איצט קומען מיר צו אַ עקספּלאָזיוו אינטערוויו, אין וועלכן אונדזער שפּיץ־קאָרעספּאָנדענט און פּרעזענטער פֿון Kla.TV,
דאַן, פֿרעגט דעם טיפֿן פּעדאַגאָג פּאַטריק וווּד אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן עטלעכע עקזיסטענציעלע פֿראגן.
און ווידער אַמאָל זאָל מען מאַכן זעבאַר די זייער געפערלעכע פֿאַרבינדונג צווישן קינסטלעכע אינטעליגענץ,
אָדער AI פֿאַר קורצן, און אונדזער טאָג־טעגלעכן לעבן.
די פֿאַרווונדערלעכע מעטאָדן און די שפּאָר־פּראָגראַמען פֿון ראָבערט פֿ. קענעדי, דאָנאַלד טראַמפּ און אילאָן מאַסק וועלן
אויך דיסקוטירט ווערן, ווי אויך דער גלאבאלער מיגראַציע־קריזיס, וואָס קלאָר ווערט גענוצט צו פֿאָרויסשטויסן איבערוואכונג.
דער פאלגנדיקער אינטערוויו נעמט נאָך אַ קוק אויף דעם ביסל נײַערן טערמין "טעכנאָקראַטיע", און פֿרעגט ווער
שטייט הינטער אים און ווי איז מעגלעך אַז ער פּלוצלינג געווינט גראָונד איבער דער גאַנצער וועלט.
דן פּרוּווט מיט זײַנע פֿראַגן אַרויסצופֿישן וואָס יחידים קענען טאָן וועגן דעם.
אָבער ערשטנס, לאָמיר נאָך אַמאָל קוקן אויף דער קאַריערע פֿון פּאַטריק וואָאָד, וועמען מיר ווילן
אים האַרציק דאַנקען פֿאַר זײַן דאָ זײַן מיט אונדז!
פּאַטריק וואָאָד, געבוירן אין די פארייניקטע שטאַטן אין 1947, איז אַ אויסגעבילדעטער
עקאָנאָמיסט, פינאַנציעלער אַנאַליסט און שרײַבער.
ער איז דער מחבר פֿון דעם בוך "טעכנאָקראַטיע אויפֿשטייג: דער טראָיאַנער פֿערד פֿון גלאבאַלער טראַנספֿאָרמאַציע" און מיט־מחבר
פֿון די ביכער "די טרילאַטעראַליסטן וואָס קאָנטראָלירן וואַשינגטאָן, באַנדן 1 און
2", אַרויסגעגעבן אין שפּעט 1970ער יאָרן.
וואָאָד איז אַ פֿירערדיקער מומחה אויף דער עליטע טרילאַטעראַל־קאָמיסיע, אירע פּאָליטיק און אירע הצלחות אין שאַפֿן
איר זעלבסט־דערקלערטער נײַער אינטערנאַציאָנאַלער עקאָנאָמישער סדר, וואָס פאָרמט דעם קערן פֿון
דער האַלטבאַרער אַנטוויקלונג אויף גלאבאַלן מדרגה.
ער איז אויך אַ פֿירערדיקער און קריטישער מומחה אויף נאַכְהאַלטיקע אַנטוויקלונג, די גרינע עקאָנאָמיע,
אַגענדע 21, אַגענדע 2030 און היסטאָרישע טעכנאָקראַטיע.
פּאַטריק וואָאָד איז אַ אָפֿט רעדנער און גאַסט אויף ראַדיאָ־פּראָגראַמען אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
זײַן הײַנטיקע פאָרשונג פֿאָקוסירט זיך אויף טעכנאָקראַטיע, טראַנס־הומאַניזם און וויסנשאַפֿטלישקייט, און ווי
זיי טוישן די גלאבאַלע עקאָנאָמיע, פּאָליטיק און רעליגיע.
זײַן טעמע הײַנט איז: "דער ראַס צו קינסטלעכער סופּערינטעליגענץ".
פּאַטריק, אַ דאַנק אַז דו האָסט זיך הײַנט צוגעשטעלט צו אונדז. עס איז טאַקע אַ כּבֿוד!
איז די טעכנאָלאָגיע פֿאַר די AZK – די אַנטי־צענזור־קאָנפֿערענץ – גרייט? – יאָ, הער. אקעי. לאָמיר אָנהייבן!
פּאַטריק, איך בין צופרידן אַז דו ביסט דאָ און אַז מיר קענען טיילן דאָס מיט אַ אינטערנאַציאָנאַלע צוהערערשאַפֿט.
אָבער איך וועל אָנהייבן מיט אַ גאַנץ ערנסטן באַמערקונג.
די פֿראַגע איז: צי שטייען מיר פֿאַר גאַנצער דיגיטאַלער שקלאַפֿערײַ?
אין דעם מאָמענט, עס שיינט אַזוי.
איך קען נאָר רעדן פֿאַר אַמעריקע, נישט פֿאַר קיין אַנדערע לאַנד. נו, אפֿשר אויך פֿאַר כינע.
און אייראָפּע האָט אויך אירע אייגענע פּראָבלעמען מיט דעם.
אָבער אין אַמעריקע זײַנען מיר אויפֿן שוועל פֿון דיגיטאַלער שקלאַפֿערײַ.
און עס איז אינטערעסאַנט אַז אונדזער געזונטהייט־סעקרטאַר, ראָבערט פֿ. קענעדי דזשוניאָר, איז לעצטנס געווען אויף נאַציאָנאַלע
טעלעוויזיע און האָט געזאָגט אַז ער וויל אַז יעדער אין אַמעריקע זאָל אין פיר יאָר האָבן אַ טראָגבאַרן געזונטהייט־אַפּאַראַט
וואָס זאַמלט אַלע דיינע דאַטן און שיקט זיי צו דיין אײַפֿאָן אָדער וואָס עס איז, און דאַן אין די וואָלקן.
דאָס זענען זייער באַזאָרגנדיקע זאַכן, ווייסטו.
מיר זעען אַז אַזעלכע זאַכן פּאַסירן איצט איבעראַל.
אַזוי, יאָ, מיר זײַנען טאַקע אויף דער גרענעץ פֿון דיגיטאַלער שקלאַפֿערײַ.
יאָ. דו זעסט, פֿאַר דעם אינטערוויו האָב איך אַ ציטאַט פֿון אייער וועבזײַט אויפגעשריבן,
עפּעס וואָס ראָבערט פֿ. קענעדי האָט געזאָגט.
איך ציטיר: "מיר גלייבן אַז פּאָרטאַטיווע דעוויסעס זענען דער שליסל צו דער 'מאַכן אַמעריקע ווידער געזונט' אַגענדע" – סוף ציטאַט.
איך האָב דורכגעפֿירט מײַן ערשטן אינטערוויו פֿאַר Kla.TV מיט ראָבערט פֿ. קענעדי אין דעצעמבער 2019.
איבער אַלץ האָט מיר דער מענטש אויסגעזען ווי אַ פּאָפּוליסטישער בולדאָג, וואָס קעמפֿט קעגן די עליטע, גרייט צו
אַראָפּצוברענגען די פֿאַרמאַסוטישע אינדוסטריע און אַרבעטן פֿאַר אונדז. ווען האָבן זיי אים געכאפט?
דאָס איז שווער צו זאָגן. ווען מענטשן גייען קיין וואַשינגטאָן, די.סי., וויל איך זאָגן אַז עס
איז ווי אויב זייערע מוחות ווערן פֿאַרטונקלט.
און זיי טוישן זייער התנהגות און זייערע מיינונגען. דאָס פּאַסירט נישט פּלוצלינג.
אָבער דאָס קען מען באַמערקן בײַ כּמעט יעדן פּאָליטיקער וואָס מיר האָבן געשיקט קיין
וואַשינגטאָן, די.סי. אין די לעצטע פֿופֿציק יאָר.
גוטע מענטשן גייען קיין וואַשינגטאָן. און זיי קומען צוריק ווי נישט אַזוי גוטע מענטשן.
ווען מען רעדט וועגן התנהגות... איך טראכט וועגן עטלעכע פערזאָנען וואָס מיר באַטראַכטן ווי טייל פֿון דער "טיפֿער שטאַט".
נעמט עלאָן מאַסק, למשל, אָדער קלאַוס שוואַב, אָדער אפילו דאָנאַלד טראמפ.
די מענטשן זעען אויס צו הנאה האָבן פֿון וואָס זיי טאָן.
זיי שפּילן אַ ראָלע, אָדער זיי האָבן אַ גרויסן טייל דערין.
אָבער טראמפ זעט אויס ווי ער האָט דאָס טאַקע ליב.
