Niadtong 1 Marso 2020, ang gitawag nga Measles Protection Act misulod sa bisa sa Alemanya.
Ingon kabahin sa obligasyon sa pagpakita og ebidensya sa proteksyon batok sa tigdas, adunay kapilian
ang mga ginikanan nga moapil sa konsultasyon uban sa may kalabutan nga awtoridad sa panglawas.
Ang mga konsultasyon nagtumong sa pagdani sa mga ginikanan sa pagka-kinahanglan sa gitawag nga bakuna batok sa tigdas.
Mga pahayag sama sa "Ang bakuna makadaot sa imong anak og mas gamay kaysa kung makakuha siya og tigdas", "Ang tigdas nagpadayon
sa pagkunhod sukad sa pagpasulod sa bakuna", "Ang imong anak dili makakuha og tigdas tungod kay tanan nabakunahan na", "Ang bakuna
nag-ambag sa herd immunity [(=herd immunity: ang komunidad (kadaghanan) protektado gikan sa usa ka
makahawa nga sakit.)!" ug "Tanan siyentipiko ra!"
Sa iyang kasamtangan ug impormatibo nga presentasyon, gisupak ni Dr. Gerd Reuther ang daghang mga pag-angkon sa
gitawag nga mga tagapayo sa bakuna batok sa tigdas ug gipasabot ngano nga importante ang mga sakit sa pagkabata.
"Ang tigdas, sama sa ubang mga sakit sa pagkabata, naghimo nga mas dili na kasagaran
ang daghang mga sakit sa ulahi nga kinabuhi."
Nagpasabot kini nga sa kinatibuk-an, ang pag-agi sa mga sakit sa pagkabata makatabang sa pagpanalipod sa panglawas.
Busa sigurado nga ang pag-utol-utol ug pag-ihi sa higdaanan, pananglitan, mahimong mawala
sa mga bata human sila makasinati og tigdas.
Aduna na karon mga report nga 32 ka kronikong sakit ang mopauswag o mawala human sa impeksyon sa tigdas.
Sulod sa daghang katuigan, ang Children's Hospital sa Basel tinuyoang nagpahinabo og tigdas sa mga pasyente nga adunay
nephrotic syndrome, usa ka sakit sa kidney, tungod kay nahibal-an nga pagkahuman sa impeksyon sa tigdas, mawala ang
nephrotic syndrome nga walay bisan unsang pagtambal, nga posibleng gisulayan sulod sa daghang katuigan sa wala pa.
Ang multiple sclerosis sa ulahi nga edad mas dili usab kasagaran sa mga tawo nga nakasinati og mga sakit sa pagkabata
sama sa tigdas kaysa sa mga wala makasinati niini o nabakunahan.
Ug nasayran usab nato gikan sa mga nasud nga nag-uswag nga ang mga bata didto dili kaayo dali maapektuhan sa parasitikong
impeksyon ug malaria kung nakasinati sila og tigdas sa pagkabata.
Halos dili gyud madungog kana sa mga ginikanan!
Paghatag og panahon sa pagtan-aw sa tibuok presentasyon ni Dr. Gerd Reuther ug pahibaloa ang mga ginikanan, ang inyong awtoridad
sa panglawas, ang mga doktor o ang mga politiko sa inyong lugar.
Salamat sa introduksyon.
Oo, ginatintalan kita sa daghang paagi, sama sa imong giingon:
Gipakabutangan kita og bakak sa kasaysayan, sa kasaysayan sa medisina, apan usab kanunay
bahin sa mga kamatuoran sa kasamtangang medisina.
Kadtong kaniadto dili mosalig niini nakakita na, labi na sa coronavirus, nga ang opisyal nga impormasyon dili gyud masaligan.
Ug kini tinuod na sulod sa dugay na kaayong panahon alang sa tanan nga gisulti bahin sa bakuna.
Ug mao kana nga gusto nakong hisgutan karon ang bakuna batok sa tigdas ug ang sakit nga tigdas, nga nahimong usa ka babala, ingon
man nga ang tigdas usa ka grabe ka seryoso nga sakit nga kasagaran mosangpot sa grabeng mga komplikasyon ug bisan kamatayon.
Ug... – Hulat lang, kinahanglan nako i-switch sa presentasyon hangtod mawala na kana, oo, sige.
Busa, sukad pa sa sinugdanan, oo – ...kung asa kini, siyempre, usa ka kondisyon nga sa sinugdan adunay medyo dramatikong
aspeto para sa tanan tungod sa mga sintomas sa panit.
Klaro nga masakiton ang usa ka tawo kung taas ang temperatura.
Apan nagsugod gyud kini sa hingpit nga dili kasaligan nga impormasyon nga gipakatap sa media ug, sa kasubo, usab sa opisyal
nga mga institusyon, lakip na ang World Health Organisation.
Bag-ohay lang, ang WHO nagpagawas og pahayag nga dramatiko ang kahimtang, nga ang mga pagsabog sa tigdas sa
mga nasud sa tibuok kalibutan misaka gikan sa 36 ngadto sa 57, usa ka pagtaas nga 50 porsyento.
Ug unta adunay 10.3 milyon ka kaso sa tigdas sa kalibutan, uban sa 107,500 ka kamatayon.
Igo na kini aron mabyaan ka nga medyo nalibog, kay ang RKI kanunay magmantala og usa ka numero – nga atong hisgutan unya –
nga sayop usab: usa ka kamatayon matag 1,000 ka kaso sa tigdas.
Apan kung imo buhaton ang kalkulasyon, usa ka kamatayon kada 100 ka kaso sa tigdas. Unsaon man na?
Ug ang tibuok sugilanon nahimong labi pang katingalahan kung tan-awon nimo ang
pinakabag-ong yawe nga impormasyon gikan sa WHO.
Sa miaging 25 ka tuig, nakaluwas sa kinabuhi sa 60 milyones ka tawo ang bakuna.
Kung moingon ka, pananglitan, 100,000 ka kamatayon matag tuig, sulod sa 25 ka tuig, mahimo kini nga 2.5 milyon ka kamatayon.
Ug giunsa kaha nga ang usa ka pagbakuna nakaluwas sa 60 milyones ka kinabuhi?
Busa, klaro kaayo nga naay sayop.
Ug kung magpaningkamot ka nga basahon pag-ayo ang detalyadong publikasyon sa WHO, makita nimo nga ang WHO wala
magsalig sa observational data, apan giingon niini sa publikasyon nga ang observational data kulang.
