Huquqiy tartib-qoidalar va AZK qoidalari bo'yicha umumiy ma'lumotni taqdimot oxirida topish mumkin.
Yaponiyadan doktor Broudyning qimmatli taqdimotidan so'ng, endi Avstriyadan hurmatli ma'ruzachini kutib olamiz.
U huquqshunoslik bo'yicha doktorlik darajasiga ega va adolatsiz, ya'ni noqonuniy huquqiy normalar hamda ularning
oqibatlari bilan qanday munosabatda bo'lish yoki ular bo'yicha qanday choralar ko'rish masalasini o'rganadi.
Lekin bilasizmi, men kabi oddiy fuqarolar uchun adolatsiz huquqiy normalar haqiqatan ham bo'lishi mumkin emas.
Biz uchun bu yovuz Qorboboga o'xshardi.
Va shuning uchun biz bunday adolatsizlik bizning qadr-qimmatimiz va shaxsiyatimizni poymol
qilishi mumkinligini hech qachon ham o'ylamas edik.
Ammo bu aynan keng tarqalgan noto'g'ri tushuncha!
Endi huquqshunoslik doktorantı Maykl Brunner bu xavfli noto'g'ri tushunchaga o'zining oltita tezisi bilan qarshi chiqadi va deyarli
e'tirof etilmagan bu dilemmadan chiqish yo'llarini ko'rsatadi.
Ammo uni bu yerda stadionda kutib olishimizdan oldin, uning karyerasiga qisqacha nazar solamiz.
Dr. Maykl Brunner 1990 yilda huquqshunoslik bo'yicha doktorlik darajasini olgan va
Avstriyada 31 yil davomida advokat bo'lib ishlagan.
2020 yil mart oyidan beri u koronavirus choralari bo'yicha faol tanqidchi bo'lib kelmoqda, koronavirus choralari bo'yicha
Konstitutsiyaviy sudga shikoyatlar bermoqda, namoyishlarda nutq so'zlamoqda, videolar e'lon qilmoqda va hokazo.
Va endi uning siyosiy faoliyatiga umumiy nazar:
Oktyabr 2020:
Vena shahrida "Asosiy huquqlar uchun yuristlar – Ma'rifat uchun yuristlar" tashkil etildi
2021 yil fevral:
Siyosiy partiya "MFG – Menschen Freiheit Grundrechte" (Odamlar, erkinlik, asosiy huquqlar) asos solinishi
2021 yil kuzidan: Uning partiyasi Yuqri Avstriya shtat parlamentiga kiradi;
Upper Austria, Lower Austria va Tirol'dagi mahalliy kengash saylovlaridagi yutuqlar
Kuz 2022:
MFG kuzda bo'lib o'tadigan federal prezidentlik saylovida nomzod.
U o'zini siyosiy hokimiyatning raqibi sifatida ko'rsatdi.
Iyul 2023:
Xalqaro Huquqshunoslar Assotsiatsiyasining asoschilaridan biri, dunyo bo'ylab
qonunchilik bilan shug'ullanadigan xalqaro tashkilot.
2023-yil noyabr:
Nafaqaga chiqish faol yuriskonsult sifatida.
2023 yil dekabrdan boshlab turli ma'ruza faoliyatlari va maslahatchi sifatida davom etayotgan huquqiy ishlar va boshqalar.
Dr Brunner bugun haqida gapiradi: "Inson qadr-qimmati adolat mezonidir – boshqa hamma narsa adolatsizlikdir."
Men barchangizni iliq kutib olishni va bugungi muhokamada ushbu muhim mavzu – adolatsiz qonunlarning huquqiy tasnifi va
ularning oqibatlari – bo'yicha hissa qo'shish imkoniyati uchun chin dildan minnatdorligimni bildirmoqchiman.
"Inson qadr-qimmati adolat mezonidir."
Inson qadr-qimmati adolat o'lchovi bo'lishi majburiy, aks holda bu adolatsizlikdir.
Qonun va adolat sinonim atamalar emas.
Qonun doim adolatga teng kelavermaydi.
Adolat qonun bo'lishi shart emas.
Qonun adolatsiz adolatsizlikdir.
Adolat har doim adolatdir.
Huquqiy ma'noda adolat nima?
Adolat bilimni baholashdir.
Teng narsalarni teng, teng bo'lmagan narsalarni teng bo'lmagan tarzda muomala qilish.
Yoki Immanuel Kant aytganidek, o'z maksimiz harakatlaringizni umumiy qonun darajasiga
ko'tarilishi mumkin bo'lgan tarzda harakat qilish.
Yoki oddiygina tinch tartib – chunki adolatsiz tinchlik bo'lmaydi; manfaatlar muvozanatisiz ham tinchlik bo'lmaydi.
Agar adolat adolatli bo'lsa va adolatsiz qonunlar bo'lmasa, unda mening insonim, mening
taqdimotim deyarli allaqachon tugallangan bo'lardi.
Biroq, haqiqat bizga boshqacha narsani o'rgatadi.
U bizga adolat ideali amalga oshmaganini o'rgatadi.
