2020-жылдын 1-мартында Германияда «Кызамыктан коргоо жөнүндө» деп аталган мыйзам күчүнө кирди.
Кызамыкка каршы коргоону далилдөө милдетинин алкагында ата-энелер тиешелүү саламаттык сактоо
органында консультацияга катышууга мүмкүнчүлүккө ээ.
Бул консультациялар ата-энелерди «коклюм вакцинациясы» деп аталган эмдөөнүн зарылдыгына ынандырууну көздөйт.
Мындай билдирүүлөр: «Вакцинация балаңызга кызамык жуктуруп алгандан азыраак зыян келтирет», «Вакцинация киргизилгенден бери
кызамык азайып келет», «Балаңыз кызамыкка чалдыкпайт, анткени баары вакцинацияланган», «Вакцинация топтук
иммунитетке салым кошот [(=коллективдик иммунитет: коом (негизинен) жугуштуу оорудан корголот.)!" жана "Баары илимий!"
Өзүнүн учурдагы жана мазмундуу презентациясында доктор Герд Рейутер «коклюш боюнча вакцинация боюнча кеңешчилер»
деп аталгандардын көптөгөн дооматтарын четке кагып, балалык оорулардын эмнеге маанилүү экенин түшүндүрөт.
"Кызылча, башка балалык оорулар сыяктуу эле, өмүрдүн кийинки мезгилинде көптөгөн оорулардын азыраак кездешишине алып келет."
Бул жалпы алганда балалык оорулардан өтүү ден соолукту коргоого кызмат кылат.
Ошондуктан, мисалы, кызамык оорусун баштан өткөргөндөн кийин балдарда заика жана
төшөктө зәр чыгаруу көйгөйлөрү жоголушу мүмкүн.
Азыркы учурда кызамык жугуштун натыйжасында 32 өнөкөт оорулар жакшырып же толугу менен жоголуп кеткени тууралуу кабарлар бар.
Көп жылдар бою Базелдеги Балдар ооруканасы бөйрөк оорусу – нефротикалык синдром менен ооруган бейтаптарда атайылап кызамык
жуктурууну жараткан, анткени кызамык жуктургандан кийин нефротикалык синдром эч кандай дарылоосуз
жоголуп кетээри белгилүү болгон, ал эми буга чейин аны жылдар бою дарылоого аракет кылышкан.
Жашоонун кийинки мезгилинде көп очоктуу склероз бала кезинде кызамык сыяктуу ооруларга чалдыккан адамдарда, ооруган
эмес же эмделгендерге караганда, кыйла азыраак кездешет.
Ошондой эле Үчүнчү дүйнөдөн биз билебиз, эгер балдар бала кезинде кызамык менен ооруган болсо, алар
паразиттик инфекцияларга жана малярияга азыраак чалдыгышат.
Ата-энелер муну дээрлик эч качан укпайт!
Доктор Герд Рейутердин бүт презентациясын көрүүгө убакыт бөлүңүз жана ата-энелерди, саламаттык сактоо органдарын,
дарыгерлерди же аймактагы саясатчыларды кабардар кылыңыз.
Тааныштырып бергендигиңиз үчүн рахмат.
Ооба, сиз айткандай, бизге көптөгөн жолдор менен калп айтылып жатат:
Тарыхта, медицина тарыхында, ошондой эле учурдагы медицинага тиешелүү фактылар боюнча да бизге кайра-кайра калп айтылат.
Мурун ишенгиси келбегендер эми, эң акыркысы катары коронавирус менен, расмий маалыматтарга чындап эле ишенүүгө болбосун көрүштү.
Вакцинация жөнүндө айтылып жаткан нерселердин баарына бул көптөн бери чын болуп келет.
Ошондуктан мен бүгүн кызамыкка каршы эмдөө жана кызамык оорусу жөнүндө сүйлөшкүм келет, анткени кызамык эскертүүчү белгиге
айланып, аны өтө олуттуу, көп учурда оор асқынууларга жана өлүмгө чейин алып келиши мүмкүн болгон оору катары көрсөтүшүүдө.
Жана... – Бир аз чыдаңыз, мен презентацияга өтүшүм керек, бул жоголгонго чейин, ооба, жакшы.
Ошондуктан, башынан эле, ооба – ...ал, албетте, теридеги симптомдордон улам баарына
башында бир аз драмалык көрүнүшкө ээ шарт.
Жогорку температура пайда болгондо кимдир бирөө ооруп жатканы ачык көрүнөт.
Бирок чындап алганда баары медиа аркылуу жана, өкүнүчтүүсү, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму сыяктуу
расмий мекемелер тарабынан да таратылып жаткан толугу менен ишенимсиз маалыматтан башталат.
Жакында эле Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) абал драмалык экенин билдирип, дүйнө жүзү боюнча өлкөлөрдө кызамык очоктору
36дан 57ге чейин көбөйүп, 50 пайызга өскөнүн маалымдады.
Жана планетада кызамыктын 10,3 миллион учуру болуп, 107 500 адам каза болмок.
Бул сизди бир аз таң калтыраары жетиштүү, анткени RKI ар дайым бирдей көрсөткүчтү жарыялайт, аны кийин талкуулайбыз – жана ал
туура эмес – кызамыктын ар бир 1000 учуруна бир өлүм туура келет.
Бирок эгер эсептеп көрсөңүз, бул 100 кызамык оорусуна бир өлүм туура келет. Бул кантип болушу мүмкүн?
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун акыркы негизги маалыматтарына көз чаптырсаң, бүт окуя дагы да кызыктуу болот.
Акыркы 25 жыл ичинде эмдөө 60 миллион адамдын өмүрүн сактап калды.
Мисалы, эгер жылына 100 000 өлүм деп алсак, 25 жыл ичинде 2,5 миллион өлүм болот.
Жана эмдөө кантип 60 миллион адамдын өмүрүн сактап кала алмак эле?
Демек, ачык эле көрүнүп тургандай, бир нерсе туура эмес.
Эгерде сиз Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДСУ) толук басылмасын окуп чыксаңыз, анда ДСУ байкоо
маалыматтарына таянган эмес, тескерисинче, бул басылмада байкоо маалыматтары жетишсиз экенин белгилеген.