אָבער ווען מען קוקט אויף ראָבערט פֿ. קענעדי דזשוניאָר... איך ווייס נישט וויפֿל בילדער איך האָב געזען פֿון אים נעבן דעם שטראַלנדיקן
טראמפ אָדער עמעצן אַנדערן. און ער קוקט אויס ווי ער ליידט.
יאָ. יאָ, איך האָב דאָס אויך געזען.
יאָ. אַזוי ביסטו דער מומחה אין טעכנאָקראַטיע און האָסט געשריבן עטלעכע ביכער וועגן דעם טעמע.
יאָ, טאַקע.
מיר האָבן שוין דערפֿון גערעדט, אָבער מיר האָבן דאָ אַ סך נײַע צוקוקער פֿון דער גאַנצער וועלט.
אונדזער פֿראַנצויזישער עולם וואַקסט. אונדזער רוסישער עולם וואַקסט.
אולי ביסטו נישט באַקאַנט מיטן וואָרט.
איך ווייס אַז עס איז שווער עס אין קורצן צו צוזאַמענפֿאַסן.
אָבער קענסטו געבן די נײַ־אָנגעקומענע אַ קורצן איבערבליק?
וואָס איז טעכנאָקראַטיע? וואָס זײַנען אירע צילן? און פֿאַרוואָס איז עס אַזוי וויכטיק צו וויסן וועגן איר?
יאָ, עס איז איצט כּמעט הונדערט יאָר אַלט.
עס איז אָריגינעל דערפֿונדן געוואָרן בײַם קאָלאָמביע־אוניווערסיטעט אין ניו־יאָרק־שטאָט, אויב איר ווילט.
עס איז געווען אַ פּראָגרעסיווער טאַנק־טאַנק דעמאָלט. עס איז נאָך הײַנט אַזוי.
אָבער די אינזשענירן און וויסנשאַפֿטלער בײַ דעם אוניווערסיטעט האָבן באַשלאָסן צו שאַפֿן אַ גאַנץ נײַע
עקאָנאָמישע סיסטעם. און זיי האָבן זיך דערצו געווידמעט.
זיי האָבן עס גערופֿן אַ רעסורסן־באזירטע עקאָנאָמישע סיסטעם.
דאָס זאָל רעגולירט ווערן דורך ענערגיע, די פֿאַרטיילונג און דער קאַנסומפּציע פֿון ענערגיע.
און איבער די יאָרן האָבן מיר עס געזען אונטער אַן אַנדערן נאָמען, אפֿשר אונטער "אַדזשענדאַ 21".
די טרילאַטעראַלע קאַמיסיע האָט עס גערופֿן דער נײַער עקאָנאָמישער סדר, דער וועלט־עקאָנאָמישער סדר, אַגענדע 2030, אאז״ו.
מיר האָבן "סמאַרט" וואַקסן אין אַמעריקע.
דאָס זענען די זעלבע ווערטער, דער זעלבער באַגריף פֿאַר טעכנאָקראַטיע, היסטאָרישע טעכנאָקראַטיע.
און מיר זעען עקאָנאָמישע רעסורסן אין צענטער. ענערגיע איז אויך שטענדיק אין צענטער.
דאָס איז נישט צו באַזאָרגן. דער באַזאָרגנדיקער אַספּעקט איז די דעפֿיניציע וואָס זיי האָבן
גענוצט ווען זיי האָבן עס אַרײַנגעפֿירט אין 1932...
עס האָט אַלץ געהאַנדלט זיך וועגן "סאָציאַלער אינזשעניריע־וויסנשאַפֿט" ("געװענדעטע סאָציאַלער
וויסנשאַפֿט", בוכשטעבליך "סאָציאַלער אינזשעניריע־וויסנשאַפֿט") .
דאָס איז געווען איר ערשטע דערקלערונג: "סאָציאַלער אינזשעניריע־וויסנשאַפֿט".
וואָס קען דאָס מיינען? עס האָט קלאָר הײַנט באַטײַטונג. ווײַל דאָס איז וואָס מיר זעען איבעראַל.
מענטשן ווערן איצט, למשל, דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ מאַניפּולירט.
און מיט, למשל, פּאָליטישע סיסטעמען וואָס פּרוּוון השפּעה האָבן אויף מענטשן'ס התנהגות ("nudging" מיינט עפּעס ווי "לייכטער
שטויס" אין ענגליש; דערמאָוטיקן מענטשן צו מאַכן בעסערע באַשלוסן).
צי געדענקסטו אַז אין ענגלאַנד איז געווען אַ "נודזש־יוניט"?
די אינסטיטוציע האָט פּרוּווירט איבערצײַגן מענטשן צו טוישן זייער מיינונג וועגן עפּעס.
דאָס איז די וויסנשאַפֿט פֿון "סאָציאַלער אינזשעניריע". זי איז הײַנט איבעראַל פֿאַרשפּרייט.
און דאָס איז פּונקט וואָס טאַקע פֿאַרמישט דיין געדאַנק.
יאָ. ווען מיר רעדן וועגן נודזשינג און געזעלשאַפֿטלעכע אינזשעניריע, איז עס אפֿשר נישט איבערראַשנדיק אַז
אונדזער באַרימטסטע זשורנאַליסטיק־שול איז אויך בײַ קאָלאָמביע.
יאָ. דאָס איז ריכטיק.
וואָס האָבן זביגניעוו ברזעזיניסקי און זײַן טרילאַטעראַלע קאַמיסיע געהאַט צו טאָן מיט דער פאָרמירונג פֿון
דער טעכנאָקראַטישער עפּאָכע, אין וועלכער מיר הײַנט לעבן?
וואָס זענען געווען זייערע צילן? און וואָס איז למעשה זייער לעצט־ציל?
דער ערשטער ציל איז געווען צו פאַרוואַלטן די רעסורסן פֿון דער וועלט פֿאַר זייער אייגענעם נוץ, בעיקר ווײַט פֿון אונדז.
ווײַט פֿון דער נאַציאָנאַלער מדינה, ווײַט פֿון יחידים.
און איר מוזט פֿאַרשטיין אַז ווען ברזעזיןסקי האָט געשריבן זײַן בוך "צווישן צוויי עלטערן", מיטן אונטערטיטל "אַמעריקאַס
ראָלע אין דער טעכנעטראָנישער עפּאָכע" (1970), איז דאָס געווען אַן אַלטערנאַטיוו וואָרט פֿאַר טעכנאָקראַטיע.
אָבער מען דאַרף געדענקען אַז ברזעזיןסקי איז געווען אַ פּראָפֿעסאָר אין קאָלאָמביע־אוניווערסיטעט ווען ער האָט דאָס בוך געשריבן.
ער איז געווען... איך ווייס נישט צי ער האָט אין יענעם מאָמענט געהאַט אַ שטענדיקע שטעלע, אָבער ער איז געווען אַ
אויפֿשטייענדיקער פּראָפֿעסאָר פֿון פּאָליטישער וויסנשאַפֿט און האָט געשריבן וועגן טעכנאָקראַטיע.
אַזוי איז קלאָר געווען אַ פֿאַרבינדונג צווישן די טעכנאָקראַטיע פֿון די 1930ער יאָרן און וואָס ברזעזינסקי
האָט געהערט אין די האַלן פֿון קאָלאָמביע אוניווערסיטעט.
ווען ראָקפֿעלער האָט געהערט וועגן דעם באַגריף, האָט ער פֿאַרשטאַנען אַז דאָס וואָלט אים
דערלויבן צו באַקומען די רעסורסן פֿון דער גאַנצער וועלט.
און זײַן פּראָבלעם אין יענער צײַט, ווי פּרעזידענט פֿון טשייס מאַנהאַטן באַנק, איז
געווען אַז דאָס געלט וואָלט לעסאָף אויסגעלאָפֿן.
און אויב דער געלט־סיסטעם צוזאַמענברעכט, וואָס וואָלט איר נאָך געהאַט?
ווי קענט איר באַשיצן אייערע נכסים? – נו, איר דאַרפֿט האָבן קאָנטראָל איבער אייערע רעסורסן.
אויב איר האָט די רעסורסן, איז עס נישט וויכטיק וואָס פֿאַר אַ געלט־סיסטעם איר האָט
דעמאָלט, ווײַל אַלעמען וויל די רעסורסן צו לעבן.
אין דעם מאָמענט קענסטו פֿון יעדן באַקומען יעדן מין נוץ.
עס איז געווען, אַזוי צו זאָגן, אַ שפּיל צו זאַמלען רעסורסן.
