'ny tsy fahamarinan-kery, izay ahafahan'ny lalàna ambony manafoana –
izany hoe mihoatra – ny lalàna ambany, izay tsy manan-kery tanteraka ary tsy azo ovaina.
Amin'ity lafiny ity, tsy ilaina ny fanamby misaraka.
Miseho ny antsoina hoe "Eo ipso effect".
Mifanohitra amin'izany, ny fampianarana momba ny kajy hadisoana, izay mahazatra any Aotrisy ary voasoratra ao anatin'ny lalàna:
Na dia tsy ara-dalàna aza izy ireo, dia mitoetra ho manan-kery sy mampanaja ireo fenitra ireo mandra-pahafoanan'izy ireo amin'ny
alalan'ny fanoherana ataon'ny andrim-panjakana nahazo alalana.
Tsy mifanaraka amin'ny fahatakarana demokratika sy ara-lalàmpanorenana ary amin'ny rafitra
ara-logika sy ara-sistematika amin'ny rafitra ara-dalàna amin'ny endrika hierarkika.
Ao amin'ny lalàna manokana Aostriana, na izany aza, milaza ny Andininy faha-879(1) hoe: Ny fifanarahana
manitsakitsaka fandraràna ara-dalàna na mifanohitra amin'ny politika ho an'ny daholobe dia tsy manan-kery.
Ka amin'ny lalàna tsy miankina, tsy ilaina ny fifanolanana, fa amin'ny lalàna ampahibemaso kosa dia tena ilaina izany.
Ary ny Fitsarana Konstitisiona any Aotrisy aza dia manana safidy hamela ity lalàna tsy ara-dalàna ity
hitoetra ho manan-kery mandritra ny 18 volana (!).
Araka ny fomba fijeriko, tsy mifanaraka amin'ny foto-kevitry ny fanjakana tan-dalàna izany ary miorina fotsiny
amin'ny doktriny tena mampisalasala momba ny kajy hadisoana sy ny ambaratonga iray amin'ny fahamarinan-dalàna.
Ny lalàna mihitsy no manome zo ho an'ireo iharan'ny fitsipika mba hanampy tena.
Ny mahazatra indrindra sy fantatra tsara indrindra dia ny fiarovan-tena:
Rehefa lasa lalàna ny tsy rariny, dia adidy ny fanoherana. Bertolt Brecht
Andininy faha-3 ao amin'ny Kaody Heloka Bevava Aostriana no mifehy ny fiarovan-tena:
Tsy manao heloka ny olona iray raha mampiasa fiarovana ilaina fotsiny izy mba hisorohana fanafihana tsy ara-dalàna efa mitranga
na ho avy – zava-dehibe fa fanafihana tsy ara-dalàna – amin'ny ainy, ny fahasalamany, ny fahamendrehany
ara-batana, ny fahamendrehany ara-pananahana, ny fahafahany mamaritra ny tenany, ny fahafahany na ny fananany.
Ny fepetra ho an'ny fiarovan-tena, izay tsy maintsy tanterahana miaraka, dia ny fiarovana ilaina, ny fanafihana
ankehitriny na ho avy tsy ho ela, ny tsy ara-dalàna amin'ny fanafihana ary ny fanafihana fananana azo arovana.
Ny fanafihana iray ara-dalàna, izany hoe avy amin'ny lalàna na fitsipika – na dia avy amin'ny fanjakana
mpanafika aza – dia tsy azo heverina ho fiarovan-tena, satria tsy tsy ara-dalàna ilay fanafihana.
Mbola manan-kery ny fenitra na dia hofoanan'ny fitsarana aza izany ho tsy ara-dalàna.
Na izany aza, raha raisiko ny toerana izay ianteherako – ny doktrinan'ny tsy fahamarinan-toerana, ny fandinihana rafitra
ara-pirazanana ao amin'ny rafitra ara-dalàna – fa tsy manan-kery tanteraka ireo fenitra ireo, dia tsy ara-dalàna ny fanafihan'ny
fanjakana masiaka ary azo ekena tokoa ny fihetsika fiarovan-tena.
Zo iray hafa tena mahazatra amin'ny fanampiana tena: vonjy taitra.
Te-hanomboka amin'ny teny nalaina tena mety avy amin'i Ludwig von Mises aho, izay tena mifandraika amin'ny fotoanantsika:
Tsy misy fandrahonana lehibe kokoa ho an'ny sivilizasiona noho ny fitondran'ny olona tsy mahay, mpanao kolikoly, na ratsy fanahy.