Ошентип, алар маалыматтарды өзү кабыл алып, аны Measles CFR деген компьютердик программада моделдештиришти.
Жана бул программа, албетте, 1000 адамга бир өлүм эмес, 100 адамга бир өлүмдү киргизген. Жана дагы бир нече башка божомолдор.
Кандай болгон күндө да, бул жерде катталган кызамык оорусунун жалпы саны толугу менен туура эмес.
Бул, бир аз кичирээк масштабда карасак, Европага да тиешелүү.
Ошентип, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму үчүн Европа Европа эмес, тескерисинче Батыш державаларынын
Европасы экенин дагы бир жолу так көрсөтүү керек.
Ага Гренландия кирет, Европа Беринг кысыгына чейин созулат, Владивостокко чейинки бардык аймактарды камтыйт, ошондой эле
Европа менен эч кандай байланышы жок болгонуна карабастан Европа аймагына киргизилген кичинекей Израилди да көрө аласыз.
Ошентип, эгерде сиз «Европада кызамык оорусунун учурлары кескин өстү» деген сыяктуу баш темаларды окусаңыз, Израилде же башка бир
кичинекей өлкөдө бир нече кошумча учур катталган болушу мүмкүн.
Бирок бул «Европа» болот, Европа Биримдигинин өлкөлөрү эмес.
Бирок Европадагы Биримдикте чындап эмне болуп жатат?
2023-жылы ЕСтин 30 өлкөсүндө кызамыктын 2 361 учуру катталган.
1 миллион калкка 5,2 учур.
Ошондуктан бул чындыгында кеңири тараган оору эмес, тескерисинче, медицинада белгилүү болгондой, өтө сейрек кездешүүчү оору.
Айрыкча аны Европа Биримдиги фармацевтикалык өнөр жайдын пайдасына сейрек кездешүүчү
оорулар үчүн берген аныктамасы менен салыштырганда.
Айтор, бир нече жыл мурун дал фармацевтикалык өнөр жай сейрек кездешүүчү ооруларга каршы дары-дармектер үчүн
биринчи кезекте өзү жооптуу болушу керектигин талап кылган.
Сизге атайын шарттар керек, андан кийин сизге аны аныктоо керек болду – сейрек кездешүүчү оору деген эмне?
Европа Биримдигинде сейрек кездешүүчү оору – бул 10 000 адамдын ичинен 5тен ашпаган адамда кездешкен оору.
Келгиле кызамыкты карап көрөлү.
Германияда жылына 50дөн 500гө чейин эмес, 41 500 кызамык оорусу катталса да, Европада
кызамык сейрек кездешүүчү оору бойдон калмак.
Ошого карабастан, ал дагы деле сейрек кездешүүчү оору бойдон калмак.
Бул чындыгында кызамык өтө сейрек кездешүүчү оору экенин билдирет.
Жана бул — бизде азыр бар 2001-жылдан 2018-жылга чейинки көрсөткүчтөр.
Сиз аны сол жактан так көрө аласыз: 2001-жылы 6000 иш болгон, 2008-жылы 500 болгон.
Ал эми 2020-жылы, милдеттүү эмдөө киргизилгенде, 50 учур катталган.
Бул биз бул жерде өтө аз сандагы учурлар жөнүндө гана сөз кылып жатканыбызды билдирет.
Жана дагы кызыктуусу, азыр, 2020-жылы, милдеттүү эмдөө боюнча 50 учур катталды... – бул чындыгында туура
термин, анткени милдеттенүү жөнүндө сөз кылбоого тийиш.
Бул бир аз милдетиңди аткаргандай. Бул мажбурлоо.
Бирок мыйзамдуу жактан алганда, бул жерде чындыгында эле вакцинацияга мажбурлоо болуп жатат.
Бул жерде акыркы 20 жыл ичинде гана болгон өнүгүү бул нерсенин объективдүү зарылдыгын көрсөтүп турат деп айтыш керек.
Акыркы 20 жылдагы эң таң калыштуу өзгөрүү 2001–2003-жылдары 6 000ден 766га чейин кыскарышы болду. Ал жерде эмне болду?
Вакцинация деңгээли өзгөргөн жок. Вакцинацияга мажбурлоо болгон жок.
Жок, болгону кызамык учурларын кабарлоо милдети киргизилген, ал биринчи көз карашта абсурддуу көрүнөт.
Бул деген мен дарыгерлерди кызамык оорусунун учурларын саламаттык сактоо органдарына кабарлоого мажбурласам,
учурлардын саны он пайызга чейин төмөндөйт дегенди билдирет. Бул кантип болушу мүмкүн?
Менин оюмча, жалгыз түшүндүрмө – бул, балким, чыныгы көрсөткүчтөр.
Бирок мурунку көрсөткүчтөр, тактап айтканда 6000 жана 1990-жылдары андан да жогору болгон сандар, эч качан так болгон эмес.
Булар, албетте, ойдон чыгарылган, анткени дарыгерлер ооруну саламаттык сактоо органдарына кабарлабаганы
үчүн жазаланганда эле оорулардын саны күтүүсүздөн азайып кеткенин башкача кантип түшүндүрсө болот?
Бул чындыкка дал келбейт. Ошондуктан, башка учурларда көргөндөй эле, биз бул сандык маалыматтар ондогон
жылдар бою Роберт Кох институту тарабынан каалагандай ойдон чыгарылганын болжошубуз керек.
Эсеп берүү талабы киргизилгенден бери, бул көрсөткүчтөрдө чагылдырылбаган дагы бир көрүнүш пайда болду, тактап
айтканда кызамык оорусуна чалдыккандардын орточо курагы өсүүдө.
Азыркы учурда кызамыктын бардык учурларынын жарымы 20 жаштан улуу адамдарда катталат.
Бул бир нерсе өзгөргөнүн билдирет. Ошондой эле эмдөөлөр менен себеп-натыйжа байланышы бар деп болжош керек.
Көп кылымдар бою кызамык чоңдордун оорусу болгон эмес.