Busa gidawat nila mismo ang datos ug gipa-simulate kini sa usa ka kompyuter nga programa, nga gitawag og Measles CFR.
Ug kining programa klaro nga wala mag-report og usa ka kamatayon matag 1,000, kondili usa ka
kamatayon matag 100. Ug pipila pa ka ubang mga asumsyon.
Sa bisan unsang kaso, hingpit nga dili husto ang kinatibuk-ang gidaghanon sa mga kaso sa tigdas nga gi-report dinhi.
Ug kini usab magamit, kung tan-awon nato kini sa medyo gamay nga sukod, sa Europa.
Busa tingali kinahanglan ipahinumdom pag-usab nga ang Europa dili ang Europa para sa World Health
Organisation, kondili ang Europa sa mga kasadpang gahum.
Apil niini ang Greenland, ang Europa misangko hangtod sa Bering Strait, tanan paingon sa Vladivostok, ug makita
usab nimo ang gamay nga Israel, nga wala gyud'y labot sa Europa, apan apil usab sa rehiyon sa Europa.
Busa, kung mobasa ka og mga ulohan sama sa "Dramatiko nga pagtaas sa mga kaso sa tigdas sa Europa," posible nga adunay
pipila ka dugang nga kaso sa Israel o sa ubang gamay nga nasud.
Apan kana mao ang "Europa", dili ang mga nasud sa European Union.
Apan unsa gyud ang nahitabo sa European Union?
Niadtong 2023, adunay 2,361 ka kaso sa tigdas sa 30 ka nasud sa EU.
Usa ka insidente nga 5.2 matag usa ka milyon ka mga lumolupyo.
Busa dili gyud kini usa ka kasagarang sakit, kondili, sama sa atong nahibaw-an sa medisina, usa ka talagsaong sakit.
Labi na kon itandi nimo kini sa kahulugan nga gitakda sa European Union alang sa mga
talagsaong sakit pabor sa industriya sa parmasyutiko.
Sa katapusan, mao man ang industriya sa parmasyutiko ang nangayo pipila ka tuig na ang milabay nga sila unta
ang mag-atiman sa mga tambal para sa mga talagsaong sakit.
Kinahanglan nimo og espesyal nga mga kondisyon, ug unya kinahanglan nimo pangitaon ang usa ka
kahulugan – unsa ang usa ka talagsaong sakit?
Ang usa ka talagsaong sakit sa European Union mao ang sakit nga nakaapekto sa dili
molapas sa lima sa matag napulo ka libo ka tawo.
Tan-awa nato ang tigdas.
Magpabilin gihapon nga talagsaong sakit ang tigdas sa Europa bisan pa kon sa Alemanya wala kita'y mga 50 hangtod 500
ka kaso matag tuig, apan adunay 41,500 ka kaso sa tigdas.
Bisan pa niana, talagsaon gihapon kini nga sakit.
Nagpasabot kini nga sa tinuod, ang tigdas usa ka talagsaong sakit.
Ug kini ang mga numero nga naa na nato karon, gikan sa 2001 hangtod sa 2018.
Makita nimo kini nga klaro sa wala: niadtong 2001 adunay 6,000 ka kaso, niadtong 2008 adunay 500 ka kaso.
Ug karon, sa 2020, sa dihang gipaila ang sapilitang pagbakuna, adunay 50 ka kaso.
Busa nagpasabot kini nga gamay ra kaayo ang gidaghanon sa mga kaso dinhi.
Ug makapaikag usab nga karon, sa 2020, adunay 50 ka kaso sa sapilitang pagbakuna... – nga mao gayud ang mas husto
nga termino, kay dili unta angay hisgutan ang obligasyon.
Murag pagtuman lang sa usa ka katungdanan. Usa kini ka pagpugos.
Apan sa legal nga pagkasulti, ang tinuod nga gipadayag dinhi mao ang pagpugos sa pagbakuna.
Diin kinahanglan isulti nga kining kalamboan sa miaging 20 ka tuig ra nagpakita kung asa
nahimutang ang obhetibong panginahanglan niini.
Ang labing katingalahang kausaban sa 20 ka tuig mao ang pagkunhod gikan sa 6,000 ngadto sa 766 tali
sa 2001 ug 2003. Ug unsa man ang nahitabo didto?
Wala mausab ang rate sa pagbakuna. Wala'y pagpugos sa pagbakuna.
Dili, ang nahitabo mao nga gipaila ang obligasyon sa pagreport sa mga kaso sa tigdas, nga sa unang tan-aw murag walay pulos.
Nagpasabot kini nga kung pugson nako ang mga doktor nga i-report ang mga kaso sa tigdas sa mga awtoridad sa
panglawas, moubos ang gidaghanon sa mga kaso ngadto sa napulo ka porsyento. Unsaon man ni?
Ang bugtong pagpasabot, sa akong panan-aw, mao nga tingali kini ang tinuod nga mga numero.
Apan ang miaging mga numero, nga 6,000 ug mas taas pa sa dekada 1990, wala gyud husto.
Klaro kaayo nga giimbento kini, kay unsaon pa man pagpatin-aw nga sa diha-diha nga silotan ang mga doktor tungod kay
wala nila gi-report ang sakit sa mga awtoridad sa panglawas, kalit lang nga mikunhod ang gidaghanon sa mga kaso?
Dili kana mahimong tinuod. Busa, sama sa atong nakita sa ubang mga kaso, kinahanglan natong hunahunaon nga ang mga
numero gimugna sa Robert Koch Institute sulod sa daghang dekada.
Sukad nga nagsugod ang bisa sa kinahanglanon sa pagreport, mitumaw ang laing panghitabo nga wala makita niining mga numero,
nga mao ang pagtaas sa kasagarang edad sa mga kaso sa tigdas.
Karon, katunga sa tanang kaso sa tigdas naa sa mga tawo nga sobra sa 20 anyos.
Busa nagpasabot kini nga naay nabag-o. Ug kinahanglan usab hunahunaon nga adunay hinungdan nga koneksyon sa mga bakuna.
Sulod sa daghang mga siglo, ang tigdas dili usa ka sakit nga nakaapekto sa mga hamtong.
Kini mga kaso nga talagsaon kaayo. Sa tinuud, usa kini ka problema sa pagsugod.
Kung dili na kana ang kahimtang, nan adunay usa ka hinungdan nga nakaapekto.
Ug ang nag-inusarang hinungdan nga makatarunganon karon mao ang pagpatuman sa pagbakuna.
