Na mokolo ya 1 sanza ya misato 2020, mobeko babengi "Measles Protection Act" ebandaki kosala na Allemagne.
Lokola eteni ya mokumba ya komonisa bilembeteli ya libateli contre sarambe, baboti bakoki kopona kokende na
bokutani na mokonzi ya bokolongono oyo etali likambo yango.
Makanisi oyo ezali na ntina ya kondimisa baboti na ntina ya vaccination oyo babengaka ya sururi.
Maloba lokola "Mokila ekosala mabe moke na mwana na yo koleka soki azwi maladi ya surélé", "Maladi ya surélé ekitaki banda
bakomaki kopesa mokila", "Mwana na yo akozwa maladi ya surélé te mpo bato nyonso basila kozwa mokila", "Mokila esalisaka na
bokengi ya lisanga [(=bozangi bokono ya lisanga: lisanga ya bato ebatelami (mingi mpenza) liboso ya
bokono ya bopalangani.)!" mpe "Nyonso ezali ya siansi!"
Na exposé na ye ya sikoyo mpe ya mayele, Monganga Gerd Reuther abwaki makanisi mingi oyo babengami batoli
ya mangwele ya suru balobaka, mpe alimboli ntina nini bokono ya bomwana ezali na ntina.
"Kóli, lokola bamaladi mosusu ya bomwana, elakisi ete bamaladi ebele emonanaka mingi te na mikolo ya bomoi."
Yango elingi koloba ete, na mobimba, koleka na bokono ya bomwana esalisaka mpo na kobatela nzoto kolongono.
Yango wana, ezali ya solo ete, na ndakisa, kokata-kata na monɔkɔ mpe kosuba na mbeto ekoki
kolongwa epai ya bana soki kaka bazwi maladi ya mbanga.
Sikawa, balapolo ezali koloba ete bokono 32 ya ntango molayi ekómaka malamu to elimwaka sima ya kozwa masangu.
Na boumeli ya bambula ebele, Lopitalo ya Bana na Basel ezalaki na nko kopesa bokono ya masangu na bakoni ya syndrome néphrotique,
bokono ya ba reins, mpo eyebanaki ete nsima ya kozwa bokono ya masangu, syndrome néphrotique esilaka kozanga
lisalisi nyonso, likambo oyo mbala mosusu bamekaki kosala na boumeli ya bambula ebele liboso.
Kozwa bokono ya sclérose en plaques na mikolo ya mibange ezalaka mpe mingi te epai ya bato oyo bazwaki bamaladi ya bomwana lokola
ngwa, koleka baoyo bazwaki yango te to baoyo batiamaki mangwele.
Mpe lisusu toyebi ete na bikolo ya misato, bana bazwaka mpasi ya nseke mpe malaria mingi te soki
bazwaki maladi ya mbula (rougeole) ntango bazalaki bana.
Baboti bayokaka yango mbala mingi te!
Zwá ntango ya kotala lisolo mobimba ya Dr Gerd Reuther mpe yebisá baboti, bakonzi ya bokolongono ya esika
ofandi, minganga to bato ya politiki ya esika ofandi.
Matondi mpo na maloba ya ebandeli.
Iyo, bazali kokosa biso na banzela ebele, ndenge olobaki:
Bakosaka biso na masolo ya kala, na lisapo ya monganga, kasi mpe mbala na mbala na makambo ya solo etali monganga ya lelo.
Bango oyo bazalaki kondima te, sikoyo bamonaki, mingi mpenza na coronavirus, ete basango ya leta ekoki kotyelama motema te.
Mpe likambo oyo ezali solo banda kala na makambo nyonso oyo elobamaka na ntina na mangwele.
Mpe yango wana nalingi lelo nasolola na bino na ntina ya mangwele ya masɔkɔ mpe bokono ya masɔkɔ, oyo ekomi lokola elembo ya
likebisi, lokola nde masɔkɔ ezali bokono moko ya makasi mpenza oyo mbala mingi ememaka mikakatano ya minene mpe kutu liwa.
Mpe... – Zela mwa moke, nasengeli nakende na présentation kino yango elongwa, ee, malamu.
Bongo, banda na ebandeli, ɛɛ – ...ezali bokono oyo, solo, na ebandeli emonanaka mwa makasi mpo
na moto nyonso mpo na bilembo na yango na loposo.
Emonani polele ete moto azali na bokono soki azali na fievre makasi.
Kasi na solo, ebandaka na bansango ya lokuta oyo media mpe, mawa mingi, ba institutions officielles, bakisa
mpe Organisation Mondiale de la Santé, bazali kopanza.
Kala te, OMS ebimisaki liyebisi kolobaka ete likambo ezali ya nsɔmɔ, elingi koloba ete motango ya mikili oyo
bokono ya masangu epalangani emataki uta na 36 kino na 57, elingi koloba bomati ya pɔsɔ 50.
Mpe elingaki kozala na bato 10,3 milio oyo bazwi masangu na mokili mobimba, mpe bakufi 107 500.
Yango ekoki kotika yo na mwa ntembe, mpo ete RKI ebimisaka ntango nyonso motango moko, oyo tokozongela sima –
mpe oyo ezali mpe ya solo te – ya liwa moko mpo na bato nkoto moko oyo bazwi maladi ya masangu.
Kasi soki osali bakalkile, yango elingi koloba liwa ya moto moko na kati ya bato nkama moko oyo
bazwi maladi ya ngolo. Ndenge nini yango ekoki kozala?
Mpe lisolo mobimba ekomi lisusu ya kokamwa mingi ntango otali bansango ya sika ya ntina uta na OMS.
Na boumeli ya mibu 25 oyo eleki, mangwele ebikisi bomoi ya bato milio 60.
Soki olobi, na ndakisa, liwa ya bato nkóto nkama moko na mbula moko, na boumeli ya mbula ntuku mibale na mitano,
yango ekozala liwa ya bato milio mibale na nkóto mitano.
Mpe ndenge nini mangwele ekokaki kobikisa bomoi ya bamilio ntuku motoba?
Bongo, emonani polele ete eloko moko ezali malamu te.
Mpe soki ozwi mokakatano ya kotanga na mozindo buku ya OMS, okomona ete OMS esimbamaki te na ba données ya
observation, kasi elobi polele na kati ya buku yango ete ba données ya observation ezalaki ekoki te.