Na huquqiy sohada, na siyosiy sohada.
Qonunchilik organi noqonuniy, adolatsiz qonunlarni qabul qiladi.
Ularni ijroiya hokimiyati qo'llaydi va ular sud hokimiyati tomonidan ijro etiladi.
Ularning barchasi muvofiqlik majburiyatlariga bo'ysunadi.
Fuqarolar hatto adolatsiz qonunlarga ham rioya qilishga majbur.
Men bir necha oydan beri kurashayotgan markaziy masala – bu yerda faqat ishining bir qismini keltira olaman – adolatsiz
huquqiy normalarning va ularning oqibatlarining huquqiy tasnifi.
Mening uchun qonunning adolatli yoki adolatsiz ekanligini aniqlashdagi boshlang'ich nuqta inson qadr-qimmati.
Bu tabiiy va ijobiy huquqda eng oliy huquqiy tamoyildir .
Bu madaniy huquqiy tizimlarning markaziy normasi bo'lib, oddiy huquqda hamda konstitutsiyaviy huquqda mustahkamlangan.
Huquq ustuvorligiga asoslangan demokratik tizimda barcha huquqlar xalqdan kelib chiqadi.
Erkinlik va tenglik demokratiyaning ustunlari hisoblanadi.
Garchi xalq o'z hokimiyatini siyosiy partiyalarga vakillik qilish uchun topshirgan bo'lsa-da, xalq
vakillarning hisobdor bo'ladigan suveren kuchi bo'lib qoladi.
Vakilona demokratiya amaliyotida siyosiy partiyalarning hokimiyati jamiyatning barcha sohalari va fuqarolik
tuzilmalariga tobora kengayib bormoqda, ammo demokratiya faqat xalq irodasiga mos kelganda mavjud bo'ladi.
Xalqga qarshi qonunlar yoki adolatga qarshi qonunlar hech qachon to'g'ri emas va ular xalq irodasi bilan qo'llab-quvvatlanmaydi.
Xalq, ya'ni suveren, o'z huquqlarini vakillarga bermagan, shuning uchun bu vakillar o'z manfaatlari uchun
yoki xalq irodasiga zid qonunlar qabul qila olmaydi.
Qonunni va adolatni e'tiborsiz qoldirgan har qanday vakil javobgarlikka tortilishi va
o'z harakatlari uchun mas'ul qilinishi kerak!
Avstriyada va boshqa mamlakatlarda, Avstriya Konstitutsiyaviy sudi va Avstriya qonunchiligiga ko'ra, hatto konstitutsiyaga zid
qonunlar ham bekor qilinmaguncha – va keyin, zarur bo'lsa, 18 oygacha bo'lgan tuzatish muddati davomida –
tatbiq etilishi amaliyoti adolatsizlikni qonunga aylantiradi, men buni qat'iyan rad etaman.
Qonunchilik, ijroiya va sud hokimiyatlari ajratilishi ishlamay qolganda, hukumatlar parlamentdagi ko'pchilik ovozlari tufayli
o'zlari qonun chiqarishga qodir bo'lib, amalda parlament nazoratiga bo'ysunmay qolganda, hukumatlar ma'muriy va sud
lavozimlarini siyosiy tayinlovlar bilan to'ldirganda, davlatga aloqador tashkilotlar va muassasalar oligarxik tarzda
boshqarilganda, ifoda erkinligi, akademik erkinlik va matbuot erkinligi senzuraga uchraydigan, boshqacha fikr bildirganlar
tuhmatga uchrab, masxara qilinib, hatto ta'qib qilinadigan, ommaviy axborot vositalari xilma-xilligi yo'q qilinadigan
bo'lsa – demak, biz huquq ustuvorligidan ancha yiroqdamiz.
Robert Koch instituti hujjatlari e'lon qilinishi bilan, hatto ommaviy axborot vositalari uchun ham koronavirusga qarshi
chora-tadbirlarning hech biriga kuzatuv/faktga asoslangan dalillar bazasi hech qachon bo'lmaganligi oshkor bo'ldi.
Bu siyosiy ma'qullash orqali kengaytirildi .
2020 yildan 2023 yilgacha bo'lgan koronavirus inqirozi 1945 yildan beri butun dunyo
bo'ylab eng katta huquqiy va tibbiy skandal bo'ldi!
Bunday siyosiy shiorlarni kelajakda samarasiz qilish uchun har qanday adolatsizlikka
boshidan boshlab huquqiy kuch berilmasligi kerak!
Bunda ishtirok etgan har kim javobgarlikka tortilishi kerak!
Inson qadr-qimmati – men bu yerda Tomas Aquinasni keltiraman:
Inson qadr-qimmatini ko'taradigan har qanday qonun adolatlidir.
Inson qadr-qimmatini pasaytiradigan har qanday qonun adolatsizdir.
Avstriya Umumiy Fuqarolik Kodeksining 16-bo'limi, shaxsiy huquqning asosiy normasi sifatida, har bir insonning aqlga
ko'ra o'z-o'zidan ravshan bo'lgan tug'ma huquqlari borligini va shuning uchun uni shaxs deb hisoblash kerakligini belgilaydi.