Бул өтө сейрек кездешкен учурлар эле. Чындыгында, бул баштапкы кыйынчылык эле.
Эгерде бул эми андай болбосо, анда бир таасир этүүчү фактор болушу керек.
Азыркы учурда жалгыз эле ишенимдүү таасир этүүчү фактор – вакцинацияны жүргүзүү.
Кандай болгон күндө да, абал мындай: бул оору өтө сейрек кездешет.
Эгер орточо дарыгер 30 жылдык практикасында жалпысынан болжол менен 200 000 бейтап менен байланышканы
эсептелсе, анда кадимки дарыгер бир гана кызамык учурун көрүү үчүн 150 жыл иштеши керек болот.
Бирок бул «өзгөчө саламаттык тобокелдиги» деп түшүндүрүлөт.
Бул абдан коркунучтуу нерсе, анткени «Инфекциядан коргоо жөнүндө» мыйзам жугуштуу оорунун жугушунун коркунучун мындайча аныктайт:
клиникалык жактан оор өнүгүү формалары жана таралыш ыкмасы аркылуу жалпы коомчулукка
олуттуу коркунуч туудура турган жугуштуу оору.
Суроо: өтө сейрек кездешүүчү жана расмий маалыматтарга ылайык өтө сейрек оор же өлүм менен
аяктаган бул оору үчүн муну кантип жасаса болот?
Чындыгында, бул мүмкүн эмес. Бирок Инфекциядан коргоо жөнүндө мыйзамдын бул беренеси Германияда кызамыкка
каршы эмдөөгө кыйыр мажбурлоону негиздөө үчүн колдонулган.
Бардыгына таасир этпейт. Мониторлордон көрүнүп тургандай, алардын көбү, айткандай, 1971-жылдан мурда төрөлгөн,
ошондуктан эрте төрөлүүнүн артыкчылыгынан пайдаланышат.
Андан кийин кимдир бирөө иммунитетке ээ болот деп ойлошот.
Бирок 1970-жылдын 31-декабрынан кийин төрөлгөн ар бир адам кызамык оорусун өткөргөнүн же болбосо кызамыкка
каршы эм алганын тастыктаган документти көрсөтүшү керек.
Бул бала бакча жана мектеп курагындагы балдарга, коомдук мекемелердин кызматкерлерине, 1971-жылы же андан кийин туулган
адамдарга жана бардык саламаттык сактоо кызматкерлерине тиешелүү.
Анткени бул коомдук жайларда кызамык оорусуна кабылуу коркунучу өзгөчө жогору экени болжолдонуп же жок дегенде сунушталууда.
Жана сен мунун чындап эле тиешелүү экенин карап көрүшүң керек.
2020-жылы Федералдык Кеңештин маалыматына ылайык, Германияда жалпысынан 11 миллион адам кызамыкка оорудан
же эмдөө аркылуу иммунитети бар экенин далилдеши керек.
Вирустук ооруга иммунитетти далилдөө бир топ түшүнүксүз маселе экени — бул башка тема, аны бир аздан кийин талкуулайбыз.
Бирок муну карап көрөлү: 2014-жылдан 2018-жылга чейин кызамыктын 430 очогу катталып, 3 178 кызамык оорусу катталган, алардын
төрттөн бири гана кызматкерлерден иммунитетти тастыктоочу документ талап кылынган бул коомдук мекемелерде болгон.
Калган 75 пайыз учурлар вакцинация дагы деле милдеттүү эмес жерлерде катталган.
Бул ошондой эле Роберт Кох институту, STIKO жана саламаттык сактоо органдарынын «адистер» комитеттери деп аталган
түзүмдөр тарабынан бул жерде ишке ашырылып жаткан чаралар рационалдуу ыкмадан алыс экенин көрсөтүп турат.
Жалпы абал, балким, жакшы белгилүү.
Кызамык мурда алда канча көп кездешчү. Бул жерде кызамыктан каза болгондор.
Ошондуктан мен жалпы учурлардын санына эмес, каза болгондордун санына кайрылам, анткени, мурда түшүндүргөндөй,
отчет берүү талабы болгону 2001-жылы киргизилген.
Мурда отчет берүү талабы болгон эмес. Бул анын алдындагы учурлардын чыныгы саны так белгисиз экенин билдирет.
Анткени убакыт артка канчалык алыска барсаң, кызамыкка чалдыккан көп адамдар дарыгерге деле кайрылбай коюшчу.
Мен бала кезимде кызамык менен ооруганда да үйдө болчумун.
Бул эненин диагнозу эле, ал: «Эми бир нече күн төшөктө жатып турасың, анан сакайып калганда кайра
туруп кетесиң», — деди. Жана баары ушул эле болду.
Албетте, бул статистикада көрүнбөйт. Ошондуктан өлүмдөр болот.
Бирок 1960-жылдары кызамыктан болжол менен 100дөн 200гө чейин адам каза болгон.
Мен «деп айтылат» деп айтам, анткени себеп-натыйжа байланышы эч кандай шартта да так эмес.
1974-жылы кызамыкка каршы вакцина биринчи жолу киргизилгенде, ал эми 1976-жылы кызамыкты жоюу кампаниясы
күчөтүлгөндө, бул көрсөткүчтөр буга чейин эле кескин төмөндөп, 40тан төмөн болуп калган эле.
Бул кызамыкка чалдыгуу жана кызамыктан каза болуулардын туруктуу азайышынын тенденциясы буга чейин эле бар болгонун билдирет.
Бул вакцинациялар менен анын ортосунда эч кандай себеп-салгыч байланыш жок.
Бирок статистикада дагы бир кызыктуу нерсе бар.
RKIнин бул билдирүүсүн кайрадан ойлоп көрүңүз: миң учурдун ичинен бир өлүм.
1960-жылдарда жана 1970-жылдарда, кызамыкка каршы вакцинация киргизилүүдөн мурун, бизде 800 000 төрөлүү болгон.
Бул деген, эгер ушул 800 000 төрөлгөндүн баары эмделген же кызамыктан өлүмдүүлүк 0,1% болгондо, кызамыктан өлгөн
балдардын саны бир кыйла көп болмок, анткени кызамык балдар арасында салыштырмалуу кеңири тараган оору эле.