Na yango, bango moko bandimaki ba données yango mpe basalaki ete programme ya ordinatɛrɛ, elingi koloba
programme babengi Measles CFR, esala simulation na yango.
Mpe polele, programme oyo etyaki te liwa moko na bato nkoto moko, kasi liwa moko na bato nkama moko. Mpe makanisi mosusu moke.
Ata ndenge nini, motango mobimba ya bato ya morbili oyo balobi awa ezali ya solo te.
Mpe yango mpe etali, soki totali yango na ndelo moke, Eropa.
Na yango, esengeli mbala mosusu kolimbola lisusu polele ete mpo na Organisation Mondiale de la Santé, Europe ezali te Europe
ya bato nyonso, kasi nde Europe ya bikolo ya makasi ya Wɛsti.
Ezali na Groenland, Eropa etandami kino na Estuaire ya Bering, biloko nyonso kino na Vladivostok, mpe okoki mpe
komona mwa Israel, oyo ya solo ezali na likambo te na Eropa, kasi bakotisi yango mpe na etuka ya Eropa.
Bongo, soki otangi mitó ya makambo lokola "Bokóli ya monene ya bato ya maladi ya suré na Mpótó," ekoki kozala ete bato
mosusu moke babɛlaki na Israel to na esika mosusu na mboka moke.
Kasi wana ekozala "Europe", kasi te bamboka ya Lisanga ya Mpoto.
Kasi nini mpenza ezali koleka na Lisanga ya Mpoto?
Na mobu 2023, ezalaki na bato 2 361 oyo bazwaki maladi ya surélé na kati ya bikolo 30 ya Lisanga ya Mpoto.
Bokono moko na bato 5,2 likolo ya bafandi milio moko.
Bongo ezali mpenza bokono ya bato nyonso te, kasi, lokola toyebi na monganga, ezali nde bokono oyo emonanaka mingi te.
Mingi mpenza soki okokanisi yango na ndimbola oyo Lisanga ya Mpoto etie mpo na bokono ya
kokamwa, na litomba ya bakompanyi ya nkisi.
Na suka suka, ezalaki nde industrie pharmaceutique nde esengaki, bambula eleki, ete ezala yango moko nde ezwaka
mokumba ya nkisi mpo na bamaladi oyo emonanaka mingi te.
Osengeli na makambo ya sikisiki, mpe na sima esengelaki oluka ndimbola – bokono ya kokamwa ezali nini?
Bokono ya kokamwa na Lisanga ya Mpoto ezali oyo ekangaka bato te koleka mitano na kati ya bato nkoto zomi.
Tótala sururi.
Suré yaki kaka bokono ya kokamwa na Mpoto, ata soki na Allemagne tozalaki na bato 50 kino 500 te oyo bazwaka yango
mbula na mbula, kasi tozali na bato 41 500 nde bazwi suré.
Ata bongo, ekotikala kaka bokono ya kokamwa.
Yango elingi koloba ete, na bosolo, maladi ya surélé ezali mpenza bokono oyo emonanaka mingi te.
Mpe oyo nde mituya oyo tozali na yango sikoyo, kobanda 2001 kino 2018.
Okoki komona yango polele na ngambo ya mwasi: na mobu 2001 ezalaki na makambo 6 000, na mobu 2008 ezalaki na 500.
Mpe sikoyo, na mobu 2020, tango bakomisaki mangwele ya kotosa, ezalaki na bato 50 ya bokono.
Yango elingi koloba ete tozali kolobela motango moke mpenza ya makambo awa.
Mpe ezali lisusu likambo ya kosepelisa ete sikoyo, na mobu 2020, ezali na makambo 50 ya vaccination ya
obligation... – oyo ezali mpenza liloba ya malamu koleka, mpamba te esengeli mpenza te koloba obligation.
Ezali mwa lokola kokokisa mokumba. Ezali likambo oyo esengaka osala.
Kasi na ndenge ya mibeko, likambo oyo ezali mpenza kolobama awa ezali kotinda bato na makasi bázwa mangwele.
Esengeli koloba ete bokoli oyo, kaka na mibu ntuku mibale (20) oyo euti koleka, emonisi esika ntina ya solo ya likambo oyo ezali.
Mbongwana oyo emonanaki mingi koleka na mibu 20 oyo eleki ezalaki kokita uta na 6 000 kino na 766
kati na mibu 2001 na 2003. Mpe nini esalemaki kuna?
Motango ya bato oyo bazwi mangwele ebongwani te. Bato batindamaki na makasi te mpo na kozwa mangwele.
Te, likambo esalemaki ezalaki ete batiaki mobeko ya kopesa lapolo mpo na bato ya morbili, likambo
oyo emonanaka lokola bozoba na bomoni ya liboso.
Yango elingi koloba ete soki natindi minganga na makasi bápesa lapolo ya bato ya masangu na bakonzi ya
bokolongono, motango ya bato ya masangu ekitaka kino na pɔsɔ zomi. Ndenge nini yango ekoki kozala?
Ndimbola kaka, na makanisi na ngai, ezali ete oyo ezali mbala mosusu mitango ya solo.
Kasi mituya ya liboso, elingi koloba 6 000 mpe kutu koleka na bambula ya 1990, ezalaki ata mokolo moko te ya solo.
Emonani polele ete bakelá yango, mpo ndenge nini mosusu bakoki kolimbola ete kaka ntango bafingisi minganga mpo na
kozanga kopesa lapolo ya bokono na bakonzi ya bokolongono, motango ya bato ya bokono ekiti na mbala moko?
Yango ekoki kozala solo te. Bongo, lokola tomonaki na makambo mosusu, esengeli tondima ete mituya yango
ebimisamaki na Institut Robert Koch banda bambula ebele.
Banda mobeko ya kopesa lapolo ebandi kosalelama, likambo mosusu ebimi oyo emonani na mituya oyo te, elingi koloba ete mibu ya
katikati ya bato oyo bazwami na maladi ya surélé ezali komata.
Sikawa, ndambo ya bato nyonso oyo bazwaka maladi ya mbemba bazali bato oyo baleki mibu 20.
Yango elingi koloba ete eloko moko ebongwani. Mpe esengeli mpe kokanisa ete ezali na boyokani na mangwele.
Na bikeke ebele, sururi ezalaki bokono te oyo ezalaki kokanga mikolo.
Oyo ezalaki makambo ya kokamwa mpenza. Kasi, ezalaki nde mokakatano ya ebandeli.