Bu shaxsiylikning asosiy huquqini huquqiy tamoyil va madaniy huquqiy tizimlarning markaziy normasi
sifatida e'lon qiladi va berilgan deb hisoblaydi.
Huquqlar insonlarga xosdir.
Bu shuni anglatadiki, ular sotib olinmaydi yoki qarzga berilmaydi, albatta hukumatlar yoki vakillar tomonidan ham emas.
Ularga avval ruxsat berish yoki ularni avval qo'lga kiritish shart emas.
Ular insoniyatga, inson bo'lishga xosdir.
Germaniyaning Asosiy Qonunining 1-moddasida shuningdek belgilangan:
Inson qadr-qimmati daxlsizdir.
Barcha davlat organlarining ularga hurmat qilish va ularni himoya qilish burchidir.
Quyidagi asosiy huquqlar qonunchilik, ijroiya va sud hokimiyatlariga bevosita
qo'llaniladigan qonun sifatida majburiydir.
Va men qo'shimcha qilmoqchimanki, ular ommaviy axborot vositalarini ham bog'laydilar.
Asosiy qonunning 1-moddasiga qo'shimcha ravishda, 79-modda konstitutsiya abadiy kuchda qolishini belgilaydi.
Ushbu asosiy huquqlar, ya'ni inson qadr-qimmatining buzilmasligi, hatto konstitutsiyaviy
o'zgartirish bilan ham o'zgartirilishi mumkin emas.
U abadiydir.
Inson qadr-qimmati har qanday hukumat shakldan ustun turadigan abadiy axloqiy tamoyildir.
Har bir inson hayoti tengdir va erkin yashash huquqiga ega.
Immanuel Kantga ko'ra, insonlar o'z-o'zida maqsad bo'lganligi sababli, ularni hech qachon
maqsadga erishish vositasi sifatida ko'rishga bo'lmaydi.
Germaniyaning Federal Konstitutsiya sudining shakllangan sud amaliyotiga ko'ra, inson qadr-qimmati Asosiy
Qonunning eng oliy qadriyatli qarori va Germaniya huquq tizimining konstitutsiyaviy tamoyilidir.
Inson qadr-qimmati eng oliy konstitutsiyaviy qadriyat bo'lib, u muzokaraga tortilmaydi.
Shu ruhda, Shveytsariya Konfederatsiyasining Federal Konstitutsiyasining 7-moddasida inson qadr-qimmati
hurmat qilinishi va himoya qilinishi lozimligi belgilangan.
1948-yil 10-dekabrdagi Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi:
Barcha insonlar erkin va qadr-qimmat hamda huquqlar jihatidan teng tug'iladi, aql va vijdon bilan ta'minlangan va
bir-birlariga birodarlik ruhida munosabatda bo'lishlari kerak.
Qo'shma Shtatlar Mustaqillik Deklaratsiyasi, 1776-yil 4-iyulda e'lon qilingan, e'lon qiladi: Barcha odamlar teng yaratilgan.
Har bir inson hayot, erkinlik va baxtga intilish huquqlari kabi ajralmas huquqlarga ega.
Inson qadr-qimmatiga shartsiz, ajralmas va cheksiz hurmat huquqiy davlat va demokratiya
tamoyilining asosidir, u bo'yicha muzokara qilib bo'lmaydi.
Ular hech qachon kesib o'tilmasligi kerak bo'lgan mutlaq qizil chiziqni tashkil etadi.
Inson qadr-qimmatini poymol qiladigan har kim demokratik konstitutsiyaviy davlat va huquq ustuvorligini
poymol qiladi; ularsiz adolat bo'lmaydi – qonun bo'lmaydi, davlat esa o'g'rilar to'dasiga aylanadi.
Gipponing Avgustini: "Adolatni olib tashlasang, davlat nima, katta bir o'g'rilar to'dasi emasmi?"
Men, advokat sifatida, asosiy moddiy norma – inson qadr-qimmati – deb ataydigan oliy fundamental
tamoyilga asoslanib, oltita takliflar to'plamiga keldim.
Ammo avvalo, Martin Lyuter Kingning qisqa bayonoti.
Men adolatli qonunlarga rioya qilishni birinchi bo'lib qo'llab-quvvatlardim.
Adolatli qonunlarga bo'ysunish nafaqat huquqiy, balki axloqiy majburiyatdir.
Aksincha, odamlarning adolatsiz qonunlarni e'tiborsiz qoldirish bo'yicha axloqiy mas'uliyati bor.
Men Muqaddas Avgustin bilan rozi bo'laman: adolatsiz qonun umuman qonun emas.
Adolatdan mahrum qonun qonun emas, deydi eng oliy lotin maqoli.
Va endi olti tezisga:
Birinchi tezis: Huquqiy tizimning barcha qonunlar kelib chiqadigan asosiy normasi —
shaxsning asl huquqi sifatida inson qadr-qimmati.
Bu na gipoteza, na badiiy asar.