Ny toe-javatra mampihena ny heloka bevava ao amin'ny lalàna Aostriana dia fehezina ao amin'ny
Andininy faha-10(1) ao amin'ny Kaody Heloka Bevava.
Voafehy amin'ny fomba mitovy amin'izany koa izy amin'ny rafitra ara-dalàna hafa.
Na iza na iza manao heloka mba hisorohana fatiantoka lehibe sy tsy azo ialàna ho azy na ho an'ny olona iray hafa dia tsy meloka
raha tsy mihoatra ny antonony ny fahasimbana ateraky ny heloka – izany hoe tsy maintsy ampiharina ny fitsapana fifandanjana
– ary tsy azo antenaina fitondran-tena hafa avy amin'ny olona iray mifandray amin'ireo soatoavina arovan'ny lalàna.
– izany hoe ny tsy fahaiza-misaina amin'ny fitondran-tena hafa rehetra sy ny fifandanjana.
Ankoatra izany, misy ihany koa ny toe-javatra maika ivelan'ny lalàna.
Milaza izy hoe: Tsy heverina ho tsy ara-dalàna ny hetsika fiarovana natao tamin'ny toe-javatra maika
raha toa ka lehibe kokoa ny tombontsoa ara-dalàna arovana noho ny tombontsoa efa simba.
Tiako ny hanonona eto ny fitsarana ankehitriny, indrindra any Alemaina:
Ny famoahana taratasy fanamarinana ara-pahasalamana sandoka ataon'ny dokotera, ao anatin'ny resaka taratasy fanamarinana
fanalana amin'ny fanaovana arotava noho ny COVID-19 sy taratasy fanamarinana fanaovana vaksiny COVID-19, dia tsy maintsy
tombanana araka ny tokony ho izy ho fepetra vonjy taitra, na dia heverina aza fa tsy nisy fandikan-dalàna ireo
lalàna momba ny coronavirus ireo hatrany am-boalohany.
Tsy hoe voavela fotsiny eo imason'ny ahy izy ireo, fa ara-drariny ihany koa.
Satria sarobidy kokoa ny fahasalamana sy ny ain'olombelona noho ny zo ara-dalàna amin'ny
fahamarinan'ny taratasy fanamarinana ara-pitsaboana.
Adidy voalohany indrindra ho an'ny dokotera: Primum non nocere, aloha indrindra aza manimba – secundum cavere,
miaro, mitandrema – tertium sanare, farany manasitrana.
Noho izany, araka ny hevitro, tsy tokony hoheverina voalohany ho asa ilaina izany, fa kosa ny tsy fahamarinan'ireo fitsipika
tsy ara-drariny ireo, izay tsy azo heverina ho manankery.
Heveriko fa tsy tokony avela intsony ny fitsarana hampihatra ireo fenitra ireo izay manimba ny dokotera voampanga.
Nilaza tamin'ny voalohany aho fa izay rehetra manao tsy ara-dalàna, mampihatra lalàna tsy ara-dalàna rehefa tsy manan-kery
tanteraka, dia tsy maintsy tondroina ho tompon'andraikitra.
Fametrahana andraikitra: Iza no tompon'andraikitra, iza no azo asaina manome fanazavana, ary hatraiza ny andraikiny?
Teny iray avy amin'i Hannah Arendt momba ity lohahevitra ity:
Tsy misy olona manana zo hampiasa ny fanarahana ho fialan-tsiny hanamarinana ny asany. Tsy
fanamarinana ny fanarahana ho antony hanaovana hetsika.
Izahay dia manana ny fahaleovantenanay; mitaky izany ny hasin'ny olombelona.
Raha toa ka tsy manan-kery tanteraka ny fenitra iray izay tsy ara-dalàna ao anatin'ny rafitra
fenitra, dia tsy anisan'ny rafitra ara-dalàna izy.
Noho izany, tsy voatery arahina izy ary tsy azo ampiharina na amin'ny fitondrana na amin'ny fitsarana.
Na dia ampiharina aza izany, dia hetsika tsy misy fototra ara-dalàna izany – ary noho izany dia fanitsakitsahana voalohany
indrindra ny fitsipika momba ny ara-dalàna – ary azo ampiharina amin'ny fahefana
fanjakana izay nisy ny sampan-draharaha nanao izany.