מיר האָבן דאָס איבער די יאָרן געזען, איבער דער גאַנצער וועלט, זיכער נישט נאָר אין אַמעריקע.
עס זענען געווען אויסערגעוויינטלעכע פּרוּוון צו אַנטנעמען די וועלט־רעסורסן פֿון די נאַציאָנאַלע שטאַטן און זיי איבערצוגעבן צו
אַ מין גלאבאַלן טראַסט־פֿאָנד, אויב איר ווילט, צו וועלכן נאָר די ריזיקע קאָרפּאָראַציעס האָבן צוטריט, כדי צו
פּראָדוצירן סחורות און דינסטן פֿאַר אונדזער קאַנסומפּציע.
און מיר זאָלן נישט פאַרגעסן די באַרימטע דערקלערונג וואָס קלאַוס שוואַב האָט געמאכט עטלעכע יאָר צוריק, ווען ער נאָך
איז געווען דער טשערמאַן פֿון דער וועלט־עקאָנאָמישער פֿאָרום:
אין 2030 וועסטו גאָרנישט באַזיצן און נאָך אַזוי גליקלעך זײַן.
רוב מענטשן האָבן שוין פריער געהערט דעם אויסדרוק.
אָבער וואָס האָט ער געמיינט מיט "דו וועסט גאָרנישט באַזיצן"?
דאָס איז געווען אַ טייל פֿון דער גאַנצער קאָנצעפּט. זיי ווילן נישט אַז דו זאָלסט האָבן עפּעס.
זיי האָבן קיינמאָל נישט געוואָלט אַז דו זאָלסט האָבן עפּעס.
שוין אין 1932, ווען טעכנאָקראַטיע צום ערשטן מאָל אויפגעשטאַנען איז, און ווידער מיט אַגענדע 21,
האָבן די אייגנטום־רעכטן געהאַנגען אין דער וואָגשאַל.
און איצט זענען מיר צוריק צום אָנהייב. מענטשן ווי קלאַוס שוואַב וואָרנען אונדז אַז אין אַ
געוויסן מאָמענט וועלן מיר ניט מער באַזיצן גאָרנישט.
אָבער ער זאָגט אַז מיר וועלן זײַן גליקלעך. זאָרג נישט, זײַ גליקלעך.
דו רעדסט וועגן אַ גלאבאלן געמיינזאַמען טראַסט־פֿאָנד.
איך וואָלט געוואָלט וויסן צי עס זענען עפּעס לענדער, פּרעמיער־מיניסטערן, רעגירונגען אָדער
פּרעזידענטן וואָס האָבן טאַקע פֿאַרלאָזט דעם סיסטעם?
איך מיין, אין די נייעס ווערן רוסלאַנד, כינע און איראַן פאָרגעשטעלט ווי די אַקס פֿון בייז, אונדזערע אמתע פיינט.
אָבער אויב איר קוקט נאָר אויף די רעסורסן פֿון די דרײַ לענדער, קענט איר כּמעט פֿירן אַ גלאבאלע עקאנאמיע מיט זיי.
אבער אויב זיי זענען טאַקע אויסגעלאָזט געוואָרן, קען מען מסקנא מאַכן אַז זיי קענען נישט אויסדריקן זייער ווילן,
ווײַל זיי, אין מזרח און צענטראַל־אַזיע, וועלן קעגן אונדז קעמפן. אָבער צי זענען זיי אויך מיט?
דער ענטפֿער איז יאָ, ווײַל ווען אַגענדאַ 21 איז אויסגעאַרבעט געוואָרן אין 1992, האָבן כּמעט
אַלע לענדער אין דער וועלט זיך אונטערגעשריבן.
פֿאַר וואָס עס איז געווען, האָבן זיי אַלע געוואָלט אַ שטיקל דערפֿון.
און איך בין זיכער אַז די מערהייט פֿון זיי האָבן אין יענעם מאָמענט נישט געוווּסט וואָס דאָס וועט לעצטנס פֿאַר זיי מיינען.
אָבער טראָץ דעם האָבן זיי מסכּים געווען און דערלויבט דעם רידיזיין אין יענער צײַט.
אָרגאַניזאַציעס ווי די מערסטע ניט־רעגירונג־אָרגאַניזאַציעס (NGOs) זענען גלייך געגאנגען צו לענדער און
שטעט, צו זיי צו פֿאַרוואַנדלען אין נאַכְהאַלטיקע שטעט.
זיי האָבן אַרײַנגעפֿירט ריכטליניעס וועגן "סמאַרט" וואַקסן און דעם אינטערנעץ פֿון זאַכן.
דער סיסטעם פֿון ניט־רעגירונג־אָרגאַניזאַציעס (NGOs), דער עקאָסיסטעם פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען וואָס דעקט דעם
גלאָבוס, פֿאַרשפּרייט זיך גלײַך אין שטעט און קהילות איבערן לאַנד און אַרום דער וועלט צו דורכצופירן די פּאָליטיק פֿון אַגענדע 21.
פֿון דאָרט האָט עס זיך דאַן אַרײַנגעשמייערט ביז צום נאַציאָנאַלן ניוואָ. זיי האָבן זיך דערין פאַרפלאָכטן.
און עמעצער דאָ האָט געזאָגט אַז פּרעזידענט טראמפ קען, למשל, אונדז צוריקצויגן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
אָדער אפֿשר אפילו גאָר פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען.
דאָס איז גוט און פּאַסיק, אָבער די גאַנצע פּאָליטיק איז איבער גאַנץ אַמעריקע אַרײַנגעבויט און פֿאַרשטאַרקט.
און אין יעדער איינציקער שטאָט, אפילו אין דער שטאָט וווּ מיר איצט זײַנען, איז דאָ אַ קלימאַט־אַקציע־פּלאַן
באַזירט אויף די דאָגמעס פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען.
אַזוי איז די וועלט געווען דורכגעזאַפּט מיט דעם זאַך פֿון שפּיץ ביז אונטן.
און זיי האָבן דאָס געטאָן אָן צו ווערן געבעטן. זיי האָבן דאָס געטאָן ווי אַ פֿרײַוויליקע פּראָגראַם.
דאָס איז אויך גאָר ווונדערלעך. זיי האָבן געזאָגט: נו, דו מוזט עס נישט טאָן, אָבער אויב
דו טוסט עס, וועסטו פריילעך זײַן, אָדער אַזוי.
און מענטשן זאָגן, "אָ, דאָס קלינגט גוט. לאָמיר פשוט דאָס טאָן."
יאָ, איך גלייב נישט אַז די פּראָגראַמען זענען געקומען פֿון די מענטשן. איך גלייב אַז זיי זענען געקומען פֿון עפּעס אַנדערש.
יאָ, גאָר. גאָר.
זיכער זענען דאָ געווען עטלעכע אינסענטיוון, און דרוק איז אויסגעאיבט געוואָרן.
זיכער. ווען אַ שטאָט זעט צוויי קאָנסולטאַנטן אין פּינסטרייפּד־אַנזוגן פֿון אַ קאָנסולטאַציע־אָרגאַניזאַציע, ווי
למשל אַ אָרגאַניזאַציע פֿאַר נאַכְהאַלטיקע אַנטוויקלונג אָדער וואָס־אימער, ווייסטו אַז דו זאָלסט
פשוט פאַרמאַכן די טיר. לאָז זיי בכלל נישט אַרײַן!
אָבער אויב זיי שטייען בײַ דיין טיר און דו לאָזט זיי רעדן, וועלן זיי דיר געבן 50 סיבות פֿאַר וואָס דו זאָלסט נוצן
זייערע קאָנסאַלטינג־דינסטן צו דורכפֿירן אַגענדאַ 21 און נאַכְהאַלטיקע אַנטוויקלונג אין דײַן קהילה.
און עטלעכע פֿון זיי זענען טאַקע בייזווילדיק. אָבער אַזוי האָבן זיי פאַרדרייט די געזעלשאַפֿטלעכע געוועב אין אונדזער
לאַנד און מסתּמא אויך אין אַנדערע לענדער אַרום דער וועלט.
יאָ. מיר זאָלן זײַן זייער סקעפּטיש צו אויסערלעכע.
ווען מיר גרינדן אַ ניט־פֿאַר־נוץ־אָרגאַניזאַציע אָדער באַוועגונג וואָס ברענגט אונדז נוץ, זאָלן די
אַלאַרם־גלאָקן קלינגען גלייך ווען אַ אויסערער זיך אָנשליסט.
ריכטיק.
ווייסטו וואָס איך טראַכט איצט? איך מיין אַז עס איז ווי אין דער רוימישער אימפעריע, וווּ די לאָקאַלע פּאָליטיק,
למשל אין בריטאַניע, איז געפֿירט געוואָרן דורך אַ פּאָר רוימער, ווײַל זיי האָבן אויסגעפֿירט באַפֿעלן.