Эгер кызамык жуктуруп алган миң баланын бири чындап эле өлгөн болсо, анда 50, 100 же 150 адамдын өлүмү өтө аз болмок.
Бул жерде дагы бир жолу көрүнүп тургандай, сандар абдан эркин бурмаланып жатат, тактап айтканда миңде бир деген көрсөткүч,
ал акыркы бир нече он жыл ичинде чогултулган толук маалыматтарга таянып өнөр жайлашкан өлкөлөр үчүн негизделе албайт.
Федералдык конституциялык сот өзүнүн чечиминде 10 000ге 1 катышты эске алды.
2018-жылдан 2024-жылга чейинки акыркы бир нече жылда кызамык оорусунун (сол жакта көрсөтүлгөн) жана кызамыкча оорусунун (оң
жакта көрсөтүлгөн) учурларынын, анын ичинде өлүмдөр менен туруктуу залалдардын саны
боюнча расмий көрсөткүчтөр RKI тарабынан берилген.
Көрүп тургандай, алты жыл ичинде эч ким каза болгон жок, эч кандай туруктуу зыян болгон жок.
Демек, бул оору эч кандай түрдө жалпы коомчулукка коркунуч туудура албайт.
Бул мурда көрсөтүлгөн инфекцияны көзөмөлдөө беренесин колдонуу жалпы сандык
маалыматтардан чыгарып алууга болбойт дегенди билдирет.
Эгер андан да артка карасак, 7 092 кызамык оорусунун ичинен үч өлүм чындап эле кызамыктан каза болгон деп катталган.
Бирок, албетте, суроо туулат: чындап эле кызамык себеп болгонбу?
Мен болгону кызамык өзүнөн өзү өнүгүп, дарылоонун тышкы таасири жок эле бирөө каза болгондо гана мындай деп айта алам.
Мен айта алам, ооба, албетте, кызамык адамдар үчүн өлүмгө алып келген агент болгон.
Бирок мен дарылоо менен бирге тобокелдиктерди да эске алганда, албетте, баары башкача болот.
Андан кийин менде ар дайым бирөө негизги оорудан гана эмес, дарылоодон да каза болуп калышы мүмкүн деген мүмкүнчүлүк болот.
Эгер баланын абалы начарлап жатса, кызамык учурунда да инвазивдүү заттар колдонулат.
АКШда болгон окуяны элестетип көр: алар бирөөнүн балдардан жуккан кызамыктан каза болгонун айтышкан.
Ооба, мындай бала жасалма дем берүү аппаратына туташтырылган. Оорунун көрүнүшү таптакыр башкача экени ачык болду.
Бирок эгер мен кимдир бирөөнү дем алдырууга туташтырып жатсам, анда мен аны опиоиддар менен седациялап, босаңсытып,
балким ремдесивир берип жатам — башкача айтканда, олуттуу терс таасирлери бар белгисиз антивирустук дарылар.
Бирок мен анда чейин деле баруунун кажети жок.
Бүгүнкү күндө, айрыкча ооруканаларда, жеңил гана ысыкты дароо түшүрүү кеңири тараган практика.
Жана өзгөчө кызамыкта ысык жогорулаганда, ысыкты түшүрүүчү дарылар колдонулат.
Жана буттун бугуна ороолор же эски тааныш аспирин эмес, бүгүнкү күндө, балдар үчүн да күчтүү
чаралар колдонулат, мисалы диклофенак же ибупрофен.
Ал эми бул жерде, Arzneimittel-Telegramm (Medicine Telegram) журналынан пакеттин нускамаларында окуп көрсөңүз, ысыкты
төмөндөтүү үчүн колдонулган бул эки зат баш оору, жүрөк айлануу, кусуу жана асептикалык
менингитти да жаратышы мүмкүн экенин көрөсүз.
Башкача айтканда, кызамыкта менингит өлүмгө алып келчү оор асқынуу же оорунун курч өнүгүүсүнүн себеби болуп
эсептелет, ал менингитке, андан соң энцефалитке алып келет.
Мисалы, бул жалгыз ушул дары-дармектердин жардамы менен мүмкүн.
Мен бир дагы учурду билбейм, өлүм болгондо терапиянын таасиринин ролун айырмалоого аракет кылынган учурду.
Бул автоматтык түрдө; кызамык кимдир бирөөнү өлтүргөн деп жарыяланат.
Жана акыры, балким, эч ким деле кызамыктан өлгөн эмес экени белгилүү болот.
Бир нече изилдөөлөр ачык көрсөткөндөй, ысыкты төмөндөтпөстөн да, организм, жок дегенде балдарда,
оорунун табигый жүрүшү менен абдан жакшы күрөшө алат.
Оорунун аягындагы бул жогорку ысык чечүүчү айыгууга жетүү үчүн сөзсүз зарыл.
Ошондой эле мен университеттин профессору Гранингерди да цитата келтиргим келет, аны сиздердин кээ бирлериңиздер,
эгер австриялык болсоңуздар, таанышыңыздар мүмкүн.
Профессор Гранингер, ал, айтор, бүгүнкү күндө да тирүү, Венадагы AKHнын мурдагы кесиптеши, 30 жыл бою дүйнөгө
белгилүү инфекция адиси болуп иштеген, ошол учурда мындай деди:
Бүгүнкү адамдар туура ысык чыгара албай калышты – бул тынчсыздандырарлык жыйынтык.
Ички жылуулукту пайда кылуу жөндөмү эволюциялык өнүгүү жагынан алганда биздин эң байыркы коргонуу механизмибиз болуп саналат.
Ошондой эле оорулардын жүрүшү жана аман калышы үчүн чындап эле ысыктын пайда болушу абдан маанилүү.
Мына ушундай. Гранингер эч качан альтернативдүү медицина адиси болгон эмес, тескерисинче, тажрыйбалуу кадимки дарыгер эле; ал
муну айткан, бирок эски муундун өкүлү катары ысыкты төмөндөтүү бир жагынан адамга олуттуу
зыян келтириши мүмкүн экенин да моюнга алган.