Bisan pa man, ang tibuok kahimtang mao nga ang sakit talagsaon kaayo.
Ug kung imong kwentahon nga ang usa ka kasagarang doktor adunay kinatibuk-ang mga 200,000 ka kontak sa pasyente sulod sa 30 ka
tuig nga praktis, kinahanglan pa sa usa ka ordinaryong doktor nga magtrabaho og 150 ka tuig aron makakita og usa ka kaso sa tigdas.
Bisan pa, kini gihubad nga usa ka "espesyal nga risgo sa panglawas".
Mao kana ang grotesko nga butang, kay ang Infection Protection Act nag-ingon nga ang hulga sa transmisyon mao ang usa ka
makahawa nga sakit nga, tungod sa klinikal nga grabeng porma sa pag-uswag ug sa paagi sa paglapta niini,
makahatag og seryosong peligro sa kadaghanan sa publiko.
Ang pangutana mao, giunsa kini pagbuhat alang sa usa ka sakit nga labi ka talagsaon ug, sumala sa opisyal nga
datos, talagsa ra kaayo nga grabe o makamatay ang dagan niini?
Dili gyud kana posible. Apan kini nga seksyon sa Infection Protection Act gigamit aron hustohon ang dili direkta nga
pagpugos sa pagkuha sa bakuna batok sa tigdas sa Alemanya.
Dili tanan naapektuhan. Sama sa akong makita dinhi sa mga monitor, kadaghanan kanila natawo pa sa wala pa ang 1971, aron isulti,
ug busa nakabenepisyo sila sa grasya sa sayong pagkahimugso.
Makahunahuna unta nga adunay usa ka tawo nga imyune.
Apan, bisan kinsa nga natawo pagkahuman sa 31 Disyembre 1970 kinahanglan magpakita og ebidensya nga
nakasinati na siya og tigdas o unta nabakunahan batok sa tigdas.
Nag-aplikar kini sa mga bata sa nursery ug eskwelahan, mga empleyado sa mga pasilidad sa komunidad, kadtong natawo niadtong
1971 o pagkahuman, ug sa tanang mga trabahante sa panglawas.
Tungod kay gituohan, o gisugyot man gani, nga taas kaayo ang risgo sa tigdas niining mga komunal nga pasilidad.
Ug kinahanglan nimo tan-awon kung kini ba gayud magamit.
Sumala sa impormasyon gikan sa Pederal nga Konseho niadtong 2020, kinatibuk-an nga 11 ka milyon ka tawo sa
Alemanya ang kinahanglan magpamatuod nga sila immune sa tigdas pinaagi sa sakit o pagbakuna.
Ang kamatuoran nga ang pagpamatuod sa imyunidad batok sa usa ka viral nga sakit medyo dili klaro nga isyu usa
pa ka laing istorya, nga atong hisgutan sa dili madugay.
Apan tan-awa kini: tali sa 2014 ug 2018, adunay 430 ka pagsulbong sa tigdas nga may 3,178 ka kaso, diin usa ra ka-kapat niini
ang nahitabo sa mga pasilidad sa komunidad diin gikinahanglan sa mga empleyado nga magpakita og ebidensya sa ilang imyunidad.
Ang uban nga 75 porsyento sa mga kaso nahitabo sa mga lugar diin ang pagbakuna dili pa gihapon obligado.
Nagpakita usab kini nga ang gi-implementar dinhi sa gitawag nga mga komite sa eksperto sa Robert Koch
Institute, STIKO, ug sa mga awtoridad sa panglawas layo kaayo sa usa ka rasyonal nga pamaagi.
Ang kinatibuk-ang kahimtang lagmit nga nailhan na.
Sa una, mas kasagaran ang tigdas. Mao kini ang mga kamatayon tungod sa tigdas dinhi.
Mao nga akong gisulti ang gidaghanon sa mga kamatayon ug dili ang kinatibuk-ang gidaghanon sa mga kaso, kay,
sama sa akong gipasabot kaniadto, ang kinahanglanon sa pagreport gipaila lang niadtong 2001.
Sa miaging panahon, wala'y kinahanglan nga pag-report. Nagpasabot kini nga ang tinuod nga
gidaghanon sa mga kaso sa wala pa kini dili gyud mailhan.
Kay sa pagbalik nimo sa milabay nga panahon, kasagaran ra kaayo nga daghang mga tawo nga
nagka-tigdas wala gani magpakonsulta sa doktor.
Sa dihang nagka-tigdas ko pagkabata, naa pud ko sa balay.
Mao kana ang diyagnosis sa inahan, ug miingon siya, "Karun magpabilin ka lang sa higdaanan sulod sa
pipila ka adlaw, unya mobangon ka pag-usab kung maayo na ka." Ug kana ra gyud ang tanan.
Siyempre, dili kana makita sa estadistika. Mao nga adunay mga kamatayon.
Apan nasuta nga sa dekada 1960, adunay tali sa 100 ug 200 ka giingong kamatayon tungod sa tigdas.
Nagaingon ko og giingon tungod kay dili gyud sigurado ang hinungdan.
Ug sa dihang unang gipaila ang bakuna batok sa tigdas niadtong 1974, ug unya niadtong 1976 gipakusog ang
kampanya aron wagtangon ang tigdas, kining mga numero mikunhod na pag-ayo ngadto sa ubos sa 40.
Nagpasabot kini nga ang uso sa padayon nga pagkunhod sa mga kaso sa tigdas ug sa mga
kamatayon tungod sa tigdas naa na daan pa niadto.
Walay bisan unsang hinungdanong koneksyon tali niining mga bakuna ug kana.
Apan aduna pa'y lain nga makapaikag bahin sa estadistika.
Hunahunaa pag-usab kini nga pahayag gikan sa RKI: usa ka kamatayon matag usa ka libo ka kaso.
Sa mga dekada 1960 ug 1970, sa wala pa gipaila ang bakuna batok sa tigdas, adunay 800,000 ka natawo.
Nagpasabot kini nga sa niining 800,000 ka pagkahimugso, kung sila tanan nabakunahan o kung ang rate sa kamatayon sa tigdas kay
0.1%, unya mas daghan unta nga mga bata ang namatay tungod sa tigdas, kay ang tigdas usa ka medyo kasagarang
sakit sa pagkabata nga kadaghanan sa mga bata nakasinati.
Ug unya dili unta kaayo gamay ang ihap sa mga namatay nga 50, 100, o 150 kung usa sa usa ka libo ka
bata nga nakakuha og tigdas ang tinuod nga namatay.