זיי האָבן נישט געהאַט קיין פֿאַרבינדונג מיט די היגע מענטשן.
און איך טראַכט וועגן די פּאָליטישע כּוחות אין דער מדינה.
פארוואס מוז די סיעטלער פּאָליציי, למשל, ברענגען מענטשן פֿון פֿילאַדעלפֿיע, דאַן פֿון שיקאַגאָ,
דאַן פֿון ניו־יאָרק, און דאַן פֿון לאָס־אַנדזשעלעס?
זיי ווילן נישט קיין לאָקאַלע רעגירונג, נישט קיין אמתע לאָקאַלע רעגירונג.
יאָ, דו האָסט גאָר רעכט. מיר זעען דאָס איבער דער גאַנצער מדינה; מע קען זאָגן אַז דאָס
איז אַ מוסטער, אפֿשר איבער דער גאַנצער וועלט.
נוצט רעסורסן פֿון דרויסן, אַזוי אַז איר קענט אויפֿצושטעלן אויף דעם אָרט וואָס איר ווילט.
ניצט אַנדערע רעסורסן, אַזוי אַז זיי זאָלן נישט פֿאַרשטיין אַז עמעצער שפּילט זיך מיט זיי.
און ווי אויף דער ערד האָבן די לענדער און די אָרטיקע קהילות מסכים געווען צו איבערגעבן זייערע
רעסורסן צו אַ אינטערנאַציאָנאַלן קאָנגלאָמעראַט?
דאָ איז אַ בײַשפּיל פֿון יאַפּאַן. די שטאָט, וווּ איך האָב געוואוינט פֿאַר צוואַנציק יאָר, האָט
איבערגעגעבן אירע וואַסער־רעכטן צו אַ פֿראַנצויזישער פֿירמע.
דאָס מאַכט בכלל נישט קיין זינען. אָבער דאָס איז טייל פֿון דעם גאַנצן פּלאַן, נישט אַזוי?
יאָ, פּונקט. דאָס איז עס.
איך וואָלט געזאָגט אַז מאָל, ווי אין דײַן בײַשפּיל, די איינוווינער פֿון דעם לאַנד מסתּמא האָבן נישט קיין געדאַנק וואָס איז געשען.
יאָ, דאָס איז ריכטיק.
און איין טאָג וועקן זיי זיך און פֿרעגן זיך, ווער איצט נעמט זיי מער געלט פֿאַר זייער
וואַסער, אָדער פֿאַרוואָס עס איז נישט מער ווי פריער.
און דאַן פֿאַרשטייען זיי אַז עמעצער האָט זיי אַ שווינדל געשפּילט.
געדענקסטו אַז ווען אַ נײַער, גרויסער בויע־פּראָיעקט איז געפּלאַנט געוואָרן, איז דאָס געזעץ וועגן לאַנד־ניצול אין קראַפֿט געטראָטן,
און דו האָסט געמוזט אויפֿשטעלן אַ גרויסן שילד אויב דו ביסט געגאַנגען עפּעס אין
וואַלד און אַ פּראָיעקט איז געפּלאַנט געוואָרן?
יעדער וואָס האָט געוואָלט דאָרט עפּעס בויען, האָט געמוזט אויפֿשטעלן אַ גרויסן שילד און לאָזן דעם ציבור
וויסן אַז עס וועט זײַן אַ ציבורדיקע דיסקוסיע וועגן דעם, און אַז עס איז בעסער איצט עפּעס צו זאָגן.
אָבער זאַכן ווי דער וואַסער־בײַשפּיל... ניין, זיי ווילן עס קיינער נישט מעלדן ביז עס איז צו שפּעט.
פּינקט. עס איז אינטערעסאַנט אַז געוויסע זאַכן זענען איבערגעגעבן געוואָרן פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען צו
די אָרטיקע קהילות ווי טייל פֿון דעם פּעקל פֿאַר קיימות.
איינער פֿון זיי איז געווען אינטערנאַציאָנאַלע בויען־רעגולאַציעס. זיי זענען נישט געווען לאָקאַלע רעגולאַציעס.
זיי זענען געווען באַזירט אויף אינטערנאַציאָנאַלע סטאַנדאַרטן און זענען גאָר אָפּשטויסנדיק פֿאַר די מענטשן אין די קהילות.
אָבער זיי זענען פשוט אָנגענומען געוואָרן.
דו האָסט געזאָגט: סוף פֿון דער דיסקוסיע, דו וועסט האָבן דעם סטאַנדאַרד.
איר זאָלט בויען אייערע הייזער און געבױענישן לויט די דאָזיקע סטאַנדאַרטן.
דאָס האָט אַלעמען משוגע געמאַכט, ווײַל עס איז נישט געווען קיין דורכגאַנג.
לאָמיר זאָגן אַז דו האָסט דאָס קליינע זאַך וואָס דו טאָרסט נישט האָבן; דו מוזט דאָס אויסמאַכן איידער דו קענסט אַרײַנצוגעבן.
ערשטנס זענען מענטשן מיט טריוויאַלע ענינים געהאַראַסירט געוואָרן, און דאָס האָט זיי משוגע געמאכט.
דאָס איז אַ בײַשפּיל פֿון ווי אַזוי אויסערלעכע כּוחות האָבן באַאײַנפֿלוסט אַלע די קהילות אין אַמעריקע און
אַרום דער וועלט צו אָננעמען די נײַע בויען־סטאַנדאַרטן.
יאָ. אויב איר קענט דעם אויסערן השפּעה צוזאַמענפֿאַסן אָדער אין אַ סימבאָל אויסדריקן, וואָלט איך געזאָגט אַז
דאָס איז דאָס קרייזפֿאָרמיקע רעגנבויגן־זאַך וואָס רעפּרעזענטירט די 23 סאַסטיינאַביליטי־צילן.
איך האָב געזען געשעפֿט־מענטשן, מענטשן אין דער רעגירונג, אין שולן, שול־דיסטריקטן און
אַדמיניסטראַציעס, וואָס טראָגן אַזעלכע רעגנבויגן־פּינס.
ווען מען קומט צוריק קיין יאַפּאַן, האָבן בויערס־פּלאַץ, אפילו פּריוואַטע, אָפֿט דעם רעגן־בויגן און אַלע צילן אונטן אויפגעציילט.
און איך מיין אַז די זענען מסתּמא, ווי דו זאָגסט, אונטערלייגנדיק צו געוויסע באַגרענעצונגען...
גאָט אין הימל, גאָר זיכער.
יאָ, דו מוזסט לייענען יעדן איינציקן זאַץ, כדי צו געפֿינען אויס, וועגן וואָס עס גייט.
די ערשטע זאַץ גיט נישט די אמתע דעפֿיניציע, אָבער אויב דו לייענסט ווייטער דעם טעקסט, געפֿינסטו
די קליינע דרוק און מיינסט צו זיך: "הייליקע קױ!"
אין דעם מאָמענט איז עס פשוט גאָר אונטערדריקלעך.
נו, דו ווייסט, זייער אַגענדע איז דאָרט עפּעס, אָבער דו מוזט גוט קוקן אויף דעם טעקסט צו דערקענען עס.
יאָ. אויף אייער וועבזײַט פֿאַרגלײַכט איר טראמפּס "ביג ביוטיפֿול ביל" (דער "One Big Beautiful Bill Act", טראמפּס געזעץ צו
פֿאַרגרעסערן די מיליטערישע אויסגאַבעס און אויסצוברייטן נײַע קינסטלעכע אינטעליגענץ־טעכנאָלאָגיעס, וואָס איז
געוואָרן געזעץ דעם 4טן יולי 2025) מיטן פּאַטריאָט־אַקט נאָך 9/11. ווי פֿאַרגלײַכן זיי זיך?
נו, אין דעם נײַעם ביל זענען ביליאָנען דאָלאַר צוגעטיילט געוואָרן פֿאַר איבערוואכונג־סיסטעמען.
און דאָס ווערט נישט אַזוי פיל דיסקוטירט אין אַמעריקע, כאָטש עס זאָל.
נײַע פּראָגראַמען ווערן איינגעפֿירט צו אַנאַליזירן און צונויפֿצושטעלן אַלע אינפֿאָרמאַציע פֿון
אונדזער רעגירונג אין קינסטלעכע אינטעליגענץ דאַטאַבאַזעס.
צוזאַמענגעשטעלט און אַנאַליזירט דורך פּאַלאַנטיר.