Soki ezali lisusu bongo te, esengeli kozala na eloko moko oyo ezali kobongola yango.
Mpe likambo kaka moko oyo ekoki kondimama na ntango oyo ezali botiyi ya mangwele.
Ata ndenge nini, likambo mobimba ezali boye ete bokono yango ezalaka mpenza mpasi mpo na komona.
Mpe soki osali calcul ete monganga moko ya katikati akutanaka na bato ya maladi pene na mbala 200 000 na boumeli ya
mibu 30 ya mosala, bongo esengeli monganga wana asala mosala mibu 150 mpo na komona ata cas moko ya masangu.
Kasi, yango emonanaka lokola likama ya sipesiale mpo na kolongono ya nzoto.
Yango nde likambo ya nsɔni, mpo Mobeko ya Bobateli na Bokono elobi ete likama ya kopanzana ezali ntango bokono ya kopanzana
ekoki komema likama monene mpo na bato nyonso, na ntina ya ndenge na yango ya kokola na nzoto
na makasi mpe na lolenge na yango ya kopanzana.
Motuna ezali, ndenge nini bakoki kosala yango mpo na bokono oyo emonanaka mpenza mingi te mpe, kolanda mituya ya
leta, mbala mingi mpenza te nde ekomaka makasi to ebomaka moto?
Yango ezali mpenza likambo oyo ekoki kosalema te. Kasi eteni oyo ya Mobeko ya Bobateli na Bokono ya Infection
esalelami mpo na kondimisa botindiki ya nko mpo na kozwa mangwele ya suru na Allemagne.
Bato nyonso te nde bazali na likambo. Ndenge nazali komona awa na ba moniteurs, mingi kati na bango babotamaki
liboso ya 1971, soki tokoki koloba bongo, mpe na yango bazali kozwa litomba ya kobotama liboso.
Na bongo, moto akoki kokanisa ete moto moko akokaki kozala na bokengi.
Kasi, moto nyonso oyo abotamaki sima ya mokolo ya 31 sanza ya zomi na mibale 1970 asengeli komonisa bilembeteli ete azwaki
maladi ya mbemba to ete soki te, balatisaki ye mangwele na yango.
Oyo etali bana ya kelasi ya maternelle mpe ya eteyelo, basali ya bisika ya bǎna mboka, bǎna oyo babotami na
1971 to sima na yango, mpe basali nyonso ya bokolongono.
Mpo bakanisaka, to ata balobaka, ete likama ya kozwa masɔkɔ ezali monene mpenza na bisika oyo ya bato banso.
Mpe esengeli otala soki yango mpenza etali likambo oyo.
Kolanda na bansango ya Conseil Fédéral ya mobu 2020, bato milio 11 na Allemagne basengeli komonisa ete
bazali na bokengi liboso ya maladi ya suri, ezala mpo na maladi yango moko to mpo na mangwele.
Likambo ete komonisa ete ozali na bokangami te na bokono ya virisi ezali likambo ya polele te, yango
ezali lisolo mosusu, oyo tokosolola mwa moke na sima.
Kasi tótala oyo: kati na 2014 na 2018, ezalaki na bopalangani ya maladi ya sururi mbala 430 na bato 3 178 bazwaki yango, kasi kaka
eteni moko ya minei ya bato yango nde bazwaki yango na bisika oyo ya lisanga, esika basɛngaka basali
bápesa bilembeteli ete bazali na nkisi ya komibatela.
Pósó 75 mosusu ya makambo yango esalemaki na bisika oyo mangwele ezali naino te ya makasi.
Yango emonisi mpe ete makambo oyo ezali kosalema awa na nkombo ya ba komite ya bayebi lokola Robert Koch
Institute, STIKO mpe bakonzi ya bokolongono, ezali mosika mpenza na lolenge ya kosala na mayele.
Likambo mobimba ezali na ntembe te ete eyebani malamu.
Kala, bato bazalaki kozwa masɔkɔ mingi koleka. Oyo nde bakufi ya masɔkɔ awa.
Yango wana nazali kolobela motango ya bakufi, kasi te motango mobimba ya bato oyo bazwaki bokono, mpo, lokola nalimbolaki
liboso, mobeko ya kopesa lapolo etiyamaki kaka na mobu 2001.
Liboso, esengelaki te kopesa lapolo. Yango elingi koloba ete motango ya solo ya ba cas liboso ya oyo eyebani mpenza te.
Mpo, na ntango ya kala, ezalaki likambo ya kawaida ete bato ebele oyo bazwaki masangu bakendeke ata te komona monganga.
Ntango nazalaki na masɔkɔ na bomwana, nazalaki mpe na ndako.
Yango nde diagnostic ya mama, mpe alobaki, "Sikawa okofanda kaka na mbeto mikolo moke, mpe
okotelema lisusu ntango okobika." Mpe esukaki kaka wana.
Ya solo, yango emonanaka na statistiki te. Yango wana liwa ezali.
Kasi emonani ete na bambula ya 1960, ezalaki na kati ya 100 na 200 ya liwa oyo balobaki ete ezalaki ya maladi ya masangu awa.
Nalobi 'ndenge balobi' mpo ete ntina ya likambo yango eyebani malamu te.
Mpe tango mangwele ya sururi ebandaki kopesama na 1974, mpe na 1976 kampanye ya kolongola sururi ekómaki
makasi, mitango wana ekitaki déjà makasi mpenza na nse ya 40.
Yango elingi koloba ete, momeseno ya kokita malembe malembe ya motango ya bato bazwaka maladi ya masɔkɔ
mpe ya liwa na yango, ebandaki kala liboso na yango.
Boyokani ya ntina na likambo ezali ata moke te kati na mangwele oyo mpe yango.
Kasi ezali na likambo mosusu ya kosepelisa na ntina na statistiki.
Kanisá lisusu maloba oyo ya RKI: liwa moko na kati ya bato nkoto moko oyo bazwami na bokono.
Na bambula ya 1960 mpe 1970, liboso ete mangwele ya sururi ebima, tobotamaki bato nkoto mwambe.
Yango elingi koloba ete, na kati ya bana 800 000 oyo babotami, soki bango nyonso bazwaki mangwele to soki motango ya liwa ya
masangu ezalaki 0,1%, bongo esengelaki bana ebele koleka bakufaka na masangu, mpo masangu ezalaki bokono ya
bana oyo emonanaka mingi mpe oyo bana mingi bazwaka.