2-teza: Eng oliy qonun – shaxsning asosiy huquqi sifatida inson qadr-qimmati.
Bu uning tabiiy huquqlari, asosiy huquqlari va erkinliklari.
Ular huquqiy tizimning tarkibiy tamoyillarini tashkil etadi.
3-teza: Inson qadr-qimmati va tabiiy huquqlarni buzadigan huquqiy normalar mutlaqo bekor va kuchsizdir.
Ularning normativ haqiqiyligi yo'q.
Bu borada men hukmron doktrinaning, ya'ni shunday deyiladigan bekorlik dogmasi doktrinasining pozitsiyasini
ifodalayman, bu haqda keyinroq batafsil to'xtalib o'tamiz.
To'rtinchi tezis: Insonning asosiy huquqlari va erkinliklarini buzadigan huquqiy normalar mutlaqo bekor va kuchsizdir.
Ularning normativ haqiqiyligi yo'q.
5-teza: Yuqori darajadagi huquqiy normalarni buzadigan huquqiy normalar mutlaqo haqiqiy emas.
Ularning normativ haqiqiyligi yo'q.
6-chi tezis: Yuqori darajadagi qonun pastki darajadagi qonunni mutlaqo bekor qiladi.
Pastroq darajadagi qonun yuqoriroq darajadagi qonunni bekor qila olmaydi.
Men bu tezislarni inson qadr-qimmatiga asoslab, huquqiy vaziyat nuqtai nazaridan ijobiy
huquq va huquq falsafasi doirasida asoslay olaman.
Gustav Radbruch XX asrning eng muhim huquqshunoslaridan biri edi.
U SPD siyosatchisi bo'lib, Vaymar Respublikasi davrida ikki marta Reyx adliya vaziri lavozimida xizmat qilgan.
U 1878 yildan 1949 yilgacha yashagan.
"Hokimiyat zaruratga asoslanishi mumkin, lekin hech qachon majburiyat yoki haqiqiylikka emas."
U noto'g'ri qonun bilan, ya'ni u ma'qul bo'lmasligi, boshqacha tuzilishi mumkin yoki oddiygina noto'g'ri
bo'lishi mumkin bo'lgan qonun o'rtasida chiziq tortadi.
Ma'lum darajada adolatsizlikka yetgan adolatsiz qonunga oddiygina noto'g'ri.
U o'z fikrini tushuntiradi, bu esa oxir-oqibat Radbruchning mashhur formulasiga olib keladi.
Men iqtibos keltiraman: "Adolat va huquqiy aniqlik o'rtasidagi ziddiyat, ehtimol, ijobiy huquqqa ustuvorlik berish orqali hal
qilinishi mumkin; bu huquq qonunlar va hokimiyat bilan ta'minlangan, hatto uning
mazmuni adolatsiz va noo'rin bo'lsa ham."
Ijobiy qonun bilan adolat o'rtasidagi qarama-qarshilik shunchalik chidab bo'lmas darajaga yetmaguncha, qonun,
noto'g'ri qonun sifatida, adolatga bo'ysunishi shart.
Huquqiy adolatsizlik holatlari bilan noto'g'ri mazmunga ega bo'lishiga qaramay amalda qolayotgan
qonunlar o'rtasida aniq chiziq tortish mumkin emas.
Yana bir farq, deydi u, eng yuqori aniqlik bilan ajratib ko'rsatilishi mumkin.
Va mana asosiy jumla: "Qayerda adolat izlanmasa, qayerda adolatning yuragi bo'lgan tenglik ijobiy qonunlarni
yaratishda ataylab inkor etilgan bo'lsa, qonun nafaqat noto'g'ri, balki umuman huquqiy xarakterga ega emas."
Huquq, hatto ijobiy huquq ham, adolatni ta'minlashga xizmat qilish maqsadini ko'zlagan buyruq va
qonun sifatida boshqa tarzda ta'riflanishi mumkin emas.
Qonun adolatga xizmat qilishi kerak, aks holda u adolatsizlikdir.
Va u shunday davom etadi: "Adolat izlanmaydigan joyda, shunday yaratilgan tartiblar faqat hokimiyat
farmonlari bo'lib, hech qachon qonun hukmlariga aylanmaydi."
Shunday qilib, ba'zi odamlarning inson huquqlarini inkor etadigan qonun huquqiy tamoyil emas.
Radbruch formulasining GDR qulashidan keyin "Devor otuvchi" deb atalgan ishlar bo'yicha Federal
Konstitutsiyaviy Sudning sud amaliyotiga kiritilgan.
GDRdan chiqishga uringan har kimni o'q otishga chegara qo'riqchisiga buyuradigan qonun
yoki buyruq ham adolatsiz va jazolanadigan.
Va bu bizni to'g'ridan-to'g'ri keyingi muhim qoidaga, Inson huquqlari bo'yicha Yevropa
konventsiyasining 7-moddasiga olib keladi:
Qonun bo'lmasa jazolash yo'q:
1-bandda har bir jinoyat uchun qonun bo'lishi kerakligi belgilangan. Jinoyat sodir etilgan paytda amal
qilgan jazodan og'irroq jazo qo'llanishi mumkin emas.