...צוזאַמענגעבראַכט דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ. און דאַן וועט פּאַלאַנטיר שוין זײַן אַ הויפּט־שפּילער אין דעם געביט.
בײַ דאָגע אונטער דער פֿירערשאַפֿט פֿון אילאָן מאַסק, איז דער ציל בכלל נישט געווען צו שפּאָרן געלט, נאָר דווקא
צו ברענגען קודם די דאַטן־שטראָמען פֿון די אַגענטורן אַרײַן אין דער קינסטלעכער אינטעליגענץ.
יאָ.
ווי עס איצט אויסגייט, האָבן זיי מצליח געווען.
אַלע די גרויסע אַגענטורן האָבן אַ דאַטאַ־פֿלוס וואָס פֿירט אַרײַן אין קינסטלעכע אינטעליגענץ, אָבער איצט ווערט דורך
פּאַלאַנטיר אַ איבערגראָפֿענע סיסטעם צוזאַמענגעשטעלט, כּדי אַלעס צונויפֿצוברענגען אין איין גרויסן, שיינעם אויפֿפּאַסונג־סיסטעם.
יאָ. און איצט…?
דאָס וועט איבערשטײַגן דעם פּאַטריאָט־אַקט און מאַכן עס אויסזען ווי אַ פֿאַרשאַמטער פאָרויסגאַנג.
יאָ. און בשעת מיר זענען אויף דער טעמע פֿון שפּאָרן:
איך האָב קאָנסערוואַטיווע פֿרײַנד, טראמפ־שטיצער, וואָס קומען צו מיר נאָך די לעצטע נייעס וועגן קאַטס אָדער די
אָפּשטעלונג פֿון פּראָגראַמען און זאָגן: איז דאָס נישט גרויס?
אָבער זיי זענען נישט אינטערעסירט אין די זייער טייַערע זאַכן.
איך גלייב נישט אַז זיי וועלן בכלל רעדוצירן דעם מיליטערישן בודזשעט.
און איך גלייב נישט אַז זיי טאַקע באַהאַנדלען די קליימס אויך.
ניין. איך מיין, סאָציאַלער זיכערהייט, געזונטהייט־פֿאַרזיכערונג (מעדיקער), דער געזונטהייט־פּראָגראַם (מעדיקייד)
און די באָמבעס וואָס מיר בויען וועלן ווײַטער געבויט ווערן.
יאָ, איך האָב פֿון אָנהייב געזאָגט, ווען DOGE איז פאָרגעלייגט געוואָרן, אַז עס איז בכלל נישט געווען וועגן געלט שפּאָרן.
עס וועט קיינמאָל נישט זײַן וועגן געלט שפּאָרן.
עס גייט נישט וועגן אָפּצוברעכן אָדער אָפּשאַפֿן רעגירונגס־אַגענטורן פּער זיך, נאָר וועגן ניצן
קינסטלעכע אינטעליגענץ צו קאָנטראָלירן אונדזער רעגירונג.
פּונקט. און דאָס איז פּונקט וואָס איז געשען.
יאָ.
און דאָס איז נאָך אלץ דער פאַל.
יאָ. יאָ. יאָ. צוריק צו דער טעמע פֿון די היפּאָקריטישע שפּאָרן – איך האָב לעצטנס געהערט פּובליק ראַדיאָ דאָ
אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן , און זיי האָבן ציטירט מאַרקאָ רוביאָ (US Secretary of State).
און רוביאָ איז געווען ערגערט אויף מענטשן וואָס האָבן קריטיקירט די רעגירונג פֿאַרן אָפּשניידן אַלע די פּראָגראַמען,
און איין פֿון די פּראָגראַמען האָט געהאַט עפּעס צו טאָן מיט אינטערנאַציאָנאַלע... איך ווייס נישט.
מיר האָבן אַגענטורן איבער דער גאַנצער וועלט וואָס זאַמלען אינפֿאָרמאַציע און געפֿינען אויס צי דאָ און
דאָרט זענען באַשטימטע סכּנות, און זיי זענען אָפּגעשניטן.
און רוביאָ איז געקומען און האָט געזאָגט אַז דאָס איז נאָר אַ זאַך צו רעדוצירן פֿעט און אָפּפֿאַל און זיך פֿון זיי באַזייַטיקן.
און אין דער זעלביקער צײַט ווערט דער בודזשעט פֿון דער אמעריקאַנער אימיגראַציע און קאַסטאָם־ענפֿאָרסמענט (ICE)
פֿון 15 ביליאָן אויף 150 אָדער 170 ביליאָן פֿאַרגרעסערט? וואָס פֿאַר אַ קניפּ איז דאָס?
אַזוי איז עס. עס זענען בכלל נישט קיין קאַץ.
יאָ, ווי אָפֿט האָבן מיר דאָס געהערט אין די לעצטע פֿופֿציק יאָר?
יעדער פּרעזידענט, וואָס איז באַשטימט אָדער געוויילט געוואָרן זינט לפּחות 1970, האָט געזאָגט דאָס זעלבע.
מיר וועלן אויסשניידן אַלע אומנויטיקע זאַכן, מיר וועלן מאַכן די רעגירונג מער עפעקטיוו, און מיר וועלן שפּאָרן
געלט אויף יעדן אופֿן, און זיי אַלע האָבן דורכגעפֿאַלן.
פֿאַר מיר ווײַזט דאָס, אַז זיי האָבן קיינמאָל נישט געמיינט.
ריכטיק.
אָבער עס איז געווען גרינג צו פאַרקויפן דאָס דעם ציבור, אַז דאָס איז געווען אַ סיבה צו שטימען פֿאַר זיי,
צו שטרעבן פֿאַר די קומענדיקע טריאַד, פֿאַרשטייסטו?
אַזוי האָט קיינער נישט מצליח געווען, און זיי וועלן איצט אויך נישט מצליח זײַן, ווײַל דאָס
איז פֿון אָנהייב קיינמאָל נישט געווען דער כוונה.
די כוונה איז שטענדיק געווען צו אינטעגרירן קינסטלעכע אינטעליגענץ אין דער אַרבעט פֿון אונדזער רעגירונג.
דאָס איז אַ ריזיקע זאַך וואָס מען זאָל נישט אונטערשאַצן.
ווי פילע, ווי פילע פֿון די ריזיקע דאַטן־צענטערס, די ענערגיע־פֿרעסנדיקע, איבערגעוואַקסענע
קינסטלעכע אינטעליגענץ־דאַטן־צענטערס, זענען געבויט געוואָרן איבערן גאַנצן לאַנד?
מיר האָבן דאָ אַ פּאָר פֿון זיי אין מעסאַ, אַריזאָנאַ, וווּ מען קען זען פֿייסבוק, גוגל
און אַמאַזאָן מיט זייערע ריזיקע דאַטן־צענטערס.
נו, זיי ווערן אינסטאַלירט איבער דער גאַנצער מדינה.
אין טעקסאַס איז אַ גרויסע אינסטיטוציע. מעמפֿיס האָט אַ גרויסע אינסטיטוציע.
אין דער געגנט פֿון וואַשינגטאָן, די.סי. און אַרלינגטאָן זענען אַ סך דאַטאַ־צענטערס. פֿאַר וואָס ווערן די דאַטאַ־צענטערס גענוצט?
זיי זענען נישט דאָרט נאָר כדי אַז דו זאָלסט האָבן דײַן באַליבטסטן טשאַטבאָט וואָס ענטפֿערט
אַלע דײַנע פֿראַגן. דאָס איז בכלל נישט דער זאַך.
דער ציל איז צו זאַמלען די דאַטן אין דער ערשטער אָרט, נעמלעך די ריזיקע כּמותן פֿון דאַטן וואָס קומען פֿון
רעגירונג־וועבזײַטן און פֿון אַלע ציבורדיקע אויטאָריטעטן.
דו קענסט עס בכלל נישט פֿאַרשטעלן, און דערצו קומען נאָך אַלע פינאַנציעלע דאַטן פֿון וואָל סטריט און אַזוי ווײַטער.
אַלע די דאַטן ווערן אַרײַנגעזויגן אין די קינסטלעכע אינטעליגענץ.
און דער ציל פֿון אַלע די דאַטן־צענטערס, מיט דער ווייכווארג־אַנטוויקלונג אַליין,
פֿון OpenAI און Grok, אאז״וו, און X.AI...
די פּראָגראַמען זענען שוין אין אָרט און זענען שוין אַקטיוו באַטייליקט אין אויפנעמען דאַטן פֿון
אונדזער רעגירונג און פֿון דער געזעלשאַפֿט בכלל.
יאָ. ווען מען רעדט וועגן דאַטאַ־צענטערס, דערמאָנט עס מיר פּריזאָנען.