Busa dinhi usab, makita nato pag-usab nga ginabalhin-balhin pag-ayo ang mga numero, labi na ang numero nga 1 sa 1,000,
nga dili mapamatud-an alang sa mga industriyalisadong nasud base sa tanang datos nga nakolekta sa miaging pipila ka dekada.
Ug ang Pederal nga Konstitusyonal nga Korte nagpaila og ratio nga 1 sa 10,000 sa iyang desisyon.
Sa labing menos sa miaging pipila ka tuig gikan sa 2018 hangtod sa 2024, ang gidaghanon sa mga kaso sa tigdas, lakip na ang mga
kamatayon ug permanente nga kadaut, diin ang tigdas naa sa wala ug ang rubella naa sa
tuo, mao ang opisyal nga datos gikan sa RKI.
Busa makita nimo, sa unom ka tuig, walay namatay, walay permanente nga kadaut.
Busa, dili kini usa ka sakit nga makadaot sa publiko sa bisan unsang paagi.
Nagpasabot kini nga ang pag-aplikar sa nakita nga clause sa pagkontrol sa impeksyon kaniadto
dili maila gikan sa mga numero sa kinatibuk-an.
Kung tan-awon nato pa sa nangagi, sa 7,092 ka kaso sa tigdas, tulo ka kamatayon ang
aktuwal nga gi-report nga hinungdan sa tigdas.
Apan siyempre, ang pangutana mao, tinuod ba nga ang tigdas mao ang hinungdan?
Makasulti ra gyud ko ana kung ang tigdas moagi sa iyang natural nga dagan ug namatay ang usa ka tawo
nga walay bisan unsang impluwensya gikan sa pagtambal.
Masulti nako nga, oo, klaro kaayo, ang tigdas mao ang makamatay nga ahente para sa mga tawo.
Apan sa diha nga motambal ko ug motambal usab uban sa mga risgo, siyempre lain na kini.
Busa kanunay kong posibilidad nga naay namatay tungod sa nag-unang sakit, apan usab tungod sa pagtambal.
Ug gigamit usab ang mga invasive nga substansya, bisan pa sa kaso sa tigdas, kung magpadayon nga mograbe ang kahimtang sa bata.
Hunahunaa lang kung giunsa nato na sa Estados Unidos, diin miingon sila nga namatay ang usa
ka tawo tungod sa tigdas nga gikan sa mga bata.
Oo, ang usa ka bata sama niini ginahatagan og ventilator. Nahimong klaro nga lahi kaayo ang hitsura sa sakit.
Pero kung ginaventilahan nako ang usa ka pasyente, nagpasabot kana nga ginasedar nako sila gamit ang opioids, ginaparelaks
sila, tingali ginahatagan pa nako sila og remdesivir – sa laing pagkasulti, pipila ka dili kaayo mailhi nga antiviral nga tambal
nga adunay seryosong mga side effect – unya, bisan pa man.
Pero dili pa gani nako kinahanglan moadto ana ka layo.
Aw, kasagarang praktis karon, labi na sa mga ospital, ang dayon pagpakunhod bisan sa gamayng hilanat.
Ug labi na kon mosaka pa gyud ang hilanat tungod sa tigdas, gigamit ang mga antipyretiko.
Dili na gamit ang mga balot sa bukong-bukong o basin ang daang aspirin, apan karon, bisan sa mga bata, mas kusgan nga mga
pamaagi ang gigamit, sama sa diclofenac o ibuprofen, pananglitan.
Ug dinhi, gikan sa Arzneimittel-Telegramm (Medicine Telegram), mabasa nimo sa mga insert sa pakete nga kining duha ka
substansiya, nga gigamit aron maminusan ang hilanat, makapahinungdan og kasakit sa ulo,
pagkahilo, pagsusuka, ug bisan aseptikong meningitis.
Sa laing pagkasulti, ang meningitis mao ang giisip nga usa ka makamatay nga komplikasyon o hinungdan sa grabeng pag-uswag
sa tigdas, nga mosangpot sa meningitis ug unya sa encephalitis.
Ug kini posible pinaagi lang niining mga tambal, pananglitan.
Ug wala ko kahibalo og bisan usa ka kaso diin, sa dihang nahitabo ang kamatayon, gisulayan nga
maila kung ang mga epekto sa terapiya adunay papel.
Awtomatiko kana; gideklarar nga ang tigdas maoy hinungdan sa kamatayon sa usa ka tawo.
Sa katapusan, tingali mahibaw-an nga walay bisan kinsa nga namatay tungod sa tigdas.
Aduna'y pipila ka mga pagtuon nga klaro nga nagpamatuod nga kung dili maminusan ang hilanat, makaya kaayo sa
lawas ang natural nga dagan sa sakit, labi na sa mga bata.
Ug nga kining taas kaayo nga hilanat sa katapusan sa sakit hingpit nga gikinahanglan aron makab-ot ang hingpit nga pagkaayo.
Ug gusto usab nako nga i-quote si University Professor Graninger, nga basin kaila kaniya ang uban kaninyo kung Austrian kamo.
Si Propesor Graninger, nga sa tinuud buhi pa karon, usa ka kanhing kauban sa AKH sa Vienna, nga sa sulod sa
30 ka tuig nailhan sa tibuok kalibutan isip usa ka eksperto sa impeksyon, miingon niadtong panahona:
Ang mga tawo karon dili na makahimo og husto nga hilanat – mao kana ang makapahadlok nga konklusyon.
Ang abilidad sa pagmugna og internal nga kainit mao ang among labing karaan nga mekanismo sa
depensa sa termino sa ebolusyonaryong kalamboan.
Ug importante usab alang sa kalamboan ug pagpadayon sa mga sakit nga mahitabo gayud ang hilanat.
Ug mao na gyud na. Si Graninger dili gyud usa ka praktisyoner sa alternatibong medisina, kondili usa ka batid nga konbensiyonal
nga doktor nga miingon niini, apan isip kabahin sa karaang henerasyon, nakaila usab siya nga ang
pagkunhod sa hilanat makadaot gayud sa usa ka tawo.
Ug kung imo kini isagol sa mga tambal sama sa diclofenac o ibuprofen, mahimo nimong madoble ang
kadaut, nga mahimo pa gani mosangpot sa kamatayon.