Mpe bongo, ekokaki te kozala ete bakufi bazalaki kaka 50, 100 to 150, soki mpenza mwana
moko na kati ya nkoto oyo azwaki masangu akufaki.
Bongo awa mpe, tomoni lisusu ete bazali kobongola mituya ndenge na ndenge, mingi mingi motuya ya moko na nkoto (1 na 1000), oyo
ekoki kondimama te mpo na bikolo ya industrie na kotalela ba données nionso oyo bakɔngɔlaki
na boumeli ya bambula ntuku misato oyo eleki.
Mpe Cour Constitutionnelle Fédérale endimaki ratio ya moko na nkoto zomi.
Ata na mwa bambula ya nsuka kobanda 2018 kino 2024, motango ya bato ya morbili, bakisa mpe bakufi mpe bato oyo bazoki mpo
na libela, na morbili na ngambo ya mwasi mpe na rubéole na ngambo ya mobali, ezali mitango ya Leta oyo ewuti na RKI.
Boye omoni, na boumeli ya mbula motoba, liwa ezali te, kobeba ya libela ezali te.
Bongo, oyo ezali bokono te oyo ekoki na lolenge nyonso kotiola bato nyonso.
Yango elingi koloba ete bosaleli ya eteni ya mibeko mpo na kokanga bokono oyo elakisamaki liboso
ekoki te kobimela na mituya na mobimba na yango.
Soki totali mosika na nsima, na kati ya bato 7 092 oyo bazwaki maladi ya surélé, bakufi misato
nde balobami mpenza ete bakufaki mpo na yango.
Kasi solo, motuna ezali, soki mpenza sururi nde ezalaki ntina?
Nakokaki kaka koloba ete soki maladi ya mbemba ekobaki na ndenge na yango moko mpe moto akufaki
kozanga ete lisalisi ya monganga ebebisa likambo.
Nakoki koloba ete, ɛɛ, na bosolo nyonso, surélé ezalaki bokono ya liwa mpo na bato.
Kasi soki kaka nasali yango mpe nasali yango na makama, wana solo, ekeseni.
Bongo, nazalaka ntango nyonso na likoki ete moto akufaki na bokono oyo ezalaki na ye, kasi mpe na nzela ya lisalisi.
Mpe na nsima basalelaka mpe nkisi oyo ekɔtaka na nzoto, ata mpe mpo na maladi ya mbula, soki nzoto ya mwana ezali se kobeba.
Kanisá kaka ndenge likambo yango esalemaki kuna na Etats-Unis, epai balobaki ete moto moko akufaki na maladi ya masɔkɔ ya bana.
Iyo, mwana ya boye azali kopemisa na masini. Emonani polele ete bokono ezalaki komonana na lolenge mosusu mpenza.
Kasi soki nazali kosunga moto apema, yango elingi koloba nazali kolalisa ye na nkisi ya opioide, kopesa ye nzoto pema, mbala
mosusu kopesa ye remdesivir – na maloba mosusu, nkisi mosusu ya antiviral oyo eyebani mingi te mpe
ezali na ba effets secondaires ya makasi – ata bongo.
Kasi esengeli ata te nakende mosika boye.
Bon, lelo oyo ezali momeseno, mingi mingi na ba lopitalo, kokitisa mbala moko ata fievre moke.
Mpe mingi mpenza soki fievre emati makasi na maladi ya mbula, basalelaka nkisi ya kokitisa fievre.
Mpe te na ba bandes ya mabolongo to mbala mosusu aspirine ya momeseno, kasi lelo, ata mpo na bana, bapesaka
nkisi ya makasi koleka, na ndakisa diclofénac to ibuprofène.
Mpe awa, na Arzneimittel-Telegramm (Telegramu ya Nkisi), okoki kotanga na kati ya mikanda ya nkisi ete biloko oyo mibale,
oyo basalelaka mpo na kokitisa fievre, ekoki kopesa motu mpasi, posa ya kosanza, kosanza mpe kutu meningite aseptique.
Na maloba mosusu, meningite ezali likama ya liwa to ntina ya bokono ya masangu ya makasi, oyo
ememaka na meningite mpe na sima na encephalite.
Mpe oyo ekoki kosalema kaka na nzela ya nkisi oyo, na ndakisa.
Mpe nayebi ata likambo moko te epai wapi, na ntango ya liwa, bamekaki kotala soki bilembo ya lisalisi nde ezalaki na ntina.
Yango esalemaka yango moko; balobaka ete masɔkɔ nde ebomi moto.
Mpe na suka, ekoki komonana ete moto moko te akufá naino na maladi ya surélé.
Bolukiluki mosusu emonisi polele ete soki fièvre ekiti te, nzoto ekoki kolonga bokono malamu mpenza, mingi mingi epai ya bana.
Mpe ete fievre makasi na suka ya bokono ezali mpenza na ntina mpo na kobika malamu mpenza.
Mpe nalingi mpe kotánga maloba ya Professeur ya Université Graninger, oyo bamosusu kati na
bino, soki bozali ba Autrichiens, bokoki koyeba ye.
Professeur Graninger, oyo, na likambo mosusu, azali naino na bomoi tii lelo, moninga na biso ya kala na mosala na AKH na
Vienne, oyo azalaki moto ya mayele monene na makambo ya ba infections oyo ayebanaki na mokili
mobimba na boumeli ya mibu 30, alobaki na tango wana:
Bato ya lelo bakoki lisusu te kozwa fievre ya solo – yango nde conclusion ya kotungisa.
Makoki ya kobimisa molunge na kati ezali lolenge na biso ya komibatela ya kala koleka na oyo etali bokoli ya bikelamu.
Mpe ezali mpe na ntina mingi mpo na ndenge bokono etambolaka mpe mpo na kobika na yango, ete fievre ebima mpenza.
Mpe ezali bongo. Graninger azalaki ata moke te monganga ya nkisi ya bonkoko, kasi nde monganga ya siansi ya mayele mingi
oyo alobaki boye, kasi lokola moto ya libota ya kala, amonaki mpe ete kokitisa fievre ekoki kosala moto mabe makasi.
Mpe soki osangisi yango na nkisi lokola diclofenac to ibuprofen, okoki kobebisa nzoto mbala
mibale, likambo oyo ekoki kutu komema na liwa.