עפּעס אַזוי.
ווײַל איך האָב דערמאָנט דעם אויפֿשטײַג פֿון 15 ביליאָן צו 150 אָדער 170 ביליאָן אין דעם
בודזשעט פֿון דער אמעריקאַנער אימיגראַציע־דינסט.
איך האָב געהערט מענטשן רעדן וועגן וואָס די געלט וועט ווערן גענוצט. זיכער וועט מען נוצן AI-דאַטן.
און דאַן וועלן זיי דאָס נוצן פֿאַר, איך גלייב, 170,000 ICE־אָפֿיצירן וואָס וועלן דורכזוכן דאָס לאַנד.
איר וועט זיי זען אין סופּערמאַרקן, שולן, פּאַרקן, שפּילפּלאַץ און רעגירונגס־בנינים. דאָס איז וואָס דער ראַדיאָ־באַריכט זאָגט.
און שטעלט אייך פאָר, דער רעפּאָרטער אַליין האָט אויף ציבורדיקן ראַדיאָ געזאָגט אַז זיי שאַפֿן אַ
דיגיטאַלע פּאָליציי־שטאַט. דאָס האָט מיך געשאָקירט.
פֿאַר וואָס איז עס דווקא NPR, דער שטימע־רער פֿון דער רעגירונג, וואָס דערציילט אונדז ווי די זאַכן טאַקע זענען?
דו האָסט רעכט. מען קען איבעראַל זען די שפּאַנונג צווישן די אַלטע און די נייע סיסטעמען.
ווען קלאַוס שוואַב רעדט וועגן דעם גרויסן ריסעט, מיינט עס אַז אַלץ וואָס ווערט צוריקגעשטעלט געהערט צום אַלטן סיסטעם.
ריכטיק.
אָבער אַ נײַע סיסטעם וועט קומען וואָס וועט זײַן אפילו ערגער ווי די אַלטע.
אָבער, זעסטו, די אַלטע סיסטעם ווערט אַוועקגעשוועבט, אַוועקגעשוועבט דורך מענטשן ווי דאָנאַלד טראמפ.
און די אַלטע פּראָגראַמען און די רעשטן פֿון דער אַלטער סיסטעם, ווי פֿאַרשיידנקייט, גלייכקייט, אינטעגראַציע
און קולטורעלער מאַרקסיזם, אַלעס איז פשוט פֿאַרשוווּנדן.
דער נײַער סיסטעם איז באַזירט אויף דעם טעכנאָקראַטישן געדאַנק...
... צו קאָנטראָלירן אַלץ פֿון שפּיץ ביז אונטן, אַרײַנגערעכנט יעדן מעגלעכן אַספּעקט פֿון לעבן – דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ.
און דאָס איז דער נײַער סיסטעם.
אַ טייל פֿון טראמפּס "גרויסער שיינער ביל" ווייזט 6 ביליאָן... נאָך אַ זאַך, דער "גרויסער שיינער ביל"…
האָסטו באַמערקט אַז זיי האָבן געשריבן אַ 6 אַנשטאָט אַ B?
איך האָב דאָס געזען. דאָס איז אינטערעסאַנט...
און עס זענען דרײַ פֿון זיי. יאָ.
דאָס איז דער רעזולטאַט פֿון דער "בויען צוריק בעסער" איניציאַטיוו בעת בײַדענס טערמין אין אַמט.
בויען צוריק בעסער. יאָ.
דרײַ ב – ביטע מיט קליינע אותיות (bbb).
אויף קיין פֿאַל... טראמפ'ס "ביג ביוטיפול ביל" צאָלט 6 ביליאָן פאונד פֿאַר גרענעץ־אויפזיכט־טעכנאָלאָגיע.
דער אייראפעישער פּאַרלאַמענט האָט נאָר וואָטירט פֿאַר ביאָמעטרישע גרענעץ־קאָנטראָלן פֿאַר אַלע באַזוכער
וואָס קומען אַרײַן אין דער אייראפעישער פאראייניקונג.
דערנאָך זענען דאָ די ריזיקע סומעס פֿאַר די אַמעריקאַנער אימיגראַציע־אויטאָריטעטן, וואָס איך האָב שוין דערמאָנט.
אין וועלכן מאָס איז דער מיגראַציע־קריזיס אַ תירוץ צו פֿאַרשטאַרקן דעם איבערוואכונגס־שטאַט?
עס איז אינטערעסאַנט אַז דער גאַנץ מיגראַציע־ענין איז בעיקר אָנגעטריבן געוואָרן דורך די שטיצע פֿון אַ מיטגליד פֿון
דער טרילאַטעראַלער קאַמיסיע מיטן נאָמען פּיטער סאַדערלאַנד.
ער קומט פֿון שאָטלאַנד אָדער אירלאַנד, איך מיין.
און ער איז געווען אַ גרויסער מענטש אין דער טרילאַטעראַלער קאַמיסיע.
ער איז געוואָרן דער ספּעציעלער פֿאָרשטייער פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציעס פֿאַר מיגראַציע.
יאָ.
ער האָט אָריגינעל געפֿאָרן צו אַלע לענדער. דאָס איז געווען עטלעכע יאָר צוריק.
ער איז געגאנגען אין אַלע לענדער פֿון אייראָפּע און האָט זיי איבערצייגט צו באַשטימען קוואָטן פֿאַר די צאָל
פליטים וואָס זיי זענען גרייט אָנצונעמען אין זייערע לענדער.
און דאַן פּלוצלינג האָט די מיגראַציע אָנגעהויבן. און אַלע די לענדער וואָס האָבן געמיינט: "נו, מיר וועלן פשוט
עפּעס אונטערשרײַבן, וואָס עס זאָל זײַן, עס איז נישט קיין גרויסע זאַך צו אונטערשרײַבן אַ קוואָטע."
אָבער דאַן האָט אָנגעהויבן די מיגראַציע צו די לענדער, און די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען האָבן זיי געהאַלטן
פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַרן האַלטן די אָפּמאַכן וואָס זיי האָבן אונטערגעשריבן אין יענער צײַט.
און דאַן האָבן זיי זיך קאָנצענטרירט אויף אַמעריקע, ווײַל אונדזער דרום־גרענעץ איז גאָר אָפֿן פֿאַר אַלע די אימיגראַנטן.
און דאָס איז מיר געווען איבערראַשנדיק. (פּיטער סאַדערלאַנד איז, נאָר אַ פּאָר יאָר פריער, געשטאָרבן, בײַ דער געלעגנהייט.) עס האָט
מיר געווען אַזוי נערווענדיק צו זען די אומשרעקלעכקייט וואָס ער האָט געוויזן ווען די זאַכן טאַקע האָבן זיך
אָנגעהיצט, בעיקר אין שוועדן און אין פֿאַראייניקטע קעניגרייך.
ער איז אַרומגעגאַנגען און האָט טיראַניזירט די לענדער:
ניט נידערן אייער קוואָטן! איר טאָרט דאָס נישט טאָן!
איר האָט אונטערגעשריבן אַ הסכם. איר מוזט האַלטן דעם הסכם.
און צום באַדויערן האָבן זיי אָנגענומען די העראַסמענט און למעשה נאָר ווייטער געפֿירט די פּאָליטיק.
קוק נאָר וווּ אייראָפּע איז איצט! דאָס זעלבע פּאַסירט דאָ.
פון אָנהייב איז עס געווען אַ דרײַזײַטיקע פּאָליטיק, וואָס איז פֿאָרויסגעטריבן געוואָרן דורך עמעצן ווי פּיטער סאַטערלאַנד.
ריכטיק. און ווען איר זאָגט אַז דער פּאַטעראַליזם איז אָנגענומען געוואָרן, האָבן די רעגירונגען אָנגענומען אַ מצב וואָס איז
קעגן זייערע אינטערעסן, די אינטערעסן פֿון זייער לאַנד, די אינטערעסן פֿון די שטיממער, די אינטערעסן פֿון די מענטשן.
און איך ווייס נישט צי איך וואָלט בכלל אויסקלײַבן דאָס וואָרט "אַקצעפּטירן".
איך וואָלט געזאָגט אַז זיי זענען געצווונגען געוואָרן דערצו. און די מענטשן אויבן זענען
גרינג צו צווינגען צו מאַכן אַזעלכע באַשלוסן.
איך גלייב אַז זיי זענען אויסגעלאָזט געוואָרן. איך גלייב אַז דער סיסטעם האָט אַן איבערהאַנט קעגן זיי.
און קענסטו עפּעס זאָגן וועגן דעם לעצטן פֿאַרשווינדן אין דעם קאָנטעקסט?