Ug kung tan-awon nato ang risgo tali sa tigdas ug sa bakuna batok sa tigdas base sa opisyal nga datos, makita
nato nga nag-atubang kita sa hingpit nga walay rason nga konsepto sa sapilitang pagbakuna.
Aduna kami'y 50 hangtod 100 ka kaso matag tuig sa Alemanya.
Ang Austria kanunay mahimong mabahin sa napulo.
Karon, katunga sa niining mga kaso naa na sa mga bata, i.e. 25 hangtod 250 ka mga kaso sa pediatriko.
Ug unya mahimo kitang makasinati og usa ka kamatayon matag 5,000 hangtod 10,000 ka kaso.
Mao kana gyud ang gipakita sa estadistika kung kining mga kamatayon, nga lagmit resulta sa
pagtambal, giihap gihapon isip kamatayon sa tigdas.
Nagpasabot kini nga, depende sa kadaghan matag tuig, adunay usa ka kamatayon sa bata matag 10 hangtod 200 ka tuig.
Busa, unsa man ang bahin sa bakuna batok sa tigdas? Bisan pa gani ang mga lobbyista sa bakuna miangkon nga adunay usa hangtod
duha ka kamatayon matag tuig tungod sa bakuna batok sa tigdas.
Mga hapit usa ka milyon ka bakuna ang gihatag sa Alemanya.
Ug ang minimum nga giingon alang sa matag pagbakuna mao ang usa ka kamatayon matag usa ka milyon ka pagbakuna.
Usa hangtod duha ka kamatayon, sumala sa opisyal nga impormasyon gikan sa RKI, ug usab opisyal nga impormasyon
gikan sa RKI: 100 ka seryosong side effect matag tuig, lakip na ang permanente nga kadaut.
Gilauman na kana. Kung itandi sa usa ka kamatayon sa bata matag 10 hangtod 200 ka tuig.
Busa, sa pagtimbang-timbang sa mga bentaha ug disbentaha, walay responsable nga propesyonal sa medisina, o bisan kinsa nga
responsable nga politiko, nga sa husto nilang panghuna-huna mopili pabor sa pagbakuna, ug
labi na gayud dili sa sapilitang pagbakuna.
Kay mas grabe pa: ang tigdas magbilin kanimo og resistensya sa tibuok kinabuhi.
Nagpasabot kini nga ang usa ka tawo nga nakasinati na og tigdas dili na mabalikang usab sa tigdas.
Susama kini sa tigdas. Ang bisan kinsa nga nakasinati na og tigdas dili na kini makuha pag-usab.
Apan lahi na ang dagway pagkahuman sa pagbakuna.
Walay usa ka bakuna, kung motuo man gani ka sa pagkaepektibo sa mga bakuna, nga base sa ebidensya sa medisina, kay wala
pa kini masulayan sa husto nga mga pagtuon gamit ang placebo.
Bisan pa gani, kinahanglan mouyon ang mga lobbyista sa pagbakuna nga ang pagbakuna nagmugna og mas ubos nga
lebel sa mga antikorpo kaysa sa nakasinati sa sakit.
Ug siyempre, mahimo nga mobalik pag-usab ang mga sakit.
Ug karon nasabtan nato nga ang populasyon nga nabakunahan sulod sa daghang katuigan o dekada adunay mas ubos
nga resistensya kaysa sa populasyon diin kadaghanan sa mga tawo adunay natural nga resistensya.
Siyempre! Kay ang imyunidad dili kompleto, sa labing maayo, kung makab-ot man gani.
Ang mga inahan nga nabakunahan adunay mas ubos nga lebel sa mga antibodies ug busa nagpasa og mas gamay nga mga
antibodies sa ilang mga anak isip panalipod sa sinugdanan.
Nagpasabot kini nga, base sa niining mga kamatuoran nga gikumpirma usab sa Robert Koch Institute, klaro nga dili nako mapakunhod
o mapapas ang tigdas o ubang mga sakit pinaagi sa pagbakuna.
Sa kabaliktaran, kung taas ang antas sa pagbakuna o gikinahanglan pa gani ang pagbakuna, pirmi nakong makapukaw og bag-ong mga kaso
nga dili mahitabo sa usa ka populasyon nga kanunay naapektuhan sa maong sakit, kay kung dili, motumaw ang natural nga immunidad.
Ug kana mahimong masuta pinaagi niining mga lebel sa antibody.
Ug kining mga lebel sa antibody, siyempre, sama sa ilang giingon, usa ka gamay nga limbong, nga
usa usab ka butang nga angay nimong mahibal-an.
Kay, sama sa akong giingon sa sinugdanan, kung ang usa ka tawo dili gustong mabakunahan ubos niining kinahanglanon sa bakuna sa
Alemanya, mahimo usab siya magpa-antibody test aron ipakita nga aduna siyay igo nga mga
antibody ug dili na kinahanglang mabakunahan.
Apan unsa man ang gipasabot niining mga antibodies? Nasayud kita nga pinaagi niining mga IgG ELISA nga pagsulay, bisan kinsa nga
tinuod nga nakasinati na og tigdas adunay ingon ka ubos nga lebel nga, base sa resulta sa pagsulay,
kinahanglan pa gyud sila bakunahan, bisan pa nga napamatud-an nga nakasinati na sila og tigdas.
Nagpasabot kini nga makita na nato nga ang tibuok butang dili gyud makahuluganon.
Ug klaro kaayo kini, kay sumala sa opisyal nga pahayag, nag-atubang kita dinhi sa usa ka "sakit nga viral".
Ug ang mga sakit nga viral kasagaran gilabanan sa cellular immunity, dili sa mga antibodies.
Ug kung mosukod ko sa mga antibodies, nga puro walay pulos pud sa coronavirus, nan wala koy impormasyon bahin sa immunity.
Apan sa tinuod, kini nga dili direkta nga pagpugos sa pagbakuna sa Alemanya nagkinahanglan og pruweba sa
imyunidad alang sa mga tawo nga apektado, bisan pa wala pa kini gitawag ingon ana hangtod karon.
Apan mao kana gayud ang hulga sa umaabot nga gipahamtang kanato niining balaod sa pandemya, alang sa tanang matang sa mga sakit.
Kami ang mga nakasala, ug kung adunay pagduha-duha, kinahanglan namo ipakita nga dili kami masakitan.
Ug tungod kay dili sila motuo kanamo isip mga lungsoranon, ingon nila, oo, motuo ra kami sa mga pagsulay nga among gihimo.
Apan, walay pagsulay nga makapamatood sa imyunidad batok sa bisan unsang sakit. Importante nga kanunay kini hinumduman.