Эгерде сиз муну диклофенак же ибупрофен сыяктуу дары-дармектер менен айкалыштырсаңыз, зыянды эки
эсе көбөйтүп, ал өлүмгө чейин алып келиши мүмкүн.
Эгер расмий статистикага таянып кызамык менен кызамыкка каршы эмдөөнүн тобокелдигин салыштырсак, биз
мажбурлап эмдөө деген толугу менен акылга сыйбаган түшүнүк менен иштеп жатканыбызды көрөбүз.
Германияда жылына 50дөн 100гө чейин учур бар.
Австрияны ар дайым онго бөлсө болчу.
Бул учурлардын жарымы азыр балдарда, башкача айтканда, 25тен 250гө чейин педиатриялык учурлар.
Андан кийин ар бир 5000–10000 учурдун ичинен бир өлүм болушу мүмкүн.
Статистика чындыгында ушуну көрсөтөт: дарылоодон улам болгон деп болжолдонгон бул өлүмдөр дагы
деле кызамыктан каза болгондор катары эсептелет.
Бул жыл сайын кайталануу жыштыгына жараша ар бир 10дон 200 жылга чейин бир баланын өлүмү болот дегенди билдирет.
Ошондо кызамыкка каршы эмдөө жөнүндө эмне дейсиз? Эмдөө лоббисттери да жыл сайын кызамыкка каршы эмдөөдөн бирден
экиге чейин адамдын өлүшү болушу керек экенин моюнга алышат.
Германияда болжол менен бир миллион вакцинация жасалат.
Жана ар бир эмдөөгө тиешелүү деп айтылган эң аз көрсөткүч — миллиондогу бир өлүм.
RKIдин расмий маалыматына ылайык, бирден экиге чейин өлүм катталган, ошондой эле RKIдин расмий маалыматына ылайык:
жылына 100 олуттуу терс таасир, анын ичинде туруктуу зыян.
Бул күтүлгөн нерсе. Ар бир 10–200 жылда бир баланын өлүмүнө салыштырганда.
Ошентип, артыкчылыктары менен кемчиликтерин салыштырганда, эч бир жоопкерчиликтүү медициналык адис же, чынында эле,
эч бир жоопкерчиликтүү саясатчы акыл-эси ордунда болуп, эмдөөнү, айрыкча милдеттүү эмдөөнү колдобойт.
Анткени ал андан да жаман: кызамык өмүр бою иммунитет калтырат.
Бул кимдир бирөө кызамык менен ооруп өткөндөн кийин кайрадан кызамык жуктуруп албайт дегенди билдирет.
Бул чечекке окшош. Чечекти бир жолу өткөргөн адам аны кайра эч качан албайт.
Бирок вакцинациядан кийин баары башкача көрүнөт.
Эгерде эмдөөлөрдүн натыйжалуулугуна ишенсек, бир дагы эмдөө жок; алардын эч бири илимий далилдерге негизделген медицина эмес,
анткени алар туура плацебо изилдөөлөрү менен сыноодон өткөн эмес.
Андан кийин вакцинацияны жактагандар да вакцинация ооруну өткөргөнгө караганда антителолордун
деңгээлин төмөнүрөөк кыларын моюнга алууга аргасыз болушат.
Албетте, оорулар андан кийин кайрадан болушу мүмкүн.
Эми биз жылдар же ондогон жылдар бою вакцинацияланган калктын иммунитети, көпчүлүк адамдары табигый
иммунитетке ээ калкка караганда төмөн экенин түшүнөбүз.
Албетте! Анткени иммунитет, эгер ал таптакыр пайда болсо деле, эң жакшысында толук эмес.
Вакцина алган энелерде антителолордун деңгээли төмөн болуп, ошондуктан алар башынан эле балдарына
коргоо катары азыраак антителолорду өткөрүп беришет.
Бул фактыларга таянып, алар Роберт Кох институту тарабынан да тастыкталгандыктан, эмдөө аркылуу кызамыкты же башка ооруларды
азайтууга же толугу менен жок кылууга мүмкүн эместиги ачык.
Тескерисинче, эгерде менде эмдөө деңгээли жогору же ал тургай милдеттүү эмдөө болсо, мен кайра-кайра жаңы учурларды
жаратам, ал бул оору менен чындап эле көп жабыркаган калктын ичинде болбойт, анткени болбосо табигый иммунитет өнүгөт.
Жана бул антидене деңгээлдери менен аныкталышы мүмкүн.
Ал эми бул антидене деңгээлдери, албетте, айтылгандай эле, бир аз алдамчылык, жана бул да маанилүү нерсе.
Анткени, башында айткандай, эгерде кимдир бирөө Германиядагы бул вакцинация талабы боюнча эмдөө алгысы келбесе, анда ал,
албетте, антитело тестин тапшырып, жетиштүү антителолору бар экенин жана эмдөөгө муктаж эместигин көрсөтө алат.
Бирок бул антиденелер эмди билдирет? Биз билебиз, бул IgG ELISA тесттери менен чындап эле кызамык ооруп чыккан адамдын да
деңгээли өтө төмөн болуп, тесттин жыйынтыктарына ылайык, ал эмдөө алышы керек болот, ал эми ал
мурун эле кызамык ооруп чыкканы далилденген болчу.
Бул бизге бүт нерсенин чындап эле мааниси жок экенин азыртан эле көрүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Жана бул толук ачык, анткени расмий маалыматтарга ылайык, биз бул жерде «вирустук оору» менен иштеп жатабыз.
Вирустук оорулар негизинен клеткалык иммунитет аркылуу күрөшүлөт, антителолор менен эмес.
Антителолорду өлчөгөндө, ал эми бул коронавируста да толугу менен маанисиз болчу, анда мен
иммунитет жөнүндө эч кандай маалыматка ээ болбойм.
Бирок Германияда эмдөөгө түз эмес мажбурлоо азыртан эле тиешелүү адамдардан иммунитеттин бар экенин тастыктаган документти
талап кылат, муну азыркыга чейин мындай деп атап келген эмес.