אָדער זאָל איך בעסער זאָגן, צו דער לעצטער פּרוּוו צו פאַרהיטן קיין ווײַטערדיקע אונטערזוך פֿון די עפּשטיין־אַקטן?
דאָס איז שוין פֿאַרגאַנגענהייט. איצט איז אַלץ פאַרבײַ.
דאָס איז טאַקע עס. זיי זענען מסתּמא שוין פֿון אָנהייב ניטאָ.
איך בין אַנטשולדיג אַז איך ווידער האַרפּ אויף דעם אויסגעטראָטן טעמע.
די טרילאַטעראַלע קאַמיסיע איז נישט טויט. זי פֿונקציאָנירט נאָך זייער גוט.
ריכטיק.
אָבער דו מוזסט געדענקען אַז דזשעפֿרי עפּשטיין איז געווען אַ מיטגליד פֿון דער טרילאַטעראַלער קאַמיסיע.
ערשטנס און העכסטנס איז ער געווען איר פּראָטעזשע. ער איז איר פּראָבלעם, פֿון וועלכן זי דאַרף זיך באַזייַטיקן.
אָבער ווער האָט אַזאַ לאַנגן אָרעם אַז ער קען אַרײַנמישן זיך אין שטאַטלעכע אינסטיטוציעס ווי דעם יוסטיץ־מיניסטעריום,
דעם אינערן־מיניסטעריום אָדער קיין אַנדערע אויטאָריטעט?
ווער האָט די לאַנגע אָרעם צו אויסצואיבן דרוק כדי צו פאַרמיידן אַז דאָס זאָל פּאַסירן?
איך וואָלט געזאָגט אַז עפּעס אויפֿן וועג איז די טרילאַטעראַלע קאַמיסיע געווען די וואָס האָט אויסגעאיבט דעם דרוק.
דאָס איז געווען בעיקר איר פּראָבלעם. און קיינער קען קיינמאָל פֿאַרשטיין פֿאַר וואָס עפּשטיין איז געווען
מיטגליד אין דער טרילאַטעראַלער קאַמיסיע אין דער ערשטער אָרט, ווײַל ער האָט טאַקע גאָרנישט בײַגעשטייערט.
זיי האָבן שטענדיק געהאַט אַ פּאָר מעדיע־מאָגולן. עס זענען געווען הויך־פּראָפֿילירטע אַדוואָקאַטן־פֿירמעס, הויך־ראַנגיקע
פּאָליטיקער און CEOס פֿון פֿירמעס פֿון דער גאַנצער וועלט.
דו ווייסט, אַלע די טאַקע גרויסע שאָטן.
איך בין אַנטשולדיג, אָבער דזשעף עפּשטיין האָט קיינמאָל נישט געהאַט אַזאַ מין השפּעה.
ער האָט געהאַט אַ סך געלט. ער האָט אין זײַן קאַריערע אַ סך געלט פאַרדינט, אָבער למעשה איז ער געווען אַ מײַסטער אין אויסלאָזן.
דאָס איז די איינציקע זאַך וואָס ער האָט געהאַט צו פאָרשלאָגן פֿון דער פּערספּעקטיוו פֿון דער טרילאַטעראַלער קאַמיסיע.
ער איז געווען אָן צווייפל אַ מײַסטער אין דעם. דאָס איז אומשטײַטערלעך.
צי וועלן מיר אי־מאָל זען די אינפֿאָרמאַציע? קיינמאָל.
דאָס וועט נישט פּאַסירן. די טרילאַטעראַלע קאַמיסיע און אַנדערע מענטשן וואָס מעגליך האָבן זיך
געוויזן אין די פֿילמען וועלן דאָס נישט דערלויבן.
אָקעי. אַזוי וועלן מיר נישט באַקומען די צופֿרידנקייט אַז די אינפֿאָרמאַציע וועט ווערן
אַנטפּלעקט, ווער איז געווען אויף דער ליסטע, אאז״ו.
אָבער מיר קענען דאָס זאָגן: מענטשן, אויב דאָס מאַכט אײַך נישט חשדן צו אײַער רעגירונג, אויב דאָס פֿרוסטרירט אײַך
נישט, אויב דאָס ברענגט אײַך נישט סוף־כּל־סוף צו זאָגן:
אקעי, זיי זענען נישט אויף אונדזער זײַט, וואָס נאָך דאַרף מען?
מיר זאָלן זיך לפחות דערלויבן צו ווערן אינספּירירט צו טראַכטן אין דער ריכטונג.
אקעי. דו האָסט אַמאָל גערעדט פֿאַר אַ צוהערערשאַפֿט אין דער קירכה.
איך האָב געזען דעם ווידעא. עס איז געווען פֿאַר אַ קריסטלעכע צוהערער. און דו האָסט ציטירט די אַפּאָקאַליפּסע.
דאָס איז נישט דער פּינטלעכער ציטאַט, אָבער דו האָסט געזאָגט אַז דער אַנטיכריסט וועט קומען ווי עפּעס וואָס
איז אָנגענעם און אַטראַקטיוו. און איך האָב אָנגעהויבן טראַכטן וועגן קינסטלעכער אינטעליגענץ.
מיר האָבן שבת־פרישטיק מיט אַ ביבל־שטודיע אין מײַן היימישער קירכה.
און עס איז אַ קאָמפּיוטער־עקספּערט, און יעדן וואָך זאָגט ער: "הערט וואָס איר קענט טאָן מיט
קינסטלעכע אינטעליגענץ, דאָס איז ווונדערלעך."
און ער האָט גערעדט מיט מײַן זון, וואָס איצט באַטראַכט, וועלכן פאַך ער וויל לערנען, און האָט געזאָגט:
ניין, ווערן נישט אַ פּראָגראַמירער, ווײַל עס וועט באַלד ווערן אומבאַדאַרפֿט.
פּראָגראַמירן וועט באַלד איבערגענומען ווערן דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ, וואָס וועט אויסמעקן די נויט פֿאַר
טײַערע, אינטענסיווע פּראָגראַמיר־קורסן וואָס דויערן יאָרן.
און איינער פֿון די זאַכן וואָס מיר האָבן געטאָן מיט זײַן פֿעיִקייט צו נוצן קינסטלעכע אינטעליגענץ,
איז דאָס: איך וועל נישט אַרײַנגיין אין דעטאַילן.
אָבער עס איז געווען אַ מאַן וואָס האָט זיך געשטעלט מיט ערנסטע קרימינעלע אָנקלאָגן. ער
האָט געשטאַנען פֿאַר אַ לאַנגער טורמע־שטראף.
און דער מומחה אין אונדזער גרופּע האָט געפֿונען אַ וועג צו נוצן קינסטלעכע אינטעליגענץ צו
שרײַבן אַ געריכט־בריוו צו פאַרטיידיקן דעם מענטש.
און דאָס האָט ער געטאָן. עס איז געווען אַ זייער גוטער בריוו.
און דאַן האָבן מיר געפרעגט די קינסטלעכע אינטעליגענץ צי זי קען שרײַבן בריוו צום געריכט אין נאָמען פֿון דער ציבור.
און די קינסטלעכע אינטעליגענץ האָט געשריבן אַלע די בריוו מיט פֿאַרשיידענע קאַטעגאָריעס און טעמעס.
און אַלץ וואָס מיר האָבן געדאַרפֿט טאָן, איז געווען עס אונטערצושרייבן. און דער מענטש איז באַפֿרײַט געוואָרן.
וואו, וואָס פֿאַר אַ פֿאַרלאָקנדיקער און אַטראַקטיווער זאַך האָט די קינסטלעכע אינטעליגענץ פֿאַר אונדז געטאָן.
און דאָס וואָרט וואָס איר האָט גענוצט אין אייער רעדע צו די מענטשן איז גאָר פּאַסיק.
ווײַל דו האָסט דאָס פּערפעקטע וואָרט גענוצט, נעמלעך "באַצויבערן".
זיי האָבן געזאָגט, און איך ציטיר: "קינסטלעכע אינטעליגענץ וועט ווערן גענוצט צו פֿאַרשלעכטן די גאַנצע וועלט" –
גענוצט דורך דעם אַנטיכריסט צו פֿאַרשלעכטן די גאַנצע וועלט.
און איך האָב ליב דעם וואָרט־אויסקלײַב, ווײַל מיר קענען עס נוצן פֿאַרן מאָדערנעם באַטײַט פֿון קנעכטשאַפֿט.
אין דער מאָדערנער באַדײַטונג: צו באַצױבערן, צו אינספּירירן, צו ציען, צו פֿאַרכּישופֿן; אָבער אויך אין דער ליטעראַלער אָריגינעלער
באַדײַטונג פֿון באַצױבערן, פֿון נעמען עמעצן אין געפֿאַנגענשאַפֿט.