Apan mas kahibalo pa kita kaysa ana: dili lang 100 porsyento epektibo ang proteksyon batok sa balik-balik nga tigdas kung
nakasinati na ka niini, apan ang tigdas, sama sa ubang sakit sa pagkabata, nagpasabot nga daghang mga
sakit dili na kaayo kasagaran sa ulahi nga kinabuhi.
Nagpasabot kini nga sa kinatibuk-an, ang pag-agi sa mga sakit sa pagkabata makatabang sa pagpanalipod sa panglawas.
Busa sigurado nga ang pag-utol-utol ug pag-ihi sa higdaanan, pananglitan, mahimong
mawala sa mga bata human sila makakuha og tigdas.
Aduna na karon mga report nga 32 ka kronikong sakit ang nag-ayo o nawala human sa impeksyon sa tigdas.
Sulod sa daghang katuigan, ang Children's Hospital sa Basel tinuyoang nagpahinabo og impeksyon sa tigdas sa mga pasyente nga
adunay nephrotic syndrome, usa ka sakit sa kidney, tungod kay nahibal-an nga pagkahuman sa impeksyon sa tigdas, mawala
ang nephrotic syndrome nga walay bisan unsang pagtambal, nga tingali gisulayan sulod sa daghang katuigan sa wala pa.
Ang multiple sclerosis sa ulahi nga edad mas dili usab kasagaran sa mga tawo nga nakasinati og mga sakit sa pagkabata
sama sa tigdas kaysa sa mga wala makasinati niini o nabakunan.
Ug nasayran usab nato gikan sa Ikatulong Kalibutan nga ang mga bata didto dili kaayo dali maapektuhan sa parasitikong impeksyon
ug malaria kung nakasinati sila og tigdas sa pagkabata.
Busa, usa ka kaayo ka importante nga punto kana.
Kay kung pugson nimo karon ang usa ka tawo nga makasinati og natural nga sakit, sama sa tigdas, nga napamatud-an nga naghatag
og daghang benepisyo sa panglawas sa ulahi niyang kinabuhi, nan kini usab usa ka
paglapas sa iyang kagawasan sa pagpili sa kinabuhi.
Nagaingon kana, oo, lagmit mapugngan nato ka nga makakuha og tigdas pinaagi sa bakuna, apan dili kini sigurado.
Nasayran na nato karon nga labing menos 30 porsyento sa mga kaso sa tigdas nahitabo sa mga nabakunahan, ug nagkataas pa ang ihap.
Ug kinahanglan usab natong isulti nga kining mga benepisyo sa panglawas dili gihatag sa natural nga impeksyon
sa tigdas pagkahuman sa atong pagbakuna batok sa tigdas.
Ug unya kinahanglan nga timbangon sa usa ka tawo ang mga bentaha ug disbentaha, ug nagtuo ko nga halos walay magdesisyon pabor sa
pagbakuna, apan sa ingon ana dili na kini usa ka isyu sa pagpili, kondili usa na kini ka pagpugos kanila sa pagbuhat niini,
bisan pa adunay mga obhetibong disbentaha alang sa maong tawo.
Ug sama sa akong nahisgutan kaniadto, karon nga nakakita na kita og pagkunhod sa mga sakit sa kabataan sama sa tigdas, nakasinati
kita og pagtaas, nga dayon dayon gipangmatngon sa Robert Koch Institute o sa WHO isip usa ka panawagan sa aksyon,
nga nag-ingon, oo, karun naa na tay bag-ong mga pagsulbong, busa kinahanglan na nato magpabakuna karon.
Kana, siyempre, hingpit nga sayop nga reaksyon. Sa baylo, kining mga pagsiklab nga atong nakita pag-usab karon
dili gyud malikayan, sumala sa akong giingon kaniadto.
Sa usa ka populasyon nga halos dili na makasinati og natural nga tigdas ug nagkadaghan ang nabakunahan, kinahanglan
nga nagakunhod ang resistensya batok sa tigdas. Ug tungod niini, nagkadaghan na usab ang kaso sa tigdas.
Ug dili kini mahimong rason aron hunahunaon nga ang tigdas usa ka sakit nga kinahanglan bakunahan.
Busa aduna kita'y bag-ong makahawa nga sakit, nga magamit usab sa ubang mga sakit.
Unya among ihatag kini nga bakuna gamit ang usa ka hinay nga pathogen.
Kanunay kini naghatag og dili hingpit nga proteksyon.
Apan kung kini usa ka gipahinay nga pathogen, kini gihapon usa ka pathogen sumala sa konbensiyonal
nga medisina ug siguradong makapahinabo og sakit.
Ug ang kamatuoran mao nga walay bisan asa sa kalibutan nga ang usa ka tawo gipabulag sulod sa
10 o 14 ka adlaw human siya makadawat og bakuna.
Pagkahuman sa pagbakuna, kini dayon ibalik sa populasyon sa tawo, ug busa klaro nga kining mga gipahinay nga
pathogen mahimong natural nga mapasa sa ubang mga tawo.
Nagpasabot kini nga sa matag pagbakuna, mosaka pag-usab ang risgo sa natural nga pagkatap sa sakit.
Nagpasabot kini nga magka-bag-ong impeksyon kita tungod kay nagpalapnag kita og mga hinuyang patogen ug
tungod kay naghatag kita og mas hinuyang proteksyon sa immune system kaysa sa usa ka natural nga sakit.
Ug unya imo pang palig-onon ang mga paningkamot sa pagbakuna, ug kung buhaton nimo kana,
mas daghan pa gyud nga mga makahawa nga sakit.
Ug mao kana ang atong nakita pag-usab sa miaging lima ka tuig sa daghang mga nasud nga taas ang
rate sa pagbakuna batok sa mga sakit sa pagkabata.
Dinhi, pananglitan, makita usab nimo ang mga kaso sa tigdas sa rehiyon sa Europa. Mao kini ang mga gi-report nga kaso,
ang pula nga mga kolum. Ug makita nimo ang asul nga linya sa ibabaw, nga mao kana kung usa ra ka dosis ang gihatag.
Kini kanunay nga gihimo sulod sa dugay nga panahon, ug ang ikaduhang dosis dili kasagarang gihatag;
kini bag-ohay lang gisuportahan sa miaging 25 ka tuig.
Ug sama sa imong makita, ang rate sa ikaduhang dosis karon misaka na sa kapin sa 90 porsyento.