Бирок ушул пандемия мыйзамы келечекте ар кандай оорулар үчүн бизди дал ушундай коркунучка дуушар кыларын коркутуп жатат.
Биз күнөөлүүбүз, жана шек жаралган учурда өзүбүздүн иммунитетке ээ экенибизди далилдешибиз керек.
Жана алар бизди жарандар катары ишенбейт, дешет: «Ооба, биз болгону өзүбүз өткөргөн тесттерге гана ишенебиз».
Бирок, кайсы бир ооруга каршы иммунитет бар экенин далилдеген тест жок. Бул тууралуу дайыма эсиңизде болсун.
Бирок биз андан да көп нерсени билебиз: кызамык менен ооругандан кийин кайрадан кызамыкка каршы коргоо 100% натыйжалуу гана
эмес, кызамык, башка балалык оорулар сыяктуу эле, өмүрдүн кийинки мезгилинде көптөгөн оорулардын пайда болушун азайтат.
Бул жалпы алганда балалык оорулардан өтүү ден соолукту коргоого кызмат кылат.
Ошондуктан, мисалы, кычырык оорусунан кийин балдарда заика жана төшөктө зәр чыгаруу көйгөйлөрү жоголушу мүмкүн.
Азыркы учурда кызамык жугуштун натыйжасында 32 өнөкөт оорулар жакшырып же толугу менен жоголот деген маалыматтар бар.
Көп жылдар бою Базелдеги Балдар ооруканасы бөйрөк оорусу – нефротикалык синдром менен ооруган бейтаптарда атайылап кызамык
жуктурууну жараткан, анткени кызамык жугуп өткөндөн кийин нефротикалык синдром эч кандай дарылоосуз жоголуп
кетээри белгилүү болгон, ал эми бул синдромду дарылоого көп жылдар бою аракеттер жасалып келген.
Жашоонун кийинки мезгилинде көп очоктуу склероз бала кезинде кызамык сыяктуу ооруларга чалдыккан
адамдарда, аларды баштан кечирбегендерге же эмделгендерге караганда, алда канча сейрек кездешет.
Ошондой эле Үчүнчү дүйнөдөн биз балдар бала кезинде кызамык өткөрүп алса, паразиттик
инфекцияларга жана малярияга азыраак чалдыкканын билебиз.
Демек, бул абдан маанилүү пункт.
Эгерде сиз азыр кимдир бирөөнү табигый оору — кызамык менен ооруп өтүүгө мажбурласаңыз, ал кийинчерээк өмүрүндө көптөгөн
ден соолук пайдасын алып келээри далилденген, анда бул да алардын жашоодогу тандоо эркиндигин бузуу болуп саналат.
Ал мындай дейт: «Ооба, биз вакцинация аркылуу сизди кызамыктан коргоп кала алабыз, бирок бул так эмес».
Азыр биз кызамыктын кеминде 30 пайызы вакцинацияланган адамдардын арасында экенин билебиз, жана бул көрсөткүч өсүүдө.
Жана биз ошондой эле айтышыбыз керек, бул ден соолукка тийгизген пайда биздин кызамыкка каршы эмдөө
алгандан кийинки табигый кызамык жугушунан алынбайт.
Андан кийин бирөө мүмкүнчүлүктөрдү салмактап көрүшү керек, жана менимче, дээрлик эч ким эмдөөгө макул болбойт, бирок анда
бул тандоо маселеси эмес, адамды мажбурлоо маселеси болуп калат, ал эми тиешелүү адам үчүн объективдүү кемчиликтер бар.
Жана мен мурда айткандай, эми биз кызамык сыяктуу балалык оорулардын азайышын байкап жатсак, ошол эле учурда башка
оорулардын да көбөйүшүн көрүп жатабыз, бул дароо эле Роберт Кох институту же Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму тарабынан чакырык
катары кабыл алынып, «ооба,» деп айтышат, азыр бизде жаңы очоктор пайда болду, демек азыр эле вакцинация жүргүзүшүбүз керек.
Ал, албетте, толугу менен туура эмес реакция. Анын ордуна, азыр кайрадан көрүп жаткан бул
чыгуулар, мен мурда айткандай, чындыгында болбой койбойт.
Элдин арасында табигый жол менен кызамык жуктуруулар азайып, эмдөө кеңири жайылып бараткандыктан, кызамыкка каршы иммунитет
төмөндөп баратат. Натыйжада кызамык кайрадан көбөйүүдө.
Ошондо ал кызамыкты вакцинация талап кылынган оору деп эсептөөнүн себеби боло албайт.
Ошентип, бизде жаңы жугуштуу оору бар, ал башка ооруларга да тиешелүү.
Андан кийин биз бул вакцинацияны алсыздатылган патогенди колдонуп жасайбыз.
Ал ар дайым толук эмес коргоону сунуштайт.
Бирок эгер ал алсыратылган патоген болсо да, ал кадимки медицина боюнча дагы деле патоген
болуп саналат жана албетте ооруну жарата алат.
Чындык мында: дүйнөдө бир да жерде эм алган адамдарды эмдөөдөн кийин 10 же 14 күнгө изоляциялашпайт.
Вакцинациядан кийин ал дароо эле адамдардын арасында кайра таратылат, ошондуктан бул алсызданган патогендердин
башка адамдарга табигый жол менен жугушу мүмкүн экени ачык.
Бул ар бир эмдөө менен оорунун табигый жол менен жайылышынын тобокелдиги кайрадан жогорулайт дегенди билдирет.
Бул бизде жаңы инфекциялар пайда болорун билдирет, анткени биз алсыраган патогендерди айландырып жатабыз жана табигый
ооруга караганда иммундук коргоону начар камсыздап жатабыз.
Андан кийин сиз эмдөө аракеттерин күчөтөсүз, жана муну жасаганда жугуштуу оорулар дагы көбөйөт.
Жана муну биз акыркы беш жыл ичинде балалык ооруларга каршы жогорку эмдөө көрсөткүчтөрү бар бир нече өлкөдө кайрадан көрдүк.
Мисалы, бул жерде Европа аймагында кызамык оорусунун учурларын да көрө аласыз. Бул – катталган учурлар, кызыл тилкелер. Жана
жогорудагы көк сызык бир гана доза берилген учурду көрсөтөт.