Na izany aza, ho ahy dia manamarina tsy ny andraikitry ny fanjakana ihany – izay, amin'ny farany, isika ihany – fa koa ny
andraikitry ny sampan-draharaha mpanatanteraka araka ny fahaizany mahatakatra sy ny helony – indrindra ho an'ireo
sampan-draharaha mpanatanteraka ambony sy ambony indrindra, indrindra ho an'ny governemanta sy ny mpanao lalàna.
Izay mihatra amin'ny olom-pirenena tsirairay amin'ny maha-mpandray ny fenitra dia tsy maintsy mihatra
indrindra amin'ny fanjakana, ny fahefany ary ny governemantany, ary amin'ny farany koa amin'ireo rafitra mpanatanteraka.
Tsy misy olona afaka misoroka ny heloka sy ny andraikitra noho ny tsy fahalalana ny lalàna.
Ny tsy fahalalana ny lalàna dia tsy fialan-tsiny.
Ity dia tsy mihatra amin'ny olom-pirenena ihany, fa amin'ny mpiasam-panjakana rehetra, ny mpitsara
ary ny manampahefana rehetra ao amin'ny fanjakana.
Mba hamaritana ny fetran'ny andraikitra, dia manonona ny Andininy faha-9 ao amin'ny Kaody Heloka Bevava Aostriana aho,
izay antsoina hoe andininy momba ny fahadisoana ara-dalàna.
Andininy 1: Izay tsy mahatsapa ny hadisoan'ny asa noho ny fahadisoana ara-dalàna dia tsy meloka
raha tsy azo tsiny azy noho io fahadisoana io.
Tena sarotra tokoa, raha tsy hoe tsy azo atao amin'ny tranga maro, ny mitsikera ny manampahefana eo
an-toerana noho ny tsy fandikana ny zo fototra tahaka ny ataon'ny mpahay lalàna momba ny lalàmpanorenana.
Andininy faha-2: Ny hadisoana ara-dalàna no tokony homena tsiny raha toa ka mora fantatry ny mpanota ny
heloka, tahaka ny mora fantatry ny olona hafa rehetra.
Rehefa voatery nanao arotava tao an-dakilasy nandritra ny volana maro ireo ankizy sy mpianatra noho ny
fepetra momba ny coronavirus tsy mifototra amin'ny porofo.
Raha toa ka voatery mitafy saron-tava indraindray ireo ankizy sy mpianatra mandritra ny lesona fanatanjahan-tena – izay
mampidi-doza ny fahasalamana ary mifanohitra tanteraka amin'ny tombontsoa tsara indrindra ho an'ny
ankizy – dia mora ho ahy ny mahita ny tsy rariny.
Ary ny fehezanteny faharoa: Na raha tsy nahazatra ny mpanao heloka ny fitsipika mifandraika amin'izany, na
dia tsy maintsy nanao izany aza izy noho ny asany, ny asany andavanandro na toe-javatra hafa.
Manantena aho fa ny mpiasam-panjakana rehetra dia hahalala tsara ireo fenitra fototra momba ny zon'olombelona mifandraika
amin'izany, indrindra rehefa mampihatra lalàna manara-maso, ary handray fanapahan-kevitra momba
ity raharaha ity, na farafahakeliny hanohitra .
Andininy faha-3: Raha tokony hanamelohana ny hadisoana, dia raha manao izany amin'ny fikasana ny mpanao heloka, dia mihatra ny
sazy voatondro ho an'ny asa natao tamin'ny fikasana; raha manao izany noho ny tsy fitandremana kosa izy, dia mihatra ny
sazy voatondro ho an'ny asa natao tamin'ny tsy fitandremana.
Ny fanjakana mihitsy dia, saika tsy amin'ny toe-javatra rehetra, tsy afaka mampiasa hadisoana
ara-dalàna ho fototra hanilihana ny andraikiny sy ny adidiny.
Satria mahafantatra tsara ireo fenitra ara-dalàna izay izy mihitsy no namorona azy, ary tsy maintsy mahafantatra azy ireo.
Fa kosa, momba ireo olona mihetsika amin'ny anaran'ny fanjakana izany, izay azo antenaina ary tokony hanana
fahaiza-manao amin'ny andraikiny sy ny sehatra iasany.
Ny fandraisana andraikitra, ny adidy ary ny andraikitra ara-pitsarana – izay efa mahazatra ao amin'ny lalàna tsy miankina
eo amin'ny sehatra mitsivalana eo amin'ny olona tsirairay – dia tsy maintsy ampiharina tsy misy fameperana ao
amin'ny lalàna ho an'ny daholobe eo amin'ny sehatra mitsangana.