Biroq, bunga juda muhim bir istisno mavjud, ya'ni 2-bandda:
Ushbu maqola hech kimni, sodir etilgan paytda madaniy davlatlar tomonidan umumiy tan olingan qonunlarga ko'ra
jinoyat hisoblangan har qanday harakat yoki beparvolik uchun sudlanishi va jazo olishiga to'sqinlik qilmaydi.
Xuddi shunday, Xalqaro sud statuti 38-moddasida Xalqaro jinoiy sud madaniy davlatlar tomonidan tan
olingan huquqning umumiy tamoyillarini qo'llaydi.
Umuman tan olingan va qonundan ustun bo'lgan huquqiy tamoyillar ijobiy huquqqa kiritilgan va
shuning uchun ular huquqiy jihatdan majburiydir.
Xuddi shu Yevropa Ittifoqiga ham tegishli:
Umumiy huquqiy tamoyillar Yevropa Ittifoqining birlamchi huquqining bir qismidir.
Bu asosiy huquqlarga hurmat, teng muomala va mutanosiblikni anglatadi.
Normlar ierarxiyasini tushunish uchun huquqiy tizim tuzilmasini qisqacha izohlashni istayman.
Huquqiy tizimning normalar ierarxiyasi sifatidagi hierarxik tuzilishi har bir pastroq darajadagi norma yuqoriroq
darajadagi normaga muvofiq bo'lishi kerakligini anglatadi.
U yuqori darajadagi standartga muvofiq yaratilishi kerak, aks holda u noqonuniy hisoblanadi.
Avstriyada biz huquqiy tizimning ierarxik tuzilmasini quyidagicha tartibga solganmiz.
Biroq, bu Yevropa Ittifoqi a'zo davlatlari hamda boshqa huquqiy tizimlarga ham tegishlidir.
1-daraja: Eng yuqori daraja Federal Konstitutsiyaning asosiy tamoyillaridan iborat.
Bu demokratik, respublikaviy, liberal, federalist va konstitutsiyaviy tamoyillardir.
2-bosqich: Birlikning birlamchi huquqi, ya'ni Ittifoq shartnomalari. Va juda muhim bo'lgan Yevropa
Ittifoqining Asosiy huquqlar hartiyasi birlamchi huquq sifatida hamda o'z navbatida huquqning umumiy tamoyillari.
3-daraja: Ikkinchi darajali Yevropa Ittifoqi huquqi, unga Yevropa Ittifoqi institutlari tomonidan qabul qilingan
qonunchilik, xususan, reglamentlar va direktivalar kiradi.
4-daraja: Federal konstitutsiyaviy qonunlar va alohida shtatlarning konstitutsiyaviy qonunlari.
5-daraja: Federal qonunlar va shtat qonunlari oddiy qonunlar sifatida, ular konstitutsion qonunlarga mos kelishi shart.
Daraja 6: Nizomlar – bu ma'muriy organlar tomonidan chiqarilgan umumiy huquqiy normalar bo'lib, ular
faqat qonunlarga asoslanib qabul qilinishi mumkin.
7-bosqich: Keyin alohida ish bo'yicha qarorlar: hukm, qaror va farmon.
Agar, aytganimdek, huquqiy norma huquqiy tartib-qoidalarning ushbu ierarxik tuzilmasiga zid bo'lsa, unda u
– mening huquqiy tushuncham va bekorlik doktrinasi bo'yicha – mutlaqo bekor va kuchsizdir.
Bu shuni anglatadiki, rioya qilish bo'yicha hech qanday majburiyat ham yuzaga kelmaydi.
Mana biz bekorlikka keldik: adolatsiz qonun qonun emas.
Adolatsiz qonun umuman qonun emas, lotin maqoli.
Nullitets doktrinasining huquqiy tuzilishi, unga ko'ra yuqori qonun pastki qonunni bekor qiladi – ya'ni
ustun turadi – va u mutlaq hamda qaytarib bo'lmas darajada haqiqatan ham bekor hisoblanadi.
Bu ma'noda alohida murojaat talab etilmaydi.
Shunday deb ataladigan "Eo ipso effekti" yuzaga keladi.
Buning aksiga, Avstriyada keng tarqalgan va qonunda mustahkamlangan xato hisoblash doktrinasi:
Ularning noqonuniyligiga qaramay, bunday standartlar vakolatli davlat muassasasi tomonidan da'vo orqali
bekor qilinmaguncha kuchda va majburiy bo'lib qoladi.
Bu demokratik va konstitutsiyaviy tushuncha hamda huquq tizimining mantiqiy va tizimli, ierarxik tuzilishiga mos kelmaydi.
Biroq, Avstriya xususiy huquqida 879-modda 1-qismida shunday deyilgan: Qonuniy taqiqni buzadigan yoki
jamoat tartibiga zid bo'lgan shartnoma haqiqiy emas.
Shunday qilib, xususiy huquqda bahs-munozaraga ehtiyoj yo'q, ammo davlat huquqida albatta mavjud.