Бул көптөн бери көп жолу жасалып келген, бирок экинчи доза кадимкидей берилчү эмес;
ал акыркы 25 жылда гана колдоого ээ болду.
Жана көрүп тургандай, экинчи дозанын көрсөткүчү азыр 90 пайыздан ашты.
Бирок бул оорулардын сейрек кездешүүсүнө алып келди беле? Көрүнүп тургандай, жок.
Ал эми бул да мыйзам чыгаруучу тарабынан бул жерде жасалып жаткан кийинки мыйзам бузуу болуп саналат.
Ошентип, кадимки медицина боюнча биринчи эмдөө 95 пайыздык иммунитетти камсыз кылары моюнга алынат.
Эгер экинчи дозаны албай дагы 12–15 ай күтсөңүз, иммунитет 98 пайызга чейин жогорулайт.
Экинчи жолу эмдөөдөн кийин, алардын айтымында, эмдөөнүн ийгилик көрсөткүчү 99 пайыздан ашат.
Чындыгында, экинчи вакцинация 100дөн 95тен ашык, тактап айтканда 100дөн 98 учурда толук керексиз чара болуп саналат, анткени
кадимки медицинанын айтымында, биринчи вакцинациядан кийин иммунитет 98 пайызга
чейин өнүгүп бүткөн — эгер жөн гана күтсөңүз.
Бирок сиз дагы деле экинчи прививканы аласыз, ал биринчи инъекциядагыдай эле толук бирдей тобокелдиктерди камтыйт.
Бул миллионго бир өлүм жана натыйжада миллионго кеминде 100 олуттуу оору коркунучу бар экенин билдирет.
Бирок, моюнга алышым керек, чындыгында көпчүлүк адамдарга алардын кереги жок. Чындыгында, 100 учурдун 98инде алар керексиз.
Бирок адамдар кереги жок экенин текшергиси келбейт; алар жөн гана аны экинчи жолу
жасагысы келет. Бул да рационалдуу медицина эмес.
Ал эми бул темага келгенде, мен «топту коргоо» темасына кайра кайтып келгим келет.
Бул дагы бир мода сөздү, медицина тармагында көптөр колдонушат, бирок алардын көбү бул тема менен эч качан иштешкен эмес.
Ал эми бул үч ийри сызык бул темага байланыштуу жаралган үч маанилүү эмгекти көрсөтөт.
Көк сызык — 1971-жылкы Фоксдун эмгеги.
Методологиялык жактан апааттуу эмгек, демек ал толугу менен жалган божомолдорго негизделген.
Жана ал жерде сиз стадо иммунитетин көрүп турасыз, ал R коэффициенти.
Бул инфекциялык фактор оорунун канчалык жогорку жугуштуу экенин билдирет.
Билесизби, бул коронавирус пандемиясы учурунда бир нече жолу айтылып турду: «R көрсөткүчү 1ден төмөн болушу керек».
Эң жакшысында, ал 2 болгон, деп айтылат. Ал дагы бул жерде белгиленген: 2.
Ошентип, Foxтун ишине таянып, 2020-жылга чейинки бардык маалыматтарга негизделген бул коронавирустун R0 фактору 2
болгондуктан, 50 пайыздык топтук иммунитет талап кылынат.
60 же 80 пайыз тууралуу айтылгандар ушуну менен түгөл болду.
Бул илимий изилдөөгө эч кандай тиешеси жок.
Бирок Фоксдун иши да толугу менен жалган божомолдорго негизделгендиктен, аны 2020-жылы бул жерде эки башка
изилдөө тобу кайрадан эсептеп чыкты. Кайрадан R мааниси 2.
Бир топ 10 пайызды түзөт, экинчиси 20 пайызды түзөт.
Бул деген, эгер сиз эмдөөнү сунуштасаңыз, өлкөдөгү адамдардын 10–20 пайызы аны кабыл алат, анткени алар бул
тууралуу ойлонгусу келбейт, дарыгерге барып, эмдөө алышат.
Мен өзүмдүн отарымды коргоо үчүн эч кандай мажбурлоочу чараларга же башка нерселерге муктаж эмесмин.
Эгер оору азыр дагы жугуштуу болуп калса, бизде кызамык үчүн R мааниси өтө жогору, болжол менен 15–17
чамасында деп бааланат, бирок бул жерде аталган да жок.
Ошондо да алар малдын 80 же 90 пайызын коргоого эч качан жетише алышпайт; эң жакшысында алар 60–70 пайызга гана жетишет.
Максаты милдеттүү эмдөөгө чейин эле бизде 80 пайыздан ашык көрсөткүчтөр бар болчу, ошондуктан бул
изилдөөлөр да топтук иммунитеттин натыйжалуу экенин колдобойт – ал, албетте, өтө талаштуу.
Ал ошондой эле ветеринардык медицинадан алынган термин, көрүп тургандай: «котору коргоо».
Жакшы, бул талаштуу маселе...
Анда бул иш да аны актай албайт.
Бирок көйгөй азыркы эмдөө темптеринде биз жөн гана кары-картаңдардын – мен айткандай, 20 жаштан жогорулар азыр
бардык учурлардын жарымын түзөт – көбүрөөк жуктуруп жатканын көрүп тим болбостон, ошондой эле жуктургандардын
басымдуу бөлүгү эми эмделген адамдар экенин да байкап жатабыз.
Ошентип, ар бир жаңы очокто сурасаң, билсең болот – бийлик өкүлдөрү өтө сактык менен мамиле кылышат,
бирок кандайдыр бир жол менен таасирленгендердин кеминде 30 пайызы эмделгенин билип алсаң болот.
Бул жерде кандайдыр бир коргоочу таасир бар экенине эч кандай негиз жок.
Бирөө бир жолу мектеп окуучулары арасындагы кызамык очогу тууралуу 18 отчетту карап чыккан.
Вакцинация деңгээли 71ден 99,8 пайызга чейин болгон.