Apan nakapahinay ba kini sa pagka-komon sa mga sakit? Klaro nga dili.
Ug mao usab kana ang sunod nga paglapas nga gihimo dinhi sa lehislador.
Busa giila nga, sumala sa konbensiyonal nga medisina, ang unang bakuna naghatag og 95 porsyento nga imunidad.
Kung maghulat ka pa og 12 hangtod 15 ka bulan nga walay ikaduhang dosis, mosaka ang imyunidad ngadto sa 98 porsyento.
Ug pagkahuman sa ikaduhang pagbakuna, ilang giingon nga ang rate sa kalampusan sa bakuna labaw pa sa 99 porsyento.
Sa tinuod, ang ikaduhang bakuna hingpit nga dili na kinahanglan alang sa kapin sa 95 sa 100, o mas tukma pa, 98 sa 100, kay sumala
sa konbensiyonal nga medisina, nakab-ot na ang imyunidad nga 98 porsyento pagkahuman sa unang bakuna – basta maghulat lang ka.
Ug bisan pa niana, makadawat ka gihapon og ikaduhang bakuna, nga eksakto gihapon ang risgo sama sa una.
Nagpasabot kini og risgo nga usa ka kamatayon matag milyon ug labing menos usa ka gatos ka
grabeng sakit matag milyon ingon nga resulta.
Ug bisan pa niana, kinahanglan nakong i-angkon nga kadaghanan sa mga tawo wala gyud magkinahanglan
niini. Sa tinuod, sa 98 sa 100 ka kaso, sobra ra kini.
Pero makita nimo nga dili gusto sa mga tawo nga susihon kung dili ba kini kinahanglan; gusto lang nila nga
buhaton kini pag-usab. Dili pud kini rasyonal nga medisina.
Ug samtang naa ta sa maong hilisgutan, gusto nakong balikon paghisgot ang topiko nga "herd protection".
Usa pa kana ka buzzword nga gigamit sa daghan sa medisina, bisan kadaghanan kanila wala gyud nakahilabot sa maong hilisgutan.
Ug kining tulo ka kurba nagpakita sa tulo ka hinungdanong buhat bahin sa maong hilisgutan nga nahimo.
Ang asul nga linya mao ang buhat ni Fox gikan sa 1971.
Usa ka metodolohikal nga grabe kaayo nga kapakyasan sa trabaho, nga busa gibase sa hingpit nga bakak nga mga asumsyon.
Ug didto nimo makita ang herd immunity sa ubos, mao kana ang R factor.
Busa nagpasabot kini sa hinungdan sa impeksyon, kung unsa ka dali mailapasa ang sakit.
Sama sa inyong nahibaloan, kini kanunay nga gihisgutan may kalabotan sa coronavirus:
"Ang R factor kinahanglan mapabilin ubos sa 1."
Sa labing maayo, 2 ra kini, sama sa giangkon. Ug kini usab gimarkahan dinhi, 2.
Busa, uban niining R factor nga 2 para sa coronavirus, sumala sa trabaho ni Fox, diin gibase ang tanan hangtod
sa 2020, kinahanglan ang herd immunity nga 50 porsyento.
Mao na lang para sa 60 o 80 porsyento nga gi-report.
Walay bisan unsang kalabotan kini sa bisan unsang siyentipikong pagtuon.
Bisan pa, tungod kay ang buhat ni Fox gibase usab sa hingpit nga bakak nga mga asumsyon, kini gibalik-kwenta
sa duha ka lain nga grupo sa pagtuon dinhi niadtong 2020. Pag-usab, ang R-value kay 2.
Ang usa ka grupo moabot sa napulo ka porsyento, ang usa pa moabot sa baynte ka porsyento.
Nagpasabot kini nga mao kini ang mga rate diin kinahanglan nimo isulti nga kung irekomenda nimo ang pagbakuna, 10–20 porsyento
sa mga tawo sa usa ka nasud ang mopabakuna kay dili nila gusto hunahunaon kini; moadto sila sa doktor ug magpabakuna.
Dili ko kinahanglan og bisan unsang pwersadong pamaagi o bisan unsa pa aron mapanalipdan ang akong kawan.
Ug kung mas dali na karon makatakod ang sakit, naa kita'y taas kaayo nga R-value para sa tigdas, nga gibanabana
nga mga 15 hangtod 17, nga wala gani nahisgutan dinhi.
Bisan pa niana, dili gyud nila makab-ot ang 80 o 90 porsyento nga proteksyon sa kawan; sa labing
maayo, makab-ot ra nila ang 60 hangtod 70 porsyento.
Ug tungod kay naa na kitay mga rate nga sobra sa 80 porsyento sa wala pa nahimong sapilitang bakuna, bisan kining mga
pagtuon wala magsuporta sa ideya nga epektibo gayud ang herd protection – nga siyempre, kontrobersyal kaayo.
Ug kini usab usa ka termino gikan sa medisina sa hayop, sama sa imong makita: "proteksyon sa kawan".
Aw, usa kana ka duha-duha nga butang...
Busa dili usab kini mapangatarungan pinaagi niining buhata.
Ang problema, bisan pa man, mao nga sa kasamtangang rate sa pagbakuna, dili lang nato makita nga nagkadaghan ang mga tigulang
– sama sa akong giingon, karon ang mga sobra sa 20 anyos naglangkob sa katunga sa tanang kaso – nga naimpeksyon, apan
usab nga kadaghanan sa mga naimpeksyon karon mga nabakunahan na.
Busa sa matag pagsulbong, mahibalo ka kung mangutana ka – nagduha-duha kaayo ang mga awtoridad, apan sa
bisan unsang paagi mahibalo ka nga labing menos 30 porsyento sa mga naapektuhan kay nabakunahan.
Busa, wala na gyud'y bisan unsang protektibong epekto dinhi.
Sa usa ka higayon, usa ka tawo misusi sa 18 ka mga report sa pagsulbong sa tigdas sa mga estudyante sa eskwelahan. Ang rate
sa pagbakuna nagkalainlain gikan sa 71 hangtod 99.8 porsyento.
Ug klaro kaayo kini: kung naa na kita'y usa ka balaod sa Alemanya, pananglitan – ug aduna gyud kita'y obligadong
pagbakuna para sa mga bata sa nursery ug eskwelahan – mahimo nimong hunahunaon nga dili na nimo kinahanglan pang mangutana.
Syempre, bakunado silang tanan, kay kung dili, dili sila makasulod sa eskwelahan.