Mpe soki totali likama kati na maladi ya masɔkɔ mpe mangwele na yango, kolanda mituya ya Leta, tomoni ete
tozali kosala na likanisi moko ya kozwa mangwele na makasi oyo ezangi mayele mpenza.
Tozalaka na ba cas 50 kino 100 na mbula moko na Allemagne.
Autriche ekokaki ntango nyonso kokabwana na zomi.
Ndambo ya ba cas oyo ezali sikoyo epai ya bana, elingi koloba ba cas 25 kino 250 epai ya bana.
Mpe bongo tokoki kozala na liwa moko na kati ya makambo 5 000 kino 10 000.
Yango nde statistiki emonisaka mpenza, ntango bakufi wana, oyo mbala mosusu ezalaki mpo na
lisalisi, bazali naino kotangama lokola bakufi ya masangu.
Yango elingi koloba ete, kolanda mbala boni na mbula, tokokutana na liwa ya mwana moko na kati ya mbula 10 kino 200.
Bongo, mpo na mangwele ya sururi? Ata bato oyo babundelaka mangwele bandimi ete esengeli kozala liwa ya moto
moko to mibale na mbula moko mpo na mangwele ya sururi.
Yango ezali pene ya milio moko ya mangwele oyo bapesaka na Allemagne.
Mpe motango ya nse oyo balobaka mpo na mangwele nyonso ezali liwa moko na kati ya bamilio moko ya mangwele.
Liwa moko to mibale, kolanda na bansango ya solo ya RKI, mpe lisusu bansango ya solo ya RKI: makama
ya minene 100 na mbula, bakisa mpe kobeba ya libela.
Yango ezali likambo ya kokamwa te. Soki okokanisi na liwa ya mwana moko oyo esalemaka na kati ya mbula 10 kino 200.
Soki otali malamu makambo ya malamu na ya mabe, monganga moko te oyo akanisaka malamu, to mpe politicien moko te,
akoki ata mokolo moko te kopona ete bato bámɛla mangwele, mpe mingi mpenza te ete ezala na makasi.
Mpo ezali mabe koleka: surélé etikaka yo na bokengi ya bomoi mobimba.
Yango elingi koloba ete moto oyo azwaki masangu, akozwa yango lisusu te.
Ezali lokola maladi ya mbwa. Moto nyonso oyo azwaki maladi ya mbwa akokanga yango lisusu te.
Kasi makambo emonanaka ndenge mosusu sima ya kozwa mangwele.
Mokemisi moko te, soki moto andimi mpenza na litomba ya bakemisi, mpe moko te kati na yango ezali na moboko ya bilembeteli ya
siansi mpo ete emekamaki te na komekama ya malamu ya placebo.
Na nsima, ata mpe bato oyo babundelaka mangwele basengeli kondima ete mangwele esalaka ete nivo ya ba
anticorps ezala moke koleka soki moto azwi bokono yango.
Mpe, solo, bokono ekoki kozonga lisusu.
Mpe sikoyo toyebi ete etuluku ya bato oyo bazwi mangwele banda bambula to mpo na bambula ebele, bazali na bokengi ya
nzoto ya makasi te koleka etuluku ya bato epai wapi ebele ya bango bazwi bokengi ya nzoto na lolenge ya naturel.
Solo mpenza! Mpo bokengi ya nzoto ezalaka ya kokoka te, ata soki ezwi yango mpenza.
Bamama oyo batiami mangwele bazalaka na motango moke ya ba anticorps mpe na yango, bapesaka bana na
bango ba anticorps moke lokola libateli ya liboso.
Yango elingi koloba ete, kolanda makambo oyo, oyo endimami mpe na Institut Robert Koch, emonani polele ete
nakoki te kokitisa to kutu kosilisa maladi ya masɔkɔ to maladi mosusu na nzela ya mangwele.
Kasi, soki nazali na motango monene ya bato oyo bazwi mangwele to ata soki kozwa yango ezali ya makasi, nazali kobimisa mbala na
mbala bato ya sika ya bokono, likambo oyo ekoki kosalema te na kati ya bato oyo bazwaka bokono mbala na mbala,
mpo ete na lolenge mosusu, bokengi ya nzoto moko ebimaka.
Mpe yango ekoki komonana na nivo ya ba anticorps oyo.
Mpe ba niveaux oyo ya ba anticorps ezali, solo, lokola balobaka, mwa lokuta, yango mpe ezali na ntina koyeba.
Mpo, lokola nalobaki na ebandeli, soki moto alingi te kozwa mangwele na nse ya mobeko oyo ya mangwele na Allemagne, akoki
mpe kosala teste ya ba anticorps mpo na komonisa ete azali na ba anticorps oyo ekoki mpe azali na mposa ya kozwa mangwele te.
Kasi ba anticorps oyo elakisi nini? Toyebi ete na nzela ya ba test ya IgG ELISA, ata moto oyo azalaki na morbili solo, niveau
ya ba anticorps na ye ezalaka na se mingi boye ete, kolanda resultat ya test, esengeli mpenza abeta
mangwele, ata soki emonani polele ete azalaki na morbili.
Yango elingi koloba ete tokoki déjà komona ete likambo yango mobimba ezali na ntina mpenza te.
Mpe yango emonani polele, mpo kolanda maloba ya bakonzi, tozali kosala na "bokono ya virus" awa.
Mpe bamaladi ya ba virus ebundisamaka libosoliboso na bokengi ya ba cellules, kasi na ba anticorps te.
Mpe soki natali ba anticorps, oyo ezalaki mpe lokuta mpamba na likambo ya coronavirus, bongo
nazali na sango moko te na ntina ya bokengi ya nzoto.
Kasi ezali déjà bongo, na nzela ya botindiki oyo ya nko mpo na mangwele na Allemagne, esengeli na bato oyo
likambo etali bango bálakisa bilembeteli ya bokengi, ata soki tii sikoyo babengaki yango te.
Kasi yango nde mpenza likambo oyo mobeko oyo ya pandemi ezali kotungisa biso nyonso mpo na mikolo
mizali koya, mpo na bamaladi ya ndenge na ndenge.
Biso nde tozali na ngambo, mpe soki ntembe ezali, esengeli tómonisa ete tozali na likama te.
Mpe lokola bandimelaka biso te lokola bana mboka, balobaka, ɛɛ, tondimelaka kaka baekzame oyo biso moko tosali.
Kasi, teste ezali te oyo ekoki komonisa ete ozali na bokengi mpo na bokono nyonso.
Ezali na ntina koyeba likambo oyo ntango nyonso.
Kasi toyebi ata koleka wana: bobateli mpo na kopekisa kozwa masɔkɔ lisusu ezali na bopusi ya pɔsɔ nkama na nkama (100%) soki
osila kozwa yango, mpe lisusu, kozwa masɔkɔ, lokola bamaladi mosusu ya bomwana, esalaka ete
bamaladi ebele emonana mingi te na mikolo mizali koya.
Yango elingi koloba ete, na mobimba, koleka na bokono ya bomwana esalisaka mpo na kobatela nzoto kolongono.
Yango wana, ezali ya solo ete, na ndakisa, kokakatana koloba mpe kosuba na mbeto ekoki
kolongwa epai ya bana soki kaka bazwi maladi ya mbila.
Sikawa, balapolo ezali koloba ete bokono 32 ya ntango molai ekómaka malamu to elongwaka nsima ya kozwa masɔkɔ.
Mibu ebele, Lopitalo ya Bana na Basel ezalaki na nko kopesa bokono ya masangu na bato ya maladi ya syndrome néphrotique,
bokono ya ba reins, mpo eyebanaki ete sima ya kozwa bokono ya masangu, syndrome néphrotique yango ezalaki
kolimwa kozanga lisalisi moko, likambo oyo mbala mosusu bamekaki kosala mibu ebele liboso.
Kozwa bokono ya sclérose en plaques na mikolo ya mibange ezalaka mpe mingi te epai ya bato oyo bazwaki bamaladi ya bomwana lokola
ngwa, koleka baoyo bazwaki yango te to baoyo batiamaki mangwele.
Mpe lisusu toyebi ete na mikili ya misato, bana bazwaka mpasi ya nseke mpe malaria mingi te
soki bazwaki maladi ya mbila ntango bazalaki bana.
Bongo, yango ezali likambo ya ntina mingi.
Mpo soki sikoyo otindi moto na makasi akanga bokono ya bomoto, lokola masangu, oyo emonisami ete epesaka
matomba mingi na nzoto na mikolo ekoya, wana mpe ezali kotelemela bonsomi na ye ya kopona na bomoi.
Oyo elobi, ɛɛ, mbala mosusu tokopekisa yo ozwa maladi ya masangu na nzela ya mangwele, kasi ezali sûr te.
Sikawa toyebi ete ata pɔsɔ ntuku misato (30%) ya bato oyo bazwaka maladi ya mbwa-maki bazali kati na bato
oyo batiami mangwele, mpe motango yango ezali se komata.
Mpe esengeli mpe tóloba ete matomba wana ya kolongono ya nzoto epesamaka te na bokono ya
masangu ya solo sima ya mangwele na biso ya masangu.
Mpe na nsima, moto moko asengeli kotalela makambo nyonso, mpe nakanisi ete bato mingi te bakopona komitiya mangwele, kasi na
likambo yango, ekozala lisusu likambo ya kopona te, kasi nde bakokosisa bango basala yango na makasi, atako
ezali na mabe oyo emonanaka polele mpo na moto yango.
Mpe lokola nalobaki liboso, sikoyo lokola tomoni bokono ya bana lokola sururi ekiti, tozali komona bokono yango ezali komata,
likambo oyo ezwami mbala moko na Institut Robert Koch to na OMS lokola libiangi ya kosala likambo, kolobaka ete,
ɛɛ, sikawa tozali na bokono ya sika oyo epanzani, yango wana esengeli tóthiela mangwele sikawa.
Yango, solo mpenza, ezali eyano ya mabe. Kasi, na esika na yango, bokono oyo tozali komona lisusu sikoyo ezali mpenza
likambo oyo ekokaki kozanga te, kolanda na oyo nalobaki liboso.
Lokola bato bazali kokanga masɔkɔ na lolenge ya naturel mbala na mbala mingi te mpe bazali kozwa mangwele mingi koleka,
makasi ya nzoto ya kobundisa masɔkɔ esengeli ezali kokita. Mpe na yango, masɔkɔ ezali lisusu kopalangana mingi.
Mpe na bongo, yango ekoki te kozala ntina ya kokanisa ete masɔkɔsɔkɔ ezali bokono oyo esengeli kotiyela mangwele.
Bongo tozali na bokono ya sika ya bopalangani, oyo etali mpe bamaladi mosusu.
Na sima, topesaka mangwele oyo na kosaleláká mikrobe oyo balembisi.
Epesaka ntango nyonso libateli oyo ekoki te.
Kasi soki ezali mikrobe oyo balembisi, ezali kaka mikrobe na kolanda mayele ya monganga
ya momeseno mpe ekoki mpenza kopesa bokono.
Mpe solo ezali ete esika moko te na mokili mobimba moto akangamaka mpo na mikolo 10 to 14 sima ya kozwa mangwele.
Sima ya vaccination, bazongisaka yango mbala moko na kati ya bato, mpe na yango, emonani polele ete ba microbe wana oyo balembisi
bakoki kopalanganaka na lolenge ya naturel na bato mosusu.
Yango elingi koloba ete na mangwele nyonso, likama ya bokono kopanzana na lolenge ya naturel ezali lisusu komata.
Yango elingi koloba ete tokozala na ba infections ya sika mpo ete tozali kopalanganisa ba microbes oyo ekomi na makasi
te mpe mpo ete nzoto na biso ezali kobundisa bokono malamu te koleka ndenge esalaka na bokono ya solo.
Mpe na nsima, bokómisi makasi misala ya kotuba mangwele, mpe ntango bosali bongo,
bamaladi ya bokono ya kopanzana ekomi ebele koleka.
Mpe yango nde tomoni lisusu na mibu mitano oyo euti koleka na bikolo ebele oyo ezali na motango monene ya
bato oyo batyami mangwele mpo na bokono ya bomwana.
Awa, na ndakisa, okoki mpe komona motango ya bato ya maladi ya sururi na etuka ya Eropa. Oyo ezali ba cas oyo bayebisi,
na bililingi ya motane. Mpe okoki komona molongo ya bule na likolo, oyo elakisi tango bapesaki dozi kaka moko.
Yango esalemaka mingi banda kala, mpe bapesaka dozi ya mibale te na momeseno; likanisi yango
endimami kaka na boumeli ya mibu 25 oyo euti koleka.
Mpe lokola bozali komona, motango mpo na dozi ya mibale sikoyo emati koleka 90 likolo ya nkama.
Kasi boye esali ete bamaladi yango ekoma mingi te? Emonani te.
Mpe wana mpe ezali bokoti ya sika oyo mobomi-mibeko azali kosala awa.
Na yango, endimami ete, kolanda monganga ya siansi, mangwele ya liboso epesaka bokengi ya pɔsɔ 95.
Soki ozeli sanza mosusu 12 kino 15 kozanga kozwa dozi ya mibale, makasi ya nzoto emataka kino na 98 likolo ya nkama.
Mpe sima ya mangwele ya mibale, balobi ete taux ya bolongi ya mangwele eleki 99 likolo ya nkama.
Kasi, na bosolo, mangwele ya mibale ezali likambo ya mpamba mpenza mpo na koleka 95 likolo ya 100, to mpe 98 likolo ya 100,
mpo ete kolanda mayele ya monganga ya momeseno, bokengi ya nzoto esili kokola na 98 likolo ya nkama
sima ya mangwele ya liboso – soki ozali kaka kozela.
Kasi kaka ozwi mpe litunga ya mibale, oyo ezali na makama kaka ndenge moko na litunga ya liboso.
Yango elingi koloba likama ya liwa moko na kati ya bamilio moko mpe ata bokono ya makasi nkama moko na kati ya bamilio moko.
Mpe ata bongo, nasengeli kondima ete bato mingi bazali mpenza na mposa na yango te.
Kutu, na mbala 98 kati na 100, ezali ya pamba.
Kasi okoki komona ete bato balingi te kotala soki ezali na ntina te; balingi kaka kosala yango
mbala ya mibale. Wana mpe ezali te monganga ya mayele.
Mpe lokola tozali na likambo yango, nalingi tózongela lisusu likambo ya "kokengela etonga".
Wana ezali lisusu liloba ya mode oyo bato mingi na makambo ya monganga basalelaka, atako ebele na
bango bakutaná ata mokolo moko te na likambo yango.
Mpe ba courbes misato oyo emonisi misala misato ya ntina oyo esalemi na likambo yango.
Ligne ya bule ezali mosala ya Fox ya 1971.
Mosala moko oyo esalemi na lolenge ya mabe mpenza, mpe na yango etongami likolo ya makanisi ya ebandeli ya lokuta mpenza.
Mpe kuna okomona immunité collective kuna na nse, yango nde facteur R.
Yango elingi koloba facteur ya infection, ndenge bokono epalanganaka na lombangu.
Lokola boyebi, balobelaki likambo oyo mbala na mbala na ntina na coronavirus: "Esengeli kokitisa facteur R na nse ya 1."
Na ndenge ya malamu koleka, ezalaki 2, ndenge balobaki. Mpe yango mpe ekomami awa, 2.
Na yango, na facteur R oyo ya 2 ya coronavirus, kolanda mosala ya Fox, oyo esimbaki makambo nyonso kino na mobu
2020, immunité collective ya pɔsɔ 50 elingaki kosengama.
Bongo, likambo ya 60 to 80 likolo ya nkama oyo balobaki.
Oyo ezali na boyokani ata moke te na boyekoli ya siansi.
Kasi, lokola mosala ya Fox mpe etongami likolo ya makanisi ya lokuta mpenza, etangamaki lisusu na bituluku mosusu mibale
ya boyekoli awa na mobu 2020. Lisusu, motuya ya R ezali 2.
Etuluku moko ezali na 10 likolo ya nkama, mosusu ezali na 20 likolo ya nkama.
Yango elingi koloba ete oyo ezali mituya epai esengeli oloba ete, soki opesi toli ya mangwele, pɔsɔ zomi kino ntuku mibale (10-20%)
ya bato na mboka bakozwa yango mpo balingaka te kokanisa likambo yango, bakokende epai ya monganga mpe bakozwa mangwele.
Nazali na mposa ya makasi to eloko mosusu te mpo na kobatela etonga na ngai.
Mpe soki bokono ekómi sikoyo ya kopanzana noki koleka, tozali na motuya ya R oyo emati makasi mpenza mpo na masɔkɔ, oyo bakanisaka
ezali pene na 15 kino 17, yango ata ezali lisusu awa te.
Ata bongo, bakokaki te kokoma na 80 to 90 likolo ya nkama ya libateli ya etonga mobimba; na malamu
koleka, bakokaki kokoma kaka na 60 kino 70 likolo ya nkama.
Mpe lokola tozalaki déjà na taux koleka 80 na kati ya nkama liboso ya vaccination obligatoire, ata ba études wana mpe
endimi likanisi te ete protection ya etuluku (herd protection) esalaka malamu – likambo oyo, solo, ezali na ntembe makasi.
Mpe ezali mpe liloba ya monganga ya banyama, ndenge ozali komona: "libateli ya etuluku".
Bon, yango ezali likambo ya kotia ntembe...
Bongo, ekoki mpe te kolimbolama na mosala oyo.
Kasi, mokakatano ezali ete, na ndenge bato bazali komitiya mangwele sikoyo, tozali komona kaka te ete bato ya mikolo bazali
se kobakisama – lokola nalobaki, bato oyo baleki mibu 20 sikoyo bazali ndambo ya bato nyonso oyo bazwami na bokono –
bazali kozwa bokono, kasi mpe ete ebele ya bato oyo bazwami na bokono sikoyo bazali bato oyo bamiyaki mangwele.
Bongo na bokono nyonso oyo epanzani, okoki koyeba soki otuni – bakonzi balingaka koloba yango te, kasi na
lolenge moko okoki koyeba ete ata pɔsɔ ntuku misato (30%) ya bato oyo bazwami na bokono bazwaki mangwele.
Bongo, likambo ya kobatela ezali ata moke te.
Moto moko alukaki na kati ya ba rapports 18 ya bopalangani ya masangu epayi ya bana-kelasi. Motango ya bato oyo
bazwaki mangwele ezalaki kati ya 71 kino 99,8 likolo ya nkama.
Mpe yango emonani polele, soki sikoyo tozali na yango na Allemagne, na ndakisa – mpe tozali mpenza na mangwele oyo ya
kotyama na makasi mpo na bana ya kelasi ya maternelle mpe ya eteyelo – bongo okoki kokanisa ete esengeli ata te otuna.
Ya solo, bango nyonso bazwi mangwele, soki te, balingaki kozala na kelasi te.
Yango elingi koloba ete mituya oyo ya likolo ya bato oyo bazwi mangwele epekisaka eloko moko te.
Kasi, bokono oyo ezali kaka kozonga, mingi mpenza soki okanisi ete bazali kopesa mangwele mpe bana bazali kokabwana te
mpe bazali kaka na bisika ya bato ebele elongo na bana mosusu.
Yango ekoki nde kobimisa bopalangani ya masangu.
Oyo ezali bolukiluki oyo Goldman na Miller basalaki, bango babalolaki yango na lolenge mosusu na boumeli
ya mibu mibale mpo na motango ekeseni ya bikolo. Awa, na ndakisa, ebálolami mpo na bikolo 30.
Awa, okoki komona motango ya mangwele oyo bana bazwaka na axe ya X na nse mpe liwa ya bana na axe ya Y.
Oyo ezali te boyokani ya kozala ntina na likambo, kasi ezali boyokani ya makasi mpenza, elingi koloba R 0.70, oyo ezali na
ntina na nivo ya 0.1 likolo ya nkama, elingi koloba ete, ntango mangwele epesamaka mbala na mbala
na mikili, motango ya liwa ya bana mike emataka.
Eza mpasi ya koyeba soki likambo moko ezali ntina ya mosusu na nzela ya yango. Kasi, soki boyokani ezali makasi, esengeli
kolukaluka koyeba soki likambo moko ezali mpenza ntina ya mosusu.
Mpe ya solo, esengeli kozala nde ndenge mosusu.
Soki bana bazwi mangwele mingi, basengeli kozala na nzoto kolongono mingi mpe likama ya kokufa na
bango esengeli kokita. Kasi, boyokani wana ezali te.
Yango elingi koloba ete boyokani oyo emonisi polele ete mangwele ebatelaka te kolongono ya nzoto ya
bana, mpo soki boyokani ezali te, ntina mpe ezalaka te.
Mpe boyokani oyo balobi ete mangwele ebongisaka kolongono ya bana, ezali te.
Mpe matomba ya solo ya mangwele oyo emonanaki na bolukiluki moko ya mangwele oyo esalemaki kala te na GSK na Angleterre –
na eleko ya botalisi ya mikolo 42, oyo ezali mokuse mpenza.
Yango elingi koloba ete bamaladi ya ntango molai ekoki koyebana ata moke te.
Kasi bolukiluki moko te ya kotala esalemá likolo ya bana mike; kasi, na esika na yango, bana mike
bapesamaki mangwele lokola eteni ya bolukiluki.
Yango wana, ezali déjà likambo ya bizaleli ya malamu oyo eleki mpenza makasi.
Pósó tuku mitáno ya bana – lokola boyambi na mokili oyo – ezali bopasi ya pembeni oyo balingaki te.
6,1 likoló na nkama etungisaki bomoi na bango ya mokolo na mokolo. 2 likoló na nkama bamonaki ba effets secondaires ya makasi.
Mpe nyonso wana mpo na mangwele oyo esengelaki kobatela bana na mikolo mizali koya.
Pósó zomi ya bana mike esengelaki bákende na urgence.
Bongo ezali mpo na yango nde topesaka mangwele? Boye, bolukiluki ya ndenge oyo ezali kosalema? Yango ekoki kozala te!
Soki bakanisi mpenza kopesa mangwele, na makanisi na ngai, ezali kaka mpo ete na mwa makambo ya kokamwa, ekoki kosala
mabe na moto oyo azwi yango, mpe likambo yango ekoki kozanga te.
Kasi lokola ezali ebele, moto akoki kaka komituna ete ezali biloko nini ya mabe boye.
Mpe soki otalaki ntango molai, sima ya mikolo 180, 3,4 likolo ya nkama bazwaki bokono ya sika ya ntango molai.
Eza mpasi koyeba nini ekosalema na bana oyo na bambula ekoya.
Bongo, tósukisa na mokuse: Suré est maladi ya kala ya bana oyo ezalaki kokangaka bakóló mbala mingi te. Sikawa yango ebongwani.
Kasi, ezali bokono oyo soki batikali kosalisa yango te, ezalaka mpasi te mpo na kobimisa mikakatano ya makasi to koboma bana.
Mpe na boye, ezali ezalela oyo ekoki kozala na bopusi ya malamu na kolongono ya nzoto na mikolo mizali koya.
Ezali te kaka ete ozali na bokengi libela na maladi ya ngolo, kasi lisusu likama na yo
ya kozwa maladi mosusu ebele ekitani makasi.
Mpe yango wana, "vaccin ya kobatela" oyo esengeli kopesa lolenge moko ya libateli, ekoki mpenza te kotalelama
na bosolo mpo na maladi lokola surélé to maladi mosusu.
Mpo mangwele oyo nyonso ekoki komema bokono ya makasi oyo eyebani te, ata mpe liwa.
Ata soki likama oyo ezali mpenza moke ndenge bato oyo bazali kosunga mpo na mangwele balobaka,
likama yango ekoki koyebana te mpo na moto na moto.
Mpe oyo ebungi na kati ya lisolo oyo mobimba – bakisa mpe kotinda na makasi bato bázwa mangwele ya COVID-19 – ezali ete, na
bokeseni na lolenge ya kosalisa bato oyo bazali na bokono, awa tozali ntango nyonso kolobela kosalisa bato oyo
bazali na nzoto kolongono. Mpe wana nde esengeli ete makambo esalema na bokɛngi ya likolo mpenza.
Mpe soki sikoyo bosali mangwele ya suru likambo ya kotosa na makasi mpe bokangi na
yango, bongo société ekokoma société ya bazoba.
Ba Schildbürger, oyo bamekaki kolongola matiti na efelo ya engumba mpe bazwaki likanisi ete ngombe ekoki kolia yango, kasi
bayebaki te ndenge nini bakotombola ngombe likolo ya efelo, na nsima bazwaki likanisi ya mayele ya kotombola
ngombe kuna na likolo na nsinga. Kasi mawa, ntango ngombe ekomaki likolo, ekufaki na nsinga.
Mpe yango ezali mpenza lolenge moko ya likambo oyo tozali na yango na mangwele ya surélé.
Matondi mpo na likebi na bino.