Amin'izany fomba izany ihany, amin'ny alalan'ny andraikitry ny mpandray anjara rehetra, no ahafahana mamorona rafitra
fiarovana feno ny zo fototra izay miorina amin'ny zon'ny isam-batan'olona amin'ny fahaizany mamaritra ny tenany.
Ireo izay tsy azo andraikena dia tsy hahatsapa ho tompon'andraikitra.
Fa izay efa nahatsapa ny andraikiny dia hanatanteraka ny adidiny.
Ankehitriny dia tonga amin'ny fehin-kevitro aho miaraka amin'ny fitakiana, zo fototra iray – izay, araka ny
fahatakarako ara-dalàna, tokony ho hita ho zava-misy – saingy tokony ho tafiditra ao anatin'ny katalaogin'ny zo fototra.
Ny politika sy ny fitsipi-pitsarana dia manana andraikitra manokana amin'ity lafiny ity.
Fepetra takiana mba hahazoana zo:
Tsy natao ho an'ny olombelona ny lalàna; fa ny lalàna kosa no tokony hatao ho an'ny olombelona.
Ny olona tsirairay dia tsy mpanompon'ny fanjakana.
Ny olombelona no mpamorona ny fanjakana, ary ny fanjakana dia tsy maintsy manompo ny
mpamorona azy, fa tsy ny mifanohitra amin'izany.
Farany, miantso aho mba hovaina ho zo fototra ireto manaraka ireto:
Ny fenitra ara-dalàna manitsakitsaka ny hasin'ny olombelona, ny zo voajanahary, ny zo fototra ary ny fahalalahana
dia tsy manana hery ara-dalàna ary tsy manan-kery tanteraka.
Tsy misy olona voatery hanaraka azy ireo, ary tsy misy olona manana zo hanery ny hafa hanao izany.
Toy izao no hanakanantsika tanteraka ny valanaretina coronavirus faharoa!
Misaotra anao noho ny fifantohanao.
Mahafinaritra! Dr. Brunner, misaotra anao amin'ny anaran'ny mponina manerantany aho.
Mankasitraka aho ny fomba anambaranao ireo mpisolovava.
Io no vahaolana tsara indrindra azontsika ezahina.
Ny olona dia toy ny ankizy kely.
Ianareo no ray aman-dreninay, fantatrareo ny lalàna.
Nohazavainao tamin'ny fomba mahafinaritra izany, ka azonay tsara.
Mirary soa ho anao izahay ary fanomezana maro hafa.
Tsy tokony hanadino mihitsy ny vahoaka fa izy ireo no tompon'ny fahefana ambony indrindra.
Ary ny governemanta dia tsy mpampiasa ahy, fa mpiasanako.
Misaotra, misaotra, misaotra!
Ireo famokarana ireo dia noforonina tamin'ny fotoan'ny kaonferansa nataon'ny Fikambanan'ny
Mpanohitra ny Fitsipi-pamehezana tany Soisa.
AZK dia tsy manenjika tombontsoa ara-bola. Na ny mpandray anjara tamin'ny fanombohana, na ny mpandahateny, na ny
Kla.TV aza dia tsy nahazo karama tamin'ity firaketana ity.
Tianay ny manamarika mazava fa azo adika sy alefa imbetsaka araka izay irina ity lahatsary ity amin'ny endriny tsy niova.
AZK tsy tompon'andraikitra amin'ny votoatin'ny fandraisana anjara rehetra. AZK dia tsy miandany ara-politika
sy ara-pivavahana, ka tsy manombana ireo mpandahateny.
Ireo lahatsoratra dia natao ho fampahalalana fotsiny ary tsy maneho ny hevitry ny AZK. Ny AZK dia foibe
fampahalalana tsy mitanila amin'ny lafiny rehetra.
Ny mpandahateny tsirairay dia tompon'andraikitra amin'ny fandraisany anjara manokana ihany, fa tsy amin'ny
fandraisana anjaran'ny hafa na amin'ny AZK, satria tsy misy fifandraisana mifamatotra eo amin'izy ireo.
Fanamarihana manan-danja: Ny fampahalalana atolotra eto dia nojerena araka izay fahalalana sy finoanay.
Na izany aza, tsy mandray andraikitra ny mpandahateny sy ny mpamokatra amin'ny vokatra mety hateraky ny hetsika na ny tsy
fanaovana hetsika mifandraika amin'ny votoatin'ity lahatsary ity. Samy tompon'andraikitra
tanteraka ny tsirairay amin'ny fomba itondrany izay reny.