Va Avstriyadagi Konstitutsiyaviy sud hatto bu noqonuniy qonunni 18 oygacha kuchda qoldirish imkoniyatiga ham ega (!).
Meningcha, bu huquq ustuvorligi tamoyillari bilan mos kelmaydi va faqat juda shubhali xato hisoblash
doktrinasi hamda ma'lum darajada huquqiy aniqlikka asoslanadi.
Qonun o'zi ushbu normalarga bo'ysunadigan shaxslarga o'z-o'ziga yordam berish huquqini beradi.
Eng keng tarqalgan va eng yaxshi ma'lum bo'lgani o'zini himoya qilishdir:
"Adolatsizlik qonunga aylanganda, qarshilik ko'rsatish burchga aylanadi." Bertolt Brext
Avstriya Jinoyat Kodeksining 3-bo'limi o'zini himoya qilishni tartibga soladi:
Agar shaxs faqat hozirgi yoki yaqinlashib kelayotgan noqonuniy hujumni – muhim jihati shundaki, bu hujum noqonuniydir – o'zining
yoki boshqa shaxsning hayoti, salomatligi, jismoniy yaxlitligi, jinsiy yaxlitligi va o'z-o'zini belgilash huquqi, erkinligi yoki
mulkiga qarshi bartaraf etish uchun zarur mudofaa choralarini qo'llasa, u qonunga xilof harakat qilgan hisoblanmaydi.
O'zini himoya qilish shartlari, ular birgalikda bajarilishi shart bo'lib, zarur mudofaa, hozirgi yoki yaqinlashib
kelayotgan hujum, hujumning noqonuniyligi va himoya qilinishi mumkin bo'lgan mulkka qilingan hujumdir.
Moddiy huquq, ya'ni qonunchilik yoki me'yoriy hujjat bilan asoslangan hujum – hatto agressiv davlat tomonidan
amalga oshirilgan bo'lsa ham – o'zini himoya qilish hisoblanmaydi, chunki bu hujum noqonuniy emas.
Standart sud tomonidan noqonuniy deb bekor qilingan taqdirda ham kuchda qoladi.
Biroq, agar men himoya qilayotgan pozitsiyani – bekorlik doktrinasi, huquqiy tizimning ierarxik tuzilmasini tizimli
ravishda ko'rib chiqish – shunday normalar mutlaqo bekor va kuchsiz ekanligini qabul qilsam, unda tajovuzkor
davlat hujumi noqonuniy bo'lib, o'z-o'zini himoya qilish harakati haqiqatan ham ruxsat etiladi.
O'z-o'zini yordam huquqlaridan yana biri juda keng tarqalgan: favqulodda holat.
Men Ludwig fon Mizesning ayni damimiz uchun ayniqsa dolzarb bo'lgan juda o'rinli iqtibosidan boshlashni istardim:
Tsivilizatsiya uchun malakatsiz, poraxo'r yoki yovuz odamlardan iborat hukumatdan kattaroq tahdid yo'q.
Avstriya qonunchiligida yengillashtiruvchi holatlar Jinoyat kodeksining 10-modda 1-qismida tartibga solinadi.
Bu boshqa huquqiy tizimlarda ham shunga o'xshash tarzda tartibga solinadi.
O'ziga yoki boshqa shaxsga yaqinlashib kelayotgan jiddiy zararni oldini olish maqsadida jazoga tortiladigan harakat sodir etgan
shaxs, agar bu harakat bilan tahdid solingan zarar nisbatan ortiqcha og'ir bo'lmasa – ya'ni proporsionallik testi qo'llanishi
kerak – va huquqiy jihatdan himoyalangan qadriyatlarga aloqador shaxsdan boshqa xulq-atvor
kutib bo'lmasa, javobgarlikdan ozod etiladi.
– ya'ni boshqa har qanday xulq-atvorning asossizligi va mutanosiblik.
Bundan tashqari, huquqiy bo'lmagan favqulodda holat ham mavjud.
Unda aytilishicha: Favqulodda vaziyatda qilingan mudofaa harakati noqonuniy hisoblanmaydi, agar himoya
qilinishi lozim bo'lgan qonuniy manfaat zarar ko'rgan manfaatdan yuqori qiymatga ega bo'lsa.
Men bu yerda amaldagi sud amaliyotiga, xususan Germaniyadagi sud amaliyotiga murojaat qilmoqchiman:
COVID-19 niqobdan ozod qilish guvohnomalari va COVID-19 emlash guvohnomalari kontekstida shifokorlar tomonidan soxta tibbiy
guvohnomalar berilishi, hatto bunday koronavirus qonunlari boshidanoq noqonuniy emas deb hisoblangan taqdirda
ham, favqulodda chora sifatida to'g'ri baholanishi kerak.
Ular nafaqat mening nazarimda kechiriladi, balki ular ham oqlangan.
Chunki inson salomatligi va hayoti tibbiy guvohnomalarning ishonchliligiga bo'lgan huquqiy huquqdan qimmatliroqdir.