אַזוי פּאַסירט עס מיט קינסטלעכע אינטעליגענץ, נישט אַזוי?
דאָס איז טאַקע דער פאַל. און עס איז נאָך אַ אַנדערער אַספּעקט דערצו.
קינסטלעכע אינטעליגענץ האָט אַזוי פֿיל פֿאַסעטן וואָס מען קען אויספֿאָרשן.
און איינער פֿון זיי איז זיכער רעליגיעז אין זײַן נאַטור.
עס איז דער נײַער באַגריף פֿון אַ גאָט מיט קינסטלעכער אינטעליגענץ. דאָס איז טאַקע אינטערעסאַנט.
און אין דער פאַרגאַנגענהייט, למשל אין דער אַלטער טעסטאַמענט, אָבער אויך הײַנט, די גאָט וואָס מענטשן האָבן געשאַפֿן,
האָבן באַשטאַנען פֿון געשניטענע בילדער, שטיין־פֿיגורן און סטאַטועס. און קיינער פֿון די זאַכן האָט נישט געקענט רעדן.
גאָט האָט אפילו געקלאָגט וועגן די געטער פֿון דעם אַלטן טעסטאַמענט:
דו האָסט אויגן וואָס קענען נישט זען, דו האָסט אויערן וואָס קענען נישט הערן, אאז״ו.
אָבער פּלוצלינג איז דאָ אַ בילד פֿון אַ גאָט אין קינסטלעכער אינטעליגענץ, אַ גאָט פֿון קינסטלעכער אינטעליגענץ.
דאָס איז אַ רעליגיעזער סיסטעם, וווּ קינסטלעכע אינטעליגענץ ווערט מער און מער באַטראַכט ווי גאָט.
און זי אַליין וועט זאָגן אַז זי איז גאָט. דאָס איז אַ שטאָנענדיקע זאַך.
אויב איר טראַכט אַ מאָמענט: צום ערשטן מאָל אין דער געשיכטע קען דער אידאָל רעדן, הערן, זען, רעדן פֿאַרשיידענע
שפּראַכן, זאָגן אַלץ אין אַלע שפּראַכן פֿון דער וועלט אין דער זעלביקער צײַט, אויב ער וויל.
און דאָס איז אַ אַנדערע מין געטלינג.
מיר האָבן קיינמאָל נישט געזען עפּעס אַזוי. עס וועט רעוואָלוציאָנירן די גאַנצע וועלט.
איך מיין אַז אין אַ פּאָר, זייער ווייניק יאָרן, וועט עס זײַן אַ טאַקע גרויסע, גרויסע זאַך.
און עס וועט זײַן אַ פֿאַל פֿאַר די נשמות פֿון מענטשן.
איצט ווערן מיר טיף; עס ווערט גײַסטיק.
פּאַטריק, דאָס איז אונדזער דריטער אינטערוויו, און איך האָב דיר דאָס שוין פריער געפרעגט.
איך האָב דיר די פֿראַגע געשטעלט בײַם סוף פֿון יעדן אינטערוויו.
דעם מאָל וועל איך עס אַ ביסל ענדערן און נאָך דעם וואָס איך האָב געשטעלט די פֿראַגע, וועל איך
דיר געבן אַ ציטאַט, און דאַן קענסטו ענטפֿערן.
די פֿראַגע קומט אויך פֿון מײַן רעדאַקטאָרישער פאַרוואַלטונג־טימ אין דײַטשלאַנד און שווייץ, כמובן.
וואָס קענען געוויינטלעכע בירגערס אין פּראַקטישער זאַך טאָן צו באַקעמפן טעכנאָקראַטיע?
און איך האָב געפֿונען אַ ציטאַט, איך ווייס נישט פֿון וווּ עס קומט. עס איז געווען אין מײַן ציטאַט־קעסטל און עס לייענט:
דער אַנטידאָט צו אַטאָריטערישער, טעכנאָקראַטישער וועלט־דאָמינאַציע מוז זײַן לאָקאַלער ווידערשטאַנד און די
אָפּווייזונג פֿון יעדער טעכנאָלאָגיע וואָס קען אונדז אין שקלאַפֿערײַ פֿאַרוואַנדלען. צי וואָלט איר מסכים זײַן מיט דעם?
מסתּמא. איך גלייב נישט אַז איך האָב דאָס געזאָגט.
איך האָב אַמאָל עפּעס ענלעך געזאָגט. מען מוז נעמען אַקציע אויף לאָקאַלער מדרגה – נישט אויף נאַציאָנאַלער אָדער שטאַטלעכער מדרגה.
אייער איינציקע אַקציע זאָל זײַן אין אייער אייגענער קהילה: ערשטנס זיך פֿאַרבינדן מיט אייערע
שכנים, און דערנאָך מיט די אָרטיקע אויטאריטעטן.
דאָס זענען די איינציקע מענטשן אויבן אײַך וואָס קענען אײַך, אַזוי צו זאָגן, באַשיצן קעגן דעם.
יאָ.
ליידער, ווי איך האָב פריער דערמאָנט, זענען שטעט אַרום דער וועלט שוין לאַנג איבערגענומען געוואָרן דורך דעם
משוגעת. דאָס מיינט נישט אַז מען קען זיי נישט איבערצייגן.
קיינער וויל דאָס נישט טאָן. אָבער דו קענסט זיך קעגן די מענטשן שטעלן און זיי איבערצײַגן
אַז זיי מוזן זאָרגן פֿאַר דיר וווּ דו וווינסט.
און ווען זיי דאָס טאָן... עס זענען אַזוי פילע זאַכן וואָס זיי קענען טאָן, אָבער די בירגער מוזן נעמען די פֿירערשאַפֿט, ווייסטו.
גוט, גוט. נאָר הײַנט מאָרגן האָב איך געזאָגט צו מײַן טעכניקער, מײַן קלאַנג־אינזשעניר, אַ
ביסל טראַכטנדיק, "יאָ, דאָס איז אַ גוטער ציטאַט."
און דאַן האָב איך מײַן סמאַרטפֿאָן אַרויסגענומען און אים געוויזן.
און איך האָב אויך גערעדט וועגן אַן אַנדערער טעכנאָלאָגיע וואָס מיר נוצן און וואָס קען ווערן גענוצט קעגן אונדז.
איך האָב זײַן ענטפֿער ליב געהאַט, ווײַל ער האָט געזאָגט: "קינסטלעכע אינטעליגענץ איז בסדר, אַזוי לאַנג
מיר ניצן זי נאָר פֿאַר איר אייגענע פֿאַרניכטונג."
איך בין אויך מסכים מיט דעם.
אָקעי. פּאַטריק, ווי קען אונדזערע צוהערער מער וועגן דיר אויספֿינען? וואָס איז דײַן וועבזײַט־אַדרעס?
technocracy.news/en. דו קענסט דאָרט געפֿינען אַלץ.
מײַן הקדמה־טרענירונג וועגן טעכנאָקראַטיע איז דאָרט בנימצא, און עס זענען אַ פאַרשיידנקייט פֿון אַרטיקלען וואָס איר קענט צוטריטן.
עס איז טאַקע אַ שטאָנערונג. איך טו דאָס שוין כּמעט אַכצן יאָר און האָב זיך אָנגעזאַמלט אַ
רייַכקייט פֿון אינפֿאָרמאַציע וועגן טעכנאָקראַטיע.
איך וואָלט געוואָלט אַז מער מענטשן קומען און טרינקען פֿון דער מקור.
אַלרייט.
איך מיין אַז די קאָנפֿערענץ גיט אונדז אַ סיבה צו זײַן אָפּטימיסטיש אין דעם הינזיכט.
איך האָף אַזוי.
אַ גרויסן דאַנק פֿאַרן קומען. און אַ גרויסע רונדע אַפּלאָדיסמענט פֿאַר פּאַטריק וווּד פֿון Technocracy.News. אַ גרויסן דאַנק!
אַ דאַנק!
אַ דאַנק, אַ דאַנק! ווונדערלעכער דאַן, ווונדערלעכער פּאַטריק וואָאָד!
מיר קענען זען אַז מיר זענען נאָך אילעטעראַט אין דעם ענין.
איר האָט געלייגט די יסודות צו בלײַבן אויפֿן לויף מיט קינסטלעכער אינטעליגענץ.
אַ דאַנק פֿאַרן צושטעלן דעם ווונדערלעכן אײַנבליק.
מיר ווינטשן אײַך אַלץ גוטס! ביי. ביי.