Ал ачык эле: эгерде азыр, мисалы, Германияда бизде бирөө бар болсо – жана бала бакча менен мектеп
курагындагы балдар үчүн бул милдеттүү эмдөө бар – анда сурап да отурбастан эле болот деп эсептей аласыз.
Албетте, алардын баары эмделген, болбосо мектепке барбайт эле.
Демек, бул жогорку вакцинация көрсөткүчтөрү эч нерсени алдын албайт.
Тескерисинче, бул оорулар кайра-кайра жаралып жатат, айрыкча эмдөөлөр жасалып жатканына жана балдар изоляцияланбай, башка
балдар менен бирге жамааттык жайларда болуп жатканына карабастан.
Бул кызамыктын мындан ары жайылышын козгоого көбүрөөк түрткү берет.
Бул Голдман менен Миллер тарабынан жүргүзүлгөн изилдөө, алар эки жыл бою ар кандай өлкөлөрдүн саны үчүн муну ар башкача
эсептешкен. Мисалы, бул жерде ал 30 өлкө үчүн эсептелген.
Бул жерде X-осьтүн ылдый жагында балдардын алган вакциналардын санын, ал эми Y-осьтө балдардын өлүмүн көрө аласыз.
Бул себеп-салгылык байланыш эмес, бирок абдан, абдан күчтүү корреляция, тактап айтканда R = 0,70, ал 0,1 пайыз деңгээлинде
маанилүү; демек, өлкөлөрдө эмдөөлөр канчалык көп жүргүзүлсө, наристелердин өлүмүнүн деңгээли ошончолук жогору болот.
Бул жерден себеп-салгылыкты аныктоого болбойт. Бирок эгер корреляция жогору болсо, себеп-салгылыкты изилдөө зарыл.
Чындыгында, тескерисинче болушу керек.
Балдар канча көп эмдөө алса, ошончолук саламат болуп, өлүү ыктымалдыгы азаят. Бирок бул байланыш жок.
Бул корреляция сөзсүз түрдө вакцинациялар балдардын ден соолугун коргобой турганын көрсөтөт, анткени
корреляция болбосо себеп-салгылык байланыш болбойт.
Балдардын ден-соолугун жакшыртууга эмдөөлөрдүн себеп-натыйжа байланышы жок.
Ал эми бул вакциналардын чыныгы натыйжаларын Англияда жакында GSK тарабынан жүргүзүлгөн вакцина изилдөөсүндө
көрүүгө болот – байкоо мөөнөтү 42 күн, ал өтө кыска.
Бул дегеним, өнөкөт ооруларды такыр эле аныктоого болбойт.
Бирок бөбөктөрдө эч кандай байкоо изилдөөсү жүргүзүлгөн эмес; тескерисинче, бөбөктөр изилдөөнүн алкагында вакцинацияланган.
Бул буга чейин эле өтө олуттуу этикалык тынчсыздануу маселеси болуп калды.
Балдардын жарымы – бул планетага кош келиңиз деп – каалабаган терс таасирлер.
Күнүмдүк турмушуна 6,1 пайыз адам таасирленген. 2 пайыз адам олуттуу терс таасирлерди баштан кечирген.
Ал баары кийинчерээк жашоодо ымыркайларды коргошу керек болгон вакцина үчүн эле.
Балалардын 10 пайызы тез жардам бөлүмүнө кайрылууга туура келди.
Биз эмдөөнү ушул себептен жасайбызбы? Мындай изилдөөлөр жүргүзүлүп жатабы? Бул чындыкка дал келбейт!
Эгерде кайсы бир эмдөө каралып жатса, менин оюмча, ал өтө сейрек учурларда тиешелүү адамга кээ бир зыян
келтириши мүмкүн экени, балким, толук четке кагылбайт.
Бирок алардын канчалык көп экенин эске алганда, алар кандай коркунучтуу заттар экенин гана ойлонуп каласың.
Эгер узак убакыт карасаңыз, 180 күндөн кийин 3,4 пайызда жаңы созулма оорулар пайда болгон.
Бул балдардын келечектеги жылдары эмне болорун алдын ала айтуу мүмкүн эмес.
Ошентип, жыйынтыкты кыскача айтып берели: кызамык — өтө байыркы балалык оору, ал
чоңдордо сейрек кездешчү. Азыр болсо бул өзгөрдү.
Бирок эгер дарыланбаса, бул абал балдарда олуттуу асқынууларга же өлүмгө алып келбейт.
Ошентип, бул шарт кийинчерээк жашоодо ден соолукка оң таасир тийгизиши мүмкүн.
Сен кызамыкка гана эмес, башка көптөгөн ооруларга да чалдыгуу коркунучуң кыйла төмөн.
Ошондуктан кандайдыр бир коргоону камсыз кылары күтүлгөн «профилактикалык эмдөө» кызамык же башка
ооруларга чындап эле олуттуу каралышы мүмкүн эмес.
Анткени бул бардык эмдөөлөр күтүлбөгөн оор ооруларга, ал тургай өлүмгө алып келиши мүмкүн.
Эгерде бул вакцинацияны жактагандар айткандай сейрек болсо да, жеке учурларда тобокелдикти алдын ала болжолдоого болбойт.
Бүткүл талкууда – анын ичинде COVID-19га каршы мажбурлап эмдөө да – жоголуп кеткен нерсе: терапиялык чаралардан
айырмаланып, биз дайыма саламат адамдарды дарылоо жөнүндө сөз кылабыз. Ал жерде талап өтө жогору коюлат.
Эгер сиз эми кызамыкка каршы эмдөөнү милдеттүү кылып, ага бекем карманып турсаңыз, анда коом акмактардын коомуна айланат.
Шилдбургерлер шаар дубалынан чөптү алып салууга аракет кылышып, аны сиыр жей алат деген ойго келишкен, бирок сиырды дубалга
кантип чыгарууну билбей калышкан. Андан соң сиырды аркан менен дубалга тартып чыгаруу деген мыкты ойго келишкен.
Тилекке каршы, сиыр дубалдын үстүнө жеткенде илинип калган.
Жана бул, негизинен, кызамыкка каршы эмдөө боюнча бизде бар абал менен бирдей.
Көңүл бурганыңыз үчүн рахмат.