Shifokorning asosiy burchi: Primum non nocere – birinchi navbatda zarar yetkazmaslik – secundum cavere – himoya qilish,
ehtiyotkor bo'lish – tertium sanare – oxir-oqibat davolash.
Shuning uchun, mening fikrimcha, buni birinchi navbatda zarurat harakati deb emas, balki bunday adolatsiz
normalarning mutlaqo haqiqiy emasligi, ya'ni ularni haqiqiy deb hisoblash mumkin emasligi deb qarash kerak.
Men sudlarga ayblanayotgan shifokorlarga zarar yetkazadigan bunday me'yorlarni qo'llashga
endi ruxsat berilmasligi kerak, deb hisoblayman.
Men boshida aytgan edimki, qonunga zid harakat qiladigan, mutlaqo bekor bo'lgan qonunlarni
qo'llaydigan har kim javobgarlikka tortilishi kerak.
Mas'uliyat: Kim javobgar, kim hisobdor va ular qaysi darajada javobgar?
Bu mavzu bo'yicha Hanna Arendtning so'zi:
Hech kim itoatni o'z harakatlarini oqlash uchun bahona sifatida ishlatishga haqli emas.
Itoat harakatni oqlash uchun asos bo'la olmaydi.
Biz o'zimizni o'zimiz belgilaymiz; inson qadr-qimmati buni talab qiladi.
Agar normalar ierarxiyasida noqonuniy bo'lgan norma mutlaqo haqiqiy bo'lmasa, u huquqiy tizimga kirmaydi.
Shuning uchun uni ijro etish shart emas va na ma'muriyat, na sudlar tomonidan qo'llanilmaydi.
Agar u baribir qo'llansa, bu huquqiy asoslarsiz harakatni tashkil etadi – va shu bilan birinchi navbatda qonuniylik
printsipining buzilishidir – va bunday harakatni shu tarzda harakat qilgan davlat organlariga tegishli hisoblanadi.
Biroq, men uchun bu nafaqat davlatning – oxir-oqibat o'zimiz bo'lgan – mas'uliyatini, balki harakat qiluvchi organlarning
ularning tushunish qobiliyati va aybiga muvofiq mas'uliyatini ham asoslaydi – ayniqsa yuqori va oliy
ma'muriy organlar, xususan hukumatlar va qonunchilik uchun.
Fuqarolarga, ya'ni normalarning manziliga aylangan shaxslarga nisbatan qo'llaniladigan narsa, davlatga, uning
hokimiyatlariga va hukumatlariga, nihoyat, shu faoliyat yurituvchi organlarga ham yanada kengroq tatbiq etilishi kerak.
Hech kim qonunni bilmasligi sababli ayb va javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin emas.
Qonunni bilmaslik uzr bo'lmaydi.
Bu nafaqat fuqarolarga, balki barcha davlat xizmatchilari, sudyalar va barcha davlat organlariga ham tegishli.
Mas'uliyat chegaralarini aniqlash uchun men Avstriya Jinoyat Kodeksining 9-bo'limiga, ya'ni shunday
deyiladigan huquqiy xato bandiga murojaat qilaman.
1-band: Qonuniy xato tufayli harakatning noqonuniyligini anglamagan va bu xato uchun uni
ayblash mumkin bo'lmasa, u aybdor hisoblanmaydi.
Mahalliy hokimiyatlarni asosiy huquqlarni konstitutsiyaviy huquqshunos kabi talqin qilmagani uchun tanqid qilish,
ko'plab hollarda deyarli imkonsiz bo'lmasa ham, albatta qiyin.
2-band: Agar huquqbuzarlik sodir etuvchi uchun ham, boshqalar uchun bo'lgani kabi osonlik bilan
aniq bo'lgan bo'lsa, huquqiy xato aybdor hisoblanadi.
Bolalar va o'quvchilar dalilsiz koronavirus choralari tufayli oylar davomida sinflarda niqob taqishga majbur bo'lganda.
Agar bu bolalar va o'quvchilar jismoniy tarbiya darslari paytida ba'zan niqob taqishga majbur bo'lishsa – bu ularning
sog'lig'iga zararli va farovonligiga mutlaqo zid – unda bu adolatsizlikni men uchun osonlikcha ko'rish mumkin.
Va ikkinchi gap: yoki agar jinoyatchi tegishli qoidalarga tanishmagan bo'lsa, garchi bu uning kasbi, ish faoliyati
yoki boshqa sharoitlar tufayli majbur bo'lgan bo'lsa ham.
Men har bir davlat xizmatchisidan tegishli asosiy huquqlar standartlari bilan, xususan, buzuvchi qonunlarni qo'llashda
tanishib chiqishini, shuningdek, bu masalada qaror qabul qilishini yoki hech bo'lmaganda agar ular noqonuniy yoki
shubhali bo'lib ko'rinsa, norozilik bildirishini kutaman.
3-band: Agar xato ayblanadigan bo'lsa, unda agar jinoyatchi qasddan harakat qilsa, qasddan sodir etilgan harakat uchun
belgilangan jazo qo'llanadi; agar u beparvolik bilan harakat qilsa, beparvolik bilan sodir
etilgan harakat uchun belgilangan jazo qo'llanadi.
Davlat o'zi deyarli hech qanday holatda huquqiy xatoni mas'uliyatini va javobgarligini
bartaraf etish asosi sifatida keltira olmaydi.
Chunki u o'zi yaratgan huquqiy normalarni yetarlicha biladi va ularni bilishi shart.
Aksincha, bu davlat nomidan harakat qilayotgan shaxslar haqida bo'lib, ulardan o'z vazifalari va faoliyat sohalarida
malakaga ega bo'lishlari kutilishi va shunday bo'lishi kerak.
Hisobdorlik, mas'uliyat va javobgarlik – xususiy shaxslar o'rtasidagi gorizontal darajadagi xususiy huquqda
odatiy hol bo'lganidek – vertikal darajada davlat huquqida ham hech qanday cheklovlarsiz tatbiq etilishi kerak.
Faqat shu yo'l bilan, barcha ishtirokchilarning mas'uliyati orqali, shaxsning o'z taqdirini o'zi belgilash
huquqiga asoslangan asosiy huquqlarni keng qamrovli himoya qilish tizimi yaratilishi mumkin.
Mas'uliyatni yuklab bo'lmaydiganlar o'zlarini mas'ul deb his qilmaydi.
Ammo mas'uliyat huquqini tan olganlar mas'uliyat burchini ado etadilar.
Endi men o'z xulosamga – talabga, asosiy huquqqa – kelaman: bu huquq mening huquqiy tushunchamga ko'ra
o'z-o'zidan ravshan bo'lishi kerak, ammo u asosiy huquqlar katalogiga kiritilishi lozim.
Siyosat va huquqshunoslik bu borada alohida mas'uliyatga ega.
Huquq uchun old shart:
Insonlar qonun uchun yaratilmagan; balki qonun insonlar uchun yaratilishi kerak.
Shaxs davlatning quli emas.
Inson davlat ixtirochisi bo'lib, davlat o'z ixtirochisiga xizmat qilishi kerak, aksincha bo'lishi mumkin emas.
Nihoyat, men quyidagilarni asosiy huquq sifatida qayta ifodalashni talab qilaman:
Inson qadr-qimmatini, tug'ma huquqlarni, asosiy huquq va erkinliklarni buzadigan huquqiy normalar
normativ kuchga ega emas va mutlaqo bekor hisoblanadi.
Hech kim ularga rioya qilishga majbur emas va hech kim boshqalarni bunga majburlashga haqli emas.
Mana shunday qilib, ikkinchi koronavirus pandemiyasining qaytalanishini butunlay oldini olamiz!
Diqqatingiz uchun rahmat.
Ajoyib! Dr. Brunner, men butun dunyo aholisi nomidan sizga minnatdorchilik bildiraman.
Men advokatlarni birlashtirish uslubingizga havas qilaman.
Bu biz erishishga intiladigan eng yaxshi yechimdir.
Odamlar kichik bolalarga o'xshaydi.
Siz bizning otalarimizsiz, siz qonunni bilasiz.
Siz buni ajoyib tushuntirdingiz, biz tushundik.
Sizga omad tilaymiz va yana ko'plab omadlar.
Xalq hech qachon o'zining suveren ekanligini unutmasligi kerak.
Va hukumat mening ustunim emas, balki mening xodimimdir.
Rahmat, rahmat, rahmat!
Ushbu asarlar Shveytsariyada Senzuraga Qarshi Koalitsiya konferensiyasi munosabati bilan yaratilgan.
AZK hech qanday moliyaviy manfaatni ko'zlamaydi. Na tashabbuskorlar, na ma'ruzachilar, na
Kla.TV bu yozuv uchun hech qanday haq olmadi.
Biz ushbu videoni o'zgarmas shaklda istalgancha ko'paytirish va tarqatish mumkinligini alohida ta'kidlaymiz.
AZK hech qanday hissalarning mazmuni uchun javobgar emas. AZK siyosiy hamda diniy jihatdan neytral
bo'lib, shuning uchun ma'ruzachilarni baholamaydi.
Maqolalar faqat ma'lumot olish maqsadida bo'lib, AZKning fikrini aks ettirmaydi. AZK har jihatdan neytral axborot markazidir.
Har bir ma'ruzachi faqat o'z hissalari uchun mas'ul bo'lib, boshqa hissalari yoki AZK uchun
emas, chunki ular o'rtasida o'zaro bog'liqlik yo'q.
Muhim eslatma: Bu yerda taqdim etilgan ma'lumotlar bizning eng yaxshi bilimimiz va e'tiqodimizga ko'ra tekshirilgan.
Shunga qaramay, nutq so'zlovchilar va ishlab chiqaruvchilar ushbu videoning mazmuni bilan bog'liq harakatlar yoki beparvolik
oqibatida yuzaga keladigan hech qanday mas'uliyatni o'z zimmasiga olmaydilar. Har bir kishi eshitgan
narsalar bilan qanday munosabatda bo'lishi uchun to'liq javobgarlikni o'z zimmasiga oladi.