Busa nagpasabot kini nga kining taas kaayo nga rate sa pagbakuna wala gyud maglikay bisan unsa.
Sa kabaliktaran, nagpadayon ang pagpakita niining mga sakit, labi na kon hunahunaon nimo nga gihatag na ang mga bakuna
ug ang mga bata wala gi-isolate apan nagpabilin pa sa komunal nga mga pasilidad uban sa ubang mga bata.
Mas lagmit nga mopukaw kini og dugang pagkatap sa tigdas.
Kini usa ka pagtuon nga gihimo ni Goldman ug Miller, nga nagkwenta niini sa lainlaing paagi sulod sa duha ka
tuig alang sa lain-laing gidaghanon sa mga nasud. Dinhi, pananglitan, gikwenta kini alang sa 30 ka nasud.
Dinhi, makita nimo ang gidaghanon sa bakuna nga nadawat sa mga bata sa X-axis sa ubos ug ang mortalidad sa mga bata sa Y-axis.
Dili kini hinungdanon, apan usa kini ka labi ka kusgan nga korelasyon, nga mao ang R 0.70, nga hinungdanon sa lebel nga 0.1
porsyento, nga nagpasabot nga sa mas kanunay nga pagpatuman sa pagbakuna sa mga nasud, mas taas
ang rate sa kamatayon sa mga bag-ong panganak.
Dili posible nga makaplagan ang hinungdan gikan niini. Bisan pa, kung taas ang korelasyon, kinahanglan susihon ang hinungdan.
Ug sa tinuod, dapat baliktaran kini.
Mas daghan nga bakuna nga madawat sa mga bata, mas himsog sila ug mas gamay ang posibilidad
nga mamatay sila. Apan, wala'y maong korelasyon.
Nagpasabot kini nga kining korelasyon klarong nagpakita nga ang pagbakuna dili makaprotektar sa panglawas sa mga bata,
kay kung walay korelasyon, dili mahimong adunay hinungdan.
Ug kining hinungdanon nga relasyon tali sa pagbakuna ug pagpaayo sa kahimsog sa mga bata wala maglungtad.
Ug makita ang aktuwal nga mga epekto niining mga bakuna sa usa ka pagtuon sa bakuna nga bag-ohay lang gihimo sa GSK
sa Inglatera – uban sa yugto sa pag-obserba nga 42 ka adlaw, nga sa bisan unsang paagi mubo kaayo.
Busa nagpasabot kini nga ang mga kronikong sakit dili gyud ma-diagnose.
Apan wala pay observational nga pagtuon nga gihimo sa mga sanggol; imbis niini, givakunahan
ang mga sanggol isip kabahin sa usa ka pagtuon.
Busa, kini usa na ka butang nga labaw pa sa seryosong etikal nga kabalaka.
Kinatibuk-an nga 50 porsyento sa mga bata – isip pag-abiabi sa ilang pag-abot sa kalibutan – dili gustong mga epekto.
6.1 porsyento ang naapektohan sa ilang adlaw-adlaw nga rutina. 2 porsyento ang nakasinati og seryosong mga side effect.
Ug tanan kana alang sa usa ka bakuna nga gituohan nga magpanalipod sa mga bata sa umaabot nilang kinabuhi.
Napulo ka porsyento sa mga bata ang kinahanglan mubisita sa emergency room.
Mao ba kana ang hinungdan nganong magpabakuna ta? Gihimo ba ang ingon ani nga mga pagtuon? Dili mahimo!
Kung hunahunaon man gani ang bisan unsang pagbakuna, sa akong panan-aw mahimo ra kini tungod kay sa
talagsaong mga kaso mahimo kini makadaot sa tawo nga apektado, nga tingali dili gyud mapugngan.
Apan tungod kay kasagaran kaayo sila, mapangutana ra gyud ka unsang klase sa makalilisang nga mga substansya kini.
Ug kung motan-aw ka pa og dugay, pagkahuman sa 180 ka adlaw, 3.4 porsyento ang nakasinati og bag-ong kronikong sakit.
Dili mahimo nga matagna unsay mahitabo niining mga bata sa umaabot nga mga tuig.
Busa atong isumada ang konklusyon: Ang tigdas usa ka karaang sakit sa pagkabata nga talagsa ra
nakaapekto sa mga hamtong. Karon nabag-o na kini.
Bisan pa, kini usa ka kondisyon nga lagmit dili magdala og seryosong komplikasyon o
makamatay sa mga bata kung pasagdan nga walay tambal.
Ug busa usa ka kondisyon nga makahatag og positibong epekto sa panglawas sa ulahi nga mga katuigan sa kinabuhi.
Dili lang ka immune sa tigdas, apan mas gamay usab ang imong risgo nga makakuha og daghang uban pang mga sakit.
Ug mao kana nga ang "protektibong pagbakuna" nga gituohan nga maghatag og pipila ka proteksyon dili gyud
seryosong ikonsiderar alang sa tigdas o ubang mga sakit.
Tungod kay ang tanan niini nga mga bakuna mahimong mosangpot sa dili matagna nga grabeng mga sakit ug bisan kamatayon.
Bisan pa kung kining ingon ka talagsaon sama sa giangkon sa mga lobista sa pagbakuna, dili
matagna ang risgo sa matag indibidwal nga kaso.
Ug ang nawala sa tibuok diskusyon – lakip na ang pagpugos sa pagbakuna batok sa COVID-19 – mao nga, dili sama sa mga
terapeutikong pamaagi, kanunay nato gihisgutan ang pagtambal sa mga himsog nga tawo. Ug
dinhi gipahimutang ang sukdanan nga taas kaayo.
Ug kung gihimo na ninyo nga mandatoryo karon ang bakuna batok sa tigdas ug mosunod gayud kamo niini,
mahimong usa ka katilingban sa mga buang ang katilingban.
Ang mga Schildbürger, nga misulay pagtangtang sa sagbot sa bungbong sa siyudad ug nakahunahuna nga kini mahimo'g kan-on sa
baka, apan wala sila kahibalo unsaon pagbutang sa baka sa bungbong sa siyudad, unya nakahuna-huna sila og maalamon
nga ideya nga hiliton ang baka paingon sa bungbong gamit ang pisi. Sa kasubo, pag-abot sa baka sa tumoy, nabitay kini.
Ug mao kana sa kinatibuk-an ang parehas nga kahimtang nga naa nato sa bakuna batok sa tigdas.
Salamat sa inyong pagtagad.