I te 1 o Poutū-te-rangi 2020, i whai mana ai i Tiamana te ture e kīia nei ko te Ture Tiaki Mate Mārearea.
Hei wāhanga o te herenga ki te whakarato taunakitanga o te tiaki mō te mate urutā, ka whai kōwhiringa ngā mātua ki te
haere ki tētahi kōrero tahi ki te mana hauora e hāngai ana.
Ko te whāinga o ēnei whakawhitiwhiti kōrero kia whakapono ngā mātua ki te hiranga o te kīia nei he werohanga matepōtiki.
Ngā kōrero pērā i te "Ka iti ake te kino o te werohanga ki tō tamaiti i te mate mīraka", "Kua heke haere te mate mīraka mai i
te whakaurunga o te werohanga", "Kāore tō tamaiti e pāngia e te mate mīraka nā te mea kua werohia katoa ētahi atu", "Ka āwhina te
werohanga ki te ārai ā-hapori [(= te ārai ā-hapori: ka tiakina te hapori (nui ake) i
tētahi mate pāwera.)!" me "He mea pūtaiao katoa!"
I tana whakaaturanga o nāianei, whai mōhio hoki, ka whakahē a Dr Gerd Reuther i ngā kerēme maha a ngā kaitohutohu kīia
nei he tohutohu mō te werohanga matepōtiki, ā, ka whakamārama ia he aha te hiranga o ngā mate tamarikitanga.
"Ko te mate mīwero, pērā i ērā atu mate tamariki, ka whakaiti i te auau o ngā mate maha i muri ake i te oranga."
Ko te tikanga, i te nuinga, mā te pā ki ngā mate tamarikitanga ka tiakina te hauora.
Nō reira, e mōhiotia ana ka ngaro i ngā tamariki te korokoro kōrero me te whēkau i te moenga, hei
tauira, i muri i tō rātou pā ki te mate mīreisi.
E ai ki ngā pūrongo ināianei, e 32 ngā mate mauroa ka pai ake, ka ngaro rānei i muri i te pāwera.
Mo ngā tau maha, i whakakōkiritia e te Hōhipera Tamariki o Basel ngā mate mīre i ngā tūroro e pāngia ana e te nephrotic syndrome,
he mate whatukura, nā te mea i mōhiotia, i muri i te mate mīre, ka ngaro te nephrotic syndrome me te kore rongoā, ahakoa
i whakamātau pea rātou i ngā rongoā mō ngā tau maha i mua.
He tino iti ake te pānga o te mate multiple sclerosis i te pakeke ki ngā tāngata i pāngia e ngā mate tamarikitanga
pērā i te mate mīrere, i whakatairite ki te hunga kāore i pāngia, kāore rānei i whiwhi i te werohanga.
Ā, e mōhio ana hoki tātou nō te Ao Tuatoru, kāore ngā tamariki i reira e tino pāngia ana e ngā pūhāhā me te mate malaria,
mēnā kua pāngia rātou e te mate mīre i a rātou e tamariki ana.
Kāore rawa ngā mātua e rongo i tērā!
Tangohia te wā ki te mātakitaki i te whakaaturanga katoa a Dr Gerd Reuther, ā, whakamōhio atu ki ngā mātua, ki tō
mana hauora, ki ngā tākuta, ki ngā kaipōti rānei i tō rohe.
Ngā mihi mō te whakauru.
Āe, kei te teka mai rātou ki a tātou i ngā huarahi maha, pēnei i tāu i kī ai:
Ka teka ki a mātou i roto i te hītori, i roto i te hītori rongoā, ā, ka teka anō ki a mātou mō
ngā kōrero pono e pā ana ki te rongoā o nāianei.
Kua kite ināianei te hunga kāore i tino hiahia ki te whakapono, otirā i te wā o te huaketo coronavirus,
kāore ngā pārongo ā-ture e taea te whakawhirinaki.
Ā, kua roa kē tēnei e tika ana mō ngā mea katoa e kōrerotia ana mō ngā werohanga.
Ā, koia te take e hiahia ana ahau ki te kōrero i tēnei rā mō te werohanga mate mīreha me te mate mīreha, kua hurihia hei tohu
whakatūpato, pēnei mehemea he tino kino rawa te mate mīreha, ā, ka ārahi i ngā wā maha ki
ngā raruraru tino kino, tae noa ki te mate.
Ā... – He meneti noa iho, me huri au ki te whakaaturanga kia ngaro ai tērā, āe, pai.
Nō reira, mai i te tīmatanga, āe – …ahakoa he āhuatanga tino whakamīharo tō tēnei mate
i te tuatahi mō te katoa, nā ngā tohu kiri.
He mārama kei te māuiui tētahi tangata ina piki ngā pāmahana.
Engari ka tīmata tūturu i ngā pārongo tino kore e taea te whakawhirinaki, e horapa ana e ngā pāpāho, ā,
he mea pouri, e horapa ana hoki e ngā whakahaere mana, tae atu ki te Rōpū Hauora o te Ao.
I ngā rā tata nei, i tukuna e te WHO tētahi pānui e kī ana he tino ohorere te āhuatanga, arā, kua piki ngā
putanga mate mīre i ngā whenua puta noa i te ao mai i te 36 ki te 57, he pikinga 50 ōrau.
Ā, kua 10.3 miriona ngā keehi o te mate mīre i runga i te ao, ā, 107,500 ngā mate.
Ka nui tēnei kia waiho koe e pōraruraru ana, nā te mea kei te tohatoha tonu te RKI i tētahi tatauranga – ka
hoki mai mātou ki tēnei ā muri ake nei – he hē hoki: kotahi te mate i ia 1,000 o ngā take mate mīre.
Engari, mēnā ka tatau koe, kotahi te mate mō ia kotahi rau o ngā keehi mate mīre. Me pēhea tērā?
Ā, ka tino mīharo ake te kōrero katoa ina tirohia e koe ngā pārongo matua hou a te WHO.
I roto i ngā tau e rua tekau mā rima kua pahure, kua whakaora te kano i ngā oranga o ngā tāngata e ono tekau miriona.
Mēnā ka kī koe, hei tauira, 100,000 mate ia tau, mō te 25 tau, ka 2.5 miriona mate.
Ā, me pēhea rā i taea ai e tētahi werohanga te whakaora i ngā oranga e 60 miriona?
Nō reira, he tino mārama, kāore he mea e tika ana.
Mēnā ka whakapau koe i te kaha ki te pānui i te whakaputanga taipitopito a te WHO, ka kitea e koe kāore te WHO i
whakawhirinaki ki ngā raraunga tirohanga, engari e kī ana i roto i tēnei whakaputanga kāore aua raraunga i tino whai kiko.
Nā reira i whakaae rātou ki ngā raraunga ā-tinana, ā, i whakamātauria ēnei mā tētahi hōtaka
rorohiko, arā, ko te hōtaka e kīia nei ko Measles CFR.
Ā, kāore tēnei hōtaka i whakauru i te kotahi mate mō ia 1,000, engari kotahi mate mō ia 100. Ā, ētahi atu whakapae anō.
Ahakoa pēhea, he tino hē te tapeke o ngā take mate mīre kua pūrongoia ki konei.
Ā, ka hāngai hoki tēnei, mēnā ka tirohia e tātou i runga i tētahi taumata iti ake, ki Īropi.
Nā konei, me whakamārama anō pea, ehara a Īropi i te Īropi mō te Rōpū Hauora o te Ao, engari ko te Īropi o ngā mana o te Hauauru.
Kei roto i tēnei a Greenland; ka toro a Īropi ki te Whanga o Bering; tae noa atu ki Vladivostok; ā, ka kite
hoki koe i te iti o Iharaira, kāore nei he hononga ki Īropi, engari kei roto anō i te rohe o Īropi.
Nō reira, mēnā ka pānui koe i ngā taitara pēnei i te "Pikinga nui o ngā take mate mīre i Uropi," tērā pea kua puta
ētahi atu take i Iharaira, i tētahi atu whenua iti rānei.
Engari ko tērā ko "Īropi", ehara i ngā whenua o te Uniana o Īropi.
Engari he aha rawa te mea e tupu ana i roto i te Uniana o Europi?
I te tau 2023, i puta 2,361 ngā take mate mīre i roto i ngā whenua e 30 o te Uniana o Europi.
He auau o te 5.2 mō ia miriona tangata.
Nō reira, ehara tēnei i te mate noa, engari, pērā i tā tātou mōhio i roto i te rongoā, he mate tino huhua.
Inā koa, mēnā ka tirohia e koe i te whakataurite ki te whakamārama kua whakaritea e te Uniana o Europi mō
ngā mate huhua-iti, hei painga mō te umanga rongoā.
Hei mutu i ngā mea katoa, ko te umanga rongoā i tono i ngā tau maha ki muri kia ia anō te
kawenga mō ngā rongoā mō ngā mate torutoru.
Me whai tikanga motuhake koe, ā, kātahi ka rapu koe i tētahi whakamārama – he aha te mate huhua-kore?
Ko tētahi mate torutoru i roto i te Uniana o Europi he mate e pā ana ki te kore e neke atu i te rima o ia tekau mano tāngata.
Me tirohia te mate urutā.
Ka noho tonu te mate mīre hei mate huhua-iti i Uropi, ahakoa i Tiamana kāore i waenga i te 50 me te 500
ngā take ia tau, engari 41,500 ngā take mate mīre.
Ahakoa tērā, he mate torutoru tonu.
Ko te tikanga, he tino mate huhua-kore te mate mīre.
Ānei ngā tatauranga kei a mātou ināianei, mai i te tau 2001 ki te tau 2018.
Ka kitea mārama kei te taha mauī: i te tau 2001 he 6,000 ngā take, ā, i te tau 2008 he 500.
Āianei, i te tau 2020, i whakaurua te here ā-ture mō te werohanga, ā, i taua wā, e rima tekau ngā take.
Nō reira, e kōrero ana mātou mō tētahi tau iti rawa o ngā take i konei.
Ā, he mea whakamīharo anō hoki, i tēnei tau, 2020, kua rima tekau ngā take o te werohanga ā-ture… – koia tērā te
kupu tika ake, nā te mea kāore e tika kia kōrero mō te here.
He rite ki te whakatutuki i tētahi herenga. He mea akiaki.
Engari, i te ture, ko te mea e whakapuakina ana i konei he pēhanga kia werohia.
Me kī ko tēnei whanaketanga anake i roto i ngā rua tekau tau kua pahure nei e whakaatu ana kei hea te take tūturu mōna.
Ko te panonitanga tino whakamīharo i roto i ngā rua tekau tau kua pahure ko te hekenga mai i te 6,000 ki te 766 i
waenga i te tau 2001 me te tau 2003. He aha i puta i reira?
Kāore i huri te reiti ārai mate. Kāore he pēhanga kia ārai mate.
Kāo, ko te mea i tupu, i whakaurua te herenga ki te pūrongo i ngā take mate mīre, ā, he mea whakakatakata i te tirohanga tuatahi.
Ko te tikanga, mēnā ka whakahau ahau i ngā tākuta kia pūrongo mai i ngā take mate mīreki ki ngā mana hauora, ka
heke te maha o ngā take ki te tekau ōrau. Me pēhea tērā?
Ko te whakamārama anake, i taku whakaaro, ko ēnei pea ngā tatauranga tūturu.
Engari kāore i tika ngā tatauranga o mua, arā ko te 6,000 me ngā tatauranga teitei ake i ngā tau 1990.
Kua mārama kua hangaia ēnei, nā te mea, me pēhea anō e whakamārama ai i te mea, i te wā tonu ka whiua
ngā tākuta mō te kore pūrongo i te mate ki ngā mana hauora, ka heke ohorere te maha o ngā keehi?
Kāore e taea tērā kia pono. Nō reira, pērā i ngā take kē, me whakaarohia e tātou kua waihangatia ēnei
tatauranga e te Robert Koch Institute mō ngā tekau tau.
Mai i te whakatinanatanga o te herenga pūrongo, kua puta ake tētahi āhuatanga anō kāore i kitea i ēnei tatauranga, arā,
kei te piki haere te pakeke toharite o ngā take mate mīre.
I ēnei rā, ko te haurua o ngā keehi mate mīre kei ngā tāngata neke atu i te rua tekau tau.
Nō reira, kua rerekē tētahi mea. Me whakaarohia hoki he hononga take ki ngā werohanga.
Mo ngā rau tau, kāore te mate mīre i pā ki ngā pakeke.
He tino torutoru ēnei take. Engari, he raruraru tīmatanga noa iho.
Ki te kore e pērā anō, me tūpono he take whakaawe.
Ko te anake take e whai take ana i tēnei wā, ko te whakatinanatanga o ngā werohanga.
Ahakoa pēhea, ko te āhua katoa o te take he tino torutoru rawa te mate.
Mēnā ka tatau koe, ka kitea e tētahi tākuta toharite he tata ki te 200,000 ngā whakapā ki ngā tūroro i roto i te
30 tau o tana mahi, ā, me mahi taua tākuta mō te 150 tau kia kite anake i tētahi take mīreisi.
Heoi, ka whakamāramahia tēnei hei tūraru hauora motuhake.
Koinei te mea whakamataku, nā te mea e kī ana te Ture Tiaki Mate Huaketo me te Mate Whakawhiti e tū ana he tūraru whakawhiti mēnā
ka taea e tētahi mate kawe te whakatupu i tētahi mōrearea nui ki te iwi whānui, nā runga i ngā āhua tino kino o
tōna whanaketanga ā-hauora me tōna huarahi whakawhiti.
Ko te pātai, me pēhea e taea ai tēnei mō tētahi mate tino pōraruraru, ā, e ai ki ngā raraunga ā-tari, he
tino pōraruraru rawa kia tino kino, kia mate rānei?
Ehara tērā i te mea e taea ana. Engari kua whakamahia tēnei wāhanga o te Ture Tiaki Mate Huaketo hei whakamana i te
pēhanga tōraro kia whiwhi i te werohanga mate huaketo i Tiamana.
Ehara i te mea kua pāngia te katoa. E ai ki tāku e kite nei i runga i ngā mata tirohanga, i whānau te nuinga o
rātou i mua i te tau 1971, kia pērā ai te kī, ā, nā reira ka whai painga rātou i te mana o te whānau wawe.
Ka whakaarohia e tētahi, ā, ka whai ārai mate tētahi.
Heoi, me whakaatu e te hunga i whānau i muri i te 31 o Tihema 1970 he taunakitanga kua pā ki a rātou te
mate mīre, te mate mīre rānei, kia ārai ai i taua mate.
E pā ana tēnei ki ngā tamariki o te kōhanga reo me te kura, ngā kaimahi o ngā whare ā-hapori, te hunga i whānau i
te tau 1971 rānei i mua atu, me ngā kaimahi hauora katoa.
Nā te mea e whakapaetia ana, e tūtohutia rānei, he tino nui te mōrearea o te mate mīre i ēnei whare hapori.
Me tirotiro hoki mēnā e hāngai ana tērā.
E ai ki ngā pārongo a te Kaunihera ā-Motu i te tau 2020, me whakaatu e te 11 miriona tāngata i Tiamana kua ārai mate
rātou ki te mate mīre, mā te māuiui, mā te werohanga rānei.
Ko te mea he tino pōraruraru te whakamana i te ārai mate huaketo, he kōrero kē tērā, ā, ka matapakihia e mātou ā muri ake nei.
Engari, me titiro tātou ki tēnei: i waenga i te tau 2014 me te tau 2018, i puta 430 ngā pikinga mate mīre, ā, 3,178 ngā keehi;
kotahi anake o ia whā o ēnei i puta i roto i ēnei whare hapori e hiahiatia ana kia whakaatu
ngā kaimahi i tō rātou taunakitanga ārai mate.
Ko te 75 ōrau o ngā take i puta i ngā wāhi kāore anō kia herea te werohanga.
E whakaatu ana hoki tēnei, ko ngā mea e whakatinanahia ana i konei e ngā komiti mātanga e kīia nei, arā ko
Robert Koch Institute, STIKO me ngā mana hauora, he tawhiti rawa atu i tētahi huarahi whai whakaaro.
Tērā pea kua mōhiotia whānuitia te āhuatanga whānui.
I mua, he tino noa ake te mate mīreisi. Ko ēnei ngā mate mīreisi i konei.
Koia rā te take i kōrero ai au mō te maha o ngā mate, ehara i te maha katoa o ngā keehi, nā te mea, pēnei i taku whakamārama
i mua, i whakaurua anake te herenga pūrongo i te tau 2001.
I mua, kāore he herenga pūrongo. Ko te tikanga, kāore e tino mōhiotia ana te tūturu o te maha o ngā take i mua i tēnei.
Nō te mea, i ngā wā tawhiti o mua, he mea noa ki te tokomaha o te hunga i pāngia e te mate mīrēhē kāore rawa i toro ki tākuta.
I taku tamarikitanga i pā mai ai te mate mīre ki ahau, i noho hoki au ki te kāinga.
Ko tērā te whakatau a te whaea, ā, ka mea ia, "Ināianei ka noho koe ki te moenga mō ētahi rā, ā,
ka ara anō koe ina ora koe." Ā, koia noa iho tērā.
Āe mārika, kāore tērā e puta i ngā tatauranga. Koia te take e mate ai ngā tāngata.
Engari, i puta i ngā tau 1960, i waenga i te 100 me te 200 ngā mate e whakapaetia ana nā te mate mīraka i konei.
Ka mea au 'e ai ki te kī', nā te mea kāore te take me te pānga i tino mōhiotia.
Ā, i te tau 1974 i whakaurua tuatahi ai te werohanga mō te mate mīre, ā, i te tau 1976 ka whakakaha ake te kaupapa whakakore i
te mate mīre, kua heke kē ēnei tatauranga ki raro iho i te 40.
Ko te tikanga o tēnei, i mua atu i tērā, kua tīmata kē te ahunga ki te hekenga mau tonu
o ngā take mate mīre me ngā mate mate mīre.
Kāore rawa he hononga take i waenga i ēnei werohanga me tērā.
Engari he mea anō e whakamīharo ana mō ngā tatauranga.
Whakaarohia anō tēnei kōrero a te RKI: kotahi te mate mō ia mano take.
I ngā tau 1960 me ngā tau 1970, i mua i te whakaurunga o te werohanga mō te mate urutā, i whānau mai e 800,000 ngā pēpi.
Ko te tikanga, i roto i ēnei 800,000 whānau, mēnā i werohia katoa rātou, mēnā rānei he 0.1% te reiti mate mīreisi, kua nui
ake ngā tamariki i mate mīreisi, nā te mea he mate tamariki noa iho te mīreisi i pā ki te nuinga o ngā tamariki.
Ā, kāore i tino iti rawa ngā mate 50, 100, 150 rānei, mēnā i mate tētahi tamaiti i roto i te mano i pāngia e te mate mīreisi.
Nō reira, kei konei anō hoki ka kitea e tātou e tino whakarerekē ana ngā tatauranga, arā ko te tatauranga kotahi i roto i te
mano, kāore e taea te tautoko mō ngā whenua ahumahi i runga i ngā raraunga katoa i kohia i roto i ngā tekau tau kua pahure.
Ā, i whakaarohia e te Kōti Ture Matua ā-Motu he tauwehenga kotahi ki te tekau mano i roto i tana whakataunga.
I ngā tau ruarua kua pahure, mai i te 2018 ki te 2024, ko te maha o ngā take mate mīre, tae atu ki ngā mate me ngā whara
mauroa, ko te mate mīre kei te taha mauī, ko te rubella kei te taha katau, ā, ko ēnei ngā tatauranga ā-ture a te RKI.
Nō reira, ka kite koe, i roto i ngā tau e ono, kāore he mate tangata, kāore he kino mauroa.
Nō reira, ehara tēnei i te mate e taea ai e ia te tuku mōrearea ki te iwi whānui.
Ko te tikanga, kāore e taea te tango i te tono o te wāhanga whakahaere mate urutā i
whakaaturia i mua mai i ngā tatauranga katoa.
Ki te titiro whakamuri atu, i roto i ngā take mate mīre 7,092, e toru ngā mate i pūrongoia hei hua nā te mate mīre.
Engari, ko te pātai, nō te mate mīre rānei te take tūturu?
Ka taea noa e au te kī mēnā ka whanake noa te mate mīre, ā, ka mate tētahi tangata kāore he pānga ā-waho nā te rongoā.
Ka taea e au te kī, āe, he tino mārama, ko te mate mīre te take mate mō te tangata.
Engari i te wā tonu ka whakahaere au, ā, ka whakahaere hoki me ngā tūraru, nō reira he rerekē kē.
Nō reira, kei a au tonu te āheinga ka mate pea tētahi i te mate taketake, ā, i te rongoā rānei.
Ā, ka whakamahia hoki ngā rongoā whakauru, ahakoa mō te mate mīrere, mēnā ka kino tonu te āhua o te tamaiti.
Me whakaaro noa koe ki tērā i pā ki a mātou i Amerika, i reira i kī ai rātou kua mate tētahi i te mate mīreisi nā ngā tamariki.
Āe, kei te whiwhi hau mā te miihini hau tēnei tamaiti. Kua mārama kua tino rerekē te mate.
Engari, mēnā kei te whakawhāngai hau ahau i tētahi tangata, arā, kei te whakamārie ahau i a ia mā ngā opiōida, kei te whakangā i a
ia, tērā pea ka hoatu e au ki a ia te remdesivir – arā, ētahi rongoā ārai-huaketo huna,
he tino kino ā rātou pānga taha – nō reira.
Engari kāore au e hiahia kia haere tawhiti pēnā.
Nō reira, he tikanga noa i ēnei rā, otirā i ngā hōhipera, kia whakaitia tonu, ahakoa he iti noa te werawera.
Ā, otirā, ka piki ake te werawera i te mate mīre, ka whakamahia ngā rongoā whakaiti werawera.
Ehara i te whakamahi i ngā whakakapi puku, i te aspirin rānei; engari i ēnei rā, ka hoatu rongoā kaha ake ki ngā tamariki,
arā ko te diclofenac, ko te ibuprofen rānei, hei tauira.
Ānei, i te Arzneimittel-Telegramm (Karere Rongoā), ka taea e koe te pānui i ngā pānui mō ngā kete rongoā e kī ana ka taea e ēnei
matū e rua, e whakamahia ana hei whakaiti i te werawera, te whakaputa i ngā mamae upoko, te māuiui puku, te
whakaputa i te puku, ā, tae noa ki te mate āsepika o te kiriwha.
Arā, ko te mate pūwha te raruraru matekino e whakaarohia ana, hei take rānei o te kaha kino o te mate mīrere, ā, ka arahi
ki te mate pūwha, ā, kātahi ka arahi ki te mate pūwha roro.
Ā, ka taea tēnei mā ēnei rongoā anake, hei tauira.
Kāore au e mōhio ana ki tētahi take kotahi i ngana ai, i te wā o te matenga, ki te
wehewehe mēnā i whai wāhi ngā pānga o te rongoā.
He aunoa tērā; kua whakataua kua patua tētahi e te mate mīre.
Ā, i te mutunga, tērā pea kāore he tangata i mate i te mate mīre.
He torutoru rangahau e whakaatu ana, mehemea kāore e whakaitia te werawera, ka taea e te tinana te urutau pai
ki te haere ā-taiao o te mate, otirā ki ngā tamariki.
Ā, he tino hira rawa tēnei werawera teitei i te mutunga o te mate kia puta ai he whakaora mārama.
Ā, e hiahia ana hoki ahau ki te kī i ngā kupu a te Kaiako Matua o te Whare Wānanga, a Graninger, e
mōhiotia ana e ētahi o koutou, mēnā he Ōtiria koutou.
Ko Professor Graninger, he hoa mahi nō mua i te AKH o Vienna, e ora tonu ana ia i ēnei rā, he tohunga mate
urutā rongonui o te ao mō te 30 tau, i kī i taua wā:
Kāore e taea e te tangata i ēnei rā te whakaputa i te wera tika – koinei te whakatau whakamataku.
Ko te āheinga ki te whakaputa wera ā-roto te tikanga tiaki tawhito rawa atu i roto i te whanaketanga.
He mea tino hira hoki mō te whanaketanga me te oranga tonutanga o ngā mate kia puta tūturu te werawera.
Ā, koia tērā. Ehara a Graninger i te kaiwhakaora rongoā rerekē, engari he tākuta tuku iho mātau ia i kī i ēnei
kōrero, ā, hei wāhanga nō te reanga tawhito, i mōhio hoki ia ka tino kino te whakaiti i te werawera o te tangata.
Ā, mēnā ka whakakotahitia tēnei ki ngā rongoā pērā i te diclofenac me te ibuprofen, ka taea e koe te
whakaputa i te kino rua, ā, ka taea hoki te ārahi ki te mate.
Ā, ki te titiro tātou ki te tūraru i waenga i te mate mīrē me te werohanga mō te mate mīrē, i runga i ngā tatauranga
ā-ture, ka kite tātou kei te mahi tātou i raro i tētahi ariā werohanga ā-ture kāore rawa e whai whakaaro.
He 50 ki te 100 ngā take ia tau i Tiamana.
Ka taea tonu te wehea a Austria ki te tekau.
Kei ngā tamariki ināianei te haurua o ēnei take, arā, 25 ki te 250 ngā take pēdiatrika.
Ā, kātahi pea ka kotahi te mate mō ia rima ki te tekau mano take.
Ko tērā tonu te mea e whakaatu ana ngā tatauranga, ahakoa ko ēnei mate i puta pea nā te
maimoatanga, e tatau tonu ana hei mate mīrere.
Ko te tikanga, i runga i te auau ia tau, ka puta tētahi mate tamaiti ia 10 ki te 200 tau.
Nō reira, me pēhea te kano ārai mate mīre? Ahakoa ngā kaiwhakatairanga kano ārai mate, e whakaae ana me mate
tētahi, kia rua rānei ia tau nā te kano ārai mate mīre.
He tata ki te miriona ngā kano ārai mate e hoatu ana i Tiamana.
Ā, ko te iti rawa e kīia ana mō ia werohanga, he kotahi mate ia miriona werohanga.
E kotahi ki te rua ngā mate, e ai ki ngā pārongo ā-ture a te RKI, ā, e ai anō ki ngā pārongo ā-ture a te RKI: kotahi rau
ngā pānga taha tino kino ia tau, tae atu ki ngā kino mau tonu.
He mea e tūmanakohia ana tērā. Ki te whakatairite ki te mate o tētahi tamaiti ia 10 ki te 200 tau.
Nō reira, i te whakataurite i ngā painga me ngā kino, kāore he mātanga hauora whai kawenga, kāore hoki he kaipōti whai kawenga,
e taea ana e tō rātou hinengaro tika te whakatau kia tautoko i te werohanga, ā, kāore
rawa e taea te whakatau kia herea te werohanga.
Nō te mea ka kino ake: ka waiho koe e te mate mīreki me te ārai mate mō tō oranga katoa.
Ko te tikanga, kāore e pā anō te mate mīreki ki tētahi kua pā kē ki a ia.
He rite ki te mate pōpoki. Ko te hunga kua pāngia e te mate pōpoki, kāore e pāngia anō.
Engari he rerekē ngā āhuatanga i muri i te werohanga.
Kāore he werohanga kotahi, mēnā ka whakapono koe ki te whaihua o ngā werohanga; kāore anō kia whakamātauria ki ngā
rangahau placebo tika, nō reira kāore he mea e tautokohia ana e te rongoā e hāngai ana ki ngā taunakitanga.
Ka mutu, me whakaae hoki ngā kaiwhakatairanga ārai mate, e whakaatu ana ka whakaputa te ārai mate i
ngā taumata ārai toto iti iho i te whai i te mate.
Ā, kāore e kore ka puta anō ngā mate.
Ā, ināianei ka mōhio mātou he iti ake te ārai mate o tētahi taupori kua werohia mō ngā tau, mō ngā tekau tau rānei, i
tērā taupori e nuinga ana te hunga e whai ārai mate ā-tinana.
Āe rawa! Nā te mea kāore te ārai mate i te oti, ahakoa he pai rawa atu, mēnā ka taea rānei.
He iti ake ngā taumata ārai mate o ngā whaea kua werohia, nō reira ka tukuna e rātou he iti ake ngā ārai mate ki ā
rātou tamariki hei tiaki i te whare pūpū mai i te tīmatanga.
Ko te tikanga, i runga i ēnei kōrero kua whakauhia hoki e te Robert Koch Institute, kua mārama kāore au e
taea te whakaiti, te whakakore rānei i te mate mīrori me ētahi atu mate mā te werohanga.
Heoi anō, mēnā he tiketike taku reiti ārai mate, ahakoa he ārai mate ā-ture rānei, ka whakaputa tonu au i ngā keehi hou
kāore e puta i roto i tētahi taupori e pā tonu ana ki tēnei mate, nā te mea ka whanake te ārai mate ā-tinana.
Ā, ka taea te kitea tērā mā ēnei taumata ārai mate.
Ā, ko ēnei taumata o ngā ārai mate, arā, he mea teka iti, ā, he mea nui hoki kia mōhio ki tēnei.
Nā te mea, pēnei i taku kī i te tīmatanga, mēnā kāore tētahi tangata e hiahia kia werohia i raro i tēnei whakaritenga
werohanga i Tiamana, ka taea hoki e ia te whakamātautau ārai mate hei whakaatu kei a ia ngā ārai
mate e tika ana, ā, kāore ia e hiahiatia kia werohia.
Engari he aha ngā tohu e tohu ana ēnei ārai mate? E mōhio ana mātou, i roto i ēnei whakamātautau ELISA IgG, ahakoa kua pā
tūturu te mate mīreki ki tētahi tangata, he tino iti rawa āna taumata, ā, i runga i ngā hua o te whakamātautau,
me whakawhiwhi tonu ia ki te werohanga, ahakoa kua whakaaturia kua pā tūturu te mate mīreki ki a ia.
Ko te tikanga, ka taea e mātou te kite ināianei kāore tēnei mea katoa e tino whai tikanga.
Ā, he tino mārama, nā te mea, e ai ki te kōrero ā-tūmatanui, kei te aro mātou ki tētahi mate huaketo i konei.
Ā, ko ngā mate huaketo e whawhaihia nuitia ana e te ārai mate pūtau, ehara i ngā pūtau ārai mate.
Ā, ina ine ahau i ngā ārai toto, he mea kore noa iho hoki tērā mō te huaketo korona, kāore au he mōhiohio mō te ārai mate.
Engari, kua pērā kē te āhua: mā tēnei pēhanga tōraro kia whakawhāngai i Tiamana, me whakaatu e ngā tāngata
e pā ana he taunakitanga o tō rātou ārai mate, ahakoa kāore anō kia kīia pēnā tae noa ki tēnei wā.
Engari koinei tonu te mea e whakatumatuma nei tēnei ture mate urutā ki a tātou katoa ā muri ake nei, mō ngā momo mate katoa.
Ko mātou ngā hara, ā, mēnā ka ruarua, me whakaatu mātou e kore mātou e pāngia.
Ā, i te mea kāore rātou e whakapono ana ki a mātou hei tāngata whenua, ka mea rātou, āe, ko ngā whakamātautau
anake e whakahaere ana mātou ka whakapono ai mātou.
Heoi, kāore he whakamātautau e taea te whakaatu i te ārai mate ki tētahi mate. He mea nui kia mōhio tonu koe ki tēnei.
Engari e mōhio ana mātou ki ētahi atu mea anō: ehara i te mea kotahi rau ōrau anake te whaihua o te ārai i te mate mīreka ka
puta anō mēnā kua pā mai te mate mīreka ki a koe, engari ko te mate mīreka, pērā i ērā atu mate tamariki, e
whakaiti ana i te auau o ngā mate maha i muri ake i te oranga.
Ko te tikanga, i te nuinga, mā te pā ki ngā mate tamarikitanga ka tiakina te hauora.
Nā reira, e mārama ana ka ngaro i ngā tamariki te korokoro kōrero me te whēkau i te moenga, hei
tauira, i muri i tō rātou pā ki te mate mīreisi.
E ai ki ngā pūrongo ināianei, ka pai ake, ka ngaro rānei ngā mate mauroa e 32 i muri i te pāwera.
I ngā tau maha, i whakakōkiritia e te Hōhipera Tamariki o Basel ngā mate mīre i ngā tūroro e pāngia ana e te nephrotic syndrome,
he mate whatukura, nā te mōhio ka ngaro te nephrotic syndrome i muri i te mate mīre, ahakoa kāore he rongoā i whakamahia,
ā, tērā pea i whakamātauhia tēnei mō ngā tau maha i mua.
He tino iti ake te pānga o te mate multiple sclerosis i te pakeke ki ngā tāngata i pāngia e ngā mate tamarikitanga pērā
i te mate mīrere, i whakatairite ki te hunga kāore i pāngia e ēnei mate, i whiwhi rānei i ngā werohanga.
Ā, e mōhio ana hoki mātou nō te Ao Tuatoru, kāore ngā tamariki i reira e tino pāngia ana e ngā pūhā me te mate malaria,
mēnā kua pāngia rātou e te mate mīre i a rātou e tamariki ana.
Nō reira, he tino take nui tēnā.
Nō te mea, mēnā ka whakahau koe i tētahi kia pāngia e tētahi mate ā-taiao, pērā i te mate mīrere, kua whakaaturia he maha ngā
painga hauora mō ā muri ake i te oranga, he takahi anō hoki tēnei i tōna rangatiratanga ki te whiriwhiri i tōna ake oranga.
E kī ana tērā, āe, tērā pea ka ārai mātou i a koe kia kore ai e pāngia e te mate mīre mā te
werohanga, engari ehara i te mea tino mārama.
Kua mōhio tātou ināianei he iti rawa atu te 30 ōrau o ngā keehi matepōrearea kei waenga i ngā tāngata
kua werohia, ā, kei te piki haere ngā tatauranga.
Me kī anō hoki e kore ēnei painga hauora e puta mai i te mate mīre nātūrali i muri i tā mātou werohanga mīre.
Ā muri ake, me whakataurite e tētahi ngā kōwhiringa, ā, e whakapono ana ahau kāore e maha ka whakatau kia whiwhi i te
werohanga; engari i taua wā, ehara i te take kōwhiringa anō, engari he mea whakahau kia mahia e rātou,
ahakoa he ngoikoretanga tūturu mō te tangata e pā ana.
Ā, pēnei i taku i kī ake nei, ināianei kua kite tātou i te hekenga o ngā mate tamariki pērā i te mate mīre, kei te piki ake
ināianei, ā, ka mau tonu tēnei e te Robert Koch Institute, e te WHO rānei hei karanga kia mahi, e kī ana, āe, kei a
mātou ināianei ngā pūwha hou, nō reira me ārai mate ināianei.
Ko tērā, arā, he whakautu tino hē. Engari, ko ēnei pūwāhanga mate e kitea ana anō e tātou ināianei,
kāore e taea te aukati, e ai ki tāku i kī ake nei.
I te mea kua tino iti haere te hunga i pāngia tūturu e te mate mīrē, ā, kua piki haere ngā tāngata kua werohia, me heke
haere te ārai mate mīrē. Nā konei, kei te piki anō te mate mīrē.
Ā, kāore e taea tērā hei take hei whakaaro ko te mate mīrere he mate e hiahiatia ana kia whakawhāngai werohanga.
Nō reira, he mate pāwera hou tā mātou, ā, e pā ana hoki ki ētahi atu mate.
Kātahi ka whakahaere mātou i tēnei werohanga mā te whakamahi i tētahi huaketo kua ngoikore.
Ka tuku tonu i te tiaki kāore i oti.
Engari, ahakoa he huaketo kua ngoikore, he huaketo tonu ia e ai ki te rongoā tuku iho, ā, ka taea tonu e ia te whakaputa mate.
Ā, ko te mea pono, kāore he wāhi i te ao e wehewehea ai tētahi tangata mō te 10, mō te 14 rā i muri i tana werohanga.
I muri i te werohanga, ka tukuna tonu ki te taupori tangata, nō reira e mārama ana ka taea e ēnei huaketo
kua ngoikore te whakawhiti ā-taiao ki ētahi atu tāngata.
Ko te tikanga, i ia werohanga, ka piki anō te tūraru kia horapa noa te mate.
Ko te tikanga ka puta he mate hou nā te mea kei te horapa ngā pūmua mate kua ngoikore, ā, kei te tuku mātou i te
tiaki ārai mate he ngoikore ake i tērā o te mate tūturu.
Ā, ka whakapakari ake koe i ngā mahi ārai mate, ā, ka puta ake anō he maha ake ngā mate pāwera.
Ā, koirā tā mātou i kite anō ai i roto i ngā tau e rima kua pahure nei i roto i ētahi whenua maha e
tiketike ana ngā reiti ārai mate mō ngā mate tamariki.
Anei, hei tauira, ka kite hoki koe i ngā take mate mīre i te rohe o Europi. Ko ēnei ngā take kua pūrongo, ko ngā pou
whero. Ka kite hoki koe i te rārangi kikorangi kei runga, arā, ko te wā i hoatu ai he kotahi noa te inenga.
Kua mahia nuitia tēnei mō te wā roa, ā, kāore i whakawhiwhia ā-tau te tuarua; kua tautokona noa
iho i roto i ngā rua tekau mā rima tau kua pahure.
Ā, pērā i tāu e kite nei, kua piki ake te reiti mō te horopeta tuarua ki runga ake i te 90 ōrau.
Engari, kua ārahi tēnei kia iti ake te auau o ngā mate? Ehara i te mea pērā.
Ā, koinei hoki te whakawhānuitanga e whai ake nei e mahia ana e te kaihanga ture i konei.
Nā reira, e whakaae ana, e ai ki te rongoā tuku iho, ka whakarato te werohanga tuatahi i te ārai mate 95 ōrau.
Mēnā ka tatari koe mō ētahi atu 12 ki te 15 marama kāore he tuarua o te werohanga, ka piki te ārai mate ki te 98 ōrau.
Ā muri i te werohanga tuarua, e ai ki a rātou, he neke atu i te 99 ōrau te whaihua o te werohanga.
Heoi anō, he tino kore take te werohanga tuarua mō te nuinga ake i te 95 ki te 100, arā, mō te 98 ki te 100, nā te mea, e
ai ki te rongoā tuku iho, kua whanake kē te ārai mate ki te 98 ōrau i muri i te werohanga tuatahi – me tatari noa.
Ahakoa pēnei, ka whiwhi tonu koe i te werohanga tuarua, ā, he tino rite ngā tūraru ki tērā o te werohanga tuatahi.
Ko te tikanga he tūponotanga kotahi mate ia miriona, ā, he iti rawa kotahi rau ngā mate tino kino ia miriona.
Ā, ahakoa tēnei, me whakaae au, kāore te nuinga o te tangata e tino hiahiatia ana ēnei. Inā hoki, i
roto i te 98 o ngā 100 take, he mea tāpiri noa ēnei.
Engari ka kite koe kāore ngā tāngata e hiahia ki te tirotiro mēnā kāore he take; e hiahia ana rātou kia mahia anō
i te tuarua. Ehara hoki tērā i te rongoā whai whakaaro.
Ā, i te mea kei runga tonu tātou i tēnei kaupapa, e hiahia ana ahau ki te hoki anō ki te kōrero mō te 'tiaki rōpū'.
He kupu whakamīharo anō tēnei e whakamahia nuitia ana e te tokomaha i roto i te rongoā, ahakoa
kāore te nuinga o rātou i aro ki tēnei kaupapa.
Ā, e whakaatu ana ēnei toru rārangi i ngā mahi hira e toru kua oti i runga i tēnei kaupapa.
Ko te rārangi kikorangi te mahi a Fox nō te tau 1971.
He mahi tino hē ā-tikanga, nō reira e hangai ana ki ngā whakapae hē katoa.
Ā, kei reira koe e kite ana i te ārai ā-hapori i raro iho nei; koinei te tau R.
Nō reira, ko tēnei te āhuatanga whakawhiti o tēnei mate, arā, te kaha rawa o tōna whakawhitinga.
E mōhio ana koe, kua whakahuatia anō, anō tēnei e pā ana ki te huaketo korona: "Me noho iho i te 1 te tau R."
I te pai rawa, e rua noa iho, pēnei i tā rātou i kī ai. Ā, kua tohu hoki i konei, e rua.
Nā reira, me tēnei R-tauine o te rua mō te huaketo coronavirus, e ai ki ngā mahi a Fox i hangai ai ngā mea katoa
tae noa ki te tau 2020, me whai ārai ā-hapori o te 50 ōrau.
He pērā noa iho mō te 60, te 80 rānei ōrau kua pūrongoia.
Kāore tēnei e hono ana ki tētahi rangahau pūtaiao.
Heoi, i te mea i hangai hoki ngā mahi a Fox ki ngā whakapae hē katoa, kua tātaitia anō e rua atu ngā rōpū
rangahau i konei i te tau 2020. Anō, ko te uara R he 2.
Ko tētahi rōpū e eke ana ki te tekau ōrau, ko tētahi atu ki te rua tekau ōrau.
Ko ēnei ngā reiti e mea ana, mēnā ka tūtohu koe kia whiwhi kano, ka whiwhi kano te 10–20 ōrau o te hunga o tētahi
whenua, nā te mea kāore rātou e hiahia ki te whakaaro mō tērā; ka haere rātou ki te tākuta, ka whiwhi kano rātou.
Kāore au e hiahia ana ki ngā tikanga whakahau, ki ētahi atu mea rānei hei tiaki i taku ropū kararehe.
Ā, mēnā kua kaha ake te pāwera o te mate ināianei, he tino teitei tō mātou uara R mō te mate mīkere, e tata
ana ki te 15 ki te 17, kāore anō kia whakahuatia i konei.
Ahakoa tērā, kāore rātou e taea te whakatutuki i te 80, i te 90 ōrau o te tiaki i te ropū kararehe; i te pai
rawa, ka taea e rātou te whakatutuki i te 60 ki te 70 ōrau.
Ā, i te mea i tino nui kē ngā reiti i runga ake i te 80 ōrau i mua i te mea i herea ai te werohanga, kāore ēnei
rangahau e tautoko ana i te whakaaro ka whai hua te tiaki ā-hapori – ā, he tino taupatupatu tēnei.
Ā, he kupu anō hoki nō te rongoā kararehe, pērā i tōu e kite nei: "tiaki rōpū kararehe"
Nō reira, he take e ruarua ana...
Nā reira, kāore e taea te whakamana mā tēnei mahi anō.
Ko te raru, ahakoa, ko te mea, i raro i ngā reiti ārai mate o nāianei, ehara i te mea anake kei te kitea e mātou e piki haere
ana ngā kaumātua – pēnei i taku kī, ko te hunga neke atu i te 20 tau te pakeke ināianei e whakauru ana i te haurua o ngā
keehi katoa – e pāngia ana e te mate, engari ko te nuinga o te hunga kua pāngia ināianei he tangata kua āraitia.
Nō reira, i ia putanga o te mate, ka taea e koe te mōhio mēnā ka pātai koe – he tino āwangawanga ngā mana whakahaere,
engari ahakoa pēhea, ka taea e koe te mōhio kua werohia te iti rawa o te 30 ōrau o te hunga kua pāngia.
Kāore rawa he pānga tiaki i konei.
I tētahi wā, i tirotiro tētahi tangata i ngā pūrongo e 18 mō ngā putanga mate mīre i waenga i ngā tamariki kura. I
waenga i te 71 ōrau me te 99.8 ōrau ngā reiti ārai mate.
Ā, he tino mārama tērā: mēnā kei a tātou ināianei tētahi i Tiamana, hei tauira – ā, kei a tātou tēnei
werohanga ā-ture mō ngā tamariki o ngā kōhanga me ngā kura – ka taea e koe te whakaaro kāore he take kia pātai.
Āe mārika, kua katoa rātou ngā kano ārai mate, ki te kore, kāore rātou e tae ki te kura.
Nō reira, kāore ēnei reiti kapi-nui o te werohanga e ārai ana i tētahi mea.
Heoi anō, kei te whakahōu tonu ēnei mate, otirā ina whakaaro koe kei te hoatu ngā werohanga, ā, kāore ngā tamariki i wehewehea,
kei ngā wāhi noho ā-hapori tonu rātou me ētahi atu tamariki.
Ka nui ake te tūponotanga ka whakaoho i te horapa anō o te mate mīrēsi.
He rangahau tēnei i whakahaerehia e Goldman rāua ko Miller, i tātai rātou i ngā tatauranga rerekē mō ngā
whenua rerekē i roto i te rua tau. Anei, hei tauira, kua tātaihia ngā tatauranga mō ngā whenua e 30.
Anei, ka kitea e koe te maha o ngā werohanga e whiwhi ana ngā tamariki i runga i te tuaka X kei
raro, me te reiti mate tamariki i runga i te tuaka Y.
Ehara tēnei i te take, engari he hononga tino kaha rawa atu, arā, ko R = 0.70, he mea hira i te taumata 0.1 ōrau, arā,
ko te maha ake o ngā wā ka whakahaeretia ngā werohanga i ngā whenua, ko te tiketike ake o te reiti mate pēpi.
Kāore e taea te whakatau i te take mai i tēnei. Heoi, mēnā he teitei te hononga, me rangahaua te take.
Ā, me huri kē te āhua.
Ko te nui ake o ngā werohanga e whiwhi ana ngā tamariki, ko te hauora ake o rātou, ā, ka iti ake te tūponotanga
ka mate rātou. Heoi, kāore tēnei hononga e kitea ana.
Ko te tikanga o tēnei, e tino whakaatu ana tēnei hononga kāore ngā werohanga e tiaki i te hauora o ngā
tamariki, nā te mea, mehemea kāore he hononga, kāore he take.
Kāore he hononga take mō te whakapai ake i te hauora o ngā tamariki e puta ana i ngā werohanga.
Ka kitea ngā pānga tūturu o ēnei werohanga i roto i tētahi rangahau werohanga i whakahaerehia tata nei e GSK i
Ingarangi – me te wā arotake 42 rā, he tino poto rawa atu.
Nō reira, kāore e taea te tautuhi i ngā mate pūmau.
Engari kāore anō kia whakahaerehia he rangahau tirohanga mō ngā pēpi; heoi, i
whakawhāngai ngā pēpi hei wāhanga o tētahi rangahau.
Nō reira, kua riro kē tēnei hei take e tino nui ana te āwangawanga mō ngā tikanga.
Te rima tekau ōrau o ngā pēpi – hei pōwhiri ki tēnei ao – he pānga taha kāore i hiahiatia.
6.1 ōrau i pā ki ā rātou mahi ā-ia rā. 2 ōrau i pāngia e ngā pānga taha tino kino.
Ā, ko tērā katoa mō tētahi werohanga i whakaarohia kia tiaki i ngā pēpi ā muri ake i tō rātou oranga.
Me toro atu ki te rūma ohorere te 10 ōrau o ngā pēpi.
Koia rā te take e whakawhāngai ai tātou i ngā kano ārai mate? Kei te whakahaerehia
rānei ngā rangahau pēnei i tēnei? E kore e taea!
Mēnā ka whakaarohia he kano ārai mate, ki taku whakaaro, nā te mea anake i ngā wā tino torutoru ka puta pea he kino ki te tangata
e pā ana, ā, kāore pea e taea te whakakore i taua tūponotanga.
Engari, i te mea he tino noa ēnei, ka āwangawanga noa koe he aha ngā momo matū kino ēnei.
Ā, mēnā ka tiro koe mō te wā roa ake, i muri i te 180 rā, 3.4 ōrau i whai mate pūmau hou.
Kāore e taea te matapae he aha ka tupu ki ēnei tamariki i ngā tau e heke mai nei.
Nō reira, me whakarāpopoto i te whakatau: He mate tamariki nō mua rawa te mate mīrē, ā, kāore i te
pāngia nuitia e ngā pakeke. Kua rerekē tērā ināianei.
Engari he āhuatanga pea kāore e puta he raruraru nui, he mate rānei ki ngā tamariki mēnā ka waiho kāore e rongoāhia.
Nā reira, he āhuatanga ka taea te whai pānga pai ki te hauora i muri ake i te oranga.
Ehara i te mea he ārai āu ki te mate mīre, engari he tino iti ake hoki tō tūponotanga
kia pāngia koe e te nuinga o ētahi atu mate.
Ā, koia te take kāore e taea te whakaaro whai whakaaro ki tētahi 'taupū ārai' e ai ki te whakarato i tētahi
momo ārai mō te mate mīrere, mō ētahi atu mate rānei.
Nō te mea ka āhei ēnei katoa o ngā werohanga ki te arahi ki ngā mate tino kino kāore e taea te matapae, ā, tae noa ki te mate.
Ahakoa he tino pōraruraru tēnei, pēnei i tā ngā kaiwhakatairanga ārai mate e kī ana, kāore e
taea te matapae i te tūraru mō ia tangata takitahi.
Ā, ko te mea kua ngaro i roto i te kōrero katoa – tae atu ki te pēhanga kia werohia te katoa ki te kano ārai mate COVID-19 – ko
te mea, kāore i te rite ki ngā rongoā whakaora, kei te kōrero tonu mātou mō te rongoā i ngā tāngata
hauora. Ā, ko reira te wāhi i tino teitei ai te paearu.
Mēnā kua whakaritea e koutou ināianei kia herea tēnei werohanga mate mīre, ā, ka ū tonu koutou
ki tēnei, ka huri te hapori hei hapori pōrangi.
Ko ngā tāngata o Schildburg i whakamātau ki te tango i te tarutaru i te pakitara o te tāone, ā, ka puta mai te whakaaro ka
taea e te kau te kai i taua tarutaru; engari kāore rātou i mōhio me pēhea te hiki i te kau ki runga i te pakitara o te tāone. Nā,
ka puta mai tētahi whakaaro mīharo kia tōia te kau ki runga mā te aho. Heoi anō, i te tae o te kau ki te tihi, ka whakairihia ia.
Ā, koia tonu tērā te āhuatanga e pā ana ki a mātou mō te werohanga mate urutā.
Ngā mihi mō